{"id":38191,"date":"2019-11-09T03:40:48","date_gmt":"2019-11-09T00:40:48","guid":{"rendered":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/?p=38191"},"modified":"2019-11-07T14:46:26","modified_gmt":"2019-11-07T11:46:26","slug":"evrimi-kavramanin-onemi-2","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/2019\/11\/09\/evrimi-kavramanin-onemi-2","title":{"rendered":"Evrimi kavraman\u0131n \u00f6nemi"},"content":{"rendered":"

Biyolojik evrim g\u00fcn\u00fcm\u00fczde bilimsel ara\u015ft\u0131rmalara konu olup yo\u011fun bi\u00e7imde incelenmeye devam etmektedir. Ancak ara\u015ft\u0131r\u0131lan konular, art\u0131k evrimin ger\u00e7ek olup olmad\u0131\u011f\u0131 ile ilgili de\u011fildir. Y\u00fcr\u00fct\u00fclen \u00e7al\u0131\u015fmalar, bu alandaki eksikleri tamamlamaya ve s\u00fcrekli elde edilen yeni bilgi ve bulgular \u0131\u015f\u0131\u011f\u0131nda modelleri tekrar g\u00f6zden ge\u00e7irip m\u00fckemmelle\u015ftirmeye y\u00f6neliktir. Peki, evrimi anlamak g\u00fcn\u00fcm\u00fcz i\u00e7in neden bu kadar \u00f6nemlidir? <\/em><\/p>\n

Milli E\u011fitim Bakanl\u0131\u011f\u0131\u2019n\u0131n 2017 Ocak ay\u0131 resmi a\u00e7\u0131klamas\u0131na g\u00f6re 2017-18 e\u011fitim \u00f6\u011fretim y\u0131l\u0131ndan itibaren ge\u00e7erli olmak \u00fczere lise son s\u0131n\u0131f biyoloji dersindeki \u201cHayat\u0131n Ba\u015flang\u0131c\u0131 ve Evrim\u201d \u00fcnitesi m\u00fcfredattan \u00e7\u0131kar\u0131ld\u0131. \u00dcnitede, Charles Darwin\u2019in Evrim Teorisi, \u201cEvrimle\u015fmenin bir sonucu olarak t\u00fcrlerin de\u011fi\u015fimini ve yeni t\u00fcrlerin olu\u015fumunu, evrime etki eden fakt\u00f6rleri ve mekanizmalar\u0131 ile a\u00e7\u0131klayan teori\u201d olarak anlat\u0131l\u0131yordu. Yerine \u201cCanl\u0131lar ve \u00c7evre\u201d ba\u015fl\u0131kl\u0131 bir \u00fcnite getirildi.<\/p>\n

Bu yaz\u0131da, s\u00f6z konusu taslak m\u00fcfredat de\u011fi\u015fikli\u011finin siyasi ya da ideolojik k\u00f6ken ve ama\u00e7lar\u0131na e\u011filmektense, onun neden fen, do\u011fa bilimleri ve teknoloji a\u00e7\u0131s\u0131ndan yanl\u0131\u015f bir karar oldu\u011funu anla\u015f\u0131labilir bir dille vurgulamaya \u00e7al\u0131\u015faca\u011f\u0131z. 158 y\u0131l \u00f6nce \u00f6ne s\u00fcr\u00fclen Darwin\u2019in Evrim Kuram\u0131 neden h\u00e2l\u00e2 bu kadar rahats\u0131z edicidir sorusuna da k\u0131sa bir yan\u0131t getirece\u011fiz.<\/p>\n

D\u00fcnyay\u0131 sorgulamak ve a\u00e7\u0131klayabilmek<\/strong><\/p>\n

Evrim kavram\u0131 ve kuram\u0131, insanl\u0131k tarihinin belki de en \u00f6nemli bilimsel kazan\u0131m\u0131d\u0131r. Bu kuram, insanl\u0131\u011f\u0131n kadim zamanlardan bu yana canl\u0131lar d\u00fcnyas\u0131 hakk\u0131nda kendine sordu\u011fu en temel sorulara bilimsel bir yan\u0131t getirmesine yard\u0131mc\u0131 olur.<\/p>\n

Canl\u0131 varl\u0131klar neden g\u00f6rd\u00fc\u011f\u00fcm\u00fcz gibidir? Neden sadece bir-iki a\u011fa\u00e7, iki-\u00fc\u00e7 \u00e7i\u00e7ek, birka\u00e7 b\u00f6cek ya da bir d\u00fczine ku\u015f t\u00fcr\u00fc yoktur da, aksine bunlardan y\u00fczlerce, binlerce, hatta kimi zaman y\u00fcz binlerce saymak m\u00fcmk\u00fcnd\u00fcr? (\u00d6rne\u011fin, g\u00fcn\u00fcm\u00fcze dek yakla\u015f\u0131k 400-450 bin k\u0131nkanatl\u0131 b\u00f6cek t\u00fcr\u00fc tan\u0131mlanm\u0131\u015ft\u0131r.) Biyo\u00e7e\u015fitlilik nereden kaynaklan\u0131r? (H\u00e2lihaz\u0131rda, 6,5 milyonu karada ve 2,2 milyonu denizlerde ya\u015fayan yakla\u015f\u0131k 8,7 milyon farkl\u0131 canl\u0131 t\u00fcr\u00fc oldu\u011fu tahmin ediliyor. Ancak mikroorganizmalar d\u00fcnyas\u0131n\u0131 hen\u00fcz \u00e7ok az tan\u0131maktay\u0131z, bu y\u00fczden kimi ara\u015ft\u0131rmac\u0131lar t\u00fcr say\u0131s\u0131n\u0131n 1 trilyonu bulabilece\u011fini ifade etti!) D\u0131\u015f g\u00f6r\u00fcn\u00fc\u015f bak\u0131m\u0131ndan benzerlik g\u00f6steren canl\u0131lar (hayvanlar veya bitkiler) aras\u0131nda bir \u2018akrabal\u0131k\u2019 ba\u011f\u0131 bulunmakta m\u0131d\u0131r? Peki, birbirine daha az benzeyen canl\u0131lar aras\u0131nda? O vakit t\u00fcm canl\u0131lar ortak bir ya da birka\u00e7 atadan t\u00fcremi\u015f olabilirler mi? Canl\u0131 organizmalar\u0131n ak\u0131l \u00e7elen karma\u015f\u0131kl\u0131\u011f\u0131n\u0131 nas\u0131l a\u00e7\u0131klayabiliriz? Canl\u0131lar\u0131n, ya\u015fad\u0131klar\u0131 do\u011fal ortama ve birbirlerine uyum sa\u011flamalar\u0131n\u0131n temeli nedir? Neden farkl\u0131 co\u011frafi alanlar farkl\u0131 t\u00fcrler bar\u0131nd\u0131r\u0131r? Canl\u0131lar\u0131n yery\u00fcz\u00fcndeki co\u011frafi da\u011f\u0131l\u0131m\u0131n\u0131 nas\u0131l a\u00e7\u0131klayabiliriz? Kaz\u0131larda, art\u0131k g\u00fcn\u00fcm\u00fczde ya\u015famayan t\u00fcrler ile kar\u015f\u0131la\u015f\u0131l\u0131r, bu t\u00fcrlerin soyu hangi nedenden dolay\u0131 t\u00fckenmi\u015ftir? G\u00fcn\u00fcm\u00fczde ya\u015fayan canl\u0131lar ile soyu t\u00fckenmi\u015f canl\u0131lar aras\u0131nda organik ba\u011flar aranmal\u0131 m\u0131? Ve insan: engin ya\u015fam tablosunun i\u00e7erisinde insan\u0131n yeri nedir?<\/p>\n

Bu sorular, \u00e7ocukluktan ba\u015flayarak do\u011fay\u0131 g\u00f6zlemeye ve anlamla\u015ft\u0131rmaya koyulan her insan\u0131n akl\u0131n\u0131 me\u015fgul eden sorulard\u0131r. Evrim kuram\u0131, bu farkl\u0131 sorulara yan\u0131t ararken bizlere tek bir \u00e7at\u0131 alt\u0131nda toplanm\u0131\u015f, kavramsal ve analitik bir \u00e7er\u00e7eve sunar. \u00dcnl\u00fc biyolog Theodosius Dobzhansky\u2019ye g\u00f6re \u201cEvrimin \u0131\u015f\u0131\u011f\u0131 olmaks\u0131z\u0131n biyolojide hi\u00e7bir \u015feyin anlam\u0131 yoktur\u201d.<\/p>\n

Evrim Kuram\u0131\u2019n\u0131n kulland\u0131\u011f\u0131 arg\u00fcman dizisi o kadar basit ve yal\u0131nd\u0131r ki, bu kuram, b\u0131rak\u0131n lise son s\u0131n\u0131f\u0131, ilkokullarda bile \u00f6\u011fretilebilir. Bu kurama g\u00f6re, t\u00fcrle\u015fme olabilmesi i\u00e7in, \u015fu 3 noktal\u0131 yol haritas\u0131n\u0131n izlenmesi gerekir: 1) \u00c7e\u015fitlenme, yani bireylerin \u00f6zelliklerinde de\u011fi\u015fim, 2) Soya\u00e7ekim, yani de\u011fi\u015fimlerin kal\u0131t\u0131m yoluyla nesilden nesle aktar\u0131labilir olmas\u0131, 3) Do\u011fal se\u00e7ilim, yani \u00e7evresel ko\u015fullara en uygun olan varl\u0131klar\u0131n hayatta kalmalar\u0131 ve buna kar\u015f\u0131n daha az uygun olanlar\u0131n ya\u015fam sahnesinden silinmeleri. Darwin\u2019in g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fcne g\u00f6re evrimle\u015fme, \u00e7ok k\u00fc\u00e7\u00fck ad\u0131mlarla ilerleyen bir s\u00fcre\u00e7tir.<\/p>\n

Biyolojik evrim, do\u011fal d\u00fcnya ile ilgili pek \u00e7ok olaya a\u00e7\u0131kl\u0131k getirmekle kalmaz, ayn\u0131 zamanda g\u00fcn\u00fcm\u00fcz\u00fcn farkl\u0131 sanayi sekt\u00f6rlerinde teknolojik olarak kullan\u0131lan \u00f6nemli bir k\u0131lg\u0131sal ara\u00e7 olarak da ortaya \u00e7\u0131km\u0131\u015ft\u0131r. Bu teknolojilerin baz\u0131 \u00f6rneklerini a\u015fa\u011f\u0131da verece\u011fiz. Dahas\u0131, evrim kavram\u0131, sadece biyoloji de\u011fil, sosyoloji, ekonomi, tarih ve dilbilim gibi ba\u015fka pek \u00e7ok bilim alan\u0131nda da temel bir ilke niteli\u011findedir. Ba\u015fka bir deyi\u015fle evrim kavram\u0131, evrensel bir kavramd\u0131r.<\/p>\n

Evrim kuram\u0131, evrim olgusu<\/strong><\/p>\n

Evrim kuram\u0131n\u0131n \u00f6ne s\u00fcr\u00fcl\u00fc\u015f\u00fcnden \u00f6nce, yukar\u0131da sordu\u011fumuz sorulara, farkl\u0131 \u00e7a\u011flar ve k\u00fclt\u00fcrler farkl\u0131 yan\u0131tlar getirdi, ancak bu yan\u0131tlar\u0131n hi\u00e7biri bilimsel nitelikte de\u011fildi. Darwin (ve e\u015fzamanl\u0131 olarak Alfred Russel Wallace) taraf\u0131ndan \u00f6ne s\u00fcr\u00fclen kuram, tam aksine, bilimsel bir kuramd\u0131. Peki, bilimsel bir kuram nedir? K\u0131saca ifade edecek olursak, bir kuram\u0131n bilimsel olabilmesi i\u00e7in, test edilebilir kestirimlerde\/\u00f6ng\u00f6r\u00fclerde bulunabilmesi<\/strong> ve ayr\u0131ca yanl\u0131\u015flanabilir olmas\u0131<\/strong> gerekir. Evrim kuram\u0131 da bu \u00f6zellikleri ta\u015f\u0131maktad\u0131r. Bu \u00f6nemli konuya \u00f6rnekler e\u015fli\u011finde a\u00e7\u0131kl\u0131k getirelim.<\/p>\n

Evrim kuram\u0131n\u0131n en \u00f6nemli katk\u0131lar\u0131ndan biri, t\u00fcrler aras\u0131 ata-soy ili\u015fkilerinin bulundu\u011funu ileri s\u00fcrmesi ve bu ili\u015fkilerin hangi \u015fekilde geli\u015fmi\u015f oldu\u011funu a\u00e7\u0131klayan bir \u00f6ng\u00f6r\u00fc arz etmesidir: \u00fcnl\u00fc Ya\u015fam A\u011fac\u0131, bu ili\u015fkileri \u00e7arp\u0131c\u0131 bi\u00e7imde \u00f6zetler. 20. y\u00fczy\u0131l\u0131n ikinci yar\u0131s\u0131nda bir bilim dal\u0131 olarak ivme kazanmaya ba\u015flayan molek\u00fcler biyoloji, evrim kuram\u0131n\u0131n bu temel \u00f6ng\u00f6r\u00fcs\u00fcn\u00fc kantitatif ve somut \u00f6l\u00e7\u00fctler kullanarak test etme imk\u00e2n\u0131n\u0131 sundu. Sonu\u00e7 olarak, ger\u00e7ekle\u015ftirilen say\u0131s\u0131z molek\u00fcler DNA analizleri, evrim kuram\u0131n\u0131n \u00f6ne s\u00fcrd\u00fc\u011f\u00fc ata-soy ili\u015fkilerini, yani evrensel bir Ya\u015fam A\u011fac\u0131na ve bu a\u011fac\u0131n yap\u0131s\u0131na dair \u00f6ng\u00f6r\u00fclerini \u00e7ok a\u00e7\u0131k \u015fekilde do\u011frulad\u0131.<\/p>\n

Ayr\u0131ca bir kuram\u0131n bilimsel olabilmesi i\u00e7in yanl\u0131\u015flanabilir olmas\u0131 gerekti\u011fini ifade etmi\u015ftik (\u00f6rne\u011fin \u201c20 ya\u015f daha gen\u00e7 olsam \u00e7ok mutlu bir insan olurdum\u201d hipotezi yanl\u0131\u015flanabilir de\u011fildir, \u00e7\u00fcnk\u00fc kendimi 20 ya\u015f daha gen\u00e7 yapamayaca\u011f\u0131m i\u00e7in bu hipotezi hi\u00e7bir zaman test etmem m\u00fcmk\u00fcn de\u011fildir). Jeolojik katmanlar, bir zaman oku niteli\u011findedir: \u015f\u00f6yle ki, alt katmanlar eski \u00e7a\u011flara aittir ve alt katmanlardan \u00fcst katmanlara do\u011fru ilerledik\u00e7e \u00e7a\u011f\u0131m\u0131za daha yak\u0131n zaman dilimlerine do\u011fru gelinir. Dolay\u0131s\u0131yla, ya\u015fad\u0131\u011f\u0131m\u0131z \u00e7a\u011fdan ba\u015flayarak daha eski katmanlara do\u011fru inersek, bir noktadan sonra art\u0131k hi\u00e7bir katman insan fosili i\u00e7ermez. Daha eski katmanlara inersek, bir noktadan sonra art\u0131k hi\u00e7bir katman ku\u015f fosili i\u00e7ermez, bir s\u00fcre sonra hi\u00e7bir katman memeli fosili i\u00e7ermez ve bir s\u00fcre sonra hi\u00e7bir katman s\u00fcr\u00fcngen fosili i\u00e7ermez. Fakat e\u011fer \u00f6rne\u011fin bu son katmandan sonra, yani daha da eski bir katmanda tekrar bir ku\u015f fosili ke\u015ffedilirse, o vakit evrim kuram\u0131n\u0131n a\u00e7\u0131klad\u0131\u011f\u0131 ata-soy zinciri ve dolay\u0131s\u0131yla t\u00fcrlerin zaman \u00fczerinde di\u011fer t\u00fcrlerden evrilerek ortaya \u00e7\u0131kt\u0131\u011f\u0131 sav\u0131 yanl\u0131\u015flanm\u0131\u015f olur. Ancak bu t\u00fcr bulu\u015flar hi\u00e7bir zaman yap\u0131lmad\u0131.<\/p>\n

\"\"19.y\u00fczy\u0131l\u0131n ortalar\u0131ndan bu yana bilimin k\u00f6pr\u00fcs\u00fcn\u00fcn alt\u0131ndan \u00e7ok sular akt\u0131, bu bir bu\u00e7uk y\u00fczy\u0131l\u0131 a\u015fk\u0131n s\u00fcre zarf\u0131nda, bilim, Darwin\u2019in zaman\u0131nda akla gelemeyecek bir h\u0131zla ilerledi. Bu s\u00fcre\u00e7te evrim kuram\u0131 o kadar sorguland\u0131, s\u0131nand\u0131, teorik ve matematiksel olarak modellenip deneysel olarak incelendi ki -yanl\u0131\u015flamak \u015f\u00f6yle dursun- art\u0131k bir \u201ckuram\u201d olmaktan \u00e7\u0131k\u0131p adeta \u201colgu\u201d d\u00fczeyine terfi etti. Benzer s\u00fcre\u00e7leri bilim tarihinde ba\u015fka alanlarda da g\u00f6zleyebiliriz.<\/p>\n

Kopernik\u2019in G\u00fcne\u015f Merkezlilik kuram\u0131 g\u00fcn\u00fcm\u00fczde bir olgudur, \u00e7\u00fcnk\u00fc D\u00fcnya\u2019n\u0131n G\u00fcne\u015f\u2019in etraf\u0131nda d\u00f6n\u00fcyor olmas\u0131 yap\u0131lan nice g\u00f6zlemler sayesinde do\u011fruland\u0131. Dolay\u0131s\u0131yla okul m\u00fcfredatlar\u0131nda, gezegenler sisteminin yap\u0131s\u0131 a\u00e7\u0131klan\u0131rken, G\u00fcne\u015f Merkezlilik bir olgu olarak tan\u0131t\u0131l\u0131r. Benzer bi\u00e7imde, John Dalton\u2019un maddenin atomlardan olu\u015ftu\u011funu ileri s\u00fcren kuram\u0131 art\u0131k bir olgudur: nano \u00f6l\u00e7ekte atomlar\u0131n foto\u011fraflar\u0131 elde edildi, nanoteknolojiler sayesinde atomlar tek tek hareket ettirilebiliyor. Dolay\u0131s\u0131yla okul m\u00fcfredatlar\u0131nda, maddenin olu\u015fumu a\u00e7\u0131klan\u0131rken atom yap\u0131s\u0131 bir olgu olarak tan\u0131t\u0131l\u0131r. \u0130\u015fte art\u0131k bir olgu niteli\u011finde olan evrim de, canl\u0131lar d\u00fcnyas\u0131n\u0131 alg\u0131lamaya \u00e7al\u0131\u015fan \u00e7ocuklar\u0131m\u0131za bir olgu olarak tan\u0131t\u0131lmal\u0131d\u0131r.<\/p>\n

E\u011fer evrim kuram\u0131na alternatif olarak ba\u015fka bir bilimsel<\/strong> kuram sunulmu\u015f olsa (ki bug\u00fcn elimizde b\u00f6yle bir alternatif kuram yoktur), o kurama ilk kucak a\u00e7acak olan gene bilim d\u00fcnyas\u0131 olur. Yukar\u0131da s\u00f6z etti\u011fimiz gibi, molek\u00fcler biyoloji bilimi, evrim kuram\u0131n\u0131 molek\u00fcler d\u00fczeyde do\u011frulad\u0131. San\u0131r\u0131z evrime dair en g\u00fc\u00e7l\u00fc ve en sa\u011flam kan\u0131t, molek\u00fcler biyolojinin sa\u011flad\u0131\u011f\u0131 kan\u0131tlard\u0131r (o kadar ki, evrimin ger\u00e7ek oldu\u011funu kan\u0131tlamak i\u00e7in art\u0131k \u00f6rne\u011fin fosillerin sundu\u011fu delillere ve bu deliller etraf\u0131nda y\u00fcr\u00fct\u00fclen arg\u00fcmanlara bile ihtiya\u00e7 kalmad\u0131). Ancak sadece molek\u00fcler biyoloji de\u011fil; jeoloji, anatomi, paleontoloji (ta\u015f\u0131lbilim), biyoco\u011frafya, h\u00fccre biyolojisi, genetik bilim ve ba\u015fka bir\u00e7ok bilim alan\u0131n\u0131n \u2018\u00e7apraz\u2019 \u0131\u015f\u0131\u011f\u0131 alt\u0131nda evrim olgusu defalarca do\u011fruland\u0131.<\/p>\n

Biyolojik evrim g\u00fcn\u00fcm\u00fczde bilimsel ara\u015ft\u0131rmalara konu olup yo\u011fun bi\u00e7imde incelenmeye devam etmektedir. Ancak ara\u015ft\u0131r\u0131lan konular, art\u0131k evrimin ger\u00e7ek olup olmad\u0131\u011f\u0131 ile ilgili de\u011fildir. Y\u00fcr\u00fct\u00fclen \u00e7al\u0131\u015fmalar, bu alandaki eksikleri tamamlamaya ve s\u00fcrekli elde edilen yeni bilgi ve bulgular \u0131\u015f\u0131\u011f\u0131nda modelleri tekrar g\u00f6zden ge\u00e7irip m\u00fckemmelle\u015ftirmeye y\u00f6neliktir. Peki, evrimi anlamak g\u00fcn\u00fcm\u00fcz i\u00e7in neden bu kadar \u00f6nemlidir?<\/p>\n

Evrimi anlaman\u0131n \u00f6nemi<\/strong><\/p>\n

1960 y\u0131l\u0131nda 3 milyar olan insan n\u00fcfusu, 2017 y\u0131l\u0131 ba\u015flar\u0131nda 7,5 milyara dayand\u0131. Y\u0131ll\u0131k art\u0131\u015f\u0131n y\u00fczde 1,11 de\u011ferinde olmas\u0131yla birlikte k\u00fcresel olarak her y\u0131l d\u00fcnya n\u00fcfusuna yakla\u015f\u0131k T\u00fcrkiye n\u00fcfusuna e\u015fit bir n\u00fcfus eklenmektedir. \u0130nsan say\u0131s\u0131n\u0131n h\u0131zla artmas\u0131 pek \u00e7ok sorunu beraberinde getirdi\u011fi gibi bu sorunlar\u0131n gelecekte katlanarak artmas\u0131 beklenmelidir. Her insan\u0131 beslemek m\u00fcmk\u00fcn olacak m\u0131, su kaynaklar\u0131 herkese yetecek ve hakkaniyetle payla\u015f\u0131labilecek mi? Adeta patlak veren enerji gereksinimleri kar\u015f\u0131lanmaya \u00e7al\u0131\u015f\u0131rken, ekosistemin do\u011fal yap\u0131s\u0131 ve bekas\u0131 teminat alt\u0131na al\u0131nabilecek mi? Gelecek ku\u015faklara, \u00e7evre kirlili\u011finden ar\u0131n\u0131k bir do\u011fal ortam b\u0131rakabilecek miyiz? Biyo\u00e7e\u015fitlili\u011fin yitirilmesine kar\u015f\u0131 konulabilecek mi?<\/p>\n

\"\"
Atlar\u0131n ortak atas\u0131 bundan 55 milyon y\u0131l \u00f6nce bir k\u00f6pek boyunda ve ormanlarda ya\u015fam s\u00fcren bir canl\u0131yd\u0131 (Eohippus).<\/figcaption><\/figure>\n

Malthus\u2019un n\u00fcfuslar\u0131 denetleyen ac\u0131mas\u0131z ilkesi, insano\u011flunun ka\u00e7\u0131n\u0131lmaz kaderi midir, yoksa kendi kaderini de\u011fi\u015ftirmek insan\u0131n elinde midir? Bu do\u011frultuda teknolojik \u00e7\u00f6z\u00fcmler bizlere ne derece faydal\u0131 olacakt\u0131r? Niye hastalan\u0131yoruz? T\u0131bbi sorunlara \u00e7are bulunabilecek mi? Antibiyotiklerin etkilerini daha iyi anlay\u0131p daha etkin ila\u00e7lar \u00fcretebilecek miyiz? Her y\u0131l milyonlarca kurban verilen hepatit, AIDS, s\u0131tma ya da verem gibi bula\u015f\u0131c\u0131 hastal\u0131klar\u0131n yery\u00fcz\u00fcnden silinmesi bir g\u00fcn ger\u00e7ek olacak m\u0131? Genleri tekrar programlayarak yeni nesil ila\u00e7lar geli\u015ftirebilecek miyiz? Ki\u015fiye y\u00f6nelik sa\u011falt\u0131m tekniklerinden faydalan\u0131labilinecek mi? Tar\u0131m \u00fcr\u00fcnleri ne kadar ve nas\u0131l iyile\u015ftirilebilir? Daha etkili fakat \u00e7evreye sayg\u0131l\u0131, tar\u0131m zararl\u0131lar\u0131yla m\u00fccadele ila\u00e7lar\u0131 \u00fcretilebilecek mi? Do\u011fal bitki ve hayvan pop\u00fclasyonlar\u0131 \u00e7evre de\u011fi\u015fikliklerine uyum sa\u011flayabilecekler mi?<\/p>\n

Yukar\u0131daki meselelere s\u00fcrd\u00fcr\u00fclebilir \u00e7\u00f6z\u00fcmler aran\u0131rken, d\u00fcnyay\u0131 anlayabilmek, do\u011fal s\u00fcre\u00e7leri do\u011fru okuyabilmek ve bu s\u00fcre\u00e7leri g\u00fcden en temel yasalardan biri olan biyolojik evrim olgusunu \u00f6z\u00fcmsemek ya\u015famsal \u00f6nem ta\u015f\u0131r. G\u00fcn\u00fcm\u00fczde evrimsel y\u00f6ntemler; \u00e7evre bilimi, koruma biyolojisi, insan sa\u011fl\u0131\u011f\u0131, tar\u0131m ve do\u011fal kaynaklar\u0131n kullan\u0131m\u0131 konular\u0131nda karar vericilerin ba\u015fvurduklar\u0131 en \u00f6nemli ara\u00e7lar aras\u0131nda yer almaktad\u0131r.<\/p>\n

G\u00fcnl\u00fck ya\u015fam\u0131m\u0131zda evrimin g\u00f6stergeleri ile i\u00e7 i\u00e7e ya\u015famakta oldu\u011fumuzu s\u0131k\u00e7a g\u00f6z ard\u0131 ederiz, oysa t\u00fcm do\u011fal \u00e7evremiz evrimle\u015fmenin izleriyle doludur; a\u015fa\u011f\u0131da birka\u00e7 \u00f6rne\u011fe bakaca\u011f\u0131z. Ayr\u0131ca \u00e7ok ilgin\u00e7 bi\u00e7imde evrim, do\u011fal d\u00fcnyaya bir a\u00e7\u0131klama getirmek ile kalmaz, ayn\u0131 zamanda bir\u00e7ok pratik uygulamada da son derece etkin ve g\u00fc\u00e7l\u00fc bir teknolojik enstr\u00fcman olarak ortaya \u00e7\u0131kar. A\u015fa\u011f\u0131da bunun da \u00f6rneklerini verece\u011fiz.<\/p>\n

\"\"
M\u0131s\u0131r, milattan 7000 y\u0131l \u00f6nce yeti\u015ftirilmeye ba\u015fland\u0131 ve 15. y\u00fczy\u0131ldan itibaren hacmen ve \u015feklen \u00f6nemli de\u011fi\u015fikliklere u\u011frad\u0131.<\/figcaption><\/figure>\n

\u0130nsan kontrol\u00fc alt\u0131nda evrimle\u015fme<\/strong><\/p>\n

Evrimin etkisini \u00e7evremizde adeta her bitki ve her hayvanda g\u00f6rebiliyoruz. \u0130nsano\u011flu 4 milyar y\u0131ll\u0131k bir evrimle\u015fme s\u00fczgecinden ge\u00e7mi\u015f olan pek \u00e7ok canl\u0131 varl\u0131\u011f\u0131 12 bin y\u0131l gibi bu denli k\u0131sa bir s\u00fcre zarf\u0131nda kendi gereksinim ve tercihleri do\u011frultusunda evrimle\u015ftirerek \u015fekillendirmeyi ba\u015fard\u0131. (Darwin, T\u00fcrlerin K\u00f6keni<\/em>\u2019nde, bu t\u00fcr s\u00fcre\u00e7leri \u2018yapay se\u00e7ilim\u2019 taraf\u0131ndan g\u00fcd\u00fclen evrimle\u015fme s\u00fcre\u00e7leri olarak betimledi. Hatta eserinin \u201cEvcille\u015fmenin Etkisinde De\u011fi\u015fim\u201d ba\u015fl\u0131kl\u0131 ilk b\u00f6l\u00fcm\u00fcn\u00fcn t\u00fcm\u00fcn\u00fc yapay se\u00e7ilim konusuna ay\u0131rd\u0131.) Bir Afgan Taz\u0131s\u0131, bir Buldog ve bir Chihuahua farkl\u0131 evrimle\u015fme s\u00fcre\u00e7lerinin \u00fcr\u00fcnleridir ve \u00e7ok farkl\u0131 g\u00f6r\u00fcn\u00fcme sahiptirler ancak t\u00fcm di\u011fer k\u00f6pek \u0131rklar\u0131 gibi ayn\u0131 ortak atadan t\u00fcremi\u015flerdir. Kedilerin evrimle\u015fme hik\u00e2yesi benzer bir tablo sunar. Atlar\u0131n ortak atas\u0131 bundan 55 milyon y\u0131l \u00f6nce bir k\u00f6pek boyunda ve ormanlarda ya\u015fam s\u00fcren bir canl\u0131yd\u0131 (Eohippus). Benzer \u00f6rnekler bitkiler d\u00fcnyas\u0131ndan verilebilir. \u0130nsanlar onlar\u0131 yeti\u015ftirmeye ba\u015flamadan \u00f6nce pek \u00e7ok meyve ve sebze olduk\u00e7a farkl\u0131 bir d\u0131\u015f g\u00f6r\u00fcn\u00fcm sergilerdi: 10. y\u00fczy\u0131lda yeti\u015ftirilen yaban havucu g\u00fcn\u00fcm\u00fcz turuncu havucundan \u00e7ok farkl\u0131yd\u0131. Yaban patl\u0131can\u0131 \u00e7ok daha yuvarlak ve dikenliydi, g\u00fcn\u00fcm\u00fczde uzunca bir boyda ve farkl\u0131 renklerde mevcuttur. M\u0131s\u0131r, milattan 7000 y\u0131l \u00f6nce yeti\u015ftirilmeye ba\u015fland\u0131 ve 15. y\u00fczy\u0131ldan itibaren hacmen ve \u015feklen \u00f6nemli de\u011fi\u015fikliklere u\u011frad\u0131. Karpuz, muz ve ba\u015fka pek \u00e7ok meyve evrimle\u015fme s\u00fcre\u00e7lerinden ge\u00e7ti, bug\u00fcnk\u00fc \u015fekilleriyle ge\u00e7mi\u015fe nazaran tan\u0131namayacak kadar farkl\u0131lar. \u00d6rnekler say\u0131lmakla bitmez…<\/p>\n

\"\"
Grip vir\u00fcs\u00fc.<\/figcaption><\/figure>\n

A\u015f\u0131lar<\/strong><\/p>\n

Baz\u0131 hastal\u0131klara (k\u0131zam\u0131k, kabakulak, polio, …) kar\u015f\u0131 yap\u0131lan a\u015f\u0131lar y\u0131llarca etkili kalabildi\u011fi gibi baz\u0131lar\u0131 daha s\u0131k yenilenmek ister. \u00d6rne\u011fin grip a\u015f\u0131s\u0131n\u0131 her y\u0131l tekrarlamak gerekir. Peki, grip a\u015f\u0131s\u0131 di\u011fer a\u015f\u0131lardan neden bu kadar farkl\u0131d\u0131r? Bu durumu, evrim ger\u00e7e\u011fi d\u0131\u015f\u0131nda anlamam\u0131z m\u00fcmk\u00fcn de\u011fildir. Grip vir\u00fcs\u00fc; \u00f6rne\u011fin k\u0131zam\u0131k, kabakulak veya polio vir\u00fcs\u00fcn\u00fcn aksine \u00e7ok daha h\u0131zl\u0131 evrimle\u015fir. V\u00fccutlar\u0131m\u0131z, vir\u00fcslere kar\u015f\u0131 antikor \u00fcreterek sava\u015f\u0131r ve a\u015f\u0131lar\u0131n amac\u0131 da, v\u00fccuda \u00e7ok d\u00fc\u015f\u00fck miktarda vir\u00fcs vererek antikor \u00fcretme i\u015flevini tetiklemektir: ki\u015fi hastal\u0131kla kar\u015f\u0131la\u015ft\u0131\u011f\u0131nda b\u00fcnyesi vir\u00fcs\u00fc tan\u0131r ve ona kar\u015f\u0131 antikor \u00fcreterek hastal\u0131kla ba\u015f edebilir. Bu y\u00f6ntem k\u0131zam\u0131k, kabakulak veya polio gibi hastal\u0131klara kar\u015f\u0131 olduk\u00e7a etkin \u00e7al\u0131\u015f\u0131r: \u00e7ocuklukta a\u015f\u0131 olundu\u011fu halde, y\u0131llar sonra vir\u00fcs ile kar\u015f\u0131la\u015f\u0131nca savunma mekanizmas\u0131 tetiklenir. Ancak grip vir\u00fcs\u00fc o kadar \u00e7abuk de\u011fi\u015fir (evrimle\u015fir) ki, ge\u00e7en y\u0131l geli\u015ftirilen antikorlar\u0131m\u0131z bu y\u0131lki evrimle\u015fmi\u015f vir\u00fcs t\u00fcr\u00fcn\u00fc tan\u0131yamaz. Grip vir\u00fcs\u00fcn\u00fcn evrimle\u015fmesini anlamak i\u015fte bu y\u00fczden \u00f6nemlidir, \u00e7\u00fcnk\u00fc ancak bu \u015fekilde bir yanda eldeki a\u015f\u0131lar\u0131n g\u00fc\u00e7s\u00fcz kal\u0131\u015f\u0131n\u0131 a\u00e7\u0131klayabilir, di\u011fer yanda da daha uzun vadeli ve evrensel bir a\u015f\u0131 geli\u015ftirme olana\u011f\u0131na sahip olabiliriz.(1)<\/p>\n

Antibiyotikler<\/strong><\/p>\n

Benzer bir durumun geni\u015f \u00e7apta kullan\u0131lan pek \u00e7ok ila\u00e7la da, \u00f6rne\u011fin antibiyotiklerle meydana geldi\u011fi g\u00fcn\u00fcm\u00fczde art\u0131k adeta herkes taraf\u0131ndan bilinir. \u0130laca kar\u015f\u0131 diren\u00e7 kazan\u0131m\u0131, do\u011fal se\u00e7ilim ve evrimle\u015fme mekanizmas\u0131n\u0131 g\u00f6zler \u00f6n\u00fcne seren bir olayd\u0131r. Diren\u00e7 kazan\u0131m\u0131 temelde bakterilerde olu\u015fan rasgele mutasyonlardan kaynaklan\u0131r: Bakterinin yap\u0131s\u0131nda ara s\u0131ra \u00f6yle de\u011fi\u015fiklikler meydana gelir ki, bunlardan dolay\u0131 ila\u00e7 bakteriye art\u0131k etki edemez; dolay\u0131s\u0131yla, bu t\u00fcrden diren\u00e7li organizmalar hayatta kal\u0131p \u00e7o\u011fal\u0131rken, diren\u00e7 g\u00f6steremeyen bakteriler elenir (do\u011fal se\u00e7ilim). B\u00f6ylece k\u0131sa bir s\u00fcre sonra (hat\u0131rlayal\u0131m, bakteriler h\u0131zla \u00fcrer) t\u00fcm bireylerinin ilaca kar\u015f\u0131 diren\u00e7li oldu\u011fu bir bakteri pop\u00fclasyonu ortaya \u00e7\u0131kar. Sa\u011falt\u0131m tekniklerinin gelece\u011fi ve etkinli\u011fi hakk\u0131nda \u00e7ok kayg\u0131 verici bir olayd\u0131r. Bir \u00f6rne\u011fe bakal\u0131m.(2)<\/p>\n

\"\"
Staphylococcus aureus.<\/figcaption><\/figure>\n

Staphylococcus aureus<\/em> ile tan\u0131\u015fmak ister misiniz? Bu sevimsiz organizma, tedavisi olduk\u00e7a zor olan hastal\u0131klara gebedir. Solunum yollar\u0131, idrar yollar\u0131, yan\u0131klar\u0131n ve damar i\u00e7i sondalar\u0131n\u0131n yol a\u00e7t\u0131\u011f\u0131 yaralar tercihen yerle\u015fti\u011fi mek\u00e2nlardand\u0131r. S. aureus<\/em> ile y\u0131llar y\u0131l\u0131 sava\u015f\u0131lmaktad\u0131r. 1928\u2019de Alexander Fleming taraf\u0131ndan ke\u015ffedilen penisilin, 1940\u2019l\u0131 y\u0131llar\u0131n ba\u015f\u0131nda yayg\u0131n bir \u015fekilde kullan\u0131lmaya ba\u015fland\u0131. 1941\u2019de, tamamen do\u011fal kaynakl\u0131 olan Penisilin G adl\u0131 ila\u00e7 S. aureus<\/em>\u2019a uyguland\u0131\u011f\u0131nda, bu bakterinin bir s\u00fcre sonra ortadan kalkabilece\u011fi \u00fcmidi do\u011fdu: H\u00fccre \u00e7eperinin olu\u015fmas\u0131n\u0131 engelleyen Penisilin G, bakteriyi imha etmekte \u00e7ok etkiliydi. Ancak biliminsanlar\u0131n\u0131n ve hastalar\u0131n sevinci pek uzun s\u00fcrmedi: \u00dc\u00e7 y\u0131l sonra, baz\u0131 S. aureus<\/em> soylar\u0131n\u0131n diren\u00e7 kazanmaya, \u2018penisilinaz\u2019 enzimini \u00fcreterek uygulanan mucize ilac\u0131 etkisiz hale getirmeye ba\u015flad\u0131\u011f\u0131 saptanm\u0131\u015ft\u0131. Fakat ila\u00e7 sanayisi pes etmek niyetinde de\u011fildi.<\/p>\n

1959 y\u0131l\u0131nda Methicillin adl\u0131 penisilin geli\u015ftirilince, insanlar\u0131n y\u00fcz\u00fc tekrar g\u00fclmeye ba\u015flad\u0131: Methicillin, S. aureus<\/em>\u2019u \u00f6ld\u00fcrmekte ba\u015far\u0131l\u0131yd\u0131. Ancak bu mutluluk da fazla s\u00fcrmeyecekti: 1960\u2019lar\u0131n ba\u015flar\u0131nda \u0130ngiltere, Polonya ve Danimarka\u2019da hastanelerde Methicillin\u2019e kar\u015f\u0131 diren\u00e7 g\u00f6zlenmeye ba\u015fland\u0131 ve 1980\u2019lerin sonuna do\u011fru pek \u00e7ok S. aureus<\/em> bakteri soyu kendini Methicillin\u2019e kar\u015f\u0131 koruyabilir duruma geldi. Bunu, h\u00fccre \u00e7eperini, ilac\u0131n art\u0131k oraya ba\u011flanamayaca\u011f\u0131 \u015fekilde de\u011fi\u015ftirmesiyle ba\u015farabilmi\u015fti. Ama biliminsanlar\u0131 yeni ila\u00e7 geli\u015ftirmekte \u0131srarl\u0131yd\u0131lar.<\/p>\n

1980\u2019li y\u0131llar\u0131n ortas\u0131nda, Fluoroquinolone adl\u0131 tamamen sentetik yeni bir nesil antibiyotik piyasaya s\u00fcr\u00fcld\u00fc\u011f\u00fcnde, S. aureus<\/em> tekrar a\u011f\u0131r bir darbe alacak, fakat Anka Ku\u015fu gibi 1990\u2019lara gelindi\u011finde bir kez daha peydahlanacakt\u0131. 1992 y\u0131l\u0131nda, d\u00fcnyadaki S. aureus<\/em> soylar\u0131n\u0131n y\u00fczde 95\u2019i penisiline kar\u015f\u0131 diren\u00e7liydi. Daha sonra uygulanan Mupirocin adl\u0131 antibakteriyel de bir s\u00fcre etkili olup, geli\u015fen yeni bakteri soylar\u0131na kar\u015f\u0131 g\u00fcc\u00fcn\u00fc yava\u015f\u00e7a yitirmeye ba\u015flayacakt\u0131. 2000\u2019li y\u0131llardan bu yana S. Aureus<\/em>\u2019un yeni ila\u00e7 form\u00fcllerine kar\u015f\u0131 direnci s\u00fcrmektedir.<\/p>\n

G\u00f6r\u00fcld\u00fc\u011f\u00fc gibi bu t\u0131rman\u0131\u015f\u0131n sonu yok. Kendini s\u00fcrekli uyarlayan, diren\u00e7li genlerini birbirine aktarabilen, aral\u0131ks\u0131z y\u00fcz de\u011fi\u015ftirebilen S. aureus<\/em> bakterilerine kar\u015f\u0131 do\u011fal, yar\u0131 sentetik ya da sentetik yap\u0131l\u0131 antibakteriyel form\u00fcllerin t\u00fcm\u00fc bir s\u00fcre sonra etkisiz hale gelmi\u015ftir. Gelecekte, ameliyat sonras\u0131 enfeksiyonlardan korunmak m\u00fcmk\u00fcn olacak m\u0131?<\/p>\n

1.\u00a0aureus<\/em> \u00f6rne\u011finin g\u00f6sterdi\u011fi gibi, sa\u011falt\u0131m tekniklerinin gelece\u011fi insanl\u0131k i\u00e7in olduk\u00e7a kayg\u0131 vericidir. G\u00fcnl\u00fck ya\u015fam\u0131m\u0131zda evrimsel s\u00fcre\u00e7lerin neden oldu\u011fu t\u0131p ile mikroorganizmalar aras\u0131ndaki kar\u015f\u0131l\u0131kl\u0131 \u201csilahlanma yar\u0131\u015f\u0131\u201dna ba\u015fka pek \u00e7ok vesileyle tan\u0131kl\u0131k ederiz. Mesela ishal ila\u00e7lar\u0131 da gitgide etkisizle\u015fmektedir. Yukar\u0131da g\u00f6rd\u00fc\u011f\u00fcm\u00fcz gibi grip vir\u00fcs\u00fcn\u00fcn evrimle\u015fmesi, her y\u0131l yeni a\u015f\u0131 form\u00fcllerinin bulunmas\u0131n\u0131 gerektirmektedir. HIV ve AIDS kontrol alt\u0131na al\u0131nm\u0131\u015f say\u0131lsa da hen\u00fcz tam anlam\u0131yla ba\u015f edebilmi\u015f de\u011filiz. Ayn\u0131 zamanda, bu silahlanman\u0131n \u00e7ok a\u011f\u0131r bir ekonomik bedeli vard\u0131r. Karamsar g\u00f6r\u00fcnen bu tabloyu daha iyimser tu\u015flarla boyayabilmek gene evrimi, do\u011fal se\u00e7ilimi ve diren\u00e7 mekanizmalar\u0131n\u0131n olu\u015fumunu anlamaktan ge\u00e7er. Yeni ila\u00e7lar tasarlamak ya da patojen organizmalar\u0131n evrilmesini yava\u015flatmak ancak evrimsel bir yakla\u015f\u0131mla m\u00fcmk\u00fcn olabilir.<\/p>\n

Yeni nesil ila\u00e7lar, \u00e7e\u015fitli uygulamalar<\/strong><\/p>\n

Yeni nesil ila\u00e7 ke\u015fif ve geli\u015ftirme s\u00fcre\u00e7lerinde kimi zaman evrimsel mekanizmalardan do\u011frudan faydalan\u0131l\u0131r. Bilindi\u011fi \u00fczere, ila\u00e7 ke\u015fif a\u015famas\u0131nda, organizma \u00fczerine spesifik etki edebilme \u00f6zelli\u011fine sahip molek\u00fcller aran\u0131r. Bu molek\u00fcller, do\u011fada bulunan molek\u00fcller olabilece\u011fi gibi insan taraf\u0131ndan da sentetize edilebilirler. Ancak incelenmesi gereken potansiyel molek\u00fcl say\u0131s\u0131 genelde o kadar y\u00fcksek olur ki, do\u011fru molek\u00fclleri bulmak ya da tasarlamak son derece karma\u015f\u0131k bir s\u00fcrece d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcr. \u0130\u015fte bu problem ile ba\u015f edebilmek i\u00e7in, biliminsanlar\u0131n\u0131n ba\u015fvurduklar\u0131 y\u00f6ntemlerden biri, evrimsel s\u00fcre\u00e7lerinin ayn\u0131s\u0131n\u0131 laboratuvarda yaratmakt\u0131r. \u00d6rne\u011fin sentetize edilmi\u015f \u00e7ok say\u0131da farkl\u0131 molek\u00fclden ba\u015flayarak, bir test t\u00fcp\u00fc i\u00e7erisinde bu molek\u00fcllerin kendilerini kopyalayarak \u00e7o\u011falmalar\u0131 sa\u011flan\u0131r ve bu \u015fekilde elde edilen yeni nesil molek\u00fcller test edilip aralar\u0131ndan hangilerinin ila\u00e7 olarak daha faydal\u0131 ve hangilerinin daha faydas\u0131z olabilece\u011fi belirlenir. Bir sonraki etapta, faydal\u0131 oldu\u011fu belirlenen molek\u00fcllerin kendilerini tekrar kopyalamalar\u0131 sa\u011flan\u0131r ve bu s\u00fcre\u00e7 sayesinde elde edilen yeni molek\u00fcllerden tekrar en faydal\u0131lar\u0131 se\u00e7ilir (ara s\u0131ra meydana gelen rasgele mutasyonlar y\u00fcz\u00fcnden, her nesilde, yeni \u00f6zelliklere sahip molek\u00fcller ortaya \u00e7\u0131kar). Bu etaplar \u00e7ok say\u0131da tekrarlanarak, ad\u0131m ad\u0131m en etkin molek\u00fcl\u00fc geli\u015ftirmek m\u00fcmk\u00fcn olur (bu y\u00f6ntem, \u00f6rne\u011fin baz\u0131 kanser ila\u00e7lar\u0131n\u0131 geli\u015ftirmek i\u00e7in kullan\u0131lmakta). (3)<\/p>\n

Kontroll\u00fc evrim, sadece ila\u00e7 geli\u015ftirmeye yaramaz, ayn\u0131 zamanda enzim, pigment, tatland\u0131r\u0131c\u0131, biyopolimeler vs \u00fcretiminde de kullan\u0131l\u0131r. (4) G\u00fcn\u00fcm\u00fczde evrim, t\u0131p ve tar\u0131m alan\u0131nda rutin olarak uygulanmaktad\u0131r. (5)<\/p>\n

Evrimin uygulamalar\u0131 biyoloji ile s\u0131n\u0131rl\u0131 kalm\u0131yor, evrim kavram\u0131 \u00e7ok farkl\u0131 alanlarda da pratik bir boyut kazanm\u0131\u015ft\u0131r. \u00d6rne\u011fin bilgisayar bilimlerinde \u201cgenetik algoritmalar\u201d kullan\u0131larak zor problemler \u00e7\u00f6z\u00fcl\u00fcyor. Bu algoritmalar, evrim s\u00fcrecine \u00f6yk\u00fcnerek \u00e7ok boyutlu bir arama uzay\u0131nda her ad\u0131mda en uygun \u00e7\u00f6z\u00fcm alternatiflerini se\u00e7ip daha az uygun alternatifleri eleyerek ad\u0131m ad\u0131m b\u00fct\u00fcnsel en iyi \u00e7\u00f6z\u00fcm\u00fc belirleyebiliyorlar. \u00c7ok aktif bir ara\u015ft\u0131rma dal\u0131 olan \u2018evrimsel hesaplama\u2019, matematik, molek\u00fcler biyoloji, robotik, kimya ve astrofizik gibi alanlarda uygulan\u0131yor.<\/p>\n

Galileo\u2019dan Darwin\u2019e<\/strong><\/p>\n

359 y\u0131l \u00f6nce Galileo\u2019yu D\u00fcnya\u2019n\u0131n G\u00fcne\u015f\u2019in etraf\u0131nda d\u00f6nmedi\u011fini kabul etmeye zorlayan Engizisyon mahkemelerine atfen Katolik d\u00fcnyas\u0131n\u0131n lideri 2. Jean-Paul, Kas\u0131m 1992\u2019de, Galileo\u2019nun hakl\u0131 oldu\u011funu a\u00e7\u0131klad\u0131. Katolik d\u00fcnyas\u0131n\u0131n \u015fu anki lideri Papa Francis, 2014 ve 2015 y\u0131llar\u0131nda yapt\u0131\u011f\u0131 bir\u00e7ok a\u00e7\u0131klamada evrimin (ve B\u00fcy\u00fck Patlama\u2019n\u0131n) \u201cger\u00e7ek\u201d oldu\u011funu Katolik Kilisesi ad\u0131na kabul etti.<\/p>\n

\"\"
Pierre-Simon Laplace<\/figcaption><\/figure>\n

Pierre-Simon Laplace bilim tarihinin gelmi\u015f ge\u00e7mi\u015f en \u00f6nemli ki\u015filiklerinden biridir. S\u0131ra d\u0131\u015f\u0131 bir astronom, fizik\u00e7i ve matematik\u00e7i olan Laplace\u2019tan Frans\u0131z Newton\u2019u olarak s\u00f6z ediliyordu. Laplace, g\u00fcne\u015f sisteminin kararl\u0131l\u0131\u011f\u0131n\u0131 1799-1825 y\u0131llar\u0131 aras\u0131 yay\u0131mlad\u0131\u011f\u0131 be\u015f ciltlik G\u00f6ksel Mekanik<\/em> isimli eserinde kan\u0131tlad\u0131. Kitab\u0131n\u0131 1802 y\u0131l\u0131nda (o y\u0131la kadar eserin ilk \u00fc\u00e7 cildi yay\u0131mlanm\u0131\u015ft\u0131) Napolyon\u2019a sunmas\u0131, Laplace\u2019\u0131n g\u00fcn\u00fcm\u00fczde h\u00e2l\u00e2 s\u0131k\u00e7a zikredilen bir s\u00f6z s\u00f6ylemesine neden oldu. Kitab\u0131 okuduktan sonra Napolyon eseri be\u011fendi\u011fini ancak Laplace\u2019\u0131n, evren sistemi \u00fczerine yazd\u0131\u011f\u0131 bu kapsaml\u0131 eserin hi\u00e7bir yerinde o evreni yaratm\u0131\u015f olan Tanr\u0131\u2019dan s\u00f6z etmedi\u011fini ifade edince, Laplace: \u201cEfendim, o varsay\u0131ma ihtiyac\u0131m olmad\u0131\u201d yan\u0131t\u0131n\u0131 verdi. Belki de Darwin\u2019in en b\u00fcy\u00fck \u201cg\u00fcnah\u0131,\u201d aynen Laplace\u2019\u0131n durumunda oldu\u011fu gibi, evrim kuram\u0131n\u0131 yarat\u0131rken b\u00f6yle bir varsay\u0131ma ihtiya\u00e7 duymam\u0131\u015f olmas\u0131d\u0131r…<\/p>\n

Ger\u00e7i Darwin, T\u00fcrlerin K\u00f6keni<\/em>\u2019nde, ya\u015fam\u0131n nas\u0131l ba\u015flam\u0131\u015f oldu\u011funa dair herhangi bir varsay\u0131mda bulunmad\u0131. Ya\u015fam\u0131n bir \u015fekilde ba\u015flad\u0131\u011f\u0131n\u0131 varsay\u0131p, onun nas\u0131l evrimle\u015fti\u011fini ara\u015ft\u0131rd\u0131. Zaten T\u00fcrlerin K\u00f6keni<\/em>\u2019nin son c\u00fcmlesinde, bunu netlikle g\u00f6rmemiz m\u00fcmk\u00fcn: \u201cBa\u015flang\u0131\u00e7ta birka\u00e7 ya da tek bir bi\u00e7ime nefes verilmi\u015f, bir\u00e7ok g\u00fcce sahip olan ya\u015fama bu \u015fekilde bakmam\u0131zda ve bu gezegen yer\u00e7ekiminin de\u011fi\u015fmez yasas\u0131 uyar\u0131nca d\u00f6n\u00fcp dururken, b\u00f6ylesine basit bir ba\u015flay\u0131\u015ftan en g\u00fczel ve en ola\u011fan\u00fcst\u00fc, say\u0131s\u0131z bi\u00e7imlerin evrilmi\u015f ve h\u00e2l\u00e2 evriliyor olmas\u0131nda ger\u00e7ekten y\u00fccelik vard\u0131r.\u201d<\/p>\n

Evrim kuram\u0131n\u0131n g\u00fcc\u00fc -ve ayn\u0131 zamanda kimileri i\u00e7in bir di\u011fer rahats\u0131z edici y\u00f6n\u00fc- t\u00fcrlerin ortaya \u00e7\u0131k\u0131\u015f\u0131n\u0131 ve biyo\u00e7e\u015fitlili\u011fin geli\u015fimini, do\u011fa\u00fcst\u00fc ya da mucizev\u00ee unsurlara ba\u015fvurmaks\u0131z\u0131n belli yasalar<\/strong> sayesinde a\u00e7\u0131kl\u0131yor olmas\u0131ndan kaynaklan\u0131r. Darwin bu ger\u00e7e\u011fi T\u00fcrlerin K\u00f6keni<\/em>\u2019nin sonuna do\u011fru kendisine has o \u015fairane \u00fcslupla dile getirdi: \u201c\u00c7ok say\u0131da ve \u00e7e\u015fitli bitkilerle s\u00fcslenmi\u015f, ku\u015flar\u0131n \u00e7al\u0131l\u0131klarda \u00f6tt\u00fc\u011f\u00fc, t\u00fcrl\u00fc b\u00f6ceklerin u\u00e7u\u015ftu\u011fu ve nemli topra\u011f\u0131n\u0131n i\u00e7erisinde solucanlar\u0131n s\u00fcr\u00fcnd\u00fc\u011f\u00fc kar\u0131\u015f\u0131k bir yamac\u0131 seyretmek ve bu inceden inceye i\u015flenmi\u015f, hepsi di\u011ferinden gayet farkl\u0131 ve her biri di\u011feriyle karma\u015f\u0131k ba\u011flant\u0131lar ile ba\u011f\u0131nt\u0131l\u0131 bi\u00e7imlerin t\u00fcm\u00fcn\u00fcn, \u00e7evremizde i\u015fleyen yasalar taraf\u0131ndan olu\u015fturulmu\u015f oldu\u011funu d\u00fc\u015f\u00fcnmek ilgin\u00e7tir.\u201d<\/p>\n

Sonu\u00e7 olarak, bu yaz\u0131yla evrim olay\u0131n\u0131n \u00f6nemini bir kez daha vurgulayabilmi\u015f oldu\u011fumuzu umuyoruz. \u00c7ocuklar\u0131m\u0131z\u0131n e\u011fitim m\u00fcfredat\u0131n\u0131n ideolojik c\u0131mb\u0131zlarla \u201car\u0131nd\u0131r\u0131lmas\u0131n\u0131n\u201d vahim sonu\u00e7lar do\u011furaca\u011f\u0131 \u00e7ok a\u00e7\u0131k: bilimsel k\u00fclt\u00fcrden yoksun, do\u011fal d\u00fcnyan\u0131n ger\u00e7eklerine yabanc\u0131, bu ger\u00e7ekleri i\u00e7selle\u015ftirememi\u015f, onlar\u0131 serbest\u00e7e tart\u0131\u015fabilmekten aciz, yeni bir nesil ortaya \u00e7\u0131kmaktad\u0131r. Bilimi ve en ileri bilimsel kavramlar\u0131 \u00f6z\u00fcmsemi\u015f, inovatif oldu\u011fu kadar yarat\u0131c\u0131, ekonomimizi at\u0131l\u0131mlar\u0131yla canland\u0131ran, k\u00fcresel d\u00fczeyde rekabet edebilen ve PISA testlerinde en \u00f6n saflarda yer alan gen\u00e7 insanlar\u0131 bu t\u00fcr uygulamalar s\u00fcrd\u00fck\u00e7e yeti\u015ftirebilmemiz m\u00fcmk\u00fcn m\u00fc?<\/p>\n

Bilim, do\u011fal d\u00fcnyan\u0131n ger\u00e7eklerini alg\u0131lamaya ve a\u00e7\u0131klamaya \u00e7al\u0131\u015f\u0131r. Siyasal, tarihsel, \u0131rksal ya da dini a\u00e7\u0131dan tarafs\u0131zd\u0131r. Bu, evrim ve evrim kuram\u0131 i\u00e7in de b\u00f6yledir. Ve sonu\u00e7ta, bilimsel bulgular ortaya konuldu\u011funda, Darwin\u2019in ifade etti\u011fi gibi, \u201cher insan, \u00fcmit edebildi\u011fini \u00fcmit edip inanabildi\u011fine inanmal\u0131d\u0131r.\u201d<\/p>\n

Dipnotlar<\/strong><\/p>\n

1) Understanding Evolution: Influenza, an ever-evolving target for vaccine development, \u015eubat 2013, http:\/\/evolution.berkeley.edu\/evolibrary\/news\/130201_flu<\/p>\n

2) S. \u00d6l\u00e7er, Evrim Ser\u00fcveni, Metis Yay\u0131nlar\u0131, 2012.<\/p>\n

3) A. Pl\u00fcckthun, \u201cEvolution im Reagenzglas – Wege zu Neuen Biomedizinischen Wirkstoffen\u201d, Z\u00fcrih \u00dcniversitesi, Ringvorlesung Evolution, Ekim 2009.<\/p>\n

4) http:\/\/www.talkorigins.org\/indexcc\/CA\/CA215.html<\/p>\n

5) A. P. Hendry ve di\u011f., Evolutionary principles and their practical application, Evolutionary Applications, Mart 2011. (https:\/\/www.ncbi.nlm.nih.gov\/pmc\/articles\/PMC3352551\/)<\/p>\n

Kaynak: <\/strong>Bilim ve Gelecek, Say\u0131:156, \u015eubat 2017, s.36-41<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Biyolojik evrim g\u00fcn\u00fcm\u00fczde bilimsel ara\u015ft\u0131rmalara konu olup yo\u011fun bi\u00e7imde incelenmeye devam etmektedir. Ancak ara\u015ft\u0131r\u0131lan konular, art\u0131k evrimin ger\u00e7ek olup olmad\u0131\u011f\u0131 ile ilgili de\u011fildir. Y\u00fcr\u00fct\u00fclen \u00e7al\u0131\u015fmalar, bu alandaki eksikleri tamamlamaya ve s\u00fcrekli elde edilen yeni bilgi ve bulgular \u0131\u015f\u0131\u011f\u0131nda modelleri tekrar g\u00f6zden ge\u00e7irip m\u00fckemmelle\u015ftirmeye y\u00f6neliktir. Peki, evrimi anlamak g\u00fcn\u00fcm\u00fcz i\u00e7in neden bu kadar \u00f6nemlidir? Milli E\u011fitim […]<\/p>\n","protected":false},"author":508,"featured_media":38192,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_acf_changed":false,"footnotes":""},"categories":[19],"tags":[197,461,200,445,1521],"class_list":["post-38191","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-bilim-gundemi","tag-biyoloji","tag-darwin","tag-evrim","tag-ilac","tag-tedavi"],"acf":[],"aioseo_notices":[],"aioseo_head":"\n\t\t\n\t\n\t\n\t\n\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t