{"id":38572,"date":"2019-11-30T00:00:21","date_gmt":"2019-11-29T21:00:21","guid":{"rendered":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/?p=38572"},"modified":"2020-03-25T12:06:34","modified_gmt":"2020-03-25T09:06:34","slug":"bill-gatesin-mesajiyla-baslayip-j-hickelin-surdurdugu-tartisma-kapitalizm-dunyayi-daha-iyi-bir-yer-yapiyor-mu","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/2019\/11\/30\/bill-gatesin-mesajiyla-baslayip-j-hickelin-surdurdugu-tartisma-kapitalizm-dunyayi-daha-iyi-bir-yer-yapiyor-mu","title":{"rendered":"Bill Gates\u2019in mesaj\u0131yla ba\u015flay\u0131p J. Hickel\u2019in s\u00fcrd\u00fcrd\u00fc\u011f\u00fc tart\u0131\u015fma
Kapitalizm d\u00fcnyay\u0131 daha iyi bir yer yap\u0131yor mu?"},"content":{"rendered":"

Tart\u0131\u015fmay\u0131 ba\u015flatan ilk k\u0131v\u0131lc\u0131m Bill Gates\u2019in 19 Ocak 2019 tarihli bir twitter mesaj\u0131 oldu. Bu mesajda Gates bir grafi\u011fi payla\u015ft\u0131. Buna g\u00f6re 1820-2015 y\u0131llar\u0131 aras\u0131nda a\u015f\u0131r\u0131 yoksulluk k\u00fcresel \u00f6l\u00e7ekte % 94\u2019ten % 10\u2019a gerilemi\u015ftir. Bu grafi\u011fin alt\u0131na Gates \u015funu yazd\u0131: \u201cBu benim favori infografiklerimden biri. Hayat\u0131n son iki y\u00fczy\u0131lda nas\u0131l geli\u015fti\u011fini pek \u00e7ok insan hafife al\u0131yor.\u201d Ve tart\u0131\u015fma ba\u015flad\u0131: Kapitalizm d\u00fcnyay\u0131 daha iyi bir yere getirdi mi, ya da getirecek mi?<\/em><\/p>\n

D\u00fcnya tek bir pazar olal\u0131 bu pazarda oyunun kurallar\u0131n\u0131 belirleyen sistem -daha bilimsel ya da daha \u201cn\u00f6tr\u201d bir ad\u0131 olmad\u0131\u011f\u0131 i\u00e7in ben buna \u201ckapitalizm\u201d diyece\u011fim- bug\u00fcnden bakt\u0131\u011f\u0131m\u0131zda d\u00fcnyay\u0131 daha iyi bir yere getirdi mi, ya da getirecek mi? Bu soru, hi\u00e7 ku\u015fku yok, insanl\u0131\u011f\u0131n \u00e7a\u011f\u0131m\u0131zdaki \u201cb\u00fcy\u00fck\u201d sorular\u0131ndan biri. Bu b\u00fcy\u00fckl\u00fckten olacak, ciddiye al\u0131nabilecek entelekt\u00fcel tart\u0131\u015fmalarda bu sorunun do\u011frudan do\u011fruya ele al\u0131nd\u0131\u011f\u0131na pek tan\u0131k olmay\u0131z. Bu soruya en kesin \u201cevet\u201d yan\u0131t\u0131n\u0131 verenler bunu yaparken genelde \u201cideoloji-\u00fcst\u00fc\u201d bir perspektiften bakt\u0131klar\u0131 iddias\u0131ndad\u0131rlar. Bu nedenle onlar en ba\u015fta sorunun bu \u015fekilde sorulmas\u0131na itiraz edecekler ve s\u00f6yledikleri bu sorunun kesin bir olumlamas\u0131 olsa dahi soruyu be \u015fekliyle tart\u0131\u015fmay\u0131 reddedeceklerdir. Soruya \u201chay\u0131r\u201d yan\u0131t\u0131n\u0131 verenler i\u00e7in ise sorunun yan\u0131t\u0131 \u00f6yle a\u00e7\u0131kt\u0131r ki tart\u0131\u015f\u0131lmas\u0131 zaman kayb\u0131ndan ba\u015fka bir \u015fey olamaz. Bununla birlikte, bazen k\u00fc\u00e7\u00fck bir k\u0131v\u0131lc\u0131m do\u011frudan do\u011fruya bu soru etraf\u0131nda d\u00f6nen bir tart\u0131\u015fman\u0131n alevlenmesine neden olur. Taraflar \u00e7ok k\u0131sa bir s\u00fcrede cephaneliklerindeki b\u00fct\u00fcn arg\u00fcmanlar\u0131 bo\u015falt\u0131rlar, alevler s\u00f6n\u00fckle\u015ftikten sonra ise yine eski g\u00fcnl\u00fck d\u00fczenlerine geri d\u00f6nerler.<\/p>\n

B\u00f6yle bir olay i\u00e7inde bulundu\u011fumuz y\u0131l\u0131n ba\u015flar\u0131nda ya\u015fand\u0131. Bu yaz\u0131n\u0131n ilk amac\u0131 belge niteli\u011fi ta\u015f\u0131yan bu tart\u0131\u015fmay\u0131 m\u00fcmk\u00fcn oldu\u011fu kadar ayr\u0131nt\u0131l\u0131 bir \u015fekilde \u00f6zetlemek. Yaz\u0131n\u0131n devam\u0131nda aktaraca\u011f\u0131m gibi, bu tart\u0131\u015fmada ilk heyecan atlat\u0131ld\u0131ktan sonra taraflar aras\u0131nda deyim yerindeyse bir akademik ate\u015fkes sa\u011fland\u0131. \u201cB\u00fcy\u00fck soru\u201d hangi indeks \u015fu ama\u00e7la kullan\u0131labilir, bu ama\u00e7la kullan\u0131lamaz, hangisi \u015funu \u00f6l\u00e7m\u00fc\u015ft\u00fcr, bunu \u00f6l\u00e7memi\u015ftir gibi tamamen akademik bir tart\u0131\u015fma i\u00e7inde kayboldu. Yaz\u0131n\u0131n ikinci amac\u0131 bu \u201cate\u015fkes\u201de -m\u00fcsaadenizle- kar\u015f\u0131 \u00e7\u0131kmak. Bunun i\u00e7in iki nedenim var. Birincisi, bu tart\u0131\u015fmada mesele salt akademik bir mevzu olarak g\u00f6r\u00fclemez. Bu tart\u0131\u015fma, en ba\u015fta, \u00e7ok kuvvetli san\u0131lan baz\u0131 arg\u00fcmanlar\u0131n ger\u00e7ekte ne kadar zay\u0131f olduklar\u0131n\u0131, b\u00fct\u00fcn bu zay\u0131fl\u0131\u011f\u0131n \u00fcst\u00fcn\u00fcn yeni t\u00fcr bir ideolojiyle kapat\u0131lmaya \u00e7al\u0131\u015f\u0131ld\u0131\u011f\u0131n\u0131 g\u00f6sterdi. Cin \u015fi\u015feden \u00e7\u0131km\u0131\u015f, takke d\u00fc\u015fm\u00fc\u015f kel g\u00f6r\u00fcnm\u00fc\u015ft\u00fcr. Akademia ne cini tekrar \u015fi\u015feye sokabilir, ne de g\u00f6r\u00fcnen keli \u00f6rtebilir. \u0130kinci nedenim \u015fu: Bu tart\u0131\u015fman\u0131n \u00f6nemli bir k\u0131sm\u0131 birtak\u0131m akademik ara\u015ft\u0131rmalar\u0131n belirli bir ideolojiye propaganda hizmeti sunmak d\u0131\u015f\u0131nda bilimsel denebilecek bir amac\u0131 olup olmad\u0131\u011f\u0131yla ilgili. Bir konunun akademik ara\u015ft\u0131rmaya de\u011fer olup olmad\u0131\u011f\u0131 salt akademik bir tart\u0131\u015fman\u0131n konusu olamaz. Bu b\u00fct\u00fcn kamuyu ilgilendiren kamusal bir tart\u0131\u015fmad\u0131r. Bu nedenle bunu tart\u0131\u015fmak yaln\u0131zca konuyla ilgili akademisyenlere b\u0131rak\u0131lamaz. Bu ikinci y\u00f6n\u00fcyle bu yaz\u0131 akademi-politik bir sorunu tart\u0131\u015fmay\u0131 ama\u00e7lamaktad\u0131r.<\/p>\n

Bill Gates\u2019in twitter mesaj\u0131 ile alevlenen tart\u0131\u015fma
\n<\/strong>Tart\u0131\u015fmay\u0131 ba\u015flatan ilk k\u0131v\u0131lc\u0131m Bill Gates\u2019in 19 Ocak 2019 tarihli bir twitter mesaj\u0131 oldu. Bu mesajda Gates 46 milyon takip\u00e7isiyle Our World in Data <\/em>adl\u0131 ara\u015ft\u0131rma kurulu\u015funun yay\u0131mlad\u0131\u011f\u0131 bir grafi\u011fi payla\u015ft\u0131. Buna g\u00f6re 1820-2015 y\u0131llar\u0131 aras\u0131nda a\u015f\u0131r\u0131 yoksulluk k\u00fcresel \u00f6l\u00e7ekte % 94\u2019ten % 10\u2019a gerilemi\u015ftir. Bu grafi\u011fin alt\u0131na Gates \u015funu yazd\u0131: \u201cBu benim favori infografiklerimden biri. Hayat\u0131n son iki y\u00fczy\u0131lda nas\u0131l geli\u015fti\u011fini pek \u00e7ok insan hafife al\u0131yor.\u201d<\/p>\n

\"\"
Tart\u0131\u015fmay\u0131 ba\u015flatan ilk k\u0131v\u0131lc\u0131m Bill Gates\u2019in 19 Ocak 2019 tarihli bir twitter mesaj\u0131 oldu.<\/figcaption><\/figure>\n

\u00c7al\u0131\u015fma alanlar\u0131 aras\u0131nda k\u00fcresel e\u015fitsizlik, ekolojik ekonomi gibi konular bulanan antropolog Jason Hickel 29 Ocak 2019 tarihinde Guardian<\/em>\u2019da buna bir tepki olarak \u201cBill Gates yoksullu\u011fun azald\u0131\u011f\u0131n\u0131 s\u00f6yl\u00fcyor. Bundan daha fazla yan\u0131lamazd\u0131\u201d ba\u015fl\u0131\u011f\u0131yla yay\u0131mlanan bir makale kaleme ald\u0131.(1) Hickel bu makalede Gates ile birlikte New York Times<\/em>\u2019\u0131n k\u00f6\u015fe yazarlar\u0131ndan Nicholas Kristof ve Harvard \u00dcniversitesi psikoloji profes\u00f6r\u00fc Steven Pinker\u2019\u0131 da isim vererek muhatap al\u0131yordu. Bu sata\u015fmadan kendisine vazife \u00e7\u0131karan \u201cWhy evolution is true\u201d adl\u0131 bir blogun yazar\u0131, Pinker\u2019a konuyla ilgili g\u00f6r\u00fc\u015flerini sorar ve ald\u0131\u011f\u0131 yan\u0131tlar\u0131 i\u00e7eren emaili blogunda yay\u0131mlar.(2) Hickel bunun \u00fczerine kendi blogunda \u201cK\u00fcresel yoksullukla ilgili Steven Pinker\u2019a (ve illaki Bill Gates\u2019e) a\u00e7\u0131k mektup\u201d ba\u015fl\u0131\u011f\u0131yla ikinci bir yaz\u0131 yay\u0131mlar. Tart\u0131\u015fman\u0131n oda\u011f\u0131nda bulunan grafi\u011fin men\u015fei olan Our World in Data<\/em>\u2019n\u0131n kurucusu Max Roser da Joe Hasell adl\u0131 ba\u015fka bir ara\u015ft\u0131rmac\u0131yla birlikte tart\u0131\u015fmaya konu grafi\u011fi savunan \u201cA\u015f\u0131r\u0131 yoksullu\u011fun tarihini nas\u0131l biliyoruz?\u201d ba\u015fl\u0131\u011f\u0131yla bir yaz\u0131 yay\u0131mlarlar.(3) Hickel hi\u00e7 zaman ge\u00e7irmeden buna \u201cMax Roser\u2019a yan\u0131t: K\u00fcresel Yoksulluk Nas\u0131l \u00d6l\u00e7\u00fclmez\u201d ba\u015fl\u0131\u011f\u0131yla yeni bir yaz\u0131 ile kar\u015f\u0131l\u0131k verir.(4) Alevlenen bu tart\u0131\u015fmalarda ad\u0131 an\u0131lmaya ba\u015fland\u0131\u011f\u0131 i\u00e7in, herkes taraf\u0131ndan konunun akademik duayeni kabul edilen Branko Milanovic kendi blogunda \u201cUzun d\u00f6nemde yoksulluk: me\u015fru meseleler\u201d ba\u015fl\u0131\u011f\u0131yla itidal \u00e7a\u011fr\u0131s\u0131 yapan bir yaz\u0131 yay\u0131mlar.(5) Milanovi\u00e7\u2019in amac\u0131 akademik ara\u015ft\u0131rman\u0131n ciddiyetini korumaya \u00e7al\u0131\u015f\u0131rken di\u011fer yandan alan\u0131yla ilgili akademik ara\u015ft\u0131rma imk\u00e2n\u0131n\u0131n s\u0131n\u0131rl\u0131l\u0131\u011f\u0131na i\u015faret etmektir. Bu tart\u0131\u015fman\u0131n tepe noktas\u0131 12 \u015eubat\u2019ta Vox\u2019<\/em>ta yay\u0131mlanan Dylan Matthews imzal\u0131 bir yaz\u0131 olur.(6) Mathhews\u2019\u0131n en az\u0131ndan g\u00f6r\u00fcn\u00fc\u015fteki amac\u0131 o ana kadar olan tart\u0131\u015fmay\u0131 \u00f6zetleyerek arabulucu olmakt\u0131r.<\/p>\n

Bill Gates\u2019in \u2018ba\u015far\u0131 hik\u00e2yesi\u2019
\n<\/strong>Bill Gates 1980\u2019lerdeki ki\u015fisel bilgisayar (PC) devriminin en \u00f6nde gelen isimlerinden biridir. Bu d\u00f6nemin ba\u015f\u0131nda kurdu\u011fu Microsoft \u00e7ok k\u0131sa bir s\u00fcrede s\u0131f\u0131rdan d\u00fcnyan\u0131n en b\u00fcy\u00fck \u015firketi haline gelir. Bu ba\u015far\u0131 sonradan Google, Facebook gibi ba\u015fka \u015firketler taraf\u0131ndan tekrarland\u0131\u011f\u0131 i\u00e7in bug\u00fcn bize o kadar etkileyici gelmiyor. Oysa Gates\u2019in \u00f6nemli bir fark\u0131 yine de var. Yaz\u0131l\u0131m (software), bilindi\u011fi gibi, bir ta\u015f\u0131y\u0131c\u0131dan ba\u015fka bir ta\u015f\u0131y\u0131c\u0131ya \u00e7ok kolayl\u0131kla kopyalanabilir. Bu nedenle yaz\u0131l\u0131m herhangi bir fiziksel ortamda ta\u015f\u0131nabilen, ama kendisi fiziksel olmayan bir \u015fey olarak g\u00f6r\u00fcl\u00fcr. Ki\u015fisel bilgisayar devriminin ba\u015flar\u0131nda ortaya ilk defa olarak yepyeni, b\u00fcy\u00fck bir pazar \u00e7\u0131karken hen\u00fcz kimse \u00e7ok kolay kopyalanabilen, \u00f6z\u00fcnde fiziksel olmayan bu \u201c\u015fey\u201dden \u00e7ok b\u00fcy\u00fck paralar kazan\u0131labilece\u011fini d\u00fc\u015f\u00fcnm\u00fcyordu. Zaman\u0131n a\u00e7\u0131k ara farkla en b\u00fcy\u00fck devi IBM, belki de bu nedenle, \u201cIBM uyumlu\u201d PC\u2019lerin de facto<\/em> end\u00fcstri standard\u0131 haline geldi\u011fi bir d\u00f6nemde yaz\u0131l\u0131m i\u015fini, yani bu bilgisayarlar\u0131n sonradan DOS<\/em> ad\u0131yla an\u0131lacak olan i\u015fletim sistemini o g\u00fcne kadar ad\u0131n\u0131 pek kimsenin bilmedi\u011fi Microsoft adl\u0131 bir \u015firkete b\u0131rak\u0131r.<\/p>\n

\"\"
Bill Gates mesaj\u0131nda Our World in Data adl\u0131 ara\u015ft\u0131rma kurulu\u015funun yay\u0131mlad\u0131\u011f\u0131 bir grafi\u011fi payla\u015fm\u0131\u015ft\u0131. Buna g\u00f6re 1820-2015 y\u0131llar\u0131 aras\u0131nda a\u015f\u0131r\u0131 yoksulluk k\u00fcresel \u00f6l\u00e7ekte % 94\u2019ten % 10\u2019a gerilemi\u015ftir.<\/figcaption><\/figure>\n

Yaz\u0131l\u0131m\u0131n parayla sat\u0131lmas\u0131 ger\u00e7ekten de en ba\u015fta baz\u0131 yaz\u0131l\u0131mc\u0131lar aras\u0131nda diren\u00e7le kar\u015f\u0131lan\u0131r. Bu tepkiden daha sonra, \u00f6nc\u00fcl\u00fc\u011f\u00fcn\u00fc Richard Stallman\u2019\u0131n yapt\u0131\u011f\u0131, \u201c\u00f6zg\u00fcr yaz\u0131l\u0131m\u201d (Freeware) ad\u0131n\u0131 alan hareket do\u011facakt\u0131r. Buna ra\u011fmen as\u0131l kazanan Bill Gates olur. Nas\u0131l para edece\u011fini \u00e7ok fazla insan\u0131n pek kestiremedi\u011fi bir i\u015ften d\u00fcnyan\u0131n en b\u00fcy\u00fck servetini kazanmakla kalmaz, kurdu\u011fu \u015firket, para kar\u015f\u0131l\u0131\u011f\u0131 sat\u0131lmayan (freeware) bilgisayar i\u015fletim sistemlerinin \u00e7ok say\u0131da, nitelikli ve \u00e7ok kolayl\u0131kla eri\u015filebilir oldu\u011fu g\u00fcn\u00fcm\u00fczde bile, Windows ad\u0131yla pazarlad\u0131\u011f\u0131 i\u015fletim sistemine y\u00fczlerce dolar fiyat\u0131na ra\u011fmen bir y\u0131\u011f\u0131n al\u0131c\u0131 bulabilmektedir. Bu nedenle Bill Gates b\u00fct\u00fcn kapitalizm tarihinin en b\u00fcy\u00fck dehalar\u0131 aras\u0131nda g\u00f6sterilir. \u00d6yle oldu\u011funa ku\u015fku yok.<\/p>\n

Bununla birlikte Gates\u2019in hik\u00e2yesini yaln\u0131zca bu y\u00f6n\u00fcyle anlatmak ona haks\u0131zl\u0131k olur. Hen\u00fcz g\u00f6rece gen\u00e7 oldu\u011fu y\u0131llarda, kariyerinin ve servetinin doru\u011funda Gates kurdu\u011fu \u015firketin aktif y\u00f6netiminden ayr\u0131larak e\u015fiyle beraber bir vak\u0131f kurar ve bu vak\u0131f arac\u0131l\u0131\u011f\u0131yla d\u00fcnyan\u0131n d\u00f6rt bir yan\u0131nda hijyen kaynakl\u0131 sa\u011fl\u0131k sorunlar\u0131yla, salg\u0131n hastal\u0131kla, temiz suya eri\u015fimin ortadan kalkmas\u0131yla, a\u00e7l\u0131kla m\u00fccadele eden insanlar\u0131n yard\u0131m\u0131na ko\u015far. Yukar\u0131da al\u0131nt\u0131lad\u0131\u011f\u0131m twitter mesaj\u0131nda Gates \u201cHayat\u0131n son iki y\u00fczy\u0131lda nas\u0131l geli\u015fti\u011fini pek \u00e7ok insan hafife al\u0131yor\u201d derken bunu -en az\u0131ndan g\u00f6r\u00fcn\u00fc\u015fte- \u201ckapitalizmin dahi \u00e7ocu\u011fu\u201d olarak, kapitalizmi me\u015frula\u015ft\u0131rma amac\u0131yla de\u011fil, bu ikinci kimli\u011fiyle, yani d\u00fcnyada hayat\u0131n geli\u015fmesi i\u00e7in canla ba\u015fla \u00e7al\u0131\u015fan bir insan olarak s\u00f6yl\u00fcyor. Bu bak\u0131\u015f a\u00e7\u0131s\u0131na sahip olanlar\u0131n, yani dertleri kapitalizmi hakl\u0131 \u00e7\u0131karmak de\u011fil, d\u00fcnyada hayat\u0131n iyiye gitti\u011fini g\u00f6rmek olanlar\u0131n dayand\u0131klar\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcnce \u015f\u00f6yle \u00f6zetlenebilir: Kapitalizm d\u00fcnya tarihinde e\u015fi olmayan bir maddi refah yaratm\u0131\u015ft\u0131r. Ger\u00e7i bunu yaparken ortaya b\u00fcy\u00fck bir e\u015fitsizlik de \u00e7\u0131karm\u0131\u015ft\u0131r, ama e\u015fitsizlik dedi\u011fimiz \u015fey g\u00f6reli. E\u015fitsizlik bu ba\u011flamda en alttakilerin maddi refahtan en \u00fcsttekiler kadar pay alamad\u0131klar\u0131 anlam\u0131na geliyor. Fakat maddi refahtan hi\u00e7 pay alamayan kimse yok. Di\u011fer yandan kapitalizm \u00f6yle b\u00fcy\u00fck bir maddi refah yaratm\u0131\u015ft\u0131r ki bu refahtan g\u00f6rece daha az pay alan en alttakilerin ya\u015fam\u0131 bile eskiye oranla inan\u0131lmaz \u00f6l\u00e7\u00fclerde iyile\u015fmi\u015ftir. Bu arka plan \u0131\u015f\u0131\u011f\u0131nda bak\u0131ld\u0131\u011f\u0131nda Gates kapitalizm propagandas\u0131 yapm\u0131yor. O sadece d\u00fcnyada hayat\u0131n daha iyiye gitmesi i\u00e7in \u00e7al\u0131\u015fan biri olarak bu ba\u015far\u0131ld\u0131\u011f\u0131nda bu ba\u015far\u0131n\u0131n takdir edilmesini istiyor. E\u011fer bu ba\u015far\u0131 ger\u00e7ek olsa, yani Gates\u2019in mesaj\u0131nda ortaya att\u0131\u011f\u0131 iddia, ya da bu iddian\u0131n dayand\u0131\u011f\u0131 infografik hi\u00e7 tart\u0131\u015fma g\u00f6t\u00fcrmeyen, herkesin \u00fczerinde uzla\u015ft\u0131\u011f\u0131 konular olsa bundan \u015f\u00fcphe duymak i\u00e7in bir neden de olmazd\u0131. Oysa bu \u201cba\u015far\u0131 hik\u00e2yesi\u201d, g\u00f6r\u00fcyoruz ki, ba\u015fta alan\u0131n uzmanlar\u0131 olmak \u00fczere hi\u00e7 de herkesin \u00fczerinde anla\u015ft\u0131\u011f\u0131 bir konu de\u011fil.<\/p>\n

Hickel\u2019in grafi\u011fe itirazlar\u0131
\n<\/em><\/strong>Jason Hickel Guardian<\/em>\u2019da yay\u0131mlanan \u201cBill Gates yoksullu\u011fun azald\u0131\u011f\u0131n\u0131 s\u00f6yl\u00fcyor. Bundan daha fazla yan\u0131lamazd\u0131\u201d ba\u015fl\u0131kl\u0131 makalesinde(7) Gates ve onun iyimserli\u011fine dayanak olan infografi\u011fi haz\u0131rlayan Max Roser\u2019a \u015fu be\u015f gerek\u00e7eyle kar\u015f\u0131 \u00e7\u0131kar:<\/p>\n

1) Yoksullukla ilgili veriler 1981 y\u0131l\u0131ndan itibaren toplanmaya ba\u015flanm\u0131\u015ft\u0131r. Ba\u015fka ama\u00e7la toplanm\u0131\u015f verilerden hareketle bu tarihten \u00f6ncesine ili\u015fkin sonu\u00e7lar \u00e7\u0131karmak bilimsel olarak problemlidir. 1820\u2019li y\u0131llara kadar geriye gitmek ise akademik a\u00e7\u0131dan hi\u00e7bir \u015fekilde ciddiye al\u0131namayacak bir sa\u00e7mal\u0131kt\u0131r.<\/p>\n

\"\"
Guardian\u2019da yay\u0131mlanan \u201cBill Gates yoksullu\u011fun azald\u0131\u011f\u0131n\u0131 s\u00f6yl\u00fcyor. Bundan daha fazla yan\u0131lamazd\u0131\u201d ba\u015fl\u0131kl\u0131 makalenin yazar\u0131 ve tart\u0131\u015fman\u0131n taraflar\u0131ndan biri olan antropolog ve iktisat\u00e7\u0131 Jason Hickel.<\/figcaption><\/figure>\n

2) S\u00f6m\u00fcrgecili\u011fin d\u00fcnyan\u0131n \u00e7e\u015fitli yerlerindeki yerli halklar a\u00e7\u0131s\u0131ndan getirdi\u011fi y\u0131k\u0131m bu grafikte yoksullu\u011fun gerilemesi gibi g\u00f6r\u00fcnmektedir. Bu halklar s\u00f6m\u00fcrgecilikten \u00f6nce orman, g\u00f6l, deniz, toprak gibi kendilerine ait do\u011fal kaynaklardan, paraya \u00f6nemli \u00f6l\u00e7\u00fcde ihtiya\u00e7 duymadan ge\u00e7inirlerken s\u00f6m\u00fcrgecilikle birlikte bu kaynaklar ellerinden al\u0131nm\u0131\u015f ve c\u00fczi paralar kar\u015f\u0131l\u0131\u011f\u0131nda hi\u00e7 istemedikleri halde ba\u015fta madenler olmak \u00fczere \u00e7e\u015fitli alanlarda \u00e7al\u0131\u015fmaya zorlanm\u0131\u015flard\u0131r. Ba\u015flang\u0131\u00e7ta hemen hemen hi\u00e7 paraya sahip olmayan insanlar \u015fimdi az da olsa paraya sahip olduklar\u0131 i\u00e7in Bat\u0131\u2019n\u0131n en b\u00fcy\u00fck g\u00fcnahlar\u0131ndan biri olan bu m\u00fclks\u00fczle\u015ftirme Roser\u2019\u0131n grafi\u011finde yoksullu\u011fun gerilemesi olarak g\u00f6r\u00fcn\u00fcyor. Hickel\u2019in s\u00f6zleriyle: \u201cGates\u2019in favori infografi\u011fi s\u00f6m\u00fcrgecili\u011fin bu \u015fiddetini al\u0131yor ve onu mutlu bir ilerleme olarak yeniden paketliyor.\u201d<\/p>\n

3) Bu infografik a\u015f\u0131r\u0131 yoksullu\u011fun s\u0131n\u0131r\u0131 olarak g\u00fcnl\u00fck 1,90 dolar geliri baz al\u0131yor. Bu rakam\u0131n kabul edilemez derecede d\u00fc\u015f\u00fck oldu\u011fu konusunda hemen herkes hemfikir. Akademisyenlerin \u00e7o\u011funlu\u011fu 7,40 dolar geliri savunurlarken bu seviyeyi 10 dolar hatta 15 dolara \u00e7\u0131karanlar da var. 7,40 dolar geliri baz ald\u0131\u011f\u0131m\u0131zda elde etti\u011fimiz rakam 1981\u2019den bu yana a\u015f\u0131r\u0131 yoksulluk seviyesinin alt\u0131nda ya\u015fayan insanlar\u0131n say\u0131s\u0131n\u0131n 4,2 milyara \u00e7\u0131km\u0131\u015f oldu\u011fudur.<\/p>\n

\"\"
Hickel\u2019in itirazlar\u0131ndan: K\u00fcresel ekonomideki b\u00fcy\u00fcmenin sadece % 5\u2019i en yoksul % 60\u2019\u0131n eline ge\u00e7iyor. Oysa k\u00fcresel ekonomi b\u00fcy\u00fck \u00f6l\u00e7\u00fcde bizzat bu % 60\u2019\u0131n \u00fcretimine dayan\u0131yor.<\/figcaption><\/figure>\n

4) Bu infografikte olumlu sayabilece\u011fimiz geli\u015fmeyi \u00e7ok b\u00fcy\u00fck \u00f6l\u00e7\u00fcde \u00c7in\u2019deki refah art\u0131\u015f\u0131na bor\u00e7luyuz. \u00d6te yandan bunu neoliberalizmin ba\u015far\u0131 hanesine yazamayaca\u011f\u0131m\u0131z a\u00e7\u0131kt\u0131r. \u00c7in\u2019i \u00e7\u0131karacak olursak 1981\u2019den bug\u00fcne durum yaln\u0131zca mutlak rakamlarda k\u00f6t\u00fcye gitmekle kalmaz, a\u015f\u0131r\u0131 yoksulluk s\u0131n\u0131r\u0131n\u0131n alt\u0131nda ya\u015fayan insanlar\u0131n oran\u0131 da % 60\u2019larda \u00e7ak\u0131l\u0131 kal\u0131r.<\/p>\n

5) Sonu\u00e7 k\u00fcresel ekonomik sistem a\u00e7\u0131s\u0131ndan \u00f6v\u00fcn\u00e7 de\u011fil, utan\u00e7 kayna\u011f\u0131d\u0131r. K\u00fcresel ekonomideki b\u00fcy\u00fcmenin sadece % 5\u2019i en yoksul % 60\u2019\u0131n eline ge\u00e7mektedir. Oysa k\u00fcresel ekonomi b\u00fcy\u00fck \u00f6l\u00e7\u00fcde bizzat bu % 60\u2019\u0131n \u00fcretimine dayanmaktad\u0131r.<\/p>\n

Pinker, \u201cromantik marjinal Marksist\u201d ile muhatap oluyor
\n<\/em><\/strong>\u201cWhy evolution is true?\u201d adl\u0131 kendine ait bir blogda yaz\u0131lar yazan Jerry Coyne, Hickel\u2019in ortaya att\u0131\u011f\u0131 bu savlarla ilgili olarak bir email ile Steven Pinker\u2019in g\u00f6r\u00fc\u015flerini sorar ve ald\u0131\u011f\u0131 yan\u0131t\u0131 Pinker\u2019in izniyle blogunda yay\u0131mlar.(8) Harvard \u00dcniversitesi psikoloji profes\u00f6r\u00fc olan Steven Pinker bili\u015fsel bilimler alan\u0131nda d\u00fcnyan\u0131n en \u00f6nde gelen isimlerinden biridir. Akademik \u00e7al\u0131\u015fma alan\u0131 buradaki tart\u0131\u015fmayla do\u011frudan ilgili olmasa da ge\u00e7ti\u011fimiz y\u0131l yay\u0131mlad\u0131\u011f\u0131 Enlightenment Now<\/em> (Ayd\u0131nlanma, \u015fimdi!) adl\u0131 kitab\u0131yla bu tart\u0131\u015fmalara olduk\u00e7a net bir pozisyon alarak dahil olmu\u015ftur. Pinker\u2019in bu kitaptaki ba\u015fl\u0131ca amac\u0131 Ayd\u0131nlanma felsefesini g\u00fcn\u00fcm\u00fcz entelekt\u00fcel d\u00fcnyas\u0131ndaki d\u00fc\u015fmanlar\u0131na kar\u015f\u0131 savunmakt\u0131r. Ona g\u00f6re Ayd\u0131nlanman\u0131n ilerleme ideali bug\u00fcnden d\u00f6n\u00fcp bakt\u0131\u011f\u0131m\u0131zda art\u0131k salt bir ideal de\u011fil tarihsel bir ger\u00e7ektir.<\/p>\n

Al Jazeera<\/em>\u2019dan Mehdi Hasan, Steven Pinker ile ge\u00e7ti\u011fimiz y\u0131l\u0131n A\u011fustos ay\u0131nda yapt\u0131\u011f\u0131 bir r\u00f6portajda(9) pek \u00e7ok akademisyenin ara\u015ft\u0131rma sonu\u00e7lar\u0131n\u0131n bu kitaptaki iddialar\u0131n aksini g\u00f6sterdi\u011fini s\u00f6yler ve buna ili\u015fkin kaynak olarak Jason Hickel\u2019in ad\u0131n\u0131 verir.(10) Coyne\u2019un Guardian<\/em>\u2019da Hickel\u2019in yazd\u0131\u011f\u0131 makaleyle ilgili olarak Pinker\u2019in g\u00f6r\u00fc\u015flerine ba\u015fvurmas\u0131 muhtemelen bu r\u00f6portajda do\u011fan cevap hakk\u0131yla da ilgili olsa gerek. Pinker, Coyne\u2019a yan\u0131t\u0131nda \u00f6nce k\u00fcresel ekonomik geli\u015fmeyle ilgili b\u00fct\u00fcn uzmanlar\u0131n hemfikir oldu\u011fu bir konuyu Guardian<\/em>\u2019\u0131n yatakl\u0131k etti\u011fi bir Marksist ideolo\u011fa kar\u015f\u0131 neden savunmas\u0131 gerekti\u011fi konusunda emin olamad\u0131\u011f\u0131n\u0131 s\u00f6yler, arkas\u0131ndan g\u00f6r\u00fc\u015flerini 7 madde halinde s\u0131ralar. Pinker asl\u0131nda daha bu ilk c\u00fcmleyle izleyece\u011fi iki stratejiyi belli etmi\u015ftir: Kar\u015f\u0131 taraf\u0131 marjinalize etmek ve rakamlar\u0131n kendi yorumu d\u0131\u015f\u0131ndaki t\u00fcm yorumlar\u0131n\u0131 yasaklamak. Marksist olmak e\u011fer entelekt\u00fcel bir tart\u0131\u015fmada diskalifiye olma nedeniyse ve rakamlar kendi yorumunuz d\u0131\u015f\u0131nda ba\u015fka bir yoruma a\u00e7\u0131k de\u011filse ortada ger\u00e7ekten de tart\u0131\u015f\u0131lacak bir \u015fey yok demektir.<\/p>\n

Pinker\u2019in buna ra\u011fmen art arda s\u0131ralamaktan kendini alamad\u0131\u011f\u0131 konuyla ilgili g\u00f6r\u00fc\u015fleri \u015f\u00f6yle:<\/p>\n

1) A\u015f\u0131r\u0131 yoksulluk d\u00fczeyindeki h\u0131zl\u0131 d\u00fc\u015f\u00fc\u015f politik olarak tarafs\u0131z (neutral) olan her g\u00f6zlemcinin eldeki veriye bakt\u0131\u011f\u0131nda g\u00f6rd\u00fc\u011f\u00fc \u015feydir.<\/p>\n

\"\"
Harvard \u00dcniversitesi psikoloji profes\u00f6r\u00fc olan Steven Pinker, Gates\u2019i savunarak Hickel\u2019i ele\u015ftirdi. Pinker\u2019a g\u00f6re Hickel \u201cmarjinal-romantik\u201d bir Marksist\u2019ti.<\/figcaption><\/figure>\n

2) Hickel\u2019in a\u015f\u0131r\u0131 yoksulluk s\u0131n\u0131r\u0131yla (1,90 dolar) ilgili ele\u015ftirileri yersiz, \u00e7\u00fcnk\u00fc yukar\u0131 do\u011fru hareket topyekun oldu\u011fu i\u00e7in \u00e7\u0131tay\u0131 nereye koyarsan\u0131z koyun oransal olarak bir iyile\u015fme g\u00f6receksiniz.<\/p>\n

3) A\u015f\u0131r\u0131 yoksulluktaki d\u00fc\u015f\u00fc\u015f sadece \u00c7in ile s\u0131n\u0131rl\u0131 de\u011fil. – Pinker burada \u00c7in\u2019in yan\u0131nda birka\u00e7 \u00fclkenin ad\u0131n\u0131 s\u0131ralar, fakat bu konuyla ilgili Hickel\u2019in as\u0131l ele\u015ftirisine do\u011frudan hi\u00e7bir yan\u0131t vermez.<\/p>\n

4) Hickel\u2019in ge\u00e7mi\u015fe ili\u015fkin \u00e7izdi\u011fi tablo Fernand Braudel gibi tarih\u00e7ilerin a\u00e7\u0131k bir \u015fekilde yanl\u0131\u015flad\u0131\u011f\u0131, herhangi bir dayanaktan yoksun romantik bir masald\u0131r. – Burada Pinker\u2019in neye \u201cromantik bir masal\u201d dedi\u011fi ilk bak\u0131\u015fta hemen anla\u015f\u0131lm\u0131yor. Hickel ge\u00e7mi\u015fe ili\u015fkin konu\u015ftu\u011fu yerde, \u00f6ncelikle Bat\u0131 s\u00f6m\u00fcrgecili\u011finin d\u00fcnyan\u0131n \u00e7e\u015fitli yerlerinde yol a\u00e7t\u0131\u011f\u0131 felaketlere dikkat \u00e7ekiyordu. Pinker\u2019\u0131n bunu ink\u00e2r ediyor olmas\u0131, \u00fcstelik \u201cromantik masal\u201d olarak nitelemesi pek olas\u0131 de\u011fil. Muhtemelen burada romantik olan s\u00f6m\u00fcrgecilik \u00f6ncesinde halklar\u0131n sahip olduklar\u0131 do\u011fal kaynaklar sayesinde \u015f\u00f6yle ya da b\u00f6yle ge\u00e7imlerini sa\u011flayabildiklerine inan\u0131yor olmak. E\u011fer \u00f6yleyse, Pinker\u2019in ger\u00e7ek\u00e7i resmine g\u00f6re, Bat\u0131 kapitalizmiyle tan\u0131\u015fmadan \u00f6nce hayat kurtulunmas\u0131 gereken bir sefilliktir. Yaln\u0131z Pinker de\u011fil ba\u015fka pek \u00e7ok kimsenin ger\u00e7ekten b\u00f6yle d\u00fc\u015f\u00fcnd\u00fc\u011f\u00fcn\u00fc g\u00f6r\u00fcyoruz. Fakat bunu b\u00f6yle kabul edecek olsak bile buradan Hickel\u2019in s\u00f6m\u00fcrgecilik ile ilgili su\u00e7lamalar\u0131na ili\u015fkin hi\u00e7bir sonu\u00e7 \u00e7\u0131karamay\u0131z. Pinker, Hickel\u2019in s\u00f6m\u00fcrgecilik \u00f6ncesine ili\u015fkin resmine \u201cromantik masal\u201d derken s\u00f6m\u00fcrgecilik sonras\u0131na ili\u015fkin sessiz kalmay\u0131 tercih ediyor.<\/p>\n

5) A\u015f\u0131r\u0131 yoksullu\u011fun d\u00fc\u015f\u00fc\u015f\u00fc yaln\u0131zca gelir d\u00fczeyiyle \u00f6l\u00e7\u00fclm\u00fcyor. Okur-yazarl\u0131k, temel e\u011fitim, ortalama ya\u015fam beklentisi, \u00e7ocuk \u00f6l\u00fcm\u00fc gibi de\u011fi\u015fkenler de bu \u00f6l\u00e7\u00fcme dahil olan \u00f6nemli parametreler. Bunlar\u0131n hepsinde iyile\u015fme g\u00f6zlemleniyor. Gelir yan\u0131nda t\u00fcketim de ayr\u0131ca dikkate al\u0131nan bir etken. Burada da \u00f6nemli bir geli\u015fme mevcut.<\/p>\n

6) Bu iyile\u015fmeler yaln\u0131zca konunun uzmanlar\u0131n\u0131n g\u00f6zlemi de\u011fil. – Pinker burada alanlar\u0131yla ilgili ara\u015ft\u0131rmalar i\u00e7in s\u0131kl\u0131kla Afrika\u2019ya giden biyolog tan\u0131d\u0131klar\u0131n\u0131n g\u00f6zlemlerini aktar\u0131yor: \u201c\u0130\u00e7i yiyecek dolu d\u00fckk\u00e2nlar, ayakkab\u0131 giyen \u00e7ocuklar, a\u00e7l\u0131k \u00e7eken de\u011fil, a\u015f\u0131r\u0131 kiloya sahip insanlar, kul\u00fcbelerin yerini alm\u0131\u015f briket evler, televizyonlu bisikletli fakir insanlar\u201d. Hickel\u2019in s\u00f6m\u00fcrgecilik \u00f6ncesi hayat\u0131n mutlak sefalet olmad\u0131\u011f\u0131na ili\u015fkin c\u00fcmlelerini \u201cromantik bir masal\u201d olarak niteledikten hemen sonra, \u00fcstelik kulaktan dolma malumatla Pinker\u2019in bu romantik tabloyu \u00e7izmesi dikkat \u00e7ekici. Fakat Pinker buna samimiyetle inanmaktad\u0131r. Ona g\u00f6re Afrika d\u00fcnya kurulal\u0131 sefildir. K\u00fcresel ekonomi sayesinde bu sefalet ilk defa yava\u015f yava\u015f ortadan kalkmaktad\u0131r.<\/p>\n

7) Hickel ve ba\u015fka a\u015f\u0131r\u0131 solcular\u0131n d\u00fcnya g\u00f6r\u00fc\u015fleri eldeki verilerin k\u00fcreselle\u015fme sayesinde g\u00fc\u00e7l\u00fc bir geli\u015fme g\u00f6sterdi\u011fini kabul etmeye engeldir. – Pinker bu g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fcn\u00fc desteklemek i\u00e7in Hickel\u2019\u0131n nas\u0131l radikal oldu\u011funu g\u00f6steren iki kayna\u011fa referans verir. Bununla Pinker yan\u0131t\u0131n\u0131 ba\u015flad\u0131\u011f\u0131 gibi bitirmi\u015f oluyor: Jason Hickel g\u00f6r\u00fc\u015flerine itibar edilemeyecek marjinal bir isimdir.<\/p>\n

Halklar s\u00f6m\u00fcrgecilikten memnun muydu?
\n<\/em><\/strong>Hickel, Pinker\u2019e yan\u0131t\u0131nda(11) \u00f6nce Gates\u2019in payla\u015ft\u0131\u011f\u0131 infografi\u011fi yeniden ele al\u0131r ve onun akademik olarak neden kabul edilemez oldu\u011funu daha ayr\u0131nt\u0131l\u0131 ifade etmeye \u00e7al\u0131\u015f\u0131r. 1981 \u00f6ncesine ait veriler Hickel\u2019e g\u00f6re bize konuyla ilgili anlaml\u0131 sonu\u00e7lar \u00e7\u0131karmaya izin vermeyecek kadar kabataslak bir resim sunuyor, \u00fcstelik bu veriler belirli \u00fclkelerle s\u0131n\u0131rl\u0131d\u0131r. 1820\u2019lere kadar geri gitmek ise ona g\u00f6re tamamen anlams\u0131z. Fakat bir an i\u00e7in bunu bir kenara koysak bile ortada \u00e7ok ciddi bir akademik problem kal\u0131yor. 1981 \u00f6ncesine ait veriler yoksullu\u011fu tespit etme gibi bir ama\u00e7 ta\u015f\u0131mad\u0131\u011f\u0131 i\u00e7in sadece gelir bazl\u0131d\u0131r. Oysa bu tarihten sonraya ait veriler tam da bu amac\u0131 ta\u015f\u0131d\u0131\u011f\u0131 i\u00e7in gelir yan\u0131nda t\u00fcketimi ve insanlar\u0131n do\u011frudan do\u011fruya topraktan, denizden, ormandan, \u0131rmaktan elde ettikleri \u00fcr\u00fcnleri ya da akrabalar\u0131ndan g\u00f6rd\u00fckleri yard\u0131m\u0131 da kaps\u0131yor. Bu iki veri t\u00fcr\u00fcn\u00fc sanki ayn\u0131 \u015feyi \u00f6l\u00e7\u00fcyormu\u015f gibi birlikte kullanmak yan\u0131lt\u0131c\u0131 sonu\u00e7lar ortaya koyaca\u011f\u0131 i\u00e7in akademik bak\u0131mdan kabul edilebilir de\u011fildir. Hickel bu grafi\u011fin akademik yay\u0131nlarda bir zorunluluk olan peer review<\/em> s\u00fcrecinden ge\u00e7medi\u011fine i\u015faret eder ve bu nedenle bunun bir akademik \u00e7al\u0131\u015fma de\u011fil \u201csosyal medya\u201d oldu\u011funu s\u00f6yler. Pinker\u2019in kendisinin ge\u00e7mi\u015fe ili\u015fkin s\u00f6ylediklerinin \u201cherhangi bir referans ya da dayanaktan yoksun romantik bir masal\u201d oldu\u011funu hat\u0131rlatan Hickel, konuyla ilgili son olarak bilakis Pinker\u2019in dayand\u0131\u011f\u0131 bu grafi\u011fin herhangi bir dayanaktan yoksun oldu\u011funu s\u00f6yler.<\/p>\n

\"\"
S\u00f6m\u00fcrgecilik tarihine ili\u015fkin hemen her kaynak, s\u00f6m\u00fcrgecilerin yerli halk\u0131 plantasyon ve madenlerde \u00e7al\u0131\u015fmaya raz\u0131 etmekte nas\u0131l zorland\u0131klar\u0131n\u0131 anlat\u0131r. (Brezilyal\u0131 foto\u011fraf sanat\u00e7\u0131s\u0131 Sebasti\u00e3o Salgado\u2019nun bir foto\u011fraf\u0131)<\/figcaption><\/figure>\n

Pinker\u2019\u0131n \u201cromantik masal\u201ddan kast\u0131 Hickel\u2019in s\u00f6m\u00fcrgecilik \u00f6ncesi d\u00f6neme ili\u015fkin \u00e7izdi\u011fi tabloydu. Onun s\u00f6m\u00fcrgecili\u011fin getirdi\u011fi y\u0131k\u0131mlara ili\u015fkin s\u00f6ylediklerini Pinker, yukar\u0131da belirtti\u011fim gibi, tamamen g\u00f6rmezlikten gelmi\u015fti. Hickel yan\u0131t\u0131nda bunu yeniden hat\u0131rlatarak 1820-1950 aras\u0131ndaki d\u00f6nemde K\u00fcresel G\u00fcney\u2019in b\u00fcy\u00fck b\u00f6l\u00fcm\u00fcn\u00fcn \u015fiddet yoluyla m\u00fclks\u00fczle\u015ftirmeye sahne oldu\u011funun g\u00f6z ard\u0131 edilemeyece\u011fini s\u00f6yler. S\u00f6m\u00fcrgecilik tarihine ili\u015fkin hemen her kaynak, Hickel\u2019\u0131n aktard\u0131\u011f\u0131na g\u00f6re, s\u00f6m\u00fcrgecilerin yerli halk\u0131 plantasyon ve madenlerde \u00e7al\u0131\u015fmaya raz\u0131 etmekte nas\u0131l zorland\u0131klar\u0131n\u0131 anlat\u0131r. \u0130nsanlar kendi mevcut ge\u00e7im yollar\u0131n\u0131 para kar\u015f\u0131l\u0131\u011f\u0131nda \u00e7al\u0131\u015fmaya tercih ediyorlard\u0131. S\u00f6m\u00fcrgeciler insanlar\u0131 emekleri kar\u015f\u0131l\u0131\u011f\u0131 para kazanarak ya\u015famaya zorlamak d\u0131\u015f\u0131nda \u00e7are bulamad\u0131lar. Bu ama\u00e7la cezaland\u0131r\u0131c\u0131 vergiler konuldu, ortak alanlar kapat\u0131ld\u0131, yiyece\u011fe eri\u015fim k\u0131s\u0131tland\u0131, insanlar zorla yerlerinden yurtlar\u0131ndan edildi. Bu konuya ili\u015fkin kaynak g\u00f6stermedi\u011fi iddias\u0131na yan\u0131t olarak Hinkel \u015fu yap\u0131tlar\u0131 referans verir: Sven Beckert\u2019in Empire of Cotton <\/em>adl\u0131 kitab\u0131, Ellen Wood\u2019un The Origins of Capitalism: A Longer View <\/em>adl\u0131 kitab\u0131, Mike Davis\u2019in Late Victorian Holocausts <\/em>adl\u0131 kitab\u0131, Adam Hochschild\u2019in King Leopold\u2019s Ghost <\/em>adl\u0131 kitab\u0131 ve son olarak Karl Polanyi\u2019nin The Great Transformation <\/em>adl\u0131 kitab\u0131.<\/p>\n

Hickel do\u011frudan s\u00f6ylemedi\u011fi i\u00e7in burada ayr\u0131ca vurgulamak gerekir: Pinker s\u00f6m\u00fcrgecilik \u00f6ncesi d\u00f6nemde insanlar\u0131n g\u00fcl gibi ge\u00e7inip gittikleri d\u00fc\u015f\u00fcncesini romantik bir masal olarak g\u00f6r\u00fcyordu. Hickel s\u00f6m\u00fcrgecilik \u00f6ncesi d\u00f6neme ili\u015fkin bir \u015fey s\u00f6ylemedi\u011fi i\u00e7in bu konuyu atl\u0131yormu\u015f gibi g\u00f6r\u00fcnebilir. Oysa s\u00f6m\u00fcrgecilerin insanlar\u0131 mevcut ge\u00e7im tarzlar\u0131ndan vazge\u00e7irmek i\u00e7in zor ve hileye ba\u015fvurmak zorunda kalmalar\u0131 bu insanlar\u0131n s\u00f6m\u00fcrgecilik \u00f6ncesinde ya\u015fad\u0131klar\u0131 hayat\u0131n Pinker\u2019\u0131n d\u00fc\u015f\u00fcnd\u00fc\u011f\u00fc kadar sefil bir hayat olmayabilece\u011fini ortaya koyuyor. Hickel son olarak insanlar\u0131n emekleri kar\u015f\u0131l\u0131\u011f\u0131, emeklerini satarak ya\u015famaya zorlanmalar\u0131 s\u00fcrecinin s\u00f6m\u00fcrgecilik tarihinin en b\u00fcy\u00fck felaketleriyle sonland\u0131\u011f\u0131na i\u015faret eder: Bu d\u00f6nemde Kongo\u2019daki \u00e7al\u0131\u015fma sistemi yerel ekonomiyi \u00f6yle k\u00f6k\u00fcnden sarsm\u0131\u015ft\u0131r ki n\u00fcfusun yar\u0131s\u0131 olan 10 milyon ki\u015fi \u00f6l\u00fcr. G\u00fcney Afrika\u2019da \u00fclke topraklar\u0131n\u0131n % 90\u2019\u0131n\u0131n siyah n\u00fcfusun elinden al\u0131nmas\u0131 yine bu d\u00f6nemdedir. Hindistan\u2019da 30 milyon insan\u0131n sadece ve sadece s\u00f6m\u00fcrgecilerin tar\u0131m politikalar\u0131n\u0131n bir sonucu olarak a\u00e7l\u0131ktan \u00f6ld\u00fc\u011f\u00fc d\u00f6nem de yine ayn\u0131 s\u00fcrecin bir par\u00e7as\u0131d\u0131r. Bu konuyu Hickel \u015fu c\u00fcmleyle kapat\u0131r: \u201cBu kadar \u015fiddet ve daha fazlas\u0131 sizin anlat\u0131n\u0131zda atlan\u0131yor ve ilerlemenin mutlu bir hik\u00e2yesi olarak yeniden paketleniyor. Ve siz romantik masal saplant\u0131l\u0131 olan\u0131n ben oldu\u011fumu s\u00f6yl\u00fcyorsunuz.\u201d<\/p>\n

Hickel\u2019\u0131n burada ortaya koydu\u011fu arg\u00fcmanlara kar\u015f\u0131 \u00e7ok tipik bir refleks Hickel\u2019\u0131n pozisyonunu end\u00fcstrile\u015fme kar\u015f\u0131t\u0131 olarak karalamakt\u0131r. Bu pozisyondaki biri sanki zorunlu olarak end\u00fcstrile\u015fmeye ya da teknolojiye kar\u015f\u0131ym\u0131\u015f gibi g\u00f6sterilir. Bu hik\u00e2yeye inanacak olursan\u0131z bu pozisyondaki birine g\u00f6re sanki end\u00fcstri devrimi \u00f6ncesi her \u015fey g\u00fcll\u00fck g\u00fclistanl\u0131k iken end\u00fcstrile\u015fme ile d\u00fcnyaya birden bire k\u00f6t\u00fcl\u00fck tohumlar\u0131 sa\u00e7\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r. Pinker\u2019\u0131n \u201cromantik masal\u201d itham\u0131n\u0131n arkas\u0131nda da tam olarak bu var. Hickel bu nedenle end\u00fcstrile\u015fmeyle bir derdi olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 a\u00e7\u0131k\u00e7a vurgular. Hatta kar\u015f\u0131 tarafa bir yakla\u015fma olarak end\u00fcstrile\u015fmenin ba\u015far\u0131lar\u0131n\u0131 kesinlikle kutlamam\u0131z gerekti\u011fini s\u00f6yler. Buna kar\u015f\u0131l\u0131k \u015funu hat\u0131rlat\u0131r: 19. y\u00fczy\u0131lda ya\u015fam\u0131n maddi ko\u015fullar\u0131nda bir iyile\u015fme oldu\u011funu iddia ediyorsan\u0131z bu olgular\u0131 g\u00f6z ard\u0131 edemezsiniz. Dayand\u0131\u011f\u0131n\u0131z veritaban\u0131 (Maddison database) bu d\u00f6nemde yaln\u0131zca gelire ili\u015fkin bize bir \u015feyler s\u00f6yl\u00fcyor, buna kar\u015f\u0131l\u0131k kaybedilenler hakk\u0131nda hi\u00e7bir \u015fey s\u00f6ylemiyor. Dolay\u0131s\u0131yla bir s\u00f6m\u00fcrgede yerinden yurdundan edilip madende \u00e7al\u0131\u015fmaya zorlanan bir i\u015f\u00e7i ilk defa eme\u011fi kar\u015f\u0131l\u0131\u011f\u0131 para kazand\u0131\u011f\u0131 i\u00e7in bu istatistikte refah art\u0131\u015f\u0131n\u0131n g\u00f6stergesi olacak, bu i\u015f\u00e7inin kaybettikleri ise bu istatistiklere hi\u00e7bir \u015fekilde yans\u0131mayacak. Oysa bu i\u015f\u00e7i elde etti\u011fi parasal gelire kar\u015f\u0131l\u0131k topraklar\u0131n\u0131, o g\u00fcne dek ortakla\u015fa kullan\u0131lan kaynaklar\u0131 ve belki de en \u00f6nemlisi yeri geldi\u011finde kendisini maddi olarak destekleyecek toplumsal yap\u0131y\u0131 kaybetmi\u015ftir. End\u00fcstrile\u015fme kar\u015f\u0131tl\u0131\u011f\u0131yla ilgili su\u00e7lamay\u0131 tersine \u00e7evirmek i\u00e7in Hickel \u015fu olas\u0131l\u0131\u011f\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcnmemizi ister: E\u011fer k\u00fcresel G\u00fcney\u2019in ekonomileri Bat\u0131\u2019n\u0131n b\u00fcy\u00fck bir \u015fiddet ve s\u00f6m\u00fcr\u00fc i\u00e7eren m\u00fcdahalesi olmadan, kendi olanaklar\u0131yla end\u00fcstrile\u015fmi\u015f olsalar bug\u00fcn hangi durumda olurlard\u0131?<\/p>\n

A\u015f\u0131r\u0131 yoksulluk s\u0131n\u0131r\u0131 tart\u0131\u015fmas\u0131
\n<\/em><\/strong>Buraya kadar Hickel\u2019\u0131n g\u00f6stermeye \u00e7al\u0131\u015ft\u0131\u011f\u0131 \u015fey yoksulluk ile ilgili ancak 1981 y\u0131l\u0131ndan sonra \u00fczerine anlaml\u0131 bir \u015fekilde konu\u015fabilece\u011fimiz istatistiksel verilere sahip oldu\u011fumuz. \u00c7\u00fcnk\u00fc bu tarihten itibaren toplanan verilerde ilk defa tam olarak bu ama\u00e7 g\u00f6zetilmi\u015f, yani do\u011frudan do\u011fruya yoksulluk \u00f6l\u00e7\u00fclmeye \u00e7al\u0131\u015f\u0131lm\u0131\u015f. Pinker \u201ca\u015f\u0131r\u0131 yoksulluktaki b\u00fcy\u00fck d\u00fc\u015f\u00fc\u015f verilerin ortaya koydu\u011fu tarafs\u0131z bir olgudur (neutral fact of data)\u201d derken belki en az\u0131ndan bu d\u00f6nem i\u00e7in hakl\u0131 olabilir. Fakat buradaki \u00f6nemli problem yoksullu\u011fun s\u0131n\u0131r\u0131n\u0131 nas\u0131l belirleyece\u011fimiz. Our World in Data<\/em>\u2019da yay\u0131mlanan, Gates ve Pinker\u2019in favorisi olan istatistikler 1,90 dolar g\u00fcnl\u00fck geliri s\u0131n\u0131r olarak al\u0131yor. Teknik olarak bu miktar 1,90 dolar\u0131n 2011 y\u0131l\u0131nda ABD\u2019de sahip oldu\u011fu al\u0131m g\u00fcc\u00fcne kar\u015f\u0131l\u0131k geliyor. Bu miktar \u00f6rne\u011fin David Woodward\u2019\u0131n hesaplamalar\u0131na g\u00f6re Britanya\u2019da, 35 ki\u015finin herhangi bir hediye, \u00f6d\u00fcn\u00e7 e\u015fya, bor\u00e7lanma, \u00e7\u00f6p e\u015feleme, dilenme ya da \u00f6nceki birikimlerinden harcama yapma olana\u011f\u0131 olmaks\u0131z\u0131n tek bir asgari \u00fccreti payla\u015farak ge\u00e7inmeye \u00e7al\u0131\u015fmas\u0131 anlam\u0131na geliyor. \u00c7\u00f6p e\u015feleme, dilencilik vesaire olmadan deniliyor, \u00e7\u00fcnk\u00fc b\u00fct\u00fcn bu \u201ckaynaklar\u201d s\u00f6z konusu 1,90 dolar gelirin hesaplanmas\u0131nda zaten dahil edilen unsurlar. Konuyla ilgili akademisyenlerin neredeyse tamam\u0131 bu nedenle bu s\u0131n\u0131r\u0131n kabul edilemez derecede d\u00fc\u015f\u00fck oldu\u011funu s\u00f6yl\u00fcyor.<\/p>\n

Hickel buna ek olarak bu rakam\u0131n neden kabul edilemez oldu\u011funu g\u00f6steren \u015fu olgulara i\u015faret ediyor: 1,90 dolar baz al\u0131nd\u0131\u011f\u0131nda d\u00fcnyada a\u015f\u0131r\u0131 yoksulluk seviyesinin alt\u0131nda 700 milyon insan ya\u015f\u0131yor. Birle\u015fmi\u015f Milletler G\u0131da ve Tar\u0131m Organizasyonu (FAO) verilerine g\u00f6re ise d\u00fcnyada 815 milyon insan \u201cminimal\u201d insani etkinlik i\u00e7in gerekli miktarda kalori alam\u0131yor. 1,5 milyar insan s\u00fcrekli g\u0131das\u0131z kalma riskiyle ya\u015f\u0131yor ve \u201cnormal\u201d bir insani etkinlik i\u00e7in gerekli miktarda kalori alam\u0131yor. Ayn\u0131 kayna\u011fa g\u00f6re d\u00fcnyada ya\u015fayan 2,1 milyar insan ise yetersiz besleniyor. Bu verilere dayanarak Hickel \u015fu soruyu soruyor: \u201cD\u00fcnyadaki yoksul say\u0131s\u0131 nas\u0131l a\u00e7 ve yetersiz beslenenlerin say\u0131s\u0131ndan daha d\u00fc\u015f\u00fck olabilir?\u201d Pinker s\u0131n\u0131r\u0131 nereye koydu\u011fumuzun bir \u00f6nemi olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 s\u00f6yl\u00fcyor. \u00d6nemli olan ona g\u00f6re gelir seviyesinde g\u00f6zlemlenen art\u0131\u015f e\u011filimidir. S\u0131n\u0131r\u0131 nereye koyarsak koyal\u0131m grafikte ayn\u0131 e\u011fimi g\u00f6rece\u011fiz. Di\u011fer yandan Hickel a\u00e7\u0131s\u0131ndan \u015fu soru olduk\u00e7a me\u015fru: Peki o halde neden dayand\u0131\u011f\u0131n\u0131z istatistikler \u0131srarla 1,90 dolar g\u00fcnl\u00fck geliri a\u015f\u0131r\u0131 yoksulluk s\u0131n\u0131r\u0131 olarak al\u0131yor?<\/p>\n

\"\"
19. y\u00fczy\u0131lda ya\u015fam\u0131n maddi ko\u015fullar\u0131nda bir iyile\u015fme oldu\u011funu iddia edenlerin dayand\u0131\u011f\u0131 veritaban\u0131 (Maddison database) bu d\u00f6nemde yaln\u0131zca gelire ili\u015fkin bir \u015feyler s\u00f6yl\u00fcyor, kaybedilenler hakk\u0131nda hi\u00e7bir \u015fey s\u00f6ylemiyor. (Meksikal\u0131 ressam Diego Rivera\u2019n\u0131n bir tablosu)<\/figcaption><\/figure>\n

A\u015f\u0131r\u0131 yoksullukta b\u00fcy\u00fck bir d\u00fc\u015f\u00fc\u015f oldu\u011funu iddia edenler bu kadar tart\u0131\u015fmal\u0131 bir rakam\u0131 s\u0131n\u0131r almaktan vazge\u00e7emiyorlar, \u00e7\u00fcnk\u00fc Pinker\u2019in trend ile ilgili arg\u00fcman\u0131 tam olarak do\u011fru de\u011fil. Akademisyenlerin 1,90 dolar yerine \u00f6nerdikleri rakamlar i\u00e7inde ortalama say\u0131labilecek olan 7,40 dolar g\u00fcnl\u00fck geliri s\u0131n\u0131r alacak olursak ger\u00e7i yoksulluk oran\u0131nda yine bir d\u00fc\u015f\u00fc\u015f olmu\u015ftur. Fakat hesaplamaya g\u00f6re d\u00fc\u015f\u00fc\u015f bu defa \u00e7ok daha az dramatiktir: 1981\u2019de d\u00fcnya n\u00fcfusunun % 71\u2019i a\u015f\u0131r\u0131 yoksulluk s\u0131n\u0131r\u0131n\u0131n alt\u0131nda ya\u015farken 2013\u2019te % 58 h\u00e2l\u00e2 bu s\u0131n\u0131r\u0131n alt\u0131nda ya\u015famaktad\u0131r. Hickel ayr\u0131ca bu rakamlar\u0131n sadece oranlar oldu\u011funa dikkat \u00e7eker. 1996 Roma Deklarasyonu\u2019nda d\u00fcnya h\u00fck\u00fcmetlerinin \u00fczerinde ilk anla\u015ft\u0131klar\u0131 metrik a\u015f\u0131r\u0131 yoksullu\u011fa ili\u015fkin verilerin oranlar de\u011fil, mutlak rakamlar \u00fczerinden temsil edilmesiydi. Fakat sonraki y\u0131llarda bunun yerine oransal rakamlarla temsil tercih edilir. Oysa a\u015f\u0131r\u0131 yoksullu\u011fun zaman i\u00e7indeki de\u011fi\u015fimine ili\u015fkin veriler mutlak rakamlarla temsil edilmeye devam edilse \u00f6n\u00fcm\u00fczdeki g\u00f6r\u00fcnt\u00fc tamamen de\u011fi\u015fecekti. Kald\u0131 ki, bu y\u00f6ntemi tercih etmek i\u00e7in \u00e7ok neden vard\u0131r. Hickel\u2019in arg\u00fcmanlar\u0131na ek olarak \u015funa i\u015faret edilebilir: E\u011fer ama\u00e7 yoksullu\u011fu salt d\u00fc\u015f\u00fcrmek de\u011fil bitirmekse as\u0131l k\u0131stas mutlak say\u0131lar olmal\u0131. Bu y\u00f6ntemle bakt\u0131\u011f\u0131m\u0131zda a\u015f\u0131r\u0131 yoksulluk d\u00fc\u015fmek yerine artm\u0131\u015ft\u0131r: D\u00fcnya Bankas\u0131 verilerine g\u00f6re a\u015f\u0131r\u0131 yoksul insanlar\u0131n say\u0131s\u0131 1981\u2019de 3,2 milyar ki\u015fiden 2013\u2019te 4,2 milyar ki\u015fiye y\u00fckselmi\u015ftir.<\/p>\n

\u00c7in\u2019i \u00e7\u0131kar\u0131p bakacak olursak\u2026
\n<\/em><\/strong>\u0130\u00e7inde bulundu\u011fumuz d\u00f6nemde uluslararas\u0131 politikaya damgas\u0131n\u0131 vuran geli\u015fme ABD ile \u00c7in aras\u0131nda cereyan eden ve tuhaf bir \u015fekilde a\u00e7\u0131k\u00e7a dillendirilen ekonomik sava\u015ft\u0131r. Hickel\u2019in Guardian<\/em> yaz\u0131s\u0131nda da vurgulam\u0131\u015f oldu\u011fu bir nokta bu arka plandan bak\u0131ld\u0131\u011f\u0131nda olduk\u00e7a \u00e7arp\u0131c\u0131 g\u00f6r\u00fcn\u00fcyor. Ba\u015fta ABD olmak \u00fczere Bat\u0131 uzun zamand\u0131r \u00c7in\u2019e d\u00fcnyada serbest pazar\u0131n b\u00fct\u00fcn nimetlerinden faydalan\u0131p kendi i\u00e7 pazar\u0131 s\u00f6z konusu oldu\u011funda m\u00fcdahaleden, korumac\u0131l\u0131ktan ve devlet eliyle belirlenen end\u00fcstriyel politikalardan vazge\u00e7memesi nedeniyle adil olmayan rekabet su\u00e7lamas\u0131 y\u00f6neltiyorlard\u0131. Donald Trump bu gerilimi t\u0131rmand\u0131rarak \u00c7in\u2019e nihayet a\u00e7\u0131ktan, kendi kamuoyuna kolay kazan\u0131laca\u011f\u0131n\u0131 vaat etti\u011fi bir ekonomik sava\u015f a\u00e7t\u0131. \u00c7in\u2019in g\u00fcnahlar\u0131n\u0131 aklaman\u0131n yeri, salt ekonomik olanlarla s\u0131n\u0131rl\u0131 bile olsa, buras\u0131 de\u011fil. Fakat \u00c7in\u2019in kendisine y\u00f6neltilen su\u00e7lamayla ilgili yapt\u0131\u011f\u0131 savunma tam da burada ele ald\u0131\u011f\u0131m\u0131z konuyla ilgili oldu\u011fu i\u00e7in \u00fczerinde durmak gerekir. \u00c7in d\u00fcnyan\u0131n ikinci b\u00fcy\u00fck ekonomisidir, ama n\u00fcfusu bu ekonominin b\u00fcy\u00fckl\u00fc\u011f\u00fcne oranla \u00e7ok daha fazla oldu\u011fu i\u00e7in ekonominin mevcut b\u00fcy\u00fckl\u00fc\u011f\u00fc hen\u00fcz h\u00e2l\u00e2 n\u00fcfusun geni\u015f kitlelerini yoksulluktan kurtarmaya yetmemi\u015ftir. Bu nedenle \u00c7in n\u00fcfusunun tamam\u0131 yoksulluktan kurtulup Bat\u0131 \u00fclkelerindeki seviyeye gelene kadar bu amac\u0131 ger\u00e7ekle\u015ftirmek i\u00e7in ekonomiye m\u00fcdahaleden vazge\u00e7emeyece\u011fini s\u00f6yl\u00fcyor. \u015eimdi bu ba\u011flamda ele alacak olursak Pinker, Gates ve di\u011ferlerinin d\u00fcnyada yoksullu\u011fun azalmas\u0131n\u0131 neoliberal kapitalizmin bir ba\u015far\u0131s\u0131 gibi g\u00f6sterip tantanayla kutlamalar\u0131 tam bir ikiy\u00fczl\u00fcl\u00fck olarak g\u00f6r\u00fcn\u00fcyor. D\u00fcnyada yoksullu\u011fun gerilemesi, yukar\u0131da ortaya \u00e7\u0131kt\u0131\u011f\u0131 \u00fczere, onlar\u0131n abartt\u0131\u011f\u0131 kadar b\u00fcy\u00fck olmad\u0131\u011f\u0131 gibi, bu gerilemede aslan pay\u0131 neoliberal kapitalizmin en \u00f6nemli hedefi olan \u00c7in\u2019indir.<\/p>\n

\"\"
Gates ve Pinker\u2019in favorisi olan istatistikler 1,90 dolar g\u00fcnl\u00fck geliri a\u015f\u0131r\u0131 yoksulluk s\u0131n\u0131r\u0131 olarak al\u0131yor. Fakat konuyla ilgili akademisyenlerin neredeyse tamam\u0131 bu s\u0131n\u0131r\u0131n kabul edilemez derecede d\u00fc\u015f\u00fck oldu\u011funu s\u00f6yl\u00fcyor.<\/figcaption><\/figure>\n

Hickel Bat\u0131 \u00fclkelerinin her birinin kendi end\u00fcstrile\u015fmeleri d\u00f6neminde bug\u00fcn \u00c7in\u2019in uygulad\u0131\u011f\u0131 ekonomik politikalara benzer korumac\u0131 politikalar izlediklerini ve ancak belirli bir refah seviyesinden sonra liberalle\u015ftiklerini hat\u0131rlatarak ayn\u0131 Bat\u0131\u2019n\u0131n d\u00fcnyan\u0131n geri kalan\u0131 i\u00e7inde di\u015fini ge\u00e7irebildi\u011fi \u00fclkelerin ayn\u0131 \u015fekilde end\u00fcstrile\u015fmesine izin vermedi\u011fine dikkat \u00e7eker. 1980\u2019lerden itibaren yo\u011fun \u015fekilde dayat\u0131lmaya ba\u015flanan bu neoliberal politikalar\u0131n d\u00fcnyada a\u015f\u0131r\u0131 yoksullu\u011fun gerilemesine ili\u015fkin verilerdeki izd\u00fc\u015f\u00fcm\u00fc \u00f6v\u00fcn\u00e7 kayna\u011f\u0131 olmaktan \u00e7ok uzakt\u0131r. Bu politikalar\u0131n IMF ve D\u00fcnya Bankas\u0131 eliyle inat\u00e7\u0131 bir \u015fekilde dayat\u0131ld\u0131\u011f\u0131 1980-2000 y\u0131llar\u0131 aras\u0131nda yoksulluk, e\u011fer \u00c7in\u2019i \u00e7\u0131kar\u0131p bakacak olursak, yaln\u0131zca mutlak rakamlarla de\u011fil oransal olarak bile art\u0131\u015f g\u00f6stermi\u015ftir: Hickel\u2019in verdi\u011fi rakamlara g\u00f6re bu d\u00f6nem i\u00e7inde \u00c7in d\u0131\u015f\u0131nda d\u00fcnyada a\u015f\u0131r\u0131 yoksulluk s\u0131n\u0131r\u0131n\u0131n alt\u0131nda ya\u015fayan insan say\u0131s\u0131 1,3 milyar ki\u015filik bir art\u0131\u015f g\u00f6stermi\u015f ve bu n\u00fcfusun toplam n\u00fcfusa oran\u0131 % 62\u2019den % 68\u2019e \u00e7\u0131km\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n

B\u00f6yle giderse makas\u0131n daha da a\u00e7\u0131lmas\u0131 ka\u00e7\u0131n\u0131lmaz
\n<\/strong>Pinker\u2019\u0131n \u201cyoksulluktaki d\u00fc\u015f\u00fc\u015f verilerdeki tarafs\u0131z bir olgudur (neutral fact of data)\u201d yarg\u0131s\u0131 bu verilerin arkas\u0131 e\u015felendi\u011finde kula\u011fa \u015faka gibi geliyor. Rakamlar oransal de\u011fil, mutlak al\u0131nd\u0131klar\u0131nda a\u015f\u0131r\u0131 yoksulluk azalmam\u0131\u015f artm\u0131\u015ft\u0131r. \u00c7in\u2019i \u00e7\u0131kar\u0131p bakt\u0131\u011f\u0131m\u0131zda ise belirli bir d\u00f6nem i\u00e7in bu rakamlar oransal olarak bile art\u0131\u015f g\u00f6stermi\u015ftir. Hickel bu metriklerin asl\u0131nda her ikisinin de as\u0131l meseleyi ortaya koymakta yetersiz olduklar\u0131 iddias\u0131yla \u00fc\u00e7\u00fcnc\u00fc bir metrik \u00f6nerir. Hickel\u2019a g\u00f6re as\u0131l mesele a\u015f\u0131r\u0131 yoksullu\u011fun bu yoksullu\u011fa bir son vermek i\u00e7in d\u00fcnyan\u0131n sahip oldu\u011fu kapasiteye oran\u0131d\u0131r. D\u00fcnyan\u0131n a\u015f\u0131r\u0131 yoksullu\u011fu bitirmek i\u00e7in 1980\u2019lerde sahip oldu\u011fu kapasite bug\u00fcnle k\u0131yasland\u0131\u011f\u0131nda \u00e7ok daha s\u0131n\u0131rl\u0131d\u0131r. 1900\u2019lerden \u00f6nceye gidecek olsak b\u00f6yle bir kapasite muhtemelen hi\u00e7 yoktur. Tersinden bakarsak bug\u00fcn d\u00fcnya a\u015f\u0131r\u0131 yoksullu\u011fu bitirmek i\u00e7in 1980\u2019lere g\u00f6re \u00e7ok daha ileri bir durumdad\u0131r. Hickel\u2019in \u00f6nerisi mevcut yoksullu\u011fun onu ortadan kald\u0131rma kapasitesine oran\u0131n\u0131n y\u0131llar i\u00e7indeki de\u011fi\u015fimine bakmakt\u0131r. Bu metrik ile bakt\u0131\u011f\u0131m\u0131zda uygarl\u0131\u011f\u0131m\u0131z Hickel\u2019in vurgulad\u0131\u011f\u0131 gibi ileriye de\u011fil, geriye gitmektedir. Bu metrikte makas\u0131n gitgide a\u00e7\u0131lmas\u0131n\u0131n nedeni Hickel\u2019in verdi\u011fi rakamlara g\u00f6re ekonomideki k\u00fcresel b\u00fcy\u00fcmenin sadece % 5\u2019inin g\u00fcnl\u00fck 7,40 dolar gelir seviyesinin alt\u0131nda kalan % 60\u2019a gitmesi. Bu oranlar de\u011fi\u015fmedi\u011fi s\u00fcrece makas\u0131n daha da a\u00e7\u0131lmas\u0131 ka\u00e7\u0131n\u0131lmaz.<\/p>\n

\"\"
D\u00fcnyada yoksullu\u011fun gerilemesi, abartt\u0131ld\u0131\u011f\u0131 kadar b\u00fcy\u00fck olmad\u0131\u011f\u0131 gibi, bu gerilemede aslan pay\u0131 neoliberal kapitalizmin en \u00f6nemli hedefi olan \u00c7in\u2019indir.<\/figcaption><\/figure>\n

Pinker, Hickel\u2019in vurgulad\u0131\u011f\u0131 gibi, bu durumu tamamen g\u00f6rmezlikten geliyor. Bununla birlikte Pinker ve temsil etti\u011fi kesimin bu konudaki pozisyonlar\u0131 bellidir: K\u00fcresel ekonomideki b\u00fcy\u00fcme \u00f6yle h\u0131zl\u0131 ki y\u0131llar i\u00e7inde \u00fcst \u00fcste eklendi\u011finde bu % 5 pay bile s\u00f6z konusu % 60\u2019\u0131 bir s\u00fcre sonra arzu edilen seviyeye getirmeye yetecektir. Burada her \u015feyden \u00f6nce vurgulanmas\u0131 gereken nokta bunun gelece\u011fe ili\u015fkin bir projeksiyon oldu\u011fu ve her projeksiyon gibi mevcut ko\u015fullarda bug\u00fcnden \u00f6ng\u00f6remeyece\u011fimiz bir de\u011fi\u015fiklik olmas\u0131 ihtimalini d\u0131\u015far\u0131da b\u0131rakt\u0131\u011f\u0131. Yaz\u0131n\u0131n son b\u00f6l\u00fcm\u00fcnde ayr\u0131nt\u0131l\u0131 olarak de\u011finece\u011fim bu problemi bir an i\u00e7in g\u00f6rmezden gelirsek bu projeksiyonda a\u015f\u0131r\u0131 yoksulluk bir s\u00fcre sonra ger\u00e7ekten de ortadan kalkar. Fakat bu, Hickel\u2019in i\u015faret etti\u011fi gibi, yoksulluk s\u0131n\u0131r\u0131 olarak 1,90 dolar geliri baz ald\u0131\u011f\u0131m\u0131zda 100 y\u0131ldan, 7,40 dolar geliri baz ald\u0131\u011f\u0131m\u0131zda ise 200 y\u0131ldan fazla zaman alacakt\u0131r. As\u0131l \u00e7arp\u0131c\u0131 olan, bu sonucu elde etmek i\u00e7in k\u00fcresel ekonomiyi bu s\u00fcre i\u00e7inde bug\u00fcnk\u00fcn\u00fcn 175 kat\u0131na \u00e7\u0131karmam\u0131z gerekti\u011fi. Hickel bu konuda bir rakam vermiyor, fakat bu sonucu elde etmek i\u00e7in d\u00fcnya n\u00fcfusunun da benzer oranlarda artmas\u0131 gerekece\u011fi a\u00e7\u0131k. Hickel b\u00f6yle bir b\u00fcy\u00fcme m\u00fcmk\u00fcn olsa bile bunun getirece\u011fi \u00e7evresel felaketlerin yoksullu\u011fa kar\u015f\u0131 elde edilen kazan\u0131mlar\u0131n devede kulak olmas\u0131na yol a\u00e7aca\u011f\u0131n\u0131 s\u00f6yl\u00fcyor.<\/p>\n

As\u0131l k\u0131stas ya\u015fam s\u00fcresinin uzamas\u0131 de\u011fil sefaletin \u00f6nlenmesi
\n<\/em><\/strong>Bu arka plan\u0131 manzaraya dahil etti\u011fimizde Pinker, Gates ve \u015f\u00fcrekas\u0131n\u0131n \u00e7izmeye \u00e7al\u0131\u015ft\u0131klar\u0131 olumlu tabloda ger\u00e7ekli\u011fin nas\u0131l \u00e7arp\u0131t\u0131ld\u0131\u011f\u0131n\u0131 a\u00e7\u0131k\u00e7a g\u00f6rebiliyoruz. Bununla birlikte, bu tabloda olumlu oldu\u011fu tart\u0131\u015fma g\u00f6t\u00fcrmeyecek rakamlar yok de\u011fil. Ortalama ya\u015fam s\u00fcresi, \u00e7ocuk \u00f6l\u00fcmleri, okuryazarl\u0131k, temel e\u011fitime ili\u015fkin rakamlar k\u00fcresel \u00f6l\u00e7ekte iyile\u015fme g\u00f6steriyor. Hickel da bunu \u201cm\u00fcthi\u015f\u201d olarak nitelendirerek bunun kutlamaya de\u011fer oldu\u011funu s\u00f6yl\u00fcyor. Fakat bu rakamlar\u0131n di\u011fer olgular\u0131 g\u00f6lgeleyecek \u015fekilde g\u00f6z\u00fcm\u00fcze sokulmas\u0131na yine de bir itiraz\u0131 olacakt\u0131r. Bu itiraz\u0131n dayana\u011f\u0131 bu iyile\u015fmelerin k\u00fcresel ekonomiye getirdikleri d\u00fc\u015f\u00fck maliyettir. Hickel bu olumlu geli\u015fmelerin hijyen, antibiyotik ve a\u015f\u0131 gibi basit \u00f6nlemlere dayand\u0131\u011f\u0131n\u0131 hat\u0131rlat\u0131r. E\u011fer amac\u0131m\u0131z neoliberal kapitalizmin insanca bir ya\u015fam i\u00e7in gerekli asgari refah\u0131 b\u00fct\u00fcn insanl\u0131\u011fa yaymaktaki ba\u015far\u0131s\u0131ysa, maliyeti son derece d\u00fc\u015f\u00fck olan \u00f6nlemler maliyeti daha y\u00fcksek \u00f6nlemlerle e\u015f k\u0131staslar olarak al\u0131namazlar. Ba\u015far\u0131y\u0131 \u00f6l\u00e7ece\u011fimiz as\u0131l k\u0131stas yoksullu\u011fun ortadan kalkmas\u0131d\u0131r. Bir insana daha uzun bir ya\u015fam s\u00fcresi veriyor olmam\u0131z insanca bir ya\u015fam i\u00e7in gerekli asgari ko\u015fullar\u0131 ondan esirgememizi hakl\u0131 g\u00f6stermez, tersine, onu daha uzun bir sefalete mahk\u00fbm etti\u011fimiz anlam\u0131na gelir. Kald\u0131 ki, bu alandaki geli\u015fmelerin de liberal kapitalizmin hanesine yaz\u0131lmas\u0131 gerekti\u011fi ku\u015fkuludur. Hickel\u2019in i\u015faret etti\u011fi gibi, sa\u011fl\u0131k ve e\u011fitim a\u00e7\u0131s\u0131ndan en ba\u015far\u0131l\u0131 \u00fclkeler temel sa\u011fl\u0131k hizmetleri ve e\u011fitimin \u00fccretsiz oldu\u011fu \u00fclkelerdir. Buna \u00e7arp\u0131c\u0131 bir \u00f6rnek K\u00fcba\u2019d\u0131r. Amerika Birle\u015fik Devletleri Hickel\u2019in verdi\u011fi bilgiye g\u00f6re, \u00e7ocuk \u00f6l\u00fcmleri bak\u0131m\u0131ndan K\u00fcba\u2019n\u0131n gerisindedir.<\/p>\n

\"\"
Gelir da\u011f\u0131l\u0131m\u0131ndaki oranlar de\u011fi\u015fmedi\u011fi s\u00fcrece makas\u0131n daha da a\u00e7\u0131lmas\u0131 ka\u00e7\u0131n\u0131lmaz.<\/figcaption><\/figure>\n

Son olarak Hickel s\u00f6z\u00fc Pinker\u2019in kendisini \u201cMarksist ideolog\u201d olarak nitelemesine getirir. Hickel bunun bir arg\u00fcman olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131, tersine, kendisine y\u00f6neltti\u011fi temel iddialar\u0131n hi\u00e7birisine di\u015fe dokunur bir yan\u0131t vermemek i\u00e7in bir ka\u00e7\u0131\u015f oldu\u011funu s\u00f6yler. Peki, kendisi ger\u00e7ekten Marksist mi? Yan\u0131t\u0131 \u015fu: \u201cMarksist ideolog ile yoksullu\u011fa ili\u015fkin verilerin sizin anlat\u0131m\u0131n\u0131zda g\u00f6r\u00fcnd\u00fc\u011f\u00fcnden daha karma\u015f\u0131k oldu\u011funa i\u015faret eden birini kastediyorsan\u0131z, o zaman, evet, galiba ben buyum\u201d.<\/p>\n

Max Roser\u2019\u0131n savunmas\u0131
\n<\/strong>B\u00fct\u00fcn bu tart\u0131\u015fmalar\u0131n temelinde, hat\u0131rlayal\u0131m, Our World in Data<\/em>\u2019da yay\u0131mlanan bir infografik vard\u0131. Bunun arkas\u0131ndaki isim alan\u0131nda sayg\u0131n bir yere sahip, tan\u0131nm\u0131\u015f bir akademisyen olan Max Roser\u2019d\u0131r. Hickel\u2019\u0131n ele\u015ftirileri en temelde bu infografi\u011fin herhangi bir bilimsel de\u011ferden tamamen yoksun, salt sosyal medya t\u00fcketimine y\u00f6nelik haz\u0131rlanm\u0131\u015f oldu\u011fuydu. Bu ele\u015ftiri, di\u011fer yandan, se\u00e7kin bir akademisyenin \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131na y\u00f6nelik olduk\u00e7a a\u011f\u0131r bir su\u00e7lamad\u0131r. Max Roser bu nedenle bir yaz\u0131 ile bu ele\u015ftirileri yan\u0131tlamak zorunda kal\u0131r. Joe Hasell ile birlikte yazd\u0131\u011f\u0131, \u201cHow do we know the history of extreme poverty?\u201d (\u201cA\u015f\u0131r\u0131 yoksullu\u011fun tarihini nereden biliyoruz?\u201d) ba\u015fl\u0131\u011f\u0131n\u0131 ta\u015f\u0131yan bu yaz\u0131(12) do\u011frudan Hickel\u2019a yan\u0131t olarak kaleme al\u0131nm\u0131\u015f olmasa da, ba\u015ftan sona onun ele\u015ftirilerine kar\u015f\u0131 bir savunmad\u0131r.<\/p>\n

Bu savunmada meselenin ruhu a\u00e7\u0131s\u0131ndan kilit \u00f6nem ta\u015f\u0131yan iki nokta var. Birincisi yoksullu\u011fa ili\u015fkin istatistiklerin ancak 1981 y\u0131l\u0131ndan sonra toplanmaya ba\u015fland\u0131\u011f\u0131, dolay\u0131s\u0131yla bu d\u00f6nemden \u00f6ncesine ait g\u00fcvenilir bir yarg\u0131 i\u00e7in gerekli veriye sahip olmad\u0131\u011f\u0131m\u0131z iddias\u0131. Roser\u2019\u0131n yoksullu\u011fa ili\u015fkin tespitlerini buna ra\u011fmen 1820\u2019lere kadar g\u00f6t\u00fcrmesini Hickel bilimsel olarak kabul edilemez buluyordu. Roser bu ele\u015ftiriye kar\u015f\u0131 Birle\u015fmi\u015f Milletler ya da ilgili h\u00fck\u00fcmet kaynakl\u0131 resmi verilerin olmad\u0131\u011f\u0131 d\u00f6nemler s\u00f6z konusu oldu\u011funda ekonomi tarih\u00e7ilerinin yapt\u0131klar\u0131 \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131n bize bu d\u00f6nemlere ili\u015fkin bir fikir vermede yeterli oldu\u011funu iddia eder: \u201cBize yoksullu\u011fun tarihi hakk\u0131nda bu k\u00fcresel perspektifi veren titiz bir \u015fekilde binlerce de\u011ferlendirmeyi bir araya getiren y\u00fczlerce tarih\u00e7inin ara\u015ft\u0131rmas\u0131d\u0131r.\u201d A\u015f\u0131r\u0131 yoksullu\u011fun tarihine ili\u015fkin kamuoyuna y\u00f6nelik tart\u0131\u015fmalarda Roser\u2019a g\u00f6re bu alandaki \u00e7al\u0131\u015fmalarda g\u00f6sterilen titizli\u011fin boyutu \u00e7ok s\u0131k olarak g\u00f6z ard\u0131 ediliyor. Bu nedenle tart\u0131\u015fmaya konu infografikte oldu\u011fu gibi bir \u00e7al\u0131\u015fmayla kar\u015f\u0131la\u015f\u0131ld\u0131\u011f\u0131nda kestirmeden reddedici bir tav\u0131r sergileniyor. Roser\u2019a g\u00f6re bu tav\u0131r yanl\u0131\u015ft\u0131r. Yaz\u0131n\u0131n son b\u00f6l\u00fcm\u00fcnde Roser, bu nedenle, tarih\u00e7ilerin bu konuyu nas\u0131l titiz \u00e7al\u0131\u015ft\u0131klar\u0131na y\u00f6nelik, bu yaz\u0131n\u0131n boyutlar\u0131 a\u00e7\u0131s\u0131ndan olduk\u00e7a ayr\u0131nt\u0131l\u0131 bir \u00f6rnek verir. Bu \u00f6rne\u011fin \u00f6z\u00fcnde akademik olan meseleyi \u00e7\u00f6z\u00fcp \u00e7\u00f6zmedi\u011fini \u015fimdilik bir tarafa b\u0131rakal\u0131m. Mesele tarih\u00e7ilerin -titizli\u011finden ku\u015fku duyamayaca\u011f\u0131m\u0131z- \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131n\u0131n sonucunun Birle\u015fmi\u015f Milletler verileri gibi resmi kaynakl\u0131 verilerle e\u015f\u00f6l\u00e7\u00fclebilir olup olmad\u0131\u011f\u0131d\u0131r. Bu meseleye Hickel\u2019\u0131n buna yan\u0131t\u0131n\u0131 tart\u0131\u015f\u0131rken yeniden d\u00f6nece\u011fim. Bununla birlikte burada Roser\u2019\u0131n \u00f6rne\u011fini \u00e7ok isabetli se\u00e7memi\u015f oldu\u011funu s\u00f6ylemek m\u00fcmk\u00fcn. Roser bu \u00f6rnekte bize tarih\u00e7ilerin \u0130ngiltere\u2019de yoksullu\u011fun tarihsel seyrini nas\u0131l rekonstr\u00fckte ettiklerini anlat\u0131r. Fakat san\u0131yorum herkes kabul eder ki, hem kapitalizmin hem de end\u00fcstrile\u015fmenin be\u015fi\u011fi olan \u0130ngiltere b\u00f6yle bir i\u015fte tarih\u00e7ilerin en az zorlanacaklar\u0131 \u00f6rnektir. Kald\u0131 ki ortadaki tart\u0131\u015fma Hickel\u2019\u0131n K\u00fcresel G\u00fcney olarak tarif etti\u011fi yerde yoksullu\u011fun seyriyle ilgilidir. Bu nedenle Roser \u00f6rne\u011fini buradan se\u00e7mi\u015f olsa \u00e7ok daha ikna edici olabilirdi.<\/p>\n

\"\"
Tart\u0131\u015fman\u0131n oda\u011f\u0131nda bulunan grafi\u011fin men\u015fei olan Our World in Data\u2019n\u0131n kurucusu Max Roser.<\/figcaption><\/figure>\n

Roser\u2019a y\u00f6neltilen temel ele\u015ftirilerden biri haz\u0131rlad\u0131\u011f\u0131 infografikte s\u00f6m\u00fcrgecili\u011fin etkisini tamamen g\u00f6rmezden gelmesiydi. Roser bu ele\u015ftiriye t\u00fcm y\u00f6nleriyle bir yan\u0131t vermez. Bunun yerine bu ele\u015ftiriyi tek bir noktaya indirger ve kendisini o noktada aklamaya \u00e7al\u0131\u015f\u0131r. Bununla yapt\u0131\u011f\u0131 asl\u0131nda s\u00f6m\u00fcrgecili\u011fin konuyla ilgili etkilerini bir kez daha g\u00f6rmezden gelmektir. S\u00f6m\u00fcrgecili\u011fin olumsuz yan\u0131yla ilgili hi\u00e7bir \u015fey s\u00f6ylemez, bunun yerine o tarih\u00e7ilerin bu d\u00f6nemde insanlar\u0131n gelirlerini hesaplarken bunu parasal gelirle s\u0131n\u0131rl\u0131 tutmad\u0131klar\u0131n\u0131 s\u00f6ylemekle yetinir. \u00c7\u00fcnk\u00fc e\u011fer \u00f6yle olsayd\u0131 kendi t\u00fcketti\u011fini \u00fcreten, bu nedenle de parasal ekonominin d\u0131\u015f\u0131nda kalan kitlelerin geliri s\u0131f\u0131r olarak g\u00f6r\u00fcn\u00fcrd\u00fc. Bu durumda yoksullu\u011fun g\u00f6stergesi olarak parasal geliri baz almak olduk\u00e7a yan\u0131lt\u0131c\u0131 olurdu. Roser kendisine y\u00f6neltilen ele\u015ftirilerin b\u00f6yle basit bir hata varsay\u0131m\u0131na dayand\u0131\u011f\u0131n\u0131 s\u00f6yler ve buna sosyal medyadaki bir kullan\u0131c\u0131n\u0131n yorumunu \u00f6rnek verir. Bu yorumcuya g\u00f6re s\u00f6m\u00fcrgecilik d\u00f6nemine ili\u015fkin yoksulluk oran\u0131nda d\u00fc\u015f\u00fc\u015f olarak g\u00f6r\u00fclen \u015fey asl\u0131nda d\u00fcnya n\u00fcfusu i\u00e7inde s\u00f6m\u00fcrgecili\u011fin k\u00f6lele\u015ftirdi\u011fi b\u00fcy\u00fck bir kitlenin \u00f6ncesinde para kullanm\u0131yor olduklar\u0131n\u0131n g\u00f6stergesiydi. Roser bunun kesinlikle yanl\u0131\u015f oldu\u011funu s\u00f6yler. Ger\u00e7i son iki y\u00fczy\u0131lda t\u00fcketimini kendi \u00fcretimiyle kar\u015f\u0131layan n\u00fcfusun say\u0131s\u0131 gerilemi\u015f ve \u00fccret kar\u015f\u0131l\u0131\u011f\u0131 \u00e7al\u0131\u015fanlar\u0131n say\u0131s\u0131 artm\u0131\u015ft\u0131r. Fakat tarih\u00e7iler tabii ki bunun fark\u0131ndad\u0131r ve \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131nda bunu hesaba katmaktad\u0131rlar. Bir ekonomistin refah d\u00fczeyine ili\u015fkin d\u00f6nemsel bir kar\u015f\u0131la\u015ft\u0131rmada enflasyonun etkisini hesaba katmamas\u0131 nas\u0131l d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fclemezse bir tarih\u00e7inin parasal ekonomiye dahil olmayan \u00fcretimi hesaba katmamas\u0131 da d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fclemez. – Bu meselenin enflasyonun etkisini hesaplamak kadar kolay olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131, dolay\u0131s\u0131yla Roser\u2019\u0131n bu konudaki ku\u015fkular\u0131 da\u011f\u0131tmakta ba\u015far\u0131l\u0131 olup olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 \u015fimdilik bir kenara koyabiliriz. Burada vurgulanmas\u0131 gereken, \u015fimdilik, Roser\u2019\u0131n tam da bu savunmas\u0131 arac\u0131l\u0131\u011f\u0131yla Hickel\u2019\u0131n kendisine y\u00f6neltti\u011fi en temel iddiay\u0131 teyit etti\u011fidir: S\u00f6m\u00fcrgecilik d\u00f6neminin felaketleri Roser\u2019\u0131n grafi\u011finde mutlu bir ilerleme hik\u00e2yesi olarak yeniden paketleniyor. Roser bu d\u00f6nemdeki geli\u015fmenin olumlu oldu\u011funda \u0131srarc\u0131d\u0131r. Bunun d\u0131\u015f\u0131nda bu d\u00f6nemde neler olup bitti\u011fine ili\u015fkin hi\u00e7bir \u015fey s\u00f6ylemez. Bu durumda Roser\u2019\u0131n Hickel\u2019in bu iddias\u0131n\u0131 teyit etti\u011fini s\u00f6ylemek hi\u00e7 de a\u015f\u0131r\u0131 yorum olmayacak. Roser muhtemelen akademisyen olarak kendi i\u015finin siyasi tarih de\u011fil, bu d\u00f6neme ili\u015fkin ekonomik veriler oldu\u011funu s\u00f6yleyecektir. Fakat burada tart\u0131\u015ft\u0131\u011f\u0131m\u0131z mesele zaten bu ikincisinin ilkinden ba\u011f\u0131ms\u0131z olarak herhangi bir anlam ifade edip etmedi\u011fidir. Ortaya \u00e7\u0131kan manzara \u015fudur: Roser\u2019\u0131n grafi\u011fi bu d\u00f6nemde ya\u015fam\u0131\u015f ger\u00e7ek insanlar\u0131n ger\u00e7ek kaderlerine ili\u015fkin hi\u00e7bir \u015fey s\u00f6ylemezken ayn\u0131 grafik neoliberal kapitalizmi savunanlar i\u00e7in \u00e7ok \u00f6nemli bir propaganda malzemesi sunmaktad\u0131r. Bu durumda yap\u0131lan i\u015fin akademik de\u011ferini sorgulamak ger\u00e7ekten yersiz olabilir mi? Bu konuya da yeniden d\u00f6nece\u011fim.<\/p>\n

Hickel\u2019\u0131n Roser\u2019a yan\u0131t\u0131: \u2018K\u00fcresel yoksulluk nas\u0131l \u00f6l\u00e7\u00fclmez?\u2019
\n<\/em><\/strong>Hickel, Roser\u2019\u0131n Joe Hasell ile birlikte yazd\u0131\u011f\u0131 bu makaleye \u201cA response to Max Roser: How not to measure global poverty\u201d (\u201cMax Roser\u2019a yan\u0131t: K\u00fcresel yoksulluk nas\u0131l \u00f6l\u00e7\u00fclmez\u201d) ba\u015fl\u0131kl\u0131 bir yaz\u0131(13) ile yan\u0131t verir. Hickel en ba\u015fta Roser\u2019\u0131n bu metinde kendisine y\u00f6neltti\u011fi as\u0131l ele\u015ftirilere hi\u00e7 yan\u0131t vermedi\u011fini s\u00f6yler. A\u015f\u0131r\u0131 yoksullu\u011fun s\u0131n\u0131r\u0131 olarak g\u00f6r\u00fclen 1,90 dolar gelirin \u00e7ok d\u00fc\u015f\u00fck oldu\u011funa Steven Pinker dahil kimse itiraz etmemektedir. Peki o halde Roser neden bu gelir d\u00fczeyini a\u015f\u0131r\u0131 yoksulluk s\u0131n\u0131r\u0131 olarak almaya devam ediyor? Roser\u2019\u0131n s\u00f6z konusu yaz\u0131s\u0131nda buna ili\u015fkin bir yan\u0131t yok. Buna kar\u015f\u0131l\u0131k Hickel Roser\u2019\u0131n kendisinin hi\u00e7 s\u00f6ylemedi\u011fi bir \u015feyi sanki s\u00f6yl\u00fcyormu\u015f gibi g\u00f6sterdi\u011fini s\u00f6yler. Hickel\u2019a g\u00f6re Roser kendisinin yoksullar\u0131n daha da yoksulla\u015ft\u0131klar\u0131n\u0131 s\u00f6yledi\u011fini ima etmektedir. Hickel bunu hi\u00e7bir yerde s\u00f6ylemedi\u011fini a\u00e7\u0131k \u015fekilde ifade eder. Yukar\u0131da benim aktard\u0131klar\u0131mdan bu izlenime kap\u0131lm\u0131\u015f olanlar varsa burada ben de tekrar edeyim: Hickel\u2019\u0131n s\u00f6yledi\u011fi yoksullar\u0131n daha da yoksulla\u015ft\u0131\u011f\u0131 de\u011fil, mutlak rakamlar baz al\u0131nd\u0131\u011f\u0131nda d\u00fcnyada ya\u015fayan yoksullar\u0131n say\u0131s\u0131nda n\u00fcfus art\u0131\u015f\u0131na paralel bir art\u0131\u015f oldu\u011fu. \u00d6te yandan 1981-2000 y\u0131llar\u0131 aras\u0131nda \u00c7in\u2019i d\u0131\u015far\u0131da b\u0131rak\u0131p bakacak olursak yoksullar\u0131n say\u0131s\u0131nda oransal olarak da bir art\u0131\u015f oldu\u011funu s\u00f6yl\u00fcyor, fakat bu iddias\u0131n\u0131 ne \u00c7in dahil t\u00fcm d\u00fcnyaya ne de t\u00fcm zamanlara genellemiyor. Buna kar\u015f\u0131l\u0131k b\u00fct\u00fcn d\u00f6nemler i\u00e7in genelledi\u011fi \u015fey yukar\u0131da s\u00f6z\u00fcn\u00fc etti\u011fim metri\u011fe g\u00f6re yoksullu\u011fu bitirmek i\u00e7in sahip olunan kapasite art\u0131\u015f\u0131n\u0131n bu n\u00fcfusun gelirinde olgusal olarak tespit edilen art\u0131\u015fa oran\u0131nda g\u00f6r\u00fclen bir gerileme. Bu yoksullar\u0131n daha da yoksulla\u015ft\u0131\u011f\u0131 anlam\u0131na gelmese de \u015f\u00fcphesiz nesnel olarak \u00f6l\u00e7\u00fclebilir olan bir gerileme. Fakat Roser, Hickel\u2019in i\u015faret etti\u011fi gibi, buna ili\u015fkin hi\u00e7bir \u015fey s\u00f6ylemez. Sonu\u00e7 olarak Hickle yoksullar\u0131n daha da yoksulla\u015ft\u0131klar\u0131n\u0131 hi\u00e7bir yerde s\u00f6ylemedi\u011fini yoksullar\u0131n gelir d\u00fczeyinde k\u00fcresel bir art\u0131\u015f oldu\u011funu kabul etti\u011fini, fakat bu art\u0131\u015f\u0131n b\u00fcy\u00fck \u00e7o\u011funlu\u011fu yoksulluktan kurtarmaya yetmedi\u011fini s\u00f6yler.<\/p>\n

\u0130statistik hal\u0131s\u0131n\u0131n alt\u0131na s\u00fcp\u00fcr\u00fclen kay\u0131plar
\n<\/em><\/strong>Roser yaz\u0131s\u0131nda eski d\u00f6nemlerde yoksullu\u011fun seyrine ili\u015fkin tarih\u00e7ilerin \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131n\u0131n yeterince g\u00fcvenilir bir kaynak oldu\u011funu s\u00f6yl\u00fcyordu. Hickle buna itiraz\u0131n\u0131 \u015fu \u015fekilde gerek\u00e7elendirir: Yoksullu\u011fun tarihsel geli\u015fimine ili\u015fkin \u00e7al\u0131\u015fmalar Maddison veri taban\u0131 olarak bilinen 1995 tarihli bir ba\u015fka \u00e7al\u0131\u015fmaya dayan\u0131r. Roser\u2019\u0131n infografi\u011finin dayand\u0131\u011f\u0131 Bourguignon ve Morrisson\u2019\u0131n 2002 tarihli \u00e7al\u0131\u015fmas\u0131 da ayn\u0131 \u015fekilde bu veri taban\u0131na dayanmaktad\u0131r. Fakat Maddison veri taban\u0131 do\u011frudan yoksullu\u011fu \u00f6l\u00e7me amac\u0131 g\u00fctmedi\u011finden Bourguignon ve Morrisson buradan hareketle yoksullu\u011fu dolayl\u0131 olarak \u00e7\u0131karsaman\u0131n ancak kabataslak bir sonu\u00e7 verece\u011fini tekrar tekrar hat\u0131rlat\u0131r ve yapt\u0131klar\u0131 i\u015fin \u201ckaranl\u0131kta ate\u015f etmek\u201d oldu\u011funu s\u00f6ylerler.<\/p>\n

\"\"
Hickel\u2019in s\u00f6yledi\u011fi, yoksullu\u011fu bitirmek i\u00e7in sahip olunan kapasite art\u0131\u015f\u0131n\u0131n bu n\u00fcfusun gelirinde olgusal olarak tespit edilen art\u0131\u015fa oran\u0131nda g\u00f6r\u00fclen bir gerileme oldu\u011fu. (Diego Rivera\u2019n\u0131n bir tablosu)<\/figcaption><\/figure>\n

1981\u2019den sonra elde edilen verilerle kar\u015f\u0131la\u015ft\u0131r\u0131ld\u0131\u011f\u0131nda Roser\u2019\u0131n dayand\u0131\u011f\u0131 bu verilerin yetersiz olmas\u0131n\u0131n Hickel\u2019a g\u00f6re iki nedeni vard\u0131r. Birincisi bu verilerin kapsam\u0131d\u0131r. K\u00fcresel Kuzey i\u00e7in veriler \u015f\u00f6yle b\u00f6yle yeterliyken K\u00fcresel G\u00fcney i\u00e7in ayn\u0131 \u015feyi s\u00f6ylemek m\u00fcmk\u00fcn de\u011fildir. \u0130lgili \u00e7al\u0131\u015fmada K\u00fcresel G\u00fcney\u2019e ayr\u0131lan yer bu \u00e7al\u0131\u015fman\u0131n sadece % 7\u2019sini olu\u015fturmaktad\u0131r. 1900 \u00f6ncesi d\u00f6neme ait Asya ve Latin Amerika\u2019dan sadece \u00fc\u00e7er \u00fclkeye ili\u015fkin veriler bulunmaktad\u0131r. Afrika \u00fclkelerine ait 1900 \u00f6ncesine ili\u015fkin hi\u00e7bir veri yoktur, 1950 sonras\u0131 i\u00e7inse \u00fc\u00e7 \u00fclkenin verileri mevcuttur. Bunun anlam\u0131, Hickel\u2019in alt\u0131n\u0131 \u00e7izdi\u011fi gibi, \u015fudur: K\u00fcresel G\u00fcney s\u00f6z konusu oldu\u011funda Roser\u2019\u0131n infografi\u011fine dayanak olabilecek herhangi bir empirik veri bulunmamaktad\u0131r.<\/p>\n

\u0130kinci neden ise bu veri taban\u0131n\u0131n Roser ve Hasell\u2019in iddialar\u0131n\u0131n aksine, parasal ekonomiye dahil olmayan ge\u00e7im kaynaklar\u0131n\u0131 tam olarak hesaba katmamas\u0131d\u0131r. Bir \u00fclkenin y\u0131ll\u0131k tah\u0131l \u00fcretimi s\u00f6z konusu oldu\u011funda ger\u00e7i buna ili\u015fkin istatisti\u011fe insanlar\u0131n kendi t\u00fcketimleri i\u00e7in ekip bi\u00e7tikleri de dahil edilmektedir. Fakat insanlar\u0131n ormanlar, sular gibi ortakla\u015fa kullan\u0131ma a\u00e7\u0131k kaynaklardan elde ettikleri, kendi t\u00fcketimleri i\u00e7in yeti\u015ftirdikleri sebze, tavuk ve benzeri g\u0131da \u00fcr\u00fcnleri, dahil olduklar\u0131 topluluktan g\u00f6rd\u00fckleri yard\u0131m bu hesaplamaya dahil de\u011fildir. Oysa 1981\u2019den sonra elde edilen veriler ulusal de\u011fil hane bazl\u0131 oldu\u011fundan parasal ekonomiye dahil olmayan t\u00fcm bu kaynaklar istatistiklere yans\u0131maktad\u0131r. Bu nedenle Maddison veri taban\u0131 1981 sonras\u0131na ait verilerden k\u00f6kl\u00fc bir bi\u00e7imde farkl\u0131l\u0131k g\u00f6stermektedir. Bu fark\u0131n s\u00f6m\u00fcrgecilik d\u00f6nemi s\u00f6z konusu oldu\u011funda neden \u00e7ok \u00f6nemli oldu\u011funu g\u00f6stermek i\u00e7in Hickel, Britanya\u2019n\u0131n 19. y\u00fczy\u0131lda Hindistan\u2019da y\u00fcr\u00fctt\u00fc\u011f\u00fc politikalar\u0131n sonu\u00e7lar\u0131n\u0131 \u00f6rnek verir. Britanyal\u0131lar ormanlar\u0131 kamusal kullan\u0131ma kapat\u0131r, suyollar\u0131n\u0131 \u00f6zelle\u015ftirir ve kamusal tah\u0131l ambarlar\u0131n\u0131 tahrip ederler. Buradaki ama\u00e7 Hickel\u2019a g\u00f6re hi\u00e7 gizli kapakl\u0131 de\u011fildir: \u201c\u0130nsanlar\u0131 a\u00e7l\u0131\u011f\u0131n merhametine terk ederek onlara, e\u011fer ya\u015famak istiyorlarsa, (Londra\u2019ya) ihra\u00e7 amac\u0131yla tar\u0131m \u00fcretimini art\u0131rmaktan ba\u015fka se\u00e7enek b\u0131rakmamak\u201d. Hickel\u2019\u0131n aktard\u0131\u011f\u0131na g\u00f6re bu plan i\u015fe yaram\u0131\u015ft\u0131r. Bu d\u00f6nemde tah\u0131l \u00fcretimi y\u00fckselmi\u015f, ihracat artm\u0131\u015ft\u0131r. Bu art\u0131\u015f da ulusal ekonomi istatistiklerine yans\u0131m\u0131\u015ft\u0131r. Fakat 1876-1902 tarihlerini kapsayan bu d\u00f6nem i\u00e7inde 20 milyon insan bu politikalar\u0131n sonucu olarak a\u00e7l\u0131ktan \u00f6lm\u00fc\u015ft\u00fcr. E\u011fer bir orman\u0131 kamusal kullan\u0131ma kapat\u0131r ve oradan kereste \u00fcretip satarsan\u0131z bu ulusal ekonomiye bir b\u00fcy\u00fcme olarak yans\u0131r. Fakat yerli halk\u0131n orman\u0131 kullanamamaktan dolay\u0131 kay\u0131plar\u0131 hi\u00e7bir istatisti\u011fe girmez. Hickel\u2019in deyimiyle bu kay\u0131plar \u201cbir istatistik hal\u0131s\u0131n\u0131n alt\u0131na s\u00fcp\u00fcr\u00fcl\u00fcr\u201d.<\/p>\n

Milanovic: \u2018A\u00e7l\u0131ktan \u00f6l\u00fcmler ki\u015fi ba\u015f\u0131na d\u00fc\u015fen geliri art\u0131r\u0131yor!\u2019
\n<\/em><\/strong>Bu tart\u0131\u015fmaya kendi blogunda yay\u0131mlad\u0131\u011f\u0131 bir yaz\u0131yla(14) Branko Milanovic de do\u011frudan dahil olur. S\u0131rp as\u0131ll\u0131 Amerikal\u0131 bir biliminsan\u0131 olan Milanovic kendi alan\u0131nda d\u00fcnyan\u0131n \u00f6nde gelen isimlerinden biridir. Yoksulluk ve e\u015fitsizlik konulu \u00e7al\u0131\u015fmalarda \u201cotorite\u201d kabul edilen Milanovic\u2019in 2018\u2019de T\u00fcrk\u00e7eye K\u00fcresel E\u015fitsizlik: K\u00fcreselle\u015fme \u00c7a\u011f\u0131 \u0130\u00e7in Yeni Bir Yakla\u015f\u0131m<\/em> ba\u015fl\u0131\u011f\u0131yla \u00e7evrilmi\u015f bir kitab\u0131 var. Harvard \u00dcniversitesi yay\u0131n\u0131 olarak 2019\u2019da \u00e7\u0131kan son kitab\u0131 Tek Ba\u015f\u0131na Kapitalizm: D\u00fcnyay\u0131 Y\u00f6neten Sistemin Gelece\u011fi <\/em>ba\u015fl\u0131\u011f\u0131n\u0131 ta\u015f\u0131yor (Capitalism Alone: The Future of the System That Rules the World<\/em>).<\/p>\n

\"\"
S\u00f6m\u00fcrgeciler ormanlar\u0131 kamusal kullan\u0131ma kapat\u0131r, suyollar\u0131n\u0131 \u00f6zelle\u015ftirir ve kamusal tah\u0131l ambarlar\u0131n\u0131 tahrip ederler. Yerli halk\u0131n bu kay\u0131plar\u0131 hi\u00e7bir istatisti\u011fe girmez. Hickel\u2019in deyimiyle bu kay\u0131plar \u201cbir istatistik hal\u0131s\u0131n\u0131n alt\u0131na s\u00fcp\u00fcr\u00fcl\u00fcr\u201d. (Salgado\u2019nun bir foto\u011fraf\u0131)<\/figcaption><\/figure>\n

Milanovic s\u00f6z\u00fcn\u00fc etti\u011fim blog yaz\u0131s\u0131nda Hickel\u2019e d\u00f6rt ayr\u0131 konuda \u00f6nemli bir destek verir. Bunlardan birincisi \u00f6nceden parasal ekonomiye dahil olmayan ekonomik aktivitelerin parasal ekonomiye dahil olma s\u00fcreciyle ilgili. Bu konuyla ilgili \u00e7al\u0131\u015fanlar\u0131n ba\u015fvurabilecekleri tek kaynak olan Maddison veri taban\u0131n\u0131n dayand\u0131\u011f\u0131 matematiksel model ona g\u00f6re insanlar\u0131n maddi ya\u015fam ko\u015fullar\u0131nda ger\u00e7ekte hi\u00e7bir de\u011fi\u015fiklik olmamas\u0131na ra\u011fmen bu ge\u00e7i\u015fi bir refah art\u0131\u015f\u0131 olarak kaydediyor. Milanovic\u2019in bu deste\u011fi \u00f6nemli, \u00e7\u00fcnk\u00fc Roser ve Hasell bu arg\u00fcman\u0131 bir sosyal medya kullan\u0131c\u0131s\u0131n\u0131n yorumundan al\u0131nt\u0131yla vererek bu su\u00e7laman\u0131n konunun bilimsel arka plan\u0131na vak\u0131f olmayan amat\u00f6rlerin hezeyanlar\u0131 oldu\u011fu izlenimi veriyorlard\u0131. \u015eimdi ise alan\u0131n otoritesi kabul edilen bir biliminsan\u0131 burada -akademik olarak \u00e7ok dikkatli bir \u00fcslupla- ayn\u0131 su\u00e7lamay\u0131 tekrarlam\u0131\u015f oluyor. Milanovic de Hickel gibi bu de\u011fi\u015fimin \u00f6zellikle end\u00fcstri devrimi s\u00fcrecinde son derece \u201cdramatik\u201d oldu\u011funa vurgu yap\u0131yor. Bu d\u00f6nemde \u00e7ok say\u0131da insan yerle\u015fik d\u00fczenini terk edip para kar\u015f\u0131l\u0131\u011f\u0131 \u00e7al\u0131\u015fmaya, dolay\u0131s\u0131yla ilk defa \u201cpara kazanmaya\u201d ba\u015flad\u0131. Fakat bu insanlar bu \u015fekilde \u00e7al\u0131\u015ft\u0131r\u0131lmak i\u00e7in \u00f6nceden serbest\u00e7e kullanabildikleri toprak ve sulardan ya fiziksel olarak uzakla\u015ft\u0131r\u0131ld\u0131 ya da bu ve benzeri kaynaklar\u0131 kullanmaya y\u00f6nelik haklar ellerinden al\u0131nd\u0131. Milanovic burada ya\u015fananlar\u0131n yaln\u0131zca bir m\u00fclkiyet de\u011fi\u015fimi olarak anla\u015f\u0131lamayaca\u011f\u0131na \u00f6zellikle dikkat \u00e7ekiyor. \u00c7\u00fcnk\u00fc bu s\u00fcre\u00e7 bu kaynaklardan ge\u00e7imini sa\u011flayan insanlar\u0131n maddi refahlar\u0131n\u0131 \u00f6nemli \u00f6l\u00e7\u00fcde d\u00fc\u015f\u00fcrd\u00fc. \u00d6te yandan burada ya\u015fanan kay\u0131plar, Milanovic\u2019in belirtti\u011fi gibi, hi\u00e7bir istatisti\u011fe girmez. \u00c7\u00fcnk\u00fc bu istatistikler yaln\u0131zca parasal ekonomi i\u00e7inde bir kar\u015f\u0131l\u0131\u011f\u0131 olan geliri kay\u0131t alt\u0131na al\u0131r. Bu nedenle, yoksullu\u011fun d\u00fc\u015f\u00fc\u015f\u00fcne ili\u015fkin bu yolla elde edilen sonu\u00e7lar\u0131n yan\u0131lt\u0131c\u0131 oldu\u011fu konusunda Milanovic, Hickel ile ayn\u0131 fikirdedir.<\/p>\n

Milanovic\u2019in Hickel\u2019e verdi\u011fi ikinci destek \u00f6nemli olmakla birlikte tart\u0131\u015fman\u0131n daha \u00e7ok akademik boyutuyla ilgilidir. Hickel 19. y\u00fczy\u0131la ili\u015fkin eldeki verilerin d\u00fcnyan\u0131n ancak k\u00fc\u00e7\u00fck bir k\u0131sm\u0131n\u0131 kapsad\u0131\u011f\u0131na dikkat \u00e7ekiyor ve bu verilere dayanarak d\u00fcnyan\u0131n geneline ili\u015fkin sonu\u00e7lar \u00e7\u0131karman\u0131n m\u00fcmk\u00fcn olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 s\u00f6yl\u00fcyordu. \u015eimdi Milanovic gibi bir otorite buradaki deste\u011fiyle bu akademik tart\u0131\u015fmada Hickel\u2019in arkas\u0131nda yer alm\u0131\u015f oluyor.<\/p>\n

\u00dc\u00e7\u00fcnc\u00fc olarak Milanovic a\u015f\u0131r\u0131 yoksulluk s\u0131n\u0131r\u0131 olarak 1,90 dolar g\u00fcnl\u00fck gelir seviyesini \u00f6l\u00e7\u00fc alman\u0131n kabul edilemez oldu\u011fu konusunda Hickel\u2019e destek veriyor. Milanovic bu tart\u0131\u015fmaya do\u011frudan kendisi girmek yerine konuyu tart\u0131\u015fan akademisyenlerin \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131na referans veriyor. Hickel\u2019in yapt\u0131\u011f\u0131 ona g\u00f6re burada ortaya konan s\u0131k\u0131nt\u0131lara dikkat \u00e7ekmek. Sonu\u00e7 olarak Milanovic\u2019e g\u00f6re \u201cbu s\u0131k\u0131nt\u0131lar ger\u00e7ektir ve g\u00f6rmezden gelinmemesi gerekir\u201d.<\/p>\n

\"\"
S\u0131rp as\u0131ll\u0131 Amerikal\u0131 biliminsan\u0131 Branko Milanovic kendi alan\u0131nda d\u00fcnyan\u0131n \u00f6nde gelen isimlerinden biridir.<\/figcaption><\/figure>\n

Milanovic\u2019in Hickel\u2019e verdi\u011fi d\u00f6rd\u00fcnc\u00fc destek en \u00e7arp\u0131c\u0131 olan\u0131. Burada Milanovic end\u00fcstri devriminden sonra s\u00f6m\u00fcrgecili\u011fin ve sonras\u0131nda belli ba\u015fl\u0131 totaliter rejimlerin do\u011frudan do\u011fruya yol a\u00e7t\u0131klar\u0131 felaketlere de\u011finir. Totalitarizm ile ilgili k\u0131sm\u0131 g\u00f6rmezden gelmek m\u00fcmk\u00fcn de\u011fil, fakat ayr\u0131 bir tart\u0131\u015fma konusu olarak onu burada bir kenara b\u0131rakal\u0131m. Milanovic bu d\u00f6nemde s\u00f6m\u00fcrgeci g\u00fc\u00e7lerin politikalar\u0131n\u0131n do\u011frudan bir sonucu olarak Kongo, Java, Bengal gibi s\u00f6m\u00fcrgelerde onlarca milyon ki\u015finin \u00f6ld\u00fc\u011f\u00fcn\u00fc hat\u0131rlat\u0131r. Bununla birlikte bu \u00f6l\u00fcmler maddi refaha ili\u015fkin hesaplamalarda yaln\u0131zca ortalama ya\u015fam s\u00fcresini d\u00fc\u015f\u00fcrd\u00fc\u011f\u00fc i\u00e7in bir rol oynar. Devam\u0131n\u0131 Milanovic\u2019in kendi s\u00f6zleriyle aktar\u0131yorum: \u201cBunun d\u0131\u015f\u0131nda, sadece yoksulluk hesaplamalar\u0131 bak\u0131m\u0131ndan, bu \u00f6l\u00fcmlerin n\u00fcfusu d\u00fc\u015f\u00fcrd\u00fc\u011f\u00fc i\u00e7in ki\u015fi ba\u015f\u0131na d\u00fc\u015fen geliri art\u0131rmak gibi sapk\u0131n (perverse) bir etkisi vard\u0131r – sonu\u00e7ta zorla \u00e7al\u0131\u015ft\u0131r\u0131lmaktan ya da a\u00e7l\u0131ktan \u00f6len bu insanlar\u0131n marjinal has\u0131las\u0131 (marginal output) s\u0131f\u0131r ya da s\u0131f\u0131ra yak\u0131nd\u0131r. Jason (Hickel) bu konuyu vurgulamakta hakl\u0131d\u0131r.\u201d<\/p>\n

Sonu\u00e7 olarak Milanovic bu tart\u0131\u015fmada Hickel\u2019a oraya buraya \u00e7eki\u015ftirilemeyecek, a\u00e7\u0131k bir destek verir. Bununla birlikte Milanovic\u2019e g\u00f6re bu tart\u0131\u015fmaya yol a\u00e7an neden asl\u0131nda Bill Gates ve Steven Pinker gibi isimlerin akademik bir konuyu ba\u015fka ama\u00e7larla kullanmaya \u00e7al\u0131\u015fmas\u0131 olmu\u015ftur. Milanovic, benzetme yerindeyse, mahallede \u00e7\u0131kan kavgay\u0131 mahalle d\u0131\u015f\u0131ndan bir-iki \u201ck\u00f6t\u00fc \u00e7ocuk\u201dun haylazl\u0131klar\u0131na ba\u011fl\u0131yor. Derdi bu kavgay\u0131 mahalleli aras\u0131nda husumete yol a\u00e7madan sona erdirmek. Bu benzetmeye g\u00f6re Milanovic\u2019in \u201cmahallenin s\u00f6z\u00fc dinlenen bir abisi\u201d gibi davrand\u0131\u011f\u0131n\u0131 g\u00f6zlemliyoruz. Konuyla ilgili iki akademisyen olan Max Roser ve Joe Hasell\u2019i \u00f6zenle, adlar\u0131n\u0131 verdi\u011fi di\u011fer iki \u2018k\u00f6t\u00fc \u00e7ocuk\u2019tan, Bill Gates ve Steven Pinker\u2019dan ay\u0131r\u0131r. Roser ve Hasell\u2019in \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131n\u0131n konuyla ilgili akademisyenler i\u00e7in vazge\u00e7ilmez oldu\u011funu s\u00f6yler. Sonu\u00e7 olarak Milanovic Hickel\u2019a a\u00e7\u0131k bir destek vermekle birlikte meselenin akademik olmayan boyutunu k\u00fc\u00e7\u00fcmseyerek tart\u0131\u015fman\u0131n akademik taraflar\u0131 aras\u0131nda bir akademik ate\u015fkes sa\u011flamaya \u00e7al\u0131\u015f\u0131yor gibidir.<\/p>\n

Akademik ate\u015fkes
\n<\/strong>Bu akademik ate\u015fkes \u00e7a\u011fr\u0131s\u0131ndan hemen sonra Vox<\/em>\u2019ta g\u00f6r\u00fcn\u00fc\u015fte Milanovic\u2019in bu \u00e7a\u011fr\u0131s\u0131na kulak veren Dylan Matthews imzal\u0131 bir yaz\u0131 yay\u0131mlan\u0131r.(15) Uzun say\u0131labilecek bu yaz\u0131da Matthews\u2019un amac\u0131, g\u00f6r\u00fcn\u00fc\u015fte, meselenin taraflar\u0131na itidal \u00e7a\u011fr\u0131s\u0131 yapmakt\u0131r. Milanovic gibi Matthews de tart\u0131\u015fman\u0131n geldi\u011fi noktay\u0131 sorumsuz iki k\u00f6t\u00fc \u00e7ocu\u011fa, Bill Gates ve Steven Pinker\u2019a ba\u011flar ve konunun akademik taraflar\u0131n\u0131 onlardan itinayla ay\u0131r\u0131r. Bununla birlikte Matthews i\u00e7erik bak\u0131m\u0131ndan Milanovic\u2019in Hickel\u2019a verdi\u011fi a\u00e7\u0131k deste\u011fi g\u00f6rmezden gelmekle kalmaz, a\u00e7\u0131k bir \u015fekilde Hickel\u2019\u0131n kar\u015f\u0131s\u0131nda yer al\u0131r. Matthews\u2019un itidalden, konunun akademik boyutuna odaklanmaktan anlad\u0131\u011f\u0131 Milanovic\u2019ten farkl\u0131 olarak hi\u00e7bir ideolojik bak\u0131\u015f a\u00e7\u0131s\u0131na yer vermemek gerek\u00e7esiyle meseleyi \u201c\u00e7\u0131plak rakamlar\u201d olarak g\u00f6r\u00fclen verilere indirgemektir. Fakat bu zaten tam olarak Gates ve Pinker\u2019\u0131n savunduklar\u0131, bug\u00fcnlerde ad\u0131na \u201colgu\u015finasl\u0131k\u201d (\u201cfactfulness\u201d) denilen ideolojidir. Yaz\u0131n\u0131n sonunda ayr\u0131ca de\u011finece\u011fim bu ideolojiye g\u00f6re baz\u0131 rakamlar hi\u00e7bir yorum gerektirmez. Dolay\u0131s\u0131yla bu rakamlar\u0131n neyi temsil etti\u011fi \u00fczerinde tart\u0131\u015fmak anlams\u0131zd\u0131r. Oysa Milanovic yukar\u0131da aktard\u0131\u011f\u0131m gibi tam da bu konuda Hickel\u2019a destek veriyordu.<\/p>\n

\"\"
Dylan Matthews, Vox\u2019ta yay\u0131mlanan makalesinde arabulucu rol\u00fcne soyunur ama esas olarak Hickel\u2019i hedef al\u0131r.<\/figcaption><\/figure>\n

Matthews\u2019un bu yaz\u0131s\u0131nda g\u00f6r\u00fcn\u00fcrdeki ama\u00e7 \u00f6z\u00fcnde akademik olan ama bir \u015fekilde \u015firazesinden \u00e7\u0131km\u0131\u015f bir tart\u0131\u015fmay\u0131 yeniden akademik s\u0131n\u0131rlar\u0131na \u00e7ekmektir. Bu ama\u00e7la tart\u0131\u015fman\u0131n akademik taraflar\u0131 olan Hickel ve Roser\u2019\u0131n ayr\u0131 ayr\u0131 g\u00f6r\u00fc\u015flerine ba\u015fvurarak bir arabulucu rol\u00fc \u00fcstlenir. Hickel\u2019\u0131n burada al\u0131nt\u0131lanan g\u00f6r\u00fc\u015fleri daha \u00f6nce s\u00f6ylediklerinin tekrar\u0131 niteli\u011finde. Roser\u2019in s\u00f6yledikleri a\u00e7\u0131s\u0131ndan ise durum \u00e7ok farkl\u0131. Hasell ile birlikte kaleme ald\u0131\u011f\u0131 yaz\u0131 her ne kadar bu tart\u0131\u015fmaya y\u00f6nelik olsa da a\u00e7\u0131k\u00e7a Hickel\u2019i hedef alm\u0131yordu. Oysa burada Matthews\u2019\u0131n aktard\u0131\u011f\u0131 kadar\u0131yla do\u011frudan Hickel\u2019a y\u00f6nelik ve ki\u015fisel bir tav\u0131rla kar\u015f\u0131la\u015f\u0131yoruz. Bu nedenle Matthews\u2019un kendi g\u00f6r\u00fc\u015flerine ge\u00e7meden \u00f6nce Roser\u2019\u0131n ona s\u00f6ylediklerine ayr\u0131ca odaklanmak gerekir. Roser her \u015feyden \u00f6nce yapt\u0131\u011f\u0131 i\u015fin bilimsel de\u011ferini tamamen yok sayd\u0131\u011f\u0131 i\u00e7in k\u0131rg\u0131nl\u0131\u011f\u0131n\u0131 dile getiriyor. Hickel\u2019\u0131n yapt\u0131klar\u0131 i\u015fin tamamen yanl\u0131\u015f oldu\u011funu s\u00f6yledi\u011fi Guardian<\/em> makalesini Roser -serbest bir ifadeyle- \u201c\u00e7amur at, izi kals\u0131n\u201d T\u00fcrk\u00e7e tabirindeki \u00e7amura benzetir. Yapt\u0131klar\u0131 i\u015fin de\u011feriyle ilgili insanlar\u0131n zihninin bir k\u00f6\u015fesinde s\u00fcrekli kalacak bu yarg\u0131. Bu Roser\u2019a g\u00f6re b\u00fcy\u00fck bir haks\u0131zl\u0131k. \u0130\u00e7eriksel olarak Roser iki konuda Hickel\u2019\u0131n ele\u015ftirilerine yan\u0131t veriyor. Birincisi eldeki empirik verinin yetersiz oldu\u011funa ili\u015fkin ele\u015ftirisi. \u0130kinci ise yapt\u0131klar\u0131 i\u015fin s\u00f6m\u00fcrgecili\u011fi bir \u015fekilde aklad\u0131\u011f\u0131na ili\u015fkin. \u0130kinci noktayla ilgili olarak Roser s\u00f6m\u00fcrgecili\u011fi onaylamad\u0131\u011f\u0131n\u0131 renkli bir dil kullanarak beyan etmekle yetinir. Matthews\u2019a bir twitter mesaj\u0131 \u00fczerinden s\u00f6m\u00fcrgecili\u011fin \u201cd\u00fcnyan\u0131n g\u00f6rd\u00fc\u011f\u00fc en berbat kurum\u201d oldu\u011funu s\u00f6yler. Matthwes da zaten bu tart\u0131\u015fmaya dahil olan hi\u00e7 kimsenin bu konuda farkl\u0131 bir g\u00f6r\u00fc\u015fte olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 s\u00f6yler. Buna ra\u011fmen Roser, Hickel ve Milanovic\u2019in bu konuyla ilgili ele\u015ftirilerine do\u011frudan bir yan\u0131t vermek ihtiyac\u0131 duymaz. \u00c7\u00fcnk\u00fc bu konuyla ilgili en temelde belirleyici olan nokta, Matthews\u2019un onaylay\u0131c\u0131 yorumuyla \u015fudur: S\u00f6m\u00fcrgecili\u011fin k\u00f6t\u00fc olmas\u0131 s\u00f6m\u00fcrgecilik \u00f6ncesinde insanlar\u0131n durumunun iyi oldu\u011fu anlam\u0131na gelmiyor. Roser ve Matthews\u2019a g\u00f6re s\u00f6m\u00fcrgecilik ile ilgili arg\u00fcmanlar konusunda \u201cEvet, s\u00f6m\u00fcrgecilik k\u00f6t\u00fcd\u00fcr!\u201d demek yeterli. Bunun \u00f6tesinde bu konuya de\u011finmek gerekmiyor.<\/p>\n

Kapitalizmin idealizasyonunun amac\u0131 ne?
\n<\/strong>Empirik verinin yetersizli\u011fiyle ilgili Roser, Hickel\u2019i k\u0131l\u0131 k\u0131rk yararak konuyu sapt\u0131rmakla su\u00e7luyor. Roser asl\u0131nda empirik verinin yetersizli\u011fini kabul ediyor. Fakat bunu konunun \u00f6z\u00fcyle ilgili \u00f6nemsiz bir ayr\u0131nt\u0131 olarak g\u00f6r\u00fcyor. \u00d6rne\u011fin Afrika i\u00e7in elde \u00e7ok az veri oldu\u011fu ger\u00e7i do\u011frudur. Ama \u0130ngiltere i\u00e7in yeterli say\u0131labilecek veriye sahibiz. Peki, ayn\u0131 d\u00f6nemde Afrika\u2019da ya\u015fayan insanlar\u0131n \u0130ngiltere\u2019de ya\u015fayan insanlardan daha zengin olduklar\u0131n\u0131 kabul etmek i\u00e7in herhangi bir gerek\u00e7emiz var m\u0131? E\u011fer yoksa Afrika konusundaki bilgisizli\u011fimizin bu tart\u0131\u015fma a\u00e7\u0131s\u0131ndan bir \u00f6nemi yok demektir. Roser daha da ileri gider ve bu konuda yan\u0131l\u0131yor olsa bile bunun as\u0131l mesele a\u00e7\u0131s\u0131ndan bir \u015fey de\u011fi\u015ftirmeyece\u011fini iddia eder. S\u00f6z konusu d\u00f6nemde Afrika\u2019n\u0131n n\u00fcfusu d\u00fcnya n\u00fcfusunun % 8 kadar\u0131d\u0131r. Roser\u2019a g\u00f6re bu d\u00f6nemde Afrika halk\u0131n\u0131n tamam\u0131n\u0131n milyarder oldu\u011funu kabul etsek bile bu yoksulluk oran\u0131yla ilgili rakamlarda sadece y\u00fczde sekizlik bir fark yaratacakt\u0131r. Buradaki mesele e\u011fer ger\u00e7ekten bir empirik ara\u015ft\u0131rmada eldeki empirik verilerin anlaml\u0131 sonu\u00e7lar \u00e7\u0131karmak i\u00e7in yeterli olup olmad\u0131\u011f\u0131 olsayd\u0131 alan d\u0131\u015f\u0131ndan biri olarak benim bu konuda ahk\u00e2m kesmem yersiz olurdu. Fakat temeldeki konunun \u00e7ok farkl\u0131 oldu\u011fu Roser\u2019\u0131n bu arg\u00fcmanlar\u0131ndan yeterince a\u00e7\u0131k ortaya \u00e7\u0131k\u0131yor. Mesele somut bir empirik ara\u015ft\u0131rmada kullan\u0131lan spesifik bir y\u00f6ntemle ilgili de\u011fil, bilimin felsefesini ilgilendiren \u00e7ok daha temel bir problem. \u201cAfrika\u2019da milyarder doluydu da biz mi duymad\u0131k?\u201d \u015feklinde \u00f6zetlenebilecek bu arg\u00fcmanla ilgili olarak ortaya \u00e7\u0131kan sorun \u015fu: bununla eldeki empirik verinin yeterli oldu\u011funu kan\u0131tlam\u0131\u015f olmuyorsunuz, \u0130ngiltere hari\u00e7 geri kalan t\u00fcm empirik veriyi gereksiz ilan etmi\u015f oluyorsunuz. E\u011fer Afrika\u2019y\u0131 bilmemiz gerekmiyorsa ayn\u0131 \u015fekilde Asya\u2019y\u0131 da bilmemiz gerekmiyor, hatta Avrupa\u2019n\u0131n \u0130ngiltere d\u0131\u015f\u0131nda geri kalan k\u0131sm\u0131n\u0131 da. (\u0130ngiltere\u2019yi ne kadar bilmemiz gerekti\u011fi ayr\u0131 konu.) O zaman bu \u00fclkelerle ilgili elde h\u00e2lihaz\u0131rda bulunan veriye ba\u015fvurmak da asl\u0131nda tamamen gereksiz.<\/p>\n

\"\"
Keyfi ve yan\u0131lt\u0131c\u0131 olmas\u0131 bir yana, kapitalizmin idealizasyonunun kapitalizmi idealize etmek, yani g\u00fczellemek d\u0131\u015f\u0131nda bilimsel herhangi bir getirisi olabilir mi?<\/figcaption><\/figure>\n

Bu asl\u0131nda bilimde hi\u00e7 kar\u015f\u0131la\u015f\u0131lmayan bir durum de\u011fil. Bilimde empirik verinin, tamamen me\u015fru olarak, t\u00fcmden gereksiz ilan edildi\u011fi durumlar \u00e7oktur. Buna idealizasyon denir. Belirli t\u00fcrden bir idealizasyona gitmek i\u00e7in empirik veriyi g\u00f6z ard\u0131 ederek Galileo gibi s\u00fcrt\u00fcnmeyi s\u0131f\u0131r kabul edebilir, gezegenlerin ger\u00e7ekteki \u015fekillerini g\u00f6rmezden gelerek onlar\u0131 birer k\u00fctle noktas\u0131 olarak d\u00fc\u015f\u00fcnebilirsiniz. Fakat buradan asl\u0131nda yeniden Hickel\u2019in ele\u015ftirisine d\u00f6n\u00fcyoruz, \u00e7\u00fcnk\u00fc Hickel\u2019\u0131n s\u00f6yledi\u011fi en temelde Roser\u2019\u0131n yapt\u0131\u011f\u0131 i\u015fin empirik bir \u00e7al\u0131\u015fma de\u011fil, kapitalizmin keyfi ve yan\u0131lt\u0131c\u0131 bir idealizasyonu oldu\u011fu. Hickel\u2019\u0131n arg\u00fcmanlar\u0131na ek olarak bu ba\u011flamda \u015funu vurgulamak isterim: Roser s\u00f6m\u00fcrgecilik \u00f6ncesi d\u00f6nemde insanlar\u0131n hayat\u0131n\u0131 \u00f6zsel olarak etkileyen maddi varl\u0131k ko\u015fullar\u0131nda hi\u00e7 fark olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 s\u00f6ylemiyor. O bu farklar\u0131n belirli bir a\u00e7\u0131dan g\u00f6rmezden gelinebilece\u011fini s\u00f6yl\u00fcyor. Bilimde idealizasyon me\u015frudur ve bunu da bu ama\u00e7la pek\u00e2l\u00e2 kabul edebiliriz. Fakat bilimde idealizasyon kendi ba\u015f\u0131na bir ama\u00e7 de\u011fildir, yani kendi d\u0131\u015f\u0131nda ba\u015fka bir amaca hizmet eder. S\u00fcrt\u00fcnmeyi yok sayd\u0131\u011f\u0131 ideal durumdan hareketle Galileo d\u00fc\u015fme yasas\u0131n\u0131 elde etmi\u015fti \u00f6rne\u011fin. Peki, biz ne kar\u015f\u0131l\u0131\u011f\u0131nda bir insan\u0131n hayat\u0131n\u0131n yerine ba\u015fka hi\u00e7bir insan\u0131n hayat\u0131 konamazken tarihte belirli bir d\u00f6nemden \u00f6nce ya\u015fam\u0131\u015f b\u00fct\u00fcn insanlar\u0131 hi\u00e7bir ayr\u0131m g\u00f6zetmeden ayn\u0131 kefeye koyuyoruz? Keyfi ve yan\u0131lt\u0131c\u0131 olmas\u0131 bir yana, kapitalizmin idealizasyonunun kapitalizmi idealize etmek, yani g\u00fczellemek d\u0131\u015f\u0131nda bilimsel herhangi bir getirisi olabilir mi? Yanl\u0131\u015f anla\u015f\u0131lmamak i\u00e7in bu noktay\u0131 \u015f\u00f6yle a\u00e7abilirim: yoksullu\u011fu ortadan kald\u0131rmaya y\u00f6nelik k\u00fcresel politikalar\u0131n bu amaca ne kadar ula\u015ft\u0131\u011f\u0131n\u0131 g\u00f6rebilmek i\u00e7in 1981 y\u0131l\u0131ndan itibaren bu ama\u00e7la toplanm\u0131\u015f verilerden hareketle bu zaman i\u00e7inde yoksullu\u011fun nas\u0131l bir seyir izlemi\u015f oldu\u011funu ortaya koymak tabii ki anlaml\u0131d\u0131r. Fakat bunu bir t\u00fcr idealizasyonla bu verilerin yok denecek kadar az ve g\u00fcvenilmez oldu\u011fu 1820\u2019lere kadar g\u00f6t\u00fcrmenin bu amaca hizmet etti\u011fini s\u00f6ylemenin imk\u00e2n\u0131 yoktur. S\u00f6z konusu k\u00fcresel politikalar\u0131n ba\u015far\u0131s\u0131 bu politikalar\u0131n somut olarak ortaya kondu\u011fu d\u00f6nem i\u00e7inde \u00f6l\u00e7\u00fclebilir. Bunun \u00f6tesine gitmenin g\u00fczelleme d\u0131\u015f\u0131nda bir amac\u0131 olamaz.<\/p>\n

Matthews yaz\u0131s\u0131n\u0131n ba\u015flar\u0131nda tart\u0131\u015fman\u0131n taraflar\u0131 aras\u0131ndaki bu kadar b\u00fcy\u00fck g\u00f6r\u00fc\u015f ayr\u0131l\u0131klar\u0131na ra\u011fmen somut g\u00f6stergeler s\u00f6z konusu oldu\u011funda asl\u0131nda tart\u0131\u015fman\u0131n taraflar\u0131 birbirine yakla\u015ft\u0131rd\u0131\u011f\u0131n\u0131 iddia eder. 1981 y\u0131l\u0131ndan itibaren a\u015f\u0131r\u0131 yoksulluk s\u0131n\u0131r\u0131n\u0131n alt\u0131nda ya\u015fayan insanlar\u0131n n\u00fcfusa oran\u0131n\u0131n d\u00fc\u015ft\u00fc\u011f\u00fc, bu d\u00fc\u015f\u00fc\u015f\u00fcn yetersiz oldu\u011fu ve 1 g\u00fcnl\u00fck gelirin a\u015f\u0131r\u0131 yoksulluk s\u0131n\u0131r\u0131 olarak \u00e7ok d\u00fc\u015f\u00fck oldu\u011fu konular\u0131nda Matthews\u2019a g\u00f6re herkes hemfikir. Taraflar\u0131n birbirlerinden ayr\u0131ld\u0131klar\u0131 b\u00fcy\u00fck fark, ona g\u00f6re, bu asl\u0131nda herkesin \u00fczerinde hemfikir oldu\u011fu olgular\u0131n hangi \u201cpolitik anlat\u0131\u201dya hizmet etti\u011fi. Matthews bu nedenle \u00f6rne\u011fin Steven Pinker\u2019\u0131 b\u00f6yle bir anlat\u0131n\u0131n pe\u015finde olmas\u0131 bak\u0131m\u0131ndan Roser\u2019dan ay\u0131r\u0131r. Ona g\u00f6re Pinker kapitalizmin d\u00fcnyay\u0131 zenginle\u015ftirirken farkl\u0131 oranlarda da olsa n\u00fcfusun en yoksul kesimine kadar herkesi zenginle\u015ftirdi\u011fini d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcyor. Di\u011fer yandan Roser ona g\u00f6re b\u00f6yle bir anlat\u0131n\u0131n de\u011fil, yaln\u0131zca olgular\u0131n pe\u015finde. Yukar\u0131da idealizasyon ile ilgili s\u00f6ylediklerim bunun Roser i\u00e7in hi\u00e7 de s\u00f6ylenemeyece\u011fini a\u00e7\u0131k\u00e7a ortaya koyuyor. Fakat Matthews \u00f6yle oldu\u011funu d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcyor ve kendisinin de Roser gibi tart\u0131\u015fmaya politik anlat\u0131lar\u0131 tamamen d\u0131\u015far\u0131da b\u0131rakarak yakla\u015faca\u011f\u0131n\u0131 s\u00f6yl\u00fcyor.<\/p>\n

\u00c7ok \u00e7ocuk sahibi olmak refah g\u00f6stergesi mi?
\n<\/strong>Matthews temel olarak \u00fc\u00e7 noktada Hickel\u2019a kar\u015f\u0131 arg\u00fcmanlar ortaya koyuyor. Bunlardan birincisi a\u015f\u0131r\u0131 yoksulluk s\u0131n\u0131r\u0131 olarak 1,90 dolar g\u00fcnl\u00fck gelir yerine daha y\u00fcksek, \u00f6rne\u011fin 7,40 dolar seviyesini alman\u0131n b\u00fcy\u00fck bir fark yarataca\u011f\u0131yla ilgili. Matthews\u2019a g\u00f6re fark hi\u00e7 yok de\u011fil, fakat \u00f6nemli olan hangi gelir seviyesini al\u0131rsak alal\u0131m trendin yukar\u0131 do\u011fru olmas\u0131. Bu Hickel\u2019\u0131n yukar\u0131da \u00f6zetledi\u011fim yaz\u0131lar\u0131nda de\u011finmedi\u011fi, yeni bir arg\u00fcman de\u011fil. Hatta bunun Pinker\u2019\u0131n dayand\u0131\u011f\u0131, yukar\u0131da aktard\u0131\u011f\u0131m arg\u00fcman\u0131n ayn\u0131s\u0131 oldu\u011funu vurgulamam gerekir. Dahas\u0131, asl\u0131nda Pinker da bunu Matthews gibi yaln\u0131zca olgulara odaklanmak ad\u0131na yapar. Pinker\u2019a g\u00f6re eldeki rakamlar herhangi bir yorum gerektirmeden kendili\u011finden a\u00e7\u0131kt\u0131r. Ona g\u00f6re yorum, dolay\u0131s\u0131yla her t\u00fcrl\u00fc \u2018anlat\u0131\u2019 bu rakamlar\u0131n ortaya koydu\u011funu \u00e7arp\u0131t\u0131r. Burada ortaya \u00e7\u0131kan soru \u015fu: Matthews Pinker\u2019\u0131n dayand\u0131\u011f\u0131 arg\u00fcman\u0131n ayn\u0131s\u0131yla tam olarak Pinker\u2019\u0131n istedi\u011fi i\u015fi yaparken nas\u0131l ikisi aras\u0131nda \u00f6zsel bir fark olabilir? Matthews asl\u0131nda Pinker ile tamamen ayn\u0131 ideolojik kampta. \u201cOlgu\u015finasl\u0131k\u201d (\u201cfactfulness\u201d) ad\u0131 verilen yeni ideolojik anlat\u0131 buna dahil. Bu konuya d\u00f6nece\u011fim.<\/p>\n

\"\"
\u00c7ok \u00e7ocuk sahibi olmak refah g\u00f6stergesi olabilir mi? Yoksul \u00fclkelerde n\u00fcfus planlamas\u0131 i\u00e7in \u00e7al\u0131\u015fan vak\u0131flar yoksullu\u011fu azaltm\u0131\u015f olmuyor, yoksullar\u0131n var olmas\u0131n\u0131 engellemi\u015f oluyor.<\/figcaption><\/figure>\n

Matthews\u2019un Hickel\u2019a kar\u015f\u0131 getirdi\u011fi ikinci arg\u00fcman yoksullukla ilgili verilerin oransal de\u011fil mutlak rakamlarla verilmesi gerekti\u011fi iddias\u0131na y\u00f6nelik. Buna ili\u015fkin Matthews\u2019un getirdi\u011fi kar\u015f\u0131 arg\u00fcman benim g\u00f6rebildi\u011fim kadar\u0131yla yeni olmakla birlikte son derece yad\u0131rgat\u0131c\u0131. Matthews oranlar yerine mutlak rakamlar ald\u0131\u011f\u0131m\u0131zda yoksullu\u011fun d\u00fc\u015f\u00fc\u015f\u00fcyle ilgili hik\u00e2yenin de\u011fi\u015fece\u011fini kabul ediyor. Fakat bunun nedeni yoksullu\u011fun artmas\u0131 de\u011fil, yoksullar\u0131n daha \u00e7ok \u00fcremeleridir. Bu da ona g\u00f6re asl\u0131nda iyi bir \u015feydir, \u00e7\u00fcnk\u00fc daha \u00e7ok \u00fcremek maddi refah\u0131n g\u00f6stergesidir. Buna g\u00f6re e\u011fer Hintliler son on y\u0131llarda daha \u00e7ok \u00fcremi\u015flerse bu orada maddi refah\u0131n artmas\u0131 ile m\u00fcmk\u00fcn olabilmi\u015ftir. Buna kar\u015f\u0131l\u0131k yoksullu\u011fu mutlak rakamlar \u00fczerinden d\u00fc\u015f\u00fcrmekte \u0131srar etmenin Matthews\u2019a g\u00f6re \u00f6nemli bir etik sorunu var. Bunlar yoksullu\u011fu azaltmakla yoksullar\u0131n var olmas\u0131n\u0131 engellemeyi birbirine kar\u0131\u015ft\u0131r\u0131yorlar. Bill Gates, \u00f6rne\u011fin, Matthews\u2019a g\u00f6re bunu yapanlardan biri. Ona g\u00f6re Gates vakf\u0131 arac\u0131l\u0131\u011f\u0131yla yoksul \u00fclkelerde n\u00fcfus planlamas\u0131 i\u00e7in \u00e7al\u0131\u015f\u0131rken yoksullu\u011fu azaltm\u0131\u015f olmuyor, yoksullar\u0131n var olmas\u0131n\u0131 engellemi\u015f oluyor. S\u00f6m\u00fcrgecilik tarihinden hi\u00e7bir somut \u00f6rnek vermeyen Matthews bu ba\u011flamda Bat\u0131\u2019n\u0131n dayatt\u0131\u011f\u0131 n\u00fcfus planlamas\u0131n\u0131 tarihin en \u00e7irkin sayfalar\u0131ndan biri oldu\u011funu s\u00f6yler. Oysa Matthews\u2019\u0131n kendi s\u00f6zleriyle, \u201cHindistan\u2019daki yoksul bir kad\u0131n\u0131n bir \u00e7ocu\u011fa daha sahip olmak istemesini yoksullu\u011fun art\u0131\u015f\u0131 olarak yorumlaman\u0131n anlam\u0131 yoktur\u201d. Bu \u00e7ok de\u011fi\u015fik arg\u00fcmanda sersemletici bir yan oldu\u011funu itiraf ediyorum. Bununla birlikte \u00fcremedeki art\u0131\u015f\u0131n maddi refah art\u0131\u015f\u0131yla ili\u015fkilendirilmesi biraz problemli g\u00f6r\u00fcn\u00fcyor. Sonu\u00e7ta maddi refah\u0131n en fazla oldu\u011fu yerler n\u00fcfus art\u0131\u015f\u0131n\u0131n en fazla de\u011fil, en d\u00fc\u015f\u00fck oldu\u011fu yerler. Sorum \u015fu: Matthews\u2019un Hintli kad\u0131n\u0131 Bat\u0131\u2019daki kad\u0131nlarla ayn\u0131 sosyal ve politik \u00f6zg\u00fcrl\u00fcklere sahip olsa acaba yine de bir \u00e7ocuk daha ister miydi? E\u011fer yan\u0131t olumsuzsa, acaba bu durumda yoksul \u00fclkelerdeki kad\u0131nlar\u0131 \u00f6zg\u00fcrle\u015ftirmek yine yoksullar\u0131n var olmas\u0131n\u0131n \u00f6n\u00fcne ge\u00e7mek olacak m\u0131? \u2018De\u011fi\u015fik\u2019 bir tart\u0131\u015fma. Ama ben ba\u015flatmad\u0131m.<\/p>\n

Bu meselenin \u00f6z\u00fcyle ilgili daha yukar\u0131da dile getirdi\u011fim arg\u00fcman\u0131 a\u00e7maya \u00e7al\u0131\u015fmak d\u0131\u015f\u0131nda s\u00f6yleyecek pek bir \u015fey yok. E\u011fer amac\u0131n\u0131z yoksullu\u011fu oransal olarak d\u00fc\u015f\u00fcrmek de\u011fil, bitirmekse mutlak rakamlarla \u00f6l\u00e7mek tek makul se\u00e7enek. Kalp krizinin neden oldu\u011fu \u00f6l\u00fcmleri azaltmak i\u00e7in baz\u0131 politikalar geli\u015ftirebilirsiniz. Fakat bu \u00f6l\u00fcmleri s\u0131f\u0131rlamak san\u0131yorum en ba\u015fta t\u0131bbi olarak \u00e7ok ger\u00e7ek\u00e7i de\u011fil. Oysa ki, diyelim yeni bir t\u00fcr vir\u00fcs\u00fcn yol a\u00e7t\u0131\u011f\u0131 \u00f6l\u00fcmlerde durum farkl\u0131d\u0131r. Burada ama\u00e7 bu \u00f6l\u00fcmleri kesin olarak s\u0131f\u0131rlamak olacakt\u0131r. Bu nedenle ilk durumda oransal rakamlar pek\u00e2l\u00e2 i\u015fe yararken ikincisinde hi\u00e7 s\u00f6z konusu edilmezler. Buna g\u00f6re kar\u015f\u0131 kar\u015f\u0131ya oldu\u011fumuz soru \u015fu: ilgili ekonomik politikalar\u0131n amac\u0131 a\u015f\u0131r\u0131 yoksulluk seviyesinin alt\u0131nda ya\u015fayan insan say\u0131s\u0131n\u0131 s\u0131f\u0131rlamak m\u0131 olacak, yoksa m\u00fcmk\u00fcn oldu\u011fu kadar d\u00fc\u015f\u00fck bir orana \u00e7ekmek mi? E\u011fer ikinci \u015f\u0131kk\u0131 se\u00e7iyorsak kalp krizi riskinin biyolojimizin bir par\u00e7as\u0131 olmas\u0131 gibi a\u015f\u0131r\u0131 yoksullu\u011fun da kendi yaratt\u0131\u011f\u0131m\u0131z ekonomi d\u00fczeninin bir par\u00e7as\u0131 oldu\u011funu itiraf ediyoruz demektir.<\/p>\n

Malthus tuza\u011f\u0131 ve end\u00fcstriyel tuzak
\n<\/strong>Yaz\u0131n\u0131n sonlar\u0131na do\u011fru kula\u011fa \u00e7ok teknik bir mesele gibi gelen, ama en az \u201cHindistan\u2019daki kad\u0131n\u201d \u00f6rne\u011fi kadar ilgin\u00e7 ba\u015fka bir arg\u00fcmanla kar\u015f\u0131la\u015f\u0131yoruz. Matthews burada Hickel ile bir nevi pazarl\u0131\u011fa giri\u015fir. 1,90 dolar g\u00fcnl\u00fck geliri a\u015f\u0131r\u0131 yoksulluk s\u0131n\u0131r\u0131 olarak \u00e7ok d\u00fc\u015f\u00fck bulan Hickel\u2019in bu g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fcn\u00fc kabul etmeye haz\u0131rd\u0131r, fakat bunun kar\u015f\u0131l\u0131\u011f\u0131nda ondan kendi yoksulluk tan\u0131m\u0131na itiraz etmemesini bekler. Kendi s\u00f6zleriyle: \u201cE\u011fer Hickel g\u00fcnde 1,90 dolar yoksulluk seviyesi \u00e7ok d\u00fc\u015f\u00fck diyorsa benim yan\u0131t\u0131m end\u00fcstrile\u015fme \u00f6ncesinde h\u00fck\u00fcm s\u00fcren Maltusyan ko\u015fullar\u0131 hesaba katmayan bir yoksulluk tan\u0131m\u0131n\u0131n da ayn\u0131 derecede yanl\u0131\u015f oldu\u011fu olur\u201d. Ona g\u00f6re end\u00fcstri devrimi s\u00fcrd\u00fcr\u00fclebilir, ger\u00e7ek b\u00fcy\u00fcmeyi m\u00fcmk\u00fcn k\u0131lana kadar b\u00fct\u00fcn insanl\u0131k ekonomistlerin Malthus tuza\u011f\u0131 (Malthusian trap) dedi\u011fi bir durumda ya\u015f\u0131yordu. Thomas Robert Malthus 1766-1834 y\u0131llar\u0131 aras\u0131nda ya\u015fam\u0131\u015f, ekonomi ile n\u00fcfus art\u0131\u015f\u0131 aras\u0131nda kurdu\u011fu ili\u015fkiyle Darwin\u2019e do\u011fal se\u00e7ilim ilkesini ortaya atmas\u0131nda esin kayna\u011f\u0131 olmu\u015f bir politik ekonomist ve din adam\u0131d\u0131r. Daha sonra Malthus tuza\u011f\u0131 olarak adland\u0131r\u0131lacak bu g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fcne g\u00f6re ekonomik b\u00fcy\u00fcme daha \u00e7ok insan\u0131 beslemeyi m\u00fcmk\u00fcn k\u0131ld\u0131\u011f\u0131 i\u00e7in n\u00fcfus art\u0131\u015f\u0131na yol a\u00e7ar. Fakat do\u011fal kaynaklar s\u0131n\u0131rl\u0131 oldu\u011fu i\u00e7in n\u00fcfus art\u0131\u015f\u0131 en nihayet bu kaynaklar\u0131n besleyebilece\u011fi oran\u0131 ge\u00e7ecek ve a\u00e7l\u0131k ba\u015f g\u00f6sterecektir. Bu iki a\u015f\u0131r\u0131 u\u00e7 Malthus\u2019a g\u00f6re d\u00f6ng\u00fcsel olarak s\u00fcrekli birbirini takip eder: Ekonomik b\u00fcy\u00fcme, n\u00fcfus art\u0131\u015f\u0131, a\u00e7l\u0131k, n\u00fcfus azalmas\u0131, ekonomik b\u00fcy\u00fcme ve b\u00fct\u00fcn silsile yeni ba\u015ftan…<\/p>\n

Matthews yaz\u0131n\u0131n sonlar\u0131na do\u011fru konuyu hi\u00e7 beklenmedik bir \u015fekilde, tabiri caizse damdan d\u00fc\u015fer gibi Malthus tuza\u011f\u0131na getiriyor ve buna yukar\u0131da aktard\u0131\u011f\u0131m s\u00f6zleri d\u0131\u015f\u0131nda bir a\u00e7\u0131kl\u0131k getirmiyor. Ger\u00e7i bize bu meselenin tart\u0131\u015f\u0131ld\u0131\u011f\u0131 yerlere bakmak i\u00e7in yol g\u00f6stermeyi ihmal etmiyor, fakat bu noktan\u0131n kendi pozisyonu a\u00e7\u0131s\u0131ndan kilit \u00f6nemde oldu\u011funu hesaba katarsak bu y\u00fczeysellik ger\u00e7ekten \u00e7ok ilgin\u00e7. Bu y\u00fczeysel ifadelerden anla\u015f\u0131labildi\u011fi kadar\u0131yla s\u00f6yleyebilece\u011fimiz, en ba\u015fta, Matthews\u2019un Malthus\u2019tan \u00f6nemli bir noktada ayr\u0131ld\u0131\u011f\u0131. End\u00fcstri devriminin hemen \u00f6ncesinde ya\u015fam\u0131\u015f olan Malthus tuzak olarak nitelenen bu d\u00f6ng\u00fcy\u00fc insanl\u0131\u011f\u0131n temel durumu olarak g\u00f6r\u00fcr, onu bir d\u00f6neme \u00f6zg\u00fc olarak g\u00f6rmez. Oysa Matthews ve onun gibi d\u00fc\u015f\u00fcnenlere g\u00f6re Malthus\u2019un b\u00f6yle d\u00fc\u015f\u00fcnmesinin sebebi tar\u0131m toplumunun onun bildi\u011fi tek ekonomi olmas\u0131, ba\u015fka deyi\u015fle end\u00fcstri toplumunun ekonomisini hen\u00fcz deneyimlememi\u015f olmas\u0131yd\u0131. \u00c7\u00fcnk\u00fc do\u011fal kaynaklar\u0131n verimlili\u011fini Malthus\u2019un asla hayal edemeyece\u011fi boyutlarda art\u0131ran end\u00fcstriyel \u00fcretimle birlikte art\u0131k bu d\u00f6ng\u00fc kesin olarak a\u015f\u0131labilir ve bununla kal\u0131c\u0131 bir b\u00fcy\u00fcme m\u00fcmk\u00fcn olabilir.<\/p>\n

\"\"
Ekonomik b\u00fcy\u00fcme, n\u00fcfus art\u0131\u015f\u0131, a\u00e7l\u0131k, n\u00fcfus azalmas\u0131, ekonomik b\u00fcy\u00fcme ve b\u00fct\u00fcn silsile yeni ba\u015ftan… (Salgado\u2019nun bir foto\u011fraf\u0131)<\/figcaption><\/figure>\n

Burada Matthews lehine \u015funu da vurgulamak gerekir: Do\u011fal kaynaklar\u0131 kullanmadaki bu verimlilik art\u0131\u015f\u0131 bir defal\u0131k bir olay de\u011fil, teknolojik ilerleme sayesinde end\u00fcstriyel toplumun s\u00fcreklilik kazanm\u0131\u015f bir \u00f6zelli\u011fidir. Yani do\u011fal kaynaklar\u0131 kullanmadaki verimlilik konusunda Malthus hen\u00fcz 1900\u2019lerin ba\u015f\u0131n\u0131 bile hayal edebilecek durumda de\u011filken 1900 ba\u015flar\u0131nda ya\u015fayan biri de ayn\u0131 \u015fekilde g\u00fcn\u00fcm\u00fcz\u00fc hayal bile edemezdi. Tabii buradan hareketle bizden bizim de ayn\u0131 \u015fekilde, diyelim 2100\u2019l\u00fc y\u0131llar\u0131n teknoloji d\u00fczeyini hayal bile edemeyece\u011fimizi kabul etmemiz isteniyor. Gelece\u011fin teknolojisi hakk\u0131nda ahk\u00e2m kesmenin bilgisel bir temeli olamayaca\u011f\u0131 a\u00e7\u0131k. \u00c7\u00fcnk\u00fc bunun i\u00e7in gelece\u011fin bilimini bilmek gerekirdi. Ama e\u011fer bunu bilmek m\u00fcmk\u00fcn olsa o gelece\u011fin bilimi olmazd\u0131. Demek istedi\u011fim \u015fu: teknolojinin do\u011fal kaynaklar\u0131n verimlili\u011fini s\u00fcrekli daha da art\u0131racak olmas\u0131 a priori<\/em> bir zorunluluk de\u011fil. Hatta bunun sonsuza kadar b\u00f6yle olaca\u011f\u0131n\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcnmenin sa\u00e7ma oldu\u011funu bile s\u00f6yleyebiliriz. Di\u011fer yandan do\u011fal kaynaklar\u0131n verimlili\u011finde bir noktadan sonra di\u015fe dokunur bir art\u0131\u015f sa\u011flanamamas\u0131 bizi yeniden Malthus tuza\u011f\u0131yla kar\u015f\u0131 kar\u015f\u0131ya getirir. \u0130nsanlar\u0131n n\u00fcfusu do\u011fal kaynaklar\u0131n besleyebilece\u011finin \u00e7ok \u00f6tesinde artacak, bu a\u00e7l\u0131\u011fa, arkas\u0131ndan n\u00fcfus azalmas\u0131na yol a\u00e7acak. Azalan n\u00fcfus mevcut do\u011fal kaynaklarla yeniden refah sa\u011flayacak, n\u00fcfus artacak ve her \u015fey sil ba\u015ftan. Malthus tuza\u011f\u0131 yerine \u201cend\u00fcstriyel tuzak\u201d ad\u0131n\u0131 verebilece\u011fimiz bu durumla asla kar\u015f\u0131la\u015fmayaca\u011f\u0131m\u0131za inanman\u0131n tek yolu, demek ki, teknolojiye iman etmek. Bu itikad\u0131n m\u00fcminlerine g\u00f6re teknoloji bir yandan do\u011fal kaynaklar\u0131n verimlili\u011fini s\u00fcrekli art\u0131racak, bir yandan da hi\u00e7 yoktan, daha \u00f6nce hi\u00e7 var olmayan, yeni pazarlar ortaya \u00e7\u0131karacak. Bu g\u00fcne kadar hep hakl\u0131 \u00e7\u0131kt\u0131klar\u0131na ku\u015fku yok. Fakat penceresiz bir kutunun i\u00e7inde yere d\u00fc\u015fmekte olan birinin yer\u00e7ekimsiz bir ortamda oldu\u011fu iddias\u0131n\u0131n yere \u00e7ak\u0131ld\u0131\u011f\u0131 ana kadar hep do\u011fru olaca\u011f\u0131na dikkat \u00e7ekmek isterim.<\/p>\n

Asl\u0131nda teknolojik ilerleme ile ilgili tart\u0131\u015fmay\u0131 bir kenara koysak bile, h\u00e2lihaz\u0131rda bir end\u00fcstriyel tuzak i\u00e7inde oldu\u011fumuzu g\u00f6steren pek \u00e7ok emare var. D\u00fcnyan\u0131n iklimsel olarak ya\u015fanabilir bir yer kalmas\u0131 i\u00e7in yap\u0131lmas\u0131 gerekenler on y\u0131llard\u0131r tart\u0131\u015f\u0131l\u0131yor. \u0130\u00e7inde bulundu\u011fumuz g\u00fcnlerde farkl\u0131 olan, baz\u0131 uzmanlar\u0131n art\u0131k k\u00f6t\u00fcye gidi\u015fi durdurmak i\u00e7in kritik e\u015fi\u011fin ge\u00e7ildi\u011finden ku\u015fku duymaya ba\u015flam\u0131\u015f olmalar\u0131. E\u011fer iklimsel felaketi durdurmak i\u00e7in ger\u00e7ekten \u00e7ok ge\u00e7 kalm\u0131\u015fsak insanl\u0131k olarak 1800\u2019lerin ba\u015flar\u0131ndan itibaren ya\u015fad\u0131\u011f\u0131m\u0131z s\u00fcreci Malthus\u2019un betimledi\u011fi duruma benzetmeyle end\u00fcstri tuza\u011f\u0131 olarak nitelemek olduk\u00e7a makul g\u00f6r\u00fcn\u00fcyor.<\/p>\n

End\u00fcstri devrimi \u00f6ncesinde d\u00fcnya komple fakir miydi?
\n<\/em><\/strong>Matthews yaln\u0131zca, sanki hi\u00e7 kar\u015f\u0131 \u00e7\u0131k\u0131lamayacak bir hakikatmi\u015f gibi, Malthus tuza\u011f\u0131n\u0131n kesin olarak a\u015f\u0131ld\u0131\u011f\u0131na inanmakla kalm\u0131yor, buna \u015fa\u015f\u0131rt\u0131c\u0131 bir anlam y\u00fckl\u00fcyor. Ona g\u00f6re Malthus tuza\u011f\u0131 salt tar\u0131ma dayal\u0131 ekonomilerde ger\u00e7ek anlamda bir zenginlik olamayaca\u011f\u0131 anlam\u0131na geliyor. \u00c7\u00fcnk\u00fc bu tuzak bu d\u00f6nemdeki kazan\u0131mlar\u0131n birikimsel olamayaca\u011f\u0131 anlam\u0131na gelir. Bu d\u00f6nemde ne kadar b\u00fcy\u00fck g\u00f6r\u00fcn\u00fcrse g\u00f6r\u00fcns\u00fcn ulusal \u00f6l\u00e7ekteki t\u00fcm kazan\u0131mlar takip eden y\u0131llar i\u00e7inde tamamen silinebilir. Matthews\u2019un yorumuna g\u00f6re Malthus tuza\u011f\u0131ndan \u00e7\u0131kmak ilk defa olarak kazan\u0131mlar\u0131n \u00f6nceki kazan\u0131mlara eklenerek ulusal ve k\u00fcresel \u00f6l\u00e7ekte ger\u00e7ek bir zenginle\u015fmeyi m\u00fcmk\u00fcn k\u0131ld\u0131\u011f\u0131 yeni bir d\u00f6neme girmek demek. Buradan \u00e7\u0131kar\u0131lacak sonu\u00e7 Matthews\u2019a g\u00f6re, bu nedenle, asl\u0131nda son derece basit: End\u00fcstri devrimi \u00f6ncesinde hi\u00e7bir yerde ger\u00e7ek anlamda bir zenginlik g\u00f6stermek m\u00fcmk\u00fcn de\u011fildir. Yani, do\u011frudan ifadesiyle, bu tarihten \u00f6nce d\u00fcnya komple fakirdi. D\u00fcnya ancak end\u00fcstri devriminden sonra zenginle\u015fmeye ba\u015flad\u0131 ve o zamandan bu yana hi\u00e7 durmadan zenginle\u015fmeye devam ediyor. \u0130kinci c\u00fcmleyle ilgili mesele, birincisi, bunun ulusal ekonomiler i\u00e7in de\u011fil, ger\u00e7ek bireyler a\u00e7\u0131s\u0131ndan ne ifade etti\u011fi, ikincisi ise gelecek a\u00e7\u0131s\u0131ndan ne ifade edebilece\u011fi. Bunu k\u0131smen yukar\u0131da tart\u0131\u015ft\u0131m. Daha a\u015fa\u011f\u0131da bu konuya yeniden d\u00f6nece\u011fim. Buradaki as\u0131l mesele ilk c\u00fcmle, yani end\u00fcstri devrimi \u00f6ncesinde b\u00fct\u00fcn insanl\u0131\u011f\u0131n topyek\u00fbn fakr u zaruret i\u00e7inde oldu\u011fu. Bizim Kanuni d\u00f6nemimiz, Roma\u2019n\u0131n, M\u0131s\u0131r\u2019\u0131n, \u00c7in\u2019in \u015fa\u015faal\u0131 ve debdebeli d\u00f6nemleri Malthus tuza\u011f\u0131ndan \u00f6t\u00fcr\u00fc bu g\u00f6r\u00fc\u015fe g\u00f6re hep fakr u zaruret d\u00f6nemleriydi. Malthus tuza\u011f\u0131 ile yoksulluk aras\u0131nda Matthews \u00f6ylesine i\u00e7ten bir ba\u011flant\u0131 kuruyor ki yukar\u0131da al\u0131nt\u0131lad\u0131\u011f\u0131m gibi yoksullu\u011fu bizzat Malthus tuza\u011f\u0131 \u00fczerinden tan\u0131mlamay\u0131 \u00f6neriyor.<\/p>\n

Matthews\u2019un bu konuda neden bu kadar \u0131srarc\u0131 oldu\u011funu anlamak ilk bak\u0131\u015fta kolay olmayabilir. \u00c7\u00fcnk\u00fc bu o kadar a\u015f\u0131r\u0131 bir iddia ki buna inanan birinin end\u00fcstri devrimi \u00f6ncesi toplumlar\u0131nda ekonomik e\u015fitsizlik diye bir \u015feyin hi\u00e7 var olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 iddia etmesi gerekirdi. Buna g\u00f6re Eski M\u0131s\u0131r\u2019da, \u00c7in\u2019de, Roma \u0130mparatorlu\u011fu\u2019nda ekonomik e\u015fitsizlik hi\u00e7 yoktu. \u00c7\u00fcnk\u00fc ekonomik e\u015fitsizli\u011fi zenginlikten pay alma oran\u0131yla tan\u0131mlamak d\u0131\u015f\u0131nda bir yol yok. Ama zenginlik hi\u00e7 yoksa, bunun sonucu olarak, e\u015fitsizlik diye bir \u015fey de olmayacak. Bu sonu\u00e7, Mathews\u2019un bu iddias\u0131n\u0131n sa\u00e7ma oldu\u011funu yeterince a\u00e7\u0131k g\u00f6steriyor. Bununla birlikte eski imparatorluklarda, \u00f6rne\u011fin Roma\u2019da ya da \u00c7in\u2019de ekonomik e\u015fitsizlik konusunun(16) bug\u00fcnlerde ekonomi tarih\u00e7ileri aras\u0131nda pop\u00fcler bir \u00e7al\u0131\u015fma alan\u0131 oldu\u011funa dikkat \u00e7ekmek gerekir.(17) Buna g\u00f6re bizzat ekonomi tarih\u00e7ileri Matthews\u2019u yanl\u0131\u015fl\u0131yor.<\/p>\n

\"\"
\u00c7al\u0131\u015f\u0131p ge\u00e7imlerini sa\u011flamakta hi\u00e7bir bedensel engelleri olmayan insanlar kitlesel olarak a\u00e7l\u0131k \u00e7ekiyorlar. Bu insanlar sizce hangi d\u00f6nemde ya\u015fam\u0131\u015f olabilirler? (Diego Rivera\u2019n\u0131n bir tablosu)<\/figcaption><\/figure>\n

Bunun yan\u0131 s\u0131ra, ge\u00e7mi\u015fteki bir \u201cparlak d\u00f6nem\u201di \u00f6zleyen b\u00fct\u00fcn milliyet\u00e7ilikler de Matthews\u2019u bu noktada do\u011frudan yanl\u0131\u015fl\u0131yor gibi. Milliyet\u00e7iliklerin rasyonel olduklar\u0131n\u0131 iddia etmek tabii ki m\u00fcmk\u00fcn de\u011fil. Fakat tersinden bakarak s\u00f6ylersek g\u00fcn\u00fcm\u00fcz\u00fcn b\u00fct\u00fcn \u201czenginli\u011fine\u201d ra\u011fmen ge\u00e7mi\u015fteki \u201cfakir\u201d durumlar\u0131n\u0131 bug\u00fcnlerinden daha ya\u015fan\u0131l\u0131r bulan bir y\u0131\u011f\u0131n insan mevcut. Buna bu yarg\u0131n\u0131n cehaletten kaynaklanan \u00f6znel bir de\u011fer yarg\u0131s\u0131 oldu\u011fu s\u00f6ylenerek kar\u015f\u0131 \u00e7\u0131k\u0131labilir. Fakat d\u00fcnyan\u0131n hat\u0131r\u0131 say\u0131l\u0131r bir k\u0131sm\u0131n\u0131n ge\u00e7mi\u015fi bug\u00fcnden daha ya\u015fan\u0131l\u0131r buldu\u011fu kendi ba\u015f\u0131na bu d\u00fcnyan\u0131n nesnel bir ger\u00e7e\u011fi. Bu nesnel ger\u00e7e\u011fi g\u00f6z ard\u0131 eden bir zenginlik kavram\u0131 ger\u00e7i pek\u00e2l\u00e2 nesnel say\u0131labilir, ama bunun insanlar\u0131n zenginli\u011fi oldu\u011fu \u00e7ok kolay iddia edilemez. Nesnellik ad\u0131na zenginlik gibi bir kavram\u0131n tan\u0131m\u0131nda insan\u0131 d\u0131\u015far\u0131da b\u0131rakmak ne politik olarak ne de bilimsel a\u00e7\u0131dan pek makul bir tercih gibi g\u00f6r\u00fcnm\u00fcyor. Zenginlik, belki de, nesnel bir tan\u0131m\u0131 tam olarak m\u00fcmk\u00fcn olmayan kavramlardan biridir. \u0130nsanlar ge\u00e7mi\u015fi daha zengin g\u00f6r\u00fcyorlarsa bu ge\u00e7mi\u015fin daha zengin oldu\u011funu g\u00f6stermez belki, ama kendilerinin daha yoksul olduklar\u0131n\u0131 pek\u00e2l\u00e2 g\u00f6sterir. O\u011flunu azarlayan bir baba edas\u0131yla onlar\u0131 nank\u00f6rl\u00fckle su\u00e7layabilirsiniz, ama kimin ad\u0131na? Burada baba rol\u00fc kime tekab\u00fcl ediyor? Kim, hangi otoriteye dayanarak, onlara mutsuz olmaya haklar\u0131 olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 s\u00f6yleyebilir?<\/p>\n

Yoksulluk, insanl\u0131\u011f\u0131n \u2018do\u011fal durumu\u2019 mu?
\n<\/em><\/strong>Matthews\u2019un b\u00fct\u00fcn bu zay\u0131fl\u0131\u011f\u0131na ra\u011fmen bu noktada \u0131srarc\u0131 olmas\u0131n\u0131n arkas\u0131nda basit bir gerek\u00e7e var. Hickel\u2019in s\u00f6m\u00fcrgecilik d\u00f6nemine ili\u015fkin arg\u00fcmanlar\u0131na kar\u015f\u0131 bu sayede \u015funu s\u00f6ylemesi m\u00fcmk\u00fcn olacakt\u0131r: \u201cS\u00f6m\u00fcrgecili\u011fin yery\u00fcz\u00fc \u015fartlar\u0131n\u0131 daha k\u00f6t\u00fc yapt\u0131\u011f\u0131 tart\u0131\u015fma d\u0131\u015f\u0131d\u0131r. Fakat bu s\u00f6m\u00fcrgecilik \u00f6ncesi ya\u015fam ko\u015fullar\u0131n\u0131n iyi oldu\u011fu anlam\u0131na gelmez.\u201d Bu yoruma g\u00f6re s\u00f6m\u00fcrgecilik d\u00f6nemine, d\u00fcnya zenginle\u015firken adaletsizli\u011fe yol a\u00e7t\u0131\u011f\u0131, baz\u0131 yerlerin zenginle\u015fmesini geciktirdi\u011fi i\u00e7in k\u0131zabilirsiniz. Fakat ona buralarda ya\u015fayan insanlar\u0131 yoksulla\u015ft\u0131rd\u0131\u011f\u0131 i\u00e7in k\u0131zamazs\u0131n\u0131z. \u00c7\u00fcnk\u00fc bu d\u00f6nemden \u00f6nce insanlar zaten yoksuldu. Matthews, yukar\u0131da vurgulad\u0131\u011f\u0131m gibi, hi\u00e7bir \u201canlat\u0131\u201d pe\u015finde olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 s\u00f6yl\u00fcyor, fakat burada s\u00f6ylenenlerin bizi g\u00f6t\u00fcrd\u00fc\u011f\u00fc anlat\u0131 \u00e7ok a\u00e7\u0131k: Evet ba\u015flang\u0131\u00e7ta her \u015fey olmas\u0131 gerekti\u011fi gibi olmad\u0131. D\u00fcnyan\u0131n baz\u0131 yerleri zenginle\u015firken baz\u0131 yerleri zenginle\u015femedi. Fakat bug\u00fcn durum farkl\u0131. Bug\u00fcn d\u00fcnyan\u0131n her yeri zenginle\u015fiyor.<\/p>\n

Zenginli\u011fin Malthus tuza\u011f\u0131 \u00fczerinden tan\u0131mlanmas\u0131ndaki \u0131srar\u0131n arkas\u0131nda, demek ki, \u015fu yat\u0131yor: S\u00f6m\u00fcrgecili\u011fin d\u00fcnyan\u0131n \u00f6nemli bir b\u00f6l\u00fcm\u00fcnde yaratt\u0131\u011f\u0131 y\u0131k\u0131m\u0131n kapitalizmin d\u00fcnyay\u0131 s\u00fcrekli zenginle\u015ftirdi\u011fi anlat\u0131s\u0131nda a\u00e7t\u0131\u011f\u0131 gedi\u011fi kapatmak. Matthews, \u00e7ok do\u011fru olarak, Hickel ile Roser aras\u0131ndaki en temel fark\u0131n bu nokta oldu\u011funu s\u00f6yler. Ona g\u00f6re bu ikisi aras\u0131ndaki en temel ayr\u0131m \u015fu: Biri yoksullu\u011fu insanlar taraf\u0131ndan yarat\u0131lm\u0131\u015f bir \u015fey olarak, di\u011feri ise onu insanl\u0131\u011f\u0131n do\u011fal durumu olarak g\u00f6r\u00fcyor. Roser\u2019a g\u00f6re de s\u00f6m\u00fcrgecilik, evet, k\u00f6t\u00fcd\u00fcr, fakat ondan \u00f6nce insanlar\u0131n hayat\u0131 \u00f6yle s\u00fcper falan da de\u011fildi. Hickel ise bu d\u00f6nemden \u00f6nce insanlar\u0131n \u015fu ya da bu \u015fekilde kendi kendine yeten bir maddi ya\u015famlar\u0131 oldu\u011funa, s\u00f6m\u00fcrgecilikle birlikte b\u00fct\u00fcn bu d\u00fcnyan\u0131n yerle bir oldu\u011funa dikkat \u00e7eker. Hickel burada ya\u015fanan kay\u0131plar\u0131 \u0131srarla g\u00f6z\u00fcm\u00fcze sokmaya \u00e7al\u0131\u015f\u0131rken Roser\u2019a g\u00f6re burada kayda de\u011fer bir maddi kay\u0131p yoktur. Bundan ku\u015fku duyacak olursan\u0131z, daha yukar\u0131da de\u011findi\u011fim gibi, Pinker taraf\u0131ndan \u201cromantik\u201d olmakla su\u00e7lan\u0131rs\u0131n\u0131z. \u201cRomantizm\u201d bu ba\u011flamda yerinde bir tespit olmamakla birlikte en az\u0131ndan utan\u0131lacak bir \u015fey de\u011fil. Fakat insanlar\u0131n d\u00fcnyadaki varl\u0131klar\u0131n\u0131 s\u00fcrd\u00fcrmelerinin binlerce, on binlerce y\u0131ld\u0131r garantisi olmu\u015f olan maddi ba\u015far\u0131lar\u0131n\u0131 yok saymadaki, bunlar ger\u00e7ekten yok oldu\u011funda maddi bir kay\u0131p ya\u015fanmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 iddia etmekteki kibir nas\u0131l tarif edilebilir?<\/p>\n

\"\"
Kapitalizmin d\u00fcnyay\u0131 daha ya\u015fan\u0131l\u0131r bir yer haline getirdi\u011fini iddia edenler, zenginlik ve yoksullu\u011fu \u00f6yle tan\u0131ml\u0131yorlar ki zenginlik ancak kapitalizm sonras\u0131nda m\u00fcmk\u00fcn oluyor, kapitalizm \u00f6ncesinde d\u00fcnya komple yoksul say\u0131l\u0131yor. (Diego Rivera\u2019n\u0131n bir tablosu)<\/figcaption><\/figure>\n

Matthews asl\u0131nda tart\u0131\u015fman\u0131n can al\u0131c\u0131 noktas\u0131n\u0131 ger\u00e7ekten \u00e7ok iyi tespit etmi\u015f. Mesele yoksullu\u011fu insanl\u0131\u011f\u0131n do\u011fal durumu olarak g\u00f6rmekteki \u0131srard\u0131r. Di\u011fer yandan bu zorlaman\u0131n hi\u00e7bir bilimsel gerek\u00e7esi olamayaca\u011f\u0131n\u0131 g\u00f6rmek \u00e7ok zor de\u011fil. Yoksullu\u011fu Malthus tuza\u011f\u0131 \u00fczerinden tan\u0131mlamak yaln\u0131zca keyfi de\u011fil, ayn\u0131 zamanda ger\u00e7e\u011fi bile isteye tepetaklak etmektir. \u00c7\u00fcnk\u00fc a\u015f\u0131r\u0131 yoksulluk Matthews\u2019un iddias\u0131n\u0131n tam aksine ancak end\u00fcstri toplumunda ortaya \u00e7\u0131kabilecek bir fenomendir. \u015e\u00f6yle bir durum d\u00fc\u015f\u00fcnelim: Ortada do\u011fal afet gibi do\u011fal ko\u015fullar\u0131 zorla\u015ft\u0131ran hi\u00e7bir etken yok. Hatta varsayal\u0131m do\u011fa alabildi\u011fine c\u00f6mert. Sava\u015f hali ya da \u00f6zg\u00fcrl\u00fckten mahrumiyet de s\u00f6z konusu de\u011fil. Fakat buna ra\u011fmen \u00e7al\u0131\u015f\u0131p ge\u00e7imlerini sa\u011flamakta hi\u00e7bir bedensel engelleri olmayan insanlar kitlesel olarak a\u00e7l\u0131k \u00e7ekiyorlar. Bu insanlar sizce hangi d\u00f6nemde ya\u015fam\u0131\u015f olabilirler? B\u00f6yle bir durumu kapitalist end\u00fcstri toplumu d\u0131\u015f\u0131nda g\u00f6rm\u00fcyoruz. Di\u011fer yandan bug\u00fcn a\u00e7l\u0131k s\u0131n\u0131r\u0131n\u0131n alt\u0131nda ya\u015fayan insanlar\u0131n \u00e7ok b\u00fcy\u00fck \u00e7o\u011funlu\u011fu tam olarak bu durumda. O halde bilimsel olarak a\u00e7\u0131k ve se\u00e7ik olan bu durumu ifade eden bir kavrama ihtiyac\u0131m\u0131z oldu\u011fu a\u00e7\u0131k. Fakat e\u011fer bu kavram \u201ca\u015f\u0131r\u0131 yoksulluk\u201d de\u011filse ba\u015fka ne olabilir? B\u00fcy\u00fck k\u0131tl\u0131k felaketleri, salg\u0131nlar, ba\u015fka t\u00fcr felaketler tarihte insanlar\u0131n hayat\u0131n\u0131 \u00e7ok s\u0131k cehenneme \u00e7evirmi\u015ftir. Fakat bu nedenlerle a\u00e7l\u0131\u011f\u0131n kas\u0131p kavurdu\u011fu bir co\u011frafyada insanlar\u0131n sorununun \u201ca\u015f\u0131r\u0131 yoksulluk\u201d oldu\u011funu s\u00f6ylemek bu s\u00f6ylem kapitalizmin propagandas\u0131na hizmet edecek olmasa hi\u00e7bir biliminsan\u0131n\u0131n akl\u0131na gelmez. \u00d6zg\u00fcrl\u00fc\u011f\u00fcn\u00fc kaybetmi\u015f, k\u00f6le olmu\u015f bir insan\u0131n hayat\u0131nda imrenilecek muhtemelen \u00e7ok az \u015fey kalm\u0131\u015ft\u0131r. Fakat bu k\u00f6lenin sorununun \u201ca\u015f\u0131r\u0131 yoksulluk\u201d oldu\u011funu s\u00f6ylemek bu s\u00f6ylem kapitalizmin propagandas\u0131na hizmet edecek olmasa hi\u00e7bir biliminsan\u0131n\u0131n akl\u0131na gelmez. Afrika\u2019dan Amerika\u2019ya ka\u00e7\u0131r\u0131lm\u0131\u015f, diyelim bir plantasyonda \u00e7al\u0131\u015fan k\u00f6lelerin problemi \u201ca\u015f\u0131r\u0131 yoksulluk\u201d de\u011fildir. Fakat k\u00f6lelik kalk\u0131p da bu insanlar sal\u0131verildiklerinde b\u00fcy\u00fck ihtimal \u201ca\u015f\u0131r\u0131 yoksulluk\u201d gibi bir problemle kar\u015f\u0131 kar\u015f\u0131ya kalacaklard\u0131r. Bu iki durumu birbirine kar\u0131\u015ft\u0131rman\u0131n belirli bir propagandaya hizmet d\u0131\u015f\u0131nda hi\u00e7bir bilimsel gerek\u00e7esi olamaz. Roma \u0130mparatorlu\u011fu\u2019nun en \u00f6nemli ba\u015far\u0131lar\u0131ndan biri yayg\u0131n ve disiplinli posta a\u011f\u0131yd\u0131. Di\u011fer yandan posta o d\u00f6nemde siyasi erkin bir ayr\u0131cal\u0131\u011f\u0131d\u0131r. Yani kamusal hizmet s\u00f6z konusu de\u011fildi. Oysa bug\u00fcn herhangi bir \u201cak\u0131ll\u0131\u201d cep telefonu, kullan\u0131c\u0131s\u0131na, diyelim 18. y\u00fczy\u0131lda Versailles saray\u0131n\u0131n b\u00fct\u00fcn b\u00fcrokrasisini toplasan\u0131z elde edebilece\u011finiz ileti\u015fim, organizasyon ve hesaplama g\u00fcc\u00fcn\u00fc katbekat a\u015fan bir hizmet sunuyor. \u015eimdi buradan bir cep telefonunun Zimbabwe\u2019deki bir kullan\u0131c\u0131s\u0131n\u0131 bu kriterler a\u00e7\u0131s\u0131ndan Versailles saray\u0131n\u0131n 18. y\u00fczy\u0131ldaki efendilerinden daha m\u00fcreffeh k\u0131ld\u0131\u011f\u0131n\u0131 s\u00f6ylemenin bir anlam\u0131 olabilir mi? Bunda \u0131srar etmek kar\u015f\u0131la\u015ft\u0131r\u0131lamaz olanlar\u0131n kar\u015f\u0131la\u015ft\u0131r\u0131lmas\u0131nda \u0131srar etmektir. Belirli bir propagandaya hizmet edecek olmasa hi\u00e7bir biliminsan\u0131 b\u00f6yle bir hatada \u0131srarc\u0131 olmaz.<\/p>\n

Zenginli\u011fin yanl\u0131 tan\u0131m\u0131
\n<\/strong>Our World in Data<\/em>\u2019da burada aktard\u0131\u011f\u0131m tart\u0131\u015fmada hi\u00e7 de\u011finilmeyen ama en az bu tart\u0131\u015fmalar\u0131 tetikleyen infografik kadar problemli bir slayt mevcut.(18) Burada milattan sonra 1 y\u0131l\u0131ndan g\u00fcn\u00fcm\u00fcze zenginli\u011fin d\u00fcnya \u00fczerindeki da\u011f\u0131l\u0131m\u0131 d\u00f6nemsel olarak g\u00f6sterilmeye \u00e7al\u0131\u015f\u0131lm\u0131\u015f. Birinci slayt\u0131n ilk c\u00fcmlesi \u015fu: \u201c\u0130nsanl\u0131k tarihinin \u00e7ok b\u00fcy\u00fck b\u00f6l\u00fcm\u00fcnde d\u00fcnyan\u0131n tamam\u0131 \u00e7ok fakirdi\u201d. Burada d\u00fcnya haritas\u0131 hen\u00fcz \u201cuygarl\u0131kla tan\u0131\u015fmam\u0131\u015f\u201d halklar\u0131n grisi hari\u00e7 tek renk boyanm\u0131\u015f. Farkl\u0131 renkte bir lekenin ortaya \u00e7\u0131kmas\u0131 i\u00e7in MS 1 y\u0131l\u0131ndan 1500\u2019l\u00fc y\u0131llara s\u0131\u00e7ramam\u0131z gerekiyor. R\u00f6nesans \u0130talya\u2019s\u0131 burada verilen malumata g\u00f6re d\u00fcnyada ilk defa zenginli\u011fin ortaya \u00e7\u0131kt\u0131\u011f\u0131 yer. Buna g\u00f6re zenginlik denilen \u015fey ne \u00c7in, ne Roma \u0130mparatorlu\u011fu, ne de Bizans, Abbasilerin Ba\u011fdat\u2019\u0131, End\u00fcl\u00fcs, hi\u00e7bir yere u\u011framam\u0131\u015f. Burada Matthews\u2019un yukar\u0131da tart\u0131\u015ft\u0131\u011f\u0131m kabul\u00fcne benzer bir d\u00fc\u015f\u00fcnceye dayan\u0131ld\u0131\u011f\u0131 a\u00e7\u0131k. Bu kabul\u00fcn yaln\u0131zca sa\u011fduyuyla de\u011fil, ayn\u0131 zamanda ekonomi tarih\u00e7ilerinin bu d\u00f6neme ait \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131yla da \u00e7eli\u015fti\u011fine yukar\u0131da de\u011findim. Bununla birlikte bu slayt hakk\u0131nda konu\u015fmaya de\u011fer farkl\u0131 bir konu daha var. Bu slayt bize bilim felsefesinde \u201cbias\u201d (yanl\u0131l\u0131k) denilen y\u00f6ntemsel hatan\u0131n derslerde okutulabilecek m\u00fckemmel bir \u00f6rne\u011fini sunuyor. R\u00f6nesans \u0130talya\u2019s\u0131 d\u00fcnya tarihinde ilk defa bor\u00e7lanman\u0131n kurumsalla\u015ft\u0131\u011f\u0131, bankalar\u0131n ortaya \u00e7\u0131kt\u0131\u011f\u0131, dolay\u0131s\u0131yla kapitalizmin temellerinin at\u0131ld\u0131\u011f\u0131 yer. Ve siz, her ne hikmetse, bor\u00e7lanman\u0131n kurumsalla\u015ft\u0131\u011f\u0131 bu tarihe kadar hi\u00e7bir yerde zenginlik ad\u0131na bir \u015fey bulam\u0131yorsunuz. \u00d6te yandan asl\u0131nda bunun \u00e7ok basit bir a\u00e7\u0131klamas\u0131 var: Bu slayt bize d\u00fcnya tarihinde zenginli\u011fin ger\u00e7ekten nas\u0131l bir seyir izledi\u011fini de\u011fil, bu kavram\u0131n nas\u0131l tan\u0131mland\u0131\u011f\u0131n\u0131 g\u00f6steriyor: Zenginlik denen mefhumu \u00f6yle tan\u0131ml\u0131yorsunuz ki zenginlik kapitalizmin ayr\u0131lmaz bir par\u00e7as\u0131 oluyor. Yani zenginlik varsa kapitalizm var, kapitalizm varsa zenginlik de var. \u0130kisini birbirinden ba\u011f\u0131ms\u0131z d\u00fc\u015f\u00fcnemiyorsunuz.<\/p>\n

\"\"
Kendisine yard\u0131m eden ile k\u0131yasland\u0131\u011f\u0131nda bedensel ve zihinsel olarak hi\u00e7bir dezavantaja sahip olmayan bir insan\u0131n \u201cyard\u0131m g\u00f6ren\u201d olarak ya\u015fam\u0131n\u0131 s\u00fcrd\u00fcrmek zorunda kalmas\u0131 d\u00fcnyada bir \u015feylerin iyi gitmedi\u011fini belirtisi, daha iyi gidece\u011finin garantisi de\u011fil.<\/figcaption><\/figure>\n

Matthews\u2019un yoksullu\u011fu Malthus tuza\u011f\u0131 \u00fczerinden tan\u0131mlama \u00f6nerisi buradaki y\u00f6ntemsel hatay\u0131 (bias) bir ad\u0131m daha ileri ta\u015f\u0131yor. En g\u00f6r\u00fcn\u00fcr fark onun zenginli\u011fi R\u00f6nesans \u0130talya\u2019s\u0131ndan daha ge\u00e7 bir tarihte ba\u015flatmas\u0131. Matthews\u2019a g\u00f6re ger\u00e7ek anlamda zenginlik, yukar\u0131da de\u011findim, ancak end\u00fcstri devriminden sonra m\u00fcmk\u00fcn. Buradaki konumuz a\u00e7\u0131s\u0131ndan bundan daha \u00f6nemli, ikinci bir fark Roser ve ekibinin \u00f6rt\u00fck olarak dayand\u0131klar\u0131 bir kabul\u00fc (tan\u0131m) Mathhews\u2019un a\u00e7\u0131k\u00e7a dile getirmesi. Bu s\u00f6z\u00fcn\u00fc etti\u011fim y\u00f6ntemsel hatan\u0131n daha g\u00f6r\u00fcn\u00fcr olmas\u0131n\u0131 sa\u011fl\u0131yor: Kapitalizmin d\u00fcnyay\u0131 daha ya\u015fan\u0131l\u0131r bir yer haline getirdi\u011fini iddia ediyorsunuz. Zenginlik ve yoksullu\u011fu \u00f6yle tan\u0131mlay\u0131n ki zenginlik ancak kapitalizm sonras\u0131nda m\u00fcmk\u00fcn olsun, kapitalizm \u00f6ncesinde d\u00fcnya komple yoksul say\u0131ls\u0131n. Bu durumda kapitalizmin d\u00fcnyay\u0131 yoksulla\u015ft\u0131rmas\u0131 tan\u0131m gere\u011fi m\u00fcmk\u00fcn de\u011fil. Ge\u00e7mi\u015fe g\u00f6re her fark buna g\u00f6re ya olumlu olacak ya da n\u00f6tr. \u0130ddian\u0131z\u0131n do\u011frulu\u011funu daha tan\u0131m a\u015famas\u0131nda garanti etmi\u015f oldunuz. Matthews bir \u201canlat\u0131\u201d pe\u015finde olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131, sadece \u201colgu\u201dlar\u0131n pe\u015finde oldu\u011funu s\u00f6yl\u00fcyor. Dolay\u0131s\u0131yla \u201ckapitalizmin d\u00fcnyay\u0131 daha ya\u015fan\u0131l\u0131r bir yer haline getirdi\u011fi\u201d iddias\u0131yla bir ilgisi oldu\u011funu ink\u00e2r ediyor. Fakat kapitalizm ile ilgili tart\u0131\u015fmay\u0131 a priori <\/em>olarak kapitalizmi hakl\u0131 \u00e7\u0131karak \u015fekilde ortaya koyman\u0131n bu \u201canlat\u0131\u201dn\u0131n propagandas\u0131na hizmet etmek d\u0131\u015f\u0131nda nas\u0131l bir olgusal gerek\u00e7esi olabilir? Bu tan\u0131mdaki \u0131srar\u0131yla olgular\u0131 nas\u0131l bile isteye tepetaklak etti\u011fine bakacak olursak kendisinin ideolojik olarak n\u00f6tr bir pozisyonda oldu\u011funu iddia etmesi olsa olsa k\u00f6t\u00fc bir \u015faka olabilir.<\/p>\n

Yard\u0131m kurulu\u015flar\u0131 neyin g\u00f6stergesi?
\n<\/strong>Matthews\u2019un bir konuda hakk\u0131n\u0131 teslim etmek gerekti\u011fi s\u00f6ylenebilir. Sonu\u00e7ta arabulucu olmaya \u00e7al\u0131\u015f\u0131yor ve her ne kadar Roser ve ekibine yak\u0131n oldu\u011funu gizlemese de kar\u015f\u0131 taraf\u0131n i\u015faret etti\u011fi sorunlar\u0131 g\u00f6rmezlikten gelmiyor. Bu sorunlara de\u011findi\u011fi bir yerde, \u00f6rne\u011fin, \u201ckat edecek daha \u00e7ok mesafemiz oldu\u011funu\u201d itiraf ediyor. Bu tav\u0131r, bununla birlikte, bize asl\u0131nda daha derin bir ba\u015fka sorunun varl\u0131\u011f\u0131n\u0131 i\u015faret ediyor. Burada kat edecek daha \u00e7ok yolu olan \u201cbiz\u201d kim? Siz kimsiniz? Kastedilen, acaba, Bill & Melinda Gates Foundation gibi NGO\u2019lar m\u0131? Doksanl\u0131 y\u0131llarda Linux ile tan\u0131\u015fm\u0131\u015f, \u00d6zg\u00fcr yaz\u0131l\u0131m\u0131n (freeware) \u201cbedava de\u011fil, \u00f6zg\u00fcr\u201d (\u201cFree as in free speech, not as in free beer\u201d) \u015fiar\u0131n\u0131 benimsemi\u015f biri olarak Bill Gates\u2019e b\u00fcy\u00fck bir sempatiyle bakmam m\u00fcmk\u00fcn de\u011fil. Bununla birlikte onun vakf\u0131 arac\u0131l\u0131\u011f\u0131yla yapt\u0131klar\u0131n\u0131n de\u011ferini k\u00fc\u00e7\u00fcmsemem de m\u00fcmk\u00fcn de\u011fil. D\u00fcnyaya en az\u0131ndan bu konuyla ilgili sadece ahk\u00e2m kesenlerden daha fazla hayr\u0131n\u0131n dokundu\u011funa ku\u015fku yok. Bunun d\u0131\u015f\u0131nda b\u00fcy\u00fck \u00f6vg\u00fcy\u00fc hak eden daha pek \u00e7ok \u00f6rg\u00fct\u00fcn varl\u0131\u011f\u0131 da bir ger\u00e7ek. Bu \u00f6rg\u00fctlerde \u00e7al\u0131\u015fan ger\u00e7ek kahramanlar var ve her \u00fclkede yasal mevzuatlar\u0131n gen\u00e7 insanlar\u0131 bu \u00f6rg\u00fctlerde belirli bir s\u00fcre \u00e7al\u0131\u015fmaya te\u015fvik etmesi son derece arzu edilir bir durum olurdu. Fakat bu t\u00fcrden \u00f6rg\u00fctler d\u00fcnyan\u0131n daha ya\u015fan\u0131l\u0131r bir yer olmas\u0131n\u0131n arac\u0131 ve garantisi olabilirler mi? Yard\u0131m etmeseler bo\u011fularak \u00f6lmeleri kuvvetle muhtemel olan m\u00fcltecileri denizlerden toplayan, bu y\u00fczden ba\u015flar\u0131na a\u00e7\u0131lacak dertlere ald\u0131rmadan kendilerini bu i\u015fe adam\u0131\u015f bir avu\u00e7 insan kahramanca i\u015fler yap\u0131yorlar. Fakat bununla onlar\u0131n d\u00fcnyay\u0131 daha ya\u015fan\u0131l\u0131r bir yer haline getirdikleri s\u00f6ylenebilir mi? D\u00fcnyay\u0131 daha ya\u015fan\u0131l\u0131r bir yer haline getirmek, bu durumda, ancak bu m\u00fclteci krizinin nedenlerini ortadan kald\u0131rmakla m\u00fcmk\u00fcn olurdu. Dolay\u0131s\u0131yla, kahramanlara ihtiya\u00e7 duymam\u0131z, bir olgu olarak, kendi ba\u015f\u0131na d\u00fcnyan\u0131n iyi bir yer olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131n belirtisi, daha iyi bir yer olmas\u0131n\u0131n garantisi de\u011fil. Ayn\u0131 \u015fekilde, a\u00e7l\u0131k \u00e7eken insanlara ilk elden, bizzat yard\u0131m g\u00f6t\u00fcrmek ku\u015fkusuz \u00e7ok de\u011ferli bir i\u015f. Fakat birilerinin bunu yapmak durumunda kalmas\u0131 d\u00fcnyan\u0131n hi\u00e7 iyi bir yer olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131n belirtisi, daha iyi bir yer olmas\u0131n\u0131n yolu de\u011fil.<\/p>\n

\"\"
Ya d\u00fcnyadaki a\u015f\u0131r\u0131 yoksulluk tamamen ayn\u0131 \u015fekilde, maddi refah\u0131 yaratan mekanizman\u0131n sistemik bir par\u00e7as\u0131ysa? (Salgado\u2019nun bir foto\u011fraf\u0131)<\/figcaption><\/figure>\n

Genel olarak ifade etmek gerekirse sorun \u015fu: \u00c7e\u015fitli yard\u0131m \u00f6rg\u00fctleri eliyle d\u00fcnyadan yetersiz beslenmeyi, hijyen kaynakl\u0131 sa\u011fl\u0131k sorunlar\u0131n\u0131 ve salg\u0131nlar\u0131 kaz\u0131d\u0131\u011f\u0131n\u0131z\u0131 varsayal\u0131m. Bu \u015f\u00fcphesiz olumlu. Fakat bununla d\u00fcnyay\u0131 \u201cyard\u0131m g\u00f6renler\u201d ve \u201cyard\u0131m edenler\u201d olarak ikiye b\u00f6lm\u00fc\u015f oldunuz. Kendisine yard\u0131m eden ile k\u0131yasland\u0131\u011f\u0131nda bedensel ve zihinsel olarak hi\u00e7bir dezavantaja sahip olmayan bir insan\u0131n \u201cyard\u0131m g\u00f6ren\u201d olarak ya\u015fam\u0131n\u0131 s\u00fcrd\u00fcrmek zorunda kalmas\u0131 d\u00fcnyada bir \u015feylerin iyi gitmedi\u011fini belirtisi, daha iyi gidece\u011finin garantisi de\u011fil. Bunun \u00f6tesinde, Matthews\u2019un tutumunda as\u0131l vahim olan sorun \u015fu: A\u015f\u0131r\u0131 yoksulluk ile ilgili tart\u0131\u015fmada s\u00f6z\u00fc edilen yoksullar ekonomik hayat\u0131n d\u0131\u015f\u0131nda, belirli kamplarda b\u00fct\u00fcn\u00fcyle yard\u0131m kurulu\u015flar\u0131n\u0131n yard\u0131m\u0131na ba\u011f\u0131ml\u0131 olarak ya\u015fayan insanlar de\u011fil. Bu \u015fekilde ya\u015famak durumunda kalan insanlar\u0131n varl\u0131\u011f\u0131, maalesef, bir ger\u00e7ek. Fakat bu tart\u0131\u015fmadaki \u201cyoksullar\u201d b\u00fcy\u00fck \u00f6l\u00e7\u00fcde, tersine, \u00f6rne\u011fin Hickel\u2019in de\u011findi\u011fi gibi, d\u00fcnyadaki ekonomik b\u00fcy\u00fcmenin b\u00fcy\u00fck \u00e7o\u011funlu\u011funu bor\u00e7lu oldu\u011fumuz d\u00fcnya n\u00fcfusunun % 60\u2019l\u0131k kesimi, yani ola\u011fan\u00fcst\u00fc zor ko\u015fullarda, ola\u011fan\u00fcst\u00fc d\u00fc\u015f\u00fck \u00fccretlerle \u00e7al\u0131\u015ft\u0131r\u0131lan i\u015f\u00e7iler. Burada \u201cdaha \u00e7ok yol kat etmemiz laz\u0131m\u201d derken kastetti\u011finiz \u201cbiz\u201d yard\u0131m kurulu\u015flar\u0131 olabilir mi? D\u00fcnyada artan zenginli\u011fin b\u00fcy\u00fck k\u0131sm\u0131n\u0131 yaratan kesimi \u201cyard\u0131m\u0131n\u0131za muhta\u00e7lar\u201d olarak, kendinizi de yokluk \u00e7eken insanlar\u0131n yard\u0131m\u0131na ko\u015fan \u201cfilantroplar\u201d (\u201chay\u0131rsever\u201din modern t\u0131n\u0131l\u0131s\u0131) olarak g\u00f6rmenizde s\u0131k\u0131nt\u0131l\u0131 bir yan oldu\u011fu san\u0131yorum yads\u0131namaz. D\u00fcnyadaki zenginli\u011fin b\u00fcy\u00fck k\u0131sm\u0131n\u0131 yaratan insanlar ba\u015fkalar\u0131n\u0131n yard\u0131m\u0131na muhta\u00e7 kal\u0131yorsa bu zaten d\u00fcnyada bir \u015feylerin hi\u00e7 iyi gitmedi\u011finin olabilecek en a\u00e7\u0131k g\u00f6stergesi. O halde bu \u201cbiz\u201d kim? Siz kimsiniz? D\u00fcnyan\u0131n daha ya\u015fan\u0131l\u0131r bir yer olmas\u0131n\u0131n \u00f6n\u00fcndeki engeller tam olarak neyi nas\u0131l yapt\u0131\u011f\u0131n\u0131zda ortadan kalkacak?<\/p>\n

\u2018Olgu\u015finasl\u0131k\u2019 ideolojisi neyi \u00f6rtbas ediyor?
\n<\/strong>Mevcut ekonomik d\u00fczenin d\u00fcnyay\u0131 daha iyi bir yer haline getirdi\u011fini savunanlar\u0131n ortak bir yan\u0131, bu d\u00fczenin bunu tam olarak nas\u0131l, ne t\u00fcr bir mekanizma arac\u0131l\u0131\u011f\u0131yla ba\u015fard\u0131\u011f\u0131 konusunda sessiz olmalar\u0131. Adam Smith\u2019in \u201cgizli el\u201dini a\u00e7\u0131k\u00e7a savunan pek kimse yok. Fakat bu teorinin yerine ba\u015fkas\u0131n\u0131 \u00f6neren de yok. Bu konudaki suskunluklar\u0131 en ba\u015fta bunu kendilerinin de bilmiyor olmas\u0131ndan kaynaklan\u0131yor olsa gerek. Fakat bunu itiraf etmek yerine se\u00e7tikleri yol bu suskunlu\u011fu dayatmak. \u00d6yle ki bug\u00fcnlerde bu dayatman\u0131n \u201colgu\u015finasl\u0131k\u201d (\u201cfactfulness\u201d) ad\u0131 alt\u0131nda yeni bir ideolojiye d\u00f6n\u00fc\u015ft\u00fc\u011f\u00fcne tan\u0131k oluyoruz. Bu yeni ideolojinin arkas\u0131nda \u0130sve\u00e7li istatistik\u00e7i Hans Rosling\u2019in 2018 tarihli \u201cFactfulness: Ten Reasons We\u2019re Wrong About the World – and Why Things Are Better Than You Think\u201d (\u201cOlgu\u015finasl\u0131k: D\u00fcnya Hakk\u0131nda Yan\u0131lmam\u0131z\u0131n On Nedeni – Ve Neden \u015eeyler D\u00fc\u015f\u00fcnd\u00fc\u011f\u00fcn\u00fczden Daha \u0130yi\u201d) adl\u0131 kitab\u0131 yer al\u0131yor. \u201cOlgu\u015finas\u201d terimi, tabii ki, uydurma bir s\u00f6zc\u00fck ve itiraf etmeliyim ki, olduk\u00e7a k\u00f6t\u00fc bir \u00e7eviri. Fakat bu, orijinal terimin kendisinin uydurma olmas\u0131ndan kaynaklan\u0131yor. \u0130ngilizce \u201ctruthful\u201d (do\u011frucu, do\u011frudan \u015fa\u015fmaz\u2019) ve \u201cfaithful\u201d (sadakatli, iman sahibi) s\u00f6zc\u00fcklerine paralel olarak uydurulmu\u015f g\u00f6r\u00fcnen bu s\u00f6zc\u00fckle kastedilen \u015fu olsa gerek: olgu ne diyorsa ondan \u015fa\u015fmayan, olgunun dedi\u011fine sad\u0131k.<\/p>\n

Rosling\u2019in bu kavram\u0131 tam olarak hangi ba\u011flamda nas\u0131l ortaya att\u0131\u011f\u0131na burada ayr\u0131ca de\u011finmeyece\u011fim. Fakat Rosling\u2019in bu kitab\u0131ndan sonra \u201colgu\u015finasl\u0131k\u201d ba\u015fta Bill Gates(19) ve Steven Pinker(20) olmak \u00fczere konuyla ilgili pek \u00e7ok kimsenin kendi pozisyonlar\u0131n\u0131 a\u00e7\u0131klamakta kulland\u0131klar\u0131 bir kavram olur. Buna g\u00f6re belirli baz\u0131 psikolojik etkenler insanlar\u0131n olgular\u0131 olduklar\u0131 gibi g\u00f6rmelerine engel olmaktad\u0131r. \u0130nsanlar bu nedenle olup biteni ger\u00e7ekte oldu\u011fundan daha k\u00f6t\u00fc g\u00f6rmeye, olan biten kar\u015f\u0131s\u0131nda makul olandan a\u015f\u0131r\u0131 u\u00e7ta pozisyonlar almaya e\u011filimliler. Yap\u0131lmas\u0131 gereken, o halde, sadece ve sadece olgular\u0131n do\u011frudan destekledi\u011fi \u015feylere inanmak olacak. Bu da son tahlilde yaln\u0131zca rakamlara odaklanmak anlam\u0131na gelecek.<\/p>\n

\u00c7ok verilen bir \u00f6rnek u\u00e7ak yolculu\u011fundan duyulan korku. \u0130statistikler u\u00e7ak yolculu\u011funun kara yolculu\u011funa g\u00f6re \u00e7ok daha g\u00fcvenli oldu\u011funu g\u00f6steriyor. Buna ra\u011fmen baz\u0131 insanlar\u0131n u\u00e7aktan korkup kara yolculu\u011funu tercih etmelerinin sebebi ancak psikolojik a\u00e7\u0131klamalar gerektiren bir tak\u0131nt\u0131 olabilir. Ba\u015fka bir \u00f6rnek Avrupa\u2019daki m\u00fclteci krizinin yol a\u00e7t\u0131\u011f\u0131 \u0131rk\u00e7\u0131 dalgad\u0131r. Irk\u00e7\u0131 hareketin en g\u00fc\u00e7lendi\u011fi d\u00f6nem, oysa ki, m\u00fclteci ak\u0131n\u0131n\u0131n daha \u00f6nceki y\u0131llarla k\u0131yasland\u0131\u011f\u0131nda en d\u00fc\u015f\u00fck oldu\u011fu seviyeye tekab\u00fcl etmektedir. Bu dalgan\u0131n arkas\u0131nda, bu nedenle, ba\u015fka bir \u201ctak\u0131nt\u0131\u201d aramak gerekir. Bir ba\u015fka \u00f6rnek ter\u00f6r kaynakl\u0131 \u00f6l\u00fcmlerin oran\u0131d\u0131r. Bu oran ba\u015fka \u00f6l\u00fcm nedenleriyle k\u0131yasland\u0131\u011f\u0131nda asl\u0131nda olduk\u00e7a k\u00fc\u00e7\u00fckt\u00fcr. Fakat insanlar bu di\u011fer nedenlere kay\u0131ts\u0131z kalabilirken ter\u00f6r kaynakl\u0131 \u00f6l\u00fcmler kar\u015f\u0131s\u0131nda b\u00f6yle bir tutum hi\u00e7 s\u00f6z konusu de\u011fil. Kimilerinin neoliberalizm savunucular\u0131n\u0131n parlayan y\u0131ld\u0131z\u0131 olarak g\u00f6rd\u00fc\u011f\u00fc(21) Yuval Noah Harari \u00f6rne\u011fin, bu nedenle, bunun asl\u0131nda ter\u00f6r\u00fcn amac\u0131na hizmet etti\u011fini iddia ediyor. Ona g\u00f6re ter\u00f6r sonucu \u00f6lenlerin say\u0131s\u0131, s\u00f6zgelimi gazl\u0131 i\u00e7eceklerden dolay\u0131 \u00f6lenlerin say\u0131s\u0131na g\u00f6re \u00e7ok daha d\u00fc\u015f\u00fckt\u00fcr. Yine de \u015fekerden hi\u00e7 kimse korkmaz.(22) Bu \u00f6rneklerle s\u0131n\u0131rl\u0131 tuttu\u011fumuzda bize s\u00f6ylenen \u015fu: Ortada belirli rakamlar varken bunlar\u0131n d\u0131\u015f\u0131nda bir \u015feye inanmak rasyonel de\u011fildir. Buradaki problem rasyonel olan ile olmayan aras\u0131ndaki s\u0131n\u0131r\u0131n \u00e7ok keskin \u00e7izilebilece\u011fine olan inan\u00e7lar\u0131. Oysa tersine \u00e7evirip soral\u0131m: B\u00fct\u00fcn \u00f6l\u00fcm nedenlerini e\u015fitlemek rasyonel midir? \u00d6l\u00fcm, bilindi\u011fi gibi, \u00f6l\u00fc olmakla sonu\u00e7lanan bir s\u00fcre\u00e7. \u00d6l\u00fc olan a\u00e7\u0131s\u0131ndan bak\u0131ld\u0131\u011f\u0131nda ise bu s\u00fcrecin nas\u0131l cereyan etmi\u015f oldu\u011funun -kendi mevcut durumunda hi\u00e7bir fark yaratmayaca\u011f\u0131 i\u00e7in- bir \u00f6nemi yok. \u015eu halde \u00f6l\u00fc olan a\u00e7\u0131s\u0131ndan ger\u00e7ekten b\u00fct\u00fcn \u00f6l\u00fcm nedenleri bir. Fakat biz \u00f6l\u00fc olanlar\u0131n de\u011fil, dipdiri, ya\u015fayan ger\u00e7ek insanlar\u0131n \u00f6l\u00fcm\u00fcnden s\u00f6z ediyoruz. \u0130nsanlar\u0131n \u00f6l\u00fcme bir \u00f6l\u00fcn\u00fcn perspektifinden bakamamalar\u0131 ger\u00e7ekten rasyonel olamad\u0131klar\u0131 anlam\u0131na m\u0131 geliyor? \u0130nsanlar\u0131 \u00f6l\u00fcme bir \u00f6l\u00fcn\u00fcn perspektifinden bakmaya zorlamak ger\u00e7ekten rasyonel mi?<\/p>\n

Buradaki tart\u0131\u015fma salt bu \u00e7er\u00e7eveyle s\u0131n\u0131rlayacak olursak hen\u00fcz masum g\u00f6r\u00fcn\u00fcyor. Fakat \u201colgu\u015finasl\u0131k\u201d talebi olgular\u0131n ya da onlar\u0131 temsil eden rakamlar\u0131n kendilerinden a\u00e7\u0131k oldu\u011fu iddias\u0131yla elinizden bu rakamlar\u0131 yorumlama hakk\u0131n\u0131 almak istedi\u011finde b\u00fct\u00fcn masumiyetini kaybeden bir ideolojiye d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcyor. Bu ideolojiye g\u00f6re belirli baz\u0131 rakamlar hi\u00e7bir yorum gerektirmeksizin, kendili\u011finden apa\u00e7\u0131kt\u0131r. Buna ra\u011fmen onlar\u0131 farkl\u0131 yorumlamaya \u00e7al\u0131\u015fmak olsa olsa baz\u0131 psikolojik tak\u0131nt\u0131larla a\u00e7\u0131klanabilecek olan irrasyonel bir davran\u0131\u015ft\u0131r. Bu anlam\u0131yla \u201colgu\u015finasl\u0131k\u201d bir bak\u0131ma asl\u0131nda eski bir pozitivist inan\u0131\u015f\u0131n \u0131s\u0131t\u0131l\u0131p tekrar \u00f6n\u00fcm\u00fcze konmas\u0131 anlam\u0131na geliyor. 20. y\u00fczy\u0131l ba\u015flar\u0131nda akl\u0131 ba\u015f\u0131nda pek \u00e7ok biliminsan\u0131 ve filozof hi\u00e7 yorum gerektirmeksizin kendili\u011finden apa\u00e7\u0131k olan kimi \u00e7\u0131plak olgular\u0131n oldu\u011funu d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcyordu. Bu d\u00fc\u015f\u00fcnce ayn\u0131 y\u00fczy\u0131l\u0131n ikinci yar\u0131s\u0131ndan itibaren \u201cteoriden ba\u011f\u0131ms\u0131z g\u00f6zlem yoktur\u201d \u015feklinde ifade edilen ve Duhem-Quine Tezi olarak bilinen bir kar\u015f\u0131 arg\u00fcmanla gittik\u00e7e etkisini yitirir. O halde bu ideolojiyi savunanlar\u0131n \u201c\u00e7\u0131plak olgu\u201d olarak g\u00f6rd\u00fckleri \u015fey asl\u0131nda kendisi de bir yorumdur ve buna dayanarak ba\u015fka yorumlar\u0131 yasaklamalar\u0131n\u0131n hi\u00e7bir makul gerek\u00e7esi yok. Peki, mevcut ekonomik sistemin d\u00fcnyam\u0131za yaray\u0131p yaramad\u0131\u011f\u0131 gibi \u201cb\u00fcy\u00fck\u201d bir meseleyle ilgili bu ideolojiyi savunanlar\u0131n elinden neden terk edilmi\u015f pozitivist bir dogmadan medet ummak d\u0131\u015f\u0131nda hi\u00e7bir \u015fey gelmiyor?<\/p>\n

\"\"Bunun yan\u0131t\u0131 yukar\u0131da sordu\u011fum soruya verecek bir yan\u0131tlar\u0131 olmamas\u0131 olabilir. Mevcut ekonomik sistemin d\u00fcnyay\u0131 bug\u00fcne kadar hep daha iyiye g\u00f6t\u00fcrd\u00fc\u011f\u00fcn\u00fc bir an i\u00e7in kabul edelim. Fakat sistem bunu nas\u0131l ba\u015fard\u0131? Bu sorunun yan\u0131t\u0131n\u0131 bilmiyorsak mevcut d\u00fczenin bizi yar\u0131n da daha iyiye g\u00f6t\u00fcrece\u011fi ve s\u0131n\u0131r\u0131 nereye koydu\u011funuza ba\u011fl\u0131 olarak (1,90 dolar – 7,40 dolar) 100 ya da 200 y\u0131l sonra a\u015f\u0131r\u0131 yoksullu\u011fu d\u00fcnyadan tamamen silece\u011fine nas\u0131l g\u00fcvenebiliriz? Bu klasik Hume problemidir: bir olay\u0131n bug\u00fcne kadar hep \u015fu \u015fekilde cereyan etmi\u015f olmas\u0131 ayn\u0131 olay\u0131n yar\u0131n da ayn\u0131 \u015fekilde cereyan edece\u011fine inanmak i\u00e7in mant\u0131ksal bir gerek\u00e7e sa\u011flamaz. \u00c7\u00fcnk\u00fc olay\u0131n herhangi bir tekrar\u0131nda tamamen farkl\u0131 bir sonu\u00e7la kar\u015f\u0131la\u015fmayaca\u011f\u0131n\u0131z\u0131n hi\u00e7bir garantisi yok. Bilimlerin bu problemden (k\u0131smen de olsa) ka\u00e7\u0131nabilmelerinin tek yolu bir olay\u0131 kendisini ortaya \u00e7\u0131karan mekanizmaya i\u015faret ederek a\u00e7\u0131klamakt\u0131r. Bir otomobilin bizi defalarca bir yerden bir yere ta\u015f\u0131d\u0131\u011f\u0131na tan\u0131k olduk, belirli ko\u015fullar sa\u011fland\u0131\u011f\u0131nda bundan sonra da ayn\u0131 i\u015fi g\u00f6rece\u011fine inan\u0131yoruz. \u00c7\u00fcnk\u00fc bir otomobilin i\u015f g\u00f6rebilmek i\u00e7in ba\u015fta motor olmak \u00fczere belirli bir donan\u0131ma, yak\u0131ta ve \u00fczerinde hareket edece\u011fi uygun bir satha sahip olmas\u0131 gerekti\u011fini biliyoruz; i\u00e7ten patlamal\u0131 bir motorun odac\u0131klar\u0131nda neler olup bitti\u011fi, pistonlar\u0131n dikey bir hareketi yatay bir harekete nas\u0131l \u00e7evirdi\u011fine ili\u015fkin pek \u00e7ok tasavvurumuz var ve saire. O halde mevcut ekonomik d\u00fczenin bizi sadece bug\u00fcne kadar hep daha iyiye ta\u015f\u0131d\u0131\u011f\u0131n\u0131 de\u011fil, bundan sonra da hep daha iyiye g\u00f6t\u00fcrece\u011fini iddia ediyorsan\u0131z istedi\u011finiz kadar \u201c\u00e7\u0131plak\u201d kabul edin hi\u00e7bir rakama dayanamazs\u0131n\u0131z, \u00e7\u00fcnk\u00fc bu rakamlar\u0131n tamam\u0131 d\u00fcne ili\u015fkindir. Oysa bizim bilmek istedi\u011fimiz bunun yar\u0131n nas\u0131l olaca\u011f\u0131. Bunu g\u00f6stermek i\u00e7in favoriniz olan bu d\u00fczenin nas\u0131l i\u015fledi\u011fini a\u00e7\u0131klamaktan ba\u015fka bir \u00e7areniz yok. Olgu\u015finasl\u0131k ideolojisi tam da bu zay\u0131fl\u0131\u011f\u0131 \u00f6rtbas etmenin bir yolu gibi g\u00f6r\u00fcn\u00fcyor.<\/p>\n

S\u00f6ylenilen \u015fu: Rakamlar ortada, bundan \u00f6tesinde tart\u0131\u015f\u0131lacak bir \u015fey yok. H\u00e2l\u00e2 \u00f6tesini tart\u0131\u015fmak istiyorsan\u0131z bu ancak psikolojiyle, yani tak\u0131nt\u0131l\u0131 olman\u0131zla a\u00e7\u0131klanabilir. Fakat bu rakamlara ili\u015fkin b\u00fct\u00fcn s\u00f6ylediklerinize inansak bile bu rakamlar\u0131n hepsi d\u00fcne ili\u015fkin rakamlar. Oysa siz yar\u0131n hakk\u0131nda konu\u015fuyorsunuz. Yukar\u0131da g\u00f6rd\u00fck, Hickel\u2019a yoksulluk s\u0131n\u0131r\u0131 olarak 1,90 ya da 7,40 dolar g\u00fcnl\u00fck geliri baz alman\u0131n bir fark yaratmayaca\u011f\u0131, \u00e7\u00fcnk\u00fc trendin her yerde yukar\u0131ya do\u011fru oldu\u011fu gerek\u00e7esiyle kar\u015f\u0131 \u00e7\u0131k\u0131l\u0131yor. Fakat bu trendin s\u00fcrekli oldu\u011funun garantisi ne? B\u00f6yle bir trend niye var? \u015eu benzetmeyi trivyal bulanlar olabilir, ama durumu ger\u00e7ekten \u00f6zetledi\u011fine kolay kar\u015f\u0131 \u00e7\u0131k\u0131labilece\u011fini sanm\u0131yorum: Konya ovas\u0131n\u0131n u\u00e7suz bucaks\u0131z d\u00fczl\u00fcklerinde bir otob\u00fcs dolusu insan bir yerden bir yere seyahat etti\u011finizi d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcn. \u015eof\u00f6r alenen uyuyor ve bunu g\u00f6ren yolcular pani\u011fe kap\u0131ld\u0131. Fakat siz insanlar\u0131n pani\u011fe kap\u0131ld\u0131\u011f\u0131 andan itibaren, yani diyelim on dakikad\u0131r, otob\u00fcs\u00fcn kendi yolunda ilerlemeye devam etti\u011fine i\u015faret edip \u015fof\u00f6r\u00fcn uyuyor olamayaca\u011f\u0131n\u0131, uyuyor olsa bile otob\u00fcs\u00fc s\u00fcrmeyi bir \u015fekilde uykusunda da ba\u015farabildi\u011fini \u00f6ne s\u00fcr\u00fcyorsunuz. Dayand\u0131\u011f\u0131n\u0131z tek arg\u00fcman otob\u00fcs\u00fcn o ana de\u011fin yoldan \u00e7\u0131kmam\u0131\u015f olmas\u0131. Ne ki bu ilk d\u00f6neme\u00e7te yoldan \u00e7\u0131k\u0131p devrilmeyece\u011finin ya da -Allah muhafaza!- kar\u015f\u0131dan gelen bir ara\u00e7la burun buruna gelmeyece\u011finin hi\u00e7bir \u015fekilde garantisi de\u011fil. Bunun ba\u015f\u0131n\u0131za gelmeyece\u011finden emin olman\u0131n tek yolu \u015fof\u00f6r\u00fcn uyan\u0131k oldu\u011fundan emin olmak. Di\u011fer yandan, olgu\u015finasl\u0131k ideolojisine g\u00f6re olgu otob\u00fcs\u00fcn kendi yolunda d\u00fcz gidiyor oldu\u011fuysa, bundan \u00f6tesini tart\u0131\u015fmak ancak bir tak\u0131nt\u0131n\u0131n sonucu olabilir.<\/p>\n

Ya yoksulluk, kapitalist \u201crefah\u0131n\u201d sistemik bir \u00f6zelli\u011fiyse?
\n<\/em><\/strong>G\u00fcn\u00fcm\u00fczde \u00e7ok\u00e7a konu\u015fulan, ama yeterince konu\u015fuldu\u011fu -ya da konu\u015fmas\u0131 gerekenlerin yeterince konu\u015ftu\u011fu- yine de s\u00f6ylenemeyecek olan \u00e7evre problemleri d\u00fcnyan\u0131n kapitalizm eliyle k\u00fcresel bir felakete s\u00fcr\u00fcklendi\u011finden endi\u015fe duymak i\u00e7in yeterince gerek\u00e7e veriyor bize. Fakat benim yukar\u0131da s\u00f6ylemeye \u00e7al\u0131\u015ft\u0131\u011f\u0131m bununla s\u0131n\u0131rl\u0131 de\u011fil. \u00c7\u00fcnk\u00fc mevcut ekonomik sistem d\u00fcnyay\u0131, s\u00f6ylendi\u011fi gibi, hep daha iyiye g\u00f6t\u00fcrm\u00fc\u015f olsa ve yar\u0131n bir felakete s\u00fcr\u00fcklenece\u011fimizden endi\u015fe duymak i\u00e7in nedenimiz olmasa bile, bundan mevcut ekonomik sistemin d\u00fcnyay\u0131 yar\u0131n da daha iyiye g\u00f6t\u00fcrece\u011fi sonucunu \u00e7\u0131karamay\u0131z.<\/p>\n

Bunu \u015f\u00f6yle bir \u00f6rnek \u00fczerinden a\u00e7abilirim: \u00c7\u00f6p \u00fcretimi \u00f6nemli \u00e7evresel sorunlardan birisidir. Ya\u015fad\u0131\u011f\u0131m\u0131z d\u00fcnyan\u0131n ya\u015fanabilir kalmas\u0131 i\u00e7in \u00e7\u00f6p \u00fcretimini azaltman\u0131n ya da hi\u00e7 olmazsa geri d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcm\u00fc kesin etkili k\u0131lman\u0131n bir yolunu bulmam\u0131z gerekiyor. Fakat bir an i\u00e7in bu problemi tamamen bir kenara b\u0131rakacak olursak \u00e7\u00f6p \u00fcretimi kendi ba\u015f\u0131na asl\u0131nda maddi refah\u0131n nesnel bir g\u00f6stergesidir. \u201cBolluk\u201d dendi\u011finde kafam\u0131zda canlanan arzu edilir bir refah seviyesidir. Bu nedenle bu terimin hi\u00e7bir olumsuz t\u0131n\u0131s\u0131 yoktur. Oysa bolluk ihtiya\u00e7tan fazlas\u0131na i\u015faret etti\u011fi i\u00e7in \u00e7\u00f6p olgusunu zorunlu olarak beraberinde getirir. \u015eu an i\u00e7inde ya\u015fad\u0131\u011f\u0131m\u0131z d\u00fcnyan\u0131n ola\u011fan\u00fcst\u00fc bir bolluk d\u00f6neminde oldu\u011funa ku\u015fku yok. \u00c7\u00f6p \u00fcretiminin ak\u0131l almaz boyutlardaki art\u0131\u015f\u0131 bunun nesnel g\u00f6stergelerinden biri.<\/p>\n

K\u00fcresel boyutta maddi refah\u0131n art\u0131\u015f\u0131n\u0131n bir di\u011fer g\u00f6stergesi de, tabii ki, a\u015f\u0131r\u0131 yoksulluk s\u0131n\u0131r\u0131n\u0131n alt\u0131nda ya\u015fayan bir kitlenin, iddia edildi\u011fi gibi, bu yoksulluktan kurtulmu\u015f olmalar\u0131. Elimizde k\u00fcresel boyutta refah art\u0131\u015f\u0131n\u0131 g\u00f6steren iki \u00f6l\u00e7\u00fct var. Tabii ki bundan ba\u015fka bir y\u0131\u011f\u0131n \u00f6l\u00e7\u00fct bulunabilir, fakat biz bu ikisini kar\u015f\u0131la\u015ft\u0131rmak istiyoruz. Bu maddi refah\u0131 yaratan \u015fey her ne ise, acaba elimizdeki bu iki \u00f6l\u00e7\u00fctten hangisine g\u00f6re bu \u201c\u015fey\u201d daha ba\u015far\u0131l\u0131 olmu\u015ftur? Bunun i\u00e7in yapmam\u0131z gereken son on y\u0131llarda a\u015f\u0131r\u0131 yoksullukta g\u00f6zlemlenen d\u00fc\u015f\u00fc\u015f\u00fc ayn\u0131 y\u0131llar i\u00e7inde \u00e7\u00f6p \u00fcretimindeki art\u0131\u015fla k\u0131yaslamak. Bu durumda refah\u0131 yaratan \u201cmekanizma\u201dn\u0131n \u00e7\u00f6p \u00fcretimi baz al\u0131nd\u0131\u011f\u0131nda daha \u201cba\u015far\u0131l\u0131\u201d oldu\u011funa ku\u015fku yok. Her y\u0131l \u00e7\u00f6pe giden g\u0131dan\u0131n e\u011fer da\u011f\u0131t\u0131labilse d\u00fcnyada a\u00e7l\u0131\u011f\u0131 bitirebilece\u011fi \u00e7\u00f6p konusunda ilk akla gelen \u015feylerden biri. Bu tabii ki yanl\u0131\u015f de\u011fil, fakat biz pop\u00fclizmin girdaplar\u0131ndan uzak durmak i\u00e7in bu t\u00fcr arg\u00fcmanlara tevess\u00fcl etmeyelim. \u00c7\u00f6p olgusuna sadece ve sadece bollukla ili\u015fkisi a\u00e7\u0131s\u0131ndan olumlu bir \u015fey olarak bak\u0131yoruz. Benim i\u015faret etmek istedi\u011fim \u015fey \u015fu: Toplam \u00fcretimle k\u0131yasland\u0131\u011f\u0131nda \u00e7\u00f6p \u00fcretimi oran\u0131n\u0131n s\u00fcrekli art\u0131\u015f e\u011filiminde oldu\u011funu g\u00f6r\u00fcyoruz. Fakat bu trendin sonuna kadar bu \u015fekilde devam edece\u011fini d\u00fc\u015f\u00fcnebilir miyiz? Diyelim ki \u00e7\u00f6p \u00fcretimini ger\u00e7ekten olumlu bir \u015fey olarak g\u00f6r\u00fcyoruz, hi\u00e7bir \u00f6nlem alm\u0131yoruz ve herhangi bir \u00e7evresel felaketle de kar\u015f\u0131la\u015fm\u0131yoruz. B\u00f6yle bir durumda bile bu \u201ctrend\u201din ayn\u0131 \u015fekilde kendini devam ettirece\u011fini varsaymak sa\u00e7mal\u0131k olurdu. \u00c7\u00fcnk\u00fc bunu varsaymak, bir s\u00fcre sonra \u00fcretimin % 100\u2019\u00fcn\u00fcn \u00e7\u00f6p olaca\u011f\u0131, dolay\u0131s\u0131yla hi\u00e7bir \u015fey t\u00fcketmeyece\u011fimiz anlam\u0131na geliyor. Bu hi\u00e7 m\u00fcmk\u00fcn de\u011fil. Ama ger\u00e7ek\u00e7i g\u00f6zle bakacak olursak \u00e7\u00f6p \u00fcretiminin % 50\u2019ye \u00e7\u0131kmas\u0131 bile asl\u0131nda yok denecek kadar d\u00fc\u015f\u00fck bir olas\u0131l\u0131k. Yani bu \u201ctrend\u201din kendini ayn\u0131 \u015fekilde devam ettirece\u011fini varsaymak m\u00fcmk\u00fcn de\u011fil. Peki di\u011fer \u00f6l\u00e7\u00fct s\u00f6z konusu oldu\u011funda oradaki trendin kendini koruyaca\u011f\u0131n\u0131 neye dayanarak s\u00f6yleyebiliriz. \u00c7\u00fcnk\u00fc yap\u0131lan \u015fey bu. E\u011fer bu trend ayn\u0131 \u015fekilde devam ederse 200 y\u0131l sonra a\u015f\u0131r\u0131 yoksulluk s\u0131n\u0131r\u0131n\u0131n alt\u0131nda hi\u00e7 kimse kalmayaca\u011f\u0131 m\u00fcjdesi veriliyor bize. Nas\u0131l \u00e7\u00f6p \u00fcretiminde -\u00f6nlem almaya hi\u00e7 gerek duyulmasa bile- do\u011fal diyebilece\u011fimiz bir s\u0131n\u0131r varsa, yoksullu\u011fun d\u00fc\u015f\u00fc\u015f trendinde de b\u00f6yle \u201cdo\u011fal\u201d, daha do\u011frusu sistemik bir s\u0131n\u0131r\u0131n olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131n garantisi ne? Sadece veriye bakmam\u0131z\u0131, sadece rakamlara odaklanmam\u0131z\u0131 s\u00f6yleyenlerin b\u00fct\u00fcn istedi\u011fi asl\u0131nda bizim bu soruyu sormamam\u0131z. Oysa bu rakamlar\u0131 hangi ko\u015fullarda nas\u0131l bir mekanizman\u0131n ortaya \u00e7\u0131karm\u0131\u015f oldu\u011funu bilmeden bu rakamlara dayanarak yapaca\u011f\u0131m\u0131z her t\u00fcrl\u00fc projeksiyon tamamen anlams\u0131z olacakt\u0131r. \u00c7\u00f6p \u00fcretimi belli ki maddi refah\u0131 yaratan mekanizman\u0131n sistemik bir par\u00e7as\u0131. Bu ko\u015fullar alt\u0131nda \u00e7\u00f6p \u00fcretimini belirli bir minimumun alt\u0131na indiremeyece\u011fimiz gibi onun belirli bir maksimumu ge\u00e7mesini de beklemeyiz. Peki ya d\u00fcnyadaki a\u015f\u0131r\u0131 yoksulluk tamamen ayn\u0131 \u015fekilde, maddi refah\u0131 yaratan bu mekanizman\u0131n sistemik bir par\u00e7as\u0131ysa? Ya a\u015f\u0131r\u0131 yoksulluk da bu \u015fartlar alt\u0131nda belirli bir maksimumu ge\u00e7mesini beklemeyece\u011fimiz fakat belirli bir minimumun alt\u0131na da indiremeyece\u011fimiz, maddi refah\u0131m\u0131z\u0131 bor\u00e7lu oldu\u011fumuz mekanizman\u0131n sistemik bir \u00f6zelli\u011fiyse?(23) E\u011fer \u00f6yleyse a\u015f\u0131r\u0131 yoksulluk s\u0131n\u0131r\u0131n\u0131n alt\u0131nda ya\u015fayan insanlar\u0131n say\u0131s\u0131ndaki (oransal) d\u00fc\u015f\u00fc\u015f trendi bir yerde duracak demektir. Bunun b\u00f6yle olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131n garantisinin ne oldu\u011funu sormak neden gayet me\u015fru olmas\u0131n?<\/p>\n

Kar\u015f\u0131la\u015ft\u0131r\u0131lamaz olanlar\u0131n kar\u015f\u0131la\u015ft\u0131r\u0131lmas\u0131
\n<\/strong>Jason Hickel\u2019in ba\u015flatt\u0131\u011f\u0131 bu tart\u0131\u015fmada ortal\u0131k sakinle\u015fip \u2018akademik ate\u015fkes\u2019 sa\u011fland\u0131ktan sonra Hickel da daha mutedil bir dille yazmaya ba\u015flar, ama temel bir talebinde buna ra\u011fmen \u0131srarc\u0131 olur. Hickel, Max Roser\u2019dan b\u00fct\u00fcn tart\u0131\u015fman\u0131n temelinde yatan infografi\u011fi Our World in Data<\/em>\u2019dan kald\u0131rmas\u0131n\u0131 ister. Bu ilk bak\u0131\u015fta asl\u0131nda tuhaf bir talep. \u00c7\u00fcnk\u00fc belirli verilerden \u00e7\u0131kar\u0131lan baz\u0131 istatistiksel sonu\u00e7lar\u0131n yay\u0131mlanmas\u0131na kar\u015f\u0131 \u00e7\u0131kmak ara\u015ft\u0131rmac\u0131lar\u0131n akademik \u00f6zg\u00fcrl\u00fc\u011f\u00fcne m\u00fcdahale olarak anla\u015f\u0131labilir. Di\u011fer yandan akademik \u00f6zg\u00fcrl\u00fc\u011f\u00fcn s\u0131n\u0131rs\u0131z olmad\u0131\u011f\u0131 da g\u00fcn gibi ortadad\u0131r. Irk\u00e7\u0131 bir ara\u015ft\u0131rmac\u0131n\u0131n \u0131rk\u00e7\u0131 zihniyetini temellendirmeye y\u00f6nelik bir projesi, \u00f6rne\u011fin, akademik olarak ara\u015ft\u0131r\u0131lmaya de\u011fer bir konu olarak g\u00f6r\u00fclemez. Max Roser ve ekibini \u0131rk\u00e7\u0131l\u0131kla k\u0131yaslamak haks\u0131zl\u0131k olarak g\u00f6r\u00fclebilir. \u0130kisi aras\u0131nda bir derece ya da \u015fiddet fark\u0131 oldu\u011funa ku\u015fku yok. Fakat ikisi aras\u0131nda \u00f6zsel olarak bir fark var m\u0131? Bug\u00fcn akl\u0131 ba\u015f\u0131nda pek \u00e7ok biliminsan\u0131 \u201cinsan \u0131rklar\u0131\u201d ile kastedilen \u015feyin nesnel, bilimsel bir temeli olmad\u0131\u011f\u0131nda,(24) bu kavram\u0131n 19. y\u00fczy\u0131l biyolojisinin \u0131rk\u00e7\u0131 e\u011filimlerinin sonucu uyduruldu\u011fu konusunda hemfikir.(25) Fakat kabul etmeli ki, bu asl\u0131nda rastlant\u0131sal olarak \u00f6yle. \u0130nsan\u0131n evriminde Australopithecus<\/em>lardan itibaren yan yana ya\u015fam\u0131\u015f pek \u00e7ok t\u00fcr ortaya \u00e7\u0131km\u0131\u015fken bug\u00fcn homo sapiens<\/em>\u2019in yapayaln\u0131z olmas\u0131 rastlant\u0131sal de\u011filse ne? O halde \u201c\u0131rk\u201d kavram\u0131n\u0131n uydurma oldu\u011fu do\u011fru olmakla beraber, \u0131rk\u00e7\u0131 bir ara\u015ft\u0131rma projesine kar\u015f\u0131 \u00e7\u0131kman\u0131n as\u0131l gerek\u00e7esi bu de\u011fil. \u00c7\u00fcnk\u00fc yaln\u0131zca buna dayanarak kar\u015f\u0131 \u00e7\u0131kmak akademik \u00f6zg\u00fcrl\u00fc\u011fe ger\u00e7ekten ayk\u0131r\u0131 olurdu. Kar\u015f\u0131 \u00e7\u0131kmam\u0131z\u0131n as\u0131l nedeni b\u00f6yle bir ara\u015ft\u0131rma projesinin belirli bir ideolojinin propagandas\u0131 d\u0131\u015f\u0131nda hi\u00e7bir hakiki bilimsel amaca hizmet etmeyecek olmas\u0131. \u015eimdi \u201cAfrika\u2019dan Einstein\u2019lar Newton\u2019lar \u00e7\u0131kt\u0131 da biz mi duymad\u0131k?\u201d zihniyetinin yukar\u0131da de\u011findi\u011fim \u201cAfrika\u2019da milyarderler ya\u015f\u0131yordu da biz mi duymad\u0131k?\u201d zihniyetiyle paralelli\u011fine dikkat \u00e7ekmek isterim. \u0130kisinin hatas\u0131 ortak: kar\u015f\u0131la\u015ft\u0131r\u0131lamaz olanlar\u0131n kar\u015f\u0131la\u015ft\u0131r\u0131lmas\u0131. IQ testlerinin nesnel olarak \u00f6l\u00e7t\u00fc\u011f\u00fc tek \u015feyin IQ testlerindeki ba\u015far\u0131 oran\u0131 oldu\u011fu hep s\u00f6ylenir. Birbirinden \u00e7ok farkl\u0131 toplumlarda ya\u015fam\u0131\u015f insanlar\u0131n \u201czek\u00e2\u201dlar\u0131n\u0131 nesnel olarak \u00f6l\u00e7ecek hi\u00e7bir kriter bulamazs\u0131n\u0131z. Ba\u015fka deyi\u015fle bu insanlar zek\u00e2 bak\u0131m\u0131ndan kar\u015f\u0131la\u015ft\u0131r\u0131lamazlar. \u00d6te yandan Max Roser\u2019\u0131n yapt\u0131\u011f\u0131 buna tam olarak paralel: Eski M\u0131s\u0131r\u2019\u0131n zenginli\u011fini Victoria d\u00f6nemi Britanya\u2019s\u0131n\u0131n zenginli\u011fiyle, s\u00f6m\u00fcrgecilik \u00f6ncesi d\u00f6nemde ya\u015fam\u0131\u015f Afrika\u2019n\u0131n kadim halklar\u0131n\u0131n zenginli\u011fini g\u00fcn\u00fcm\u00fcz toplumunun zenginli\u011fiyle kar\u015f\u0131la\u015ft\u0131ramazs\u0131n\u0131z. Bu kar\u015f\u0131la\u015ft\u0131rmada \u0131srar etmenin tek nedeni bilimsel de\u011fil, yukar\u0131da ortaya koymaya \u00e7al\u0131\u015ft\u0131\u011f\u0131m gibi, belirli bir ideolojinin propagandas\u0131 olabilir. O halde Hickel\u2019in talep etti\u011finden fazlas\u0131n\u0131 istemeye hakk\u0131m\u0131z var: Max Roser\u2019\u0131n s\u00f6z konusu infografi\u011fi geri \u00e7ekmesi yetmez, bunun dayand\u0131\u011f\u0131 t\u00fcrde \u201cara\u015ft\u0131rma\u201dlar\u0131n akademiye sokulmamas\u0131 gerekir.<\/p>\n

Dipnotlar<\/strong><\/p>\n

1) https:\/\/www.theguardian.com\/commentisfree\/2019\/jan\/29\/bill-gates-davos-global-poverty-infographic-neoliberal<\/p>\n

2) https:\/\/whyevolutionistrue.wordpress.com\/2019\/01\/31\/is-the-world-really-getting-poorer-a-response-to-that-claim-by-steve-pinker\/<\/p>\n

3) https:\/\/ourworldindata.org\/extreme-history-methods<\/p>\n

4) https:\/\/www.jasonhickel.org\/blog\/2019\/2\/6\/response-to-max-roser<\/p>\n

5) https:\/\/glineq.blogspot.com\/2019\/02\/global-poverty-over-long-term.html<\/p>\n

6) https:\/\/www.vox.com\/future-perfect\/2019\/2\/12\/18215534\/bill-gates-global-poverty-chart<\/p>\n

7) https:\/\/www.theguardian.com\/commentisfree\/2019\/jan\/29\/bill-gates-davos-global-poverty-infographic-neoliberal<\/p>\n

8) https:\/\/whyevolutionistrue.wordpress.com\/2019\/01\/31\/is-the-world-really-getting-poorer-a-response-to-that-claim-by-steve-pinker\/<\/p>\n

9) https:\/\/www.aljazeera.com\/programmes\/upfront\/2018\/03\/steven-pinker-trump-violence-religion-180323165958898.html<\/p>\n

10) https:\/\/www.cato.org\/publications\/commentary\/leftists-are-trying-muddy-waters-falling-global-poverty<\/p>\n

11) https:\/\/www.resilience.org\/stories\/2019-02-04\/a-letter-to-steven-pinker-about global-poverty\/<\/p>\n

12) https:\/\/ourworldindata.org\/extreme-history-methods<\/p>\n

13) https:\/\/www.resilience.org\/stories\/2019-02-07\/a-response-to-max-roser-how-not-to-measure-global-poverty\/<\/p>\n

14) https:\/\/glineq.blogspot.com\/2019\/02\/global-poverty-over-long-term.html<\/p>\n

15) https:\/\/www.vox.com\/future-perfect\/2019\/2\/12\/18215534\/bill-gates-global-poverty-chart<\/p>\n

16) https:\/\/www.academia.edu\/2745113\/Empires_of_inequality_ancient_China_and_Rome<\/p>\n

17) https:\/\/www.academia.edu\/8660373\/The_Size_of_the_Economy_and_the_Distribution_of_Income_in_the_Roman_Empire<\/p>\n

18) https:\/\/slides.ourworldindata.org\/world-poverty\/#\/GDP-year-1<\/p>\n

19) https:\/\/www.gatesnotes.com\/Books\/Factfulness#<\/p>\n

20) https:\/\/news.harvard.edu\/gazette\/story\/2019\/06\/focal-point-harvard-professor-steven-pinker-says-the-truth-lies-in-the-data\/<\/p>\n

21) https:\/\/www.haaretz.com\/us-news\/MAGAZINE-how-yuval-noah-harari-became-the-pet-ideologist-of-the-liberal-elites-1.6673776<\/p>\n

22) https:\/\/www.theguardian.com\/culture\/2018\/sep\/09\/21-lessons-for-the-21st-century-by-yuval-noah-harari-digested-read<\/p>\n

23) Ekonomistlerin \u201corta gelir tuza\u011f\u0131\u201d (middle income trap) dedikleri olgu tam olarak benim burada i\u015faret etmek istedi\u011fim \u201ctuzak\u201dla \u00f6rt\u00fc\u015fm\u00fcyor. Fakat paralellik \u00e7ok a\u00e7\u0131k. \u00c7\u00fcnk\u00fc bu \u201corta gelir tuza\u011f\u0131\u201d da mevcut d\u00fczenin sistemik bir \u00f6zelli\u011fi olmal\u0131.<\/p>\n

24) https:\/\/www.scientificamerican.com\/article\/race-is-a-social-construct-scientists-argue\/<\/p>\n

25) https:\/\/www.newsweek.com\/there-no-such-thing-race-283123<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Tart\u0131\u015fmay\u0131 ba\u015flatan ilk k\u0131v\u0131lc\u0131m Bill Gates\u2019in 19 Ocak 2019 tarihli bir twitter mesaj\u0131 oldu. Bu mesajda Gates bir grafi\u011fi payla\u015ft\u0131. Buna g\u00f6re 1820-2015 y\u0131llar\u0131 aras\u0131nda a\u015f\u0131r\u0131 yoksulluk k\u00fcresel \u00f6l\u00e7ekte % 94\u2019ten % 10\u2019a gerilemi\u015ftir. Bu grafi\u011fin alt\u0131na Gates \u015funu yazd\u0131: \u201cBu benim favori infografiklerimden biri. Hayat\u0131n son iki y\u00fczy\u0131lda nas\u0131l geli\u015fti\u011fini pek \u00e7ok insan hafife […]<\/p>\n","protected":false},"author":2040,"featured_media":38573,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_acf_changed":false,"footnotes":""},"categories":[5586,38],"tags":[5591,5592,433],"class_list":["post-38572","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-190-sayi","category-dergi-sayilari","tag-bill-gates","tag-insanligin-sonu","tag-kapitalizm"],"acf":[],"aioseo_notices":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/38572","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/users\/2040"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=38572"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/38572\/revisions"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media\/38573"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=38572"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=38572"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=38572"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}