Gel etme kar\u0131nca karde\u015f.<\/p>\n
A\u011fustos b\u00f6ce\u011fine ac\u0131<\/p>\n
Kabahat onun mu sanki<\/p>\n
\u015eark\u0131 s\u00f6ylediyse b\u00fct\u00fcn yaz<\/p>\n
(Uslu, 2013, s. 27)<\/p>\n
Fabllar insana hayvan derisi giydirir, onlar\u0131 konu\u015fturur. Bir yandan da hayvanlara \u00f6zg\u00fc oldu\u011fu d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fclen birtak\u0131m tiplemelerden de soyut de\u011fildir konu\u015fmalar. Hem hayvanlar\u0131 hem de insanlar\u0131 dinleriz, hikayelerde i\u00e7 i\u00e7e girerler. \u00d6rne\u011fin La Fontaine, insanlar\u0131n duygular\u0131n\u0131 hayvanlar\u0131n \u00f6zellikleri \u00fczerinden i\u015fler. Hayvanlar\u0131 konu\u015fturmas\u0131n\u0131n sebebini ise Aristoteles\u2019in masallarda yaln\u0131zca hayvanlar\u0131n bulunmas\u0131n\u0131 istedi\u011fine dayand\u0131r\u0131r. Tart\u0131\u015ft\u0131r\u0131r, \u00f6\u011fretir; kar\u0131ncan\u0131n \u00e7al\u0131\u015fkan ve kalpsiz oldu\u011funu ondan \u00f6\u011frenmi\u015fizdir. Sabahattin Ey\u00fcbo\u011flu Masallar<\/em> kitab\u0131n\u0131n \u00e7evirmen \u00f6ns\u00f6z\u00fcnde, hata oldu\u011funu ekleyerek, La Fontaine\u2019in \u00e7ocuklara ders veren \u00f6\u011fretmen olarak g\u00f6r\u00fcld\u00fc\u011f\u00fcnden de bahseder (Fontaine, 2019). Bizlere bilgi sunan ilk kaynaklardan oldu\u011fu alt\u0131 \u00e7izilir. S\u00f6ylenebilir ki, insanlar ilk \u00f6\u011f\u00fctlerini de hayvanlar arac\u0131l\u0131\u011f\u0131yla iletmi\u015ftir. S\u00f6yleyeceklerini hayvan derisi ard\u0131nda seslendirmi\u015ftir. Muzaffer Tayyip Uslu\u2019nun \u015eimdilik<\/em>\u2019teki naif \u015fiiri de bu seslenmeye farkl\u0131 bir \u00f6rnek de\u011fil mi? Kar\u0131ncan\u0131n tavr\u0131na sitem de\u011fil mi?<\/p>\n La Fontaine Masallar<\/em> kitab\u0131n\u0131n \u00fc\u00e7 hikayesinde hayvanlar\u0131n yasl\u0131 halinden, duygular\u0131ndan bahseder. Ancak bir ayr\u0131m eklemek gerekir. \u00c7\u00fcnk\u00fc okuduklar\u0131m\u0131z insanlar\u0131n duygular\u0131d\u0131r. Mesela Kartalla Bokb\u00f6ce\u011fi <\/em>hikayesinde\/\u015fiirinde kartal alt\u0131 ay yas tutar. B\u00f6ylesine ciddi bir ayr\u0131m olmas\u0131na ra\u011fmen, Hayvanlar Nas\u0131l Yas Tutar<\/em>\u2019\u0131 tan\u0131tmaya La Fontaine ile ba\u015flamam\u0131n sebebi, Barbara J. King\u2019in \u00f6ns\u00f6zde kar\u0131ncalar\u0131n kendi t\u00fcr\u00fcnden birisi \u00f6ld\u00fc\u011f\u00fcndeki tepkisinden bahsediyor olmas\u0131yd\u0131.<\/p>\n Biyolog E. O. Wilson\u2019\u0131n 1950\u2019lerde g\u00f6zlemledi\u011fi bu \u00f6r\u00fcnt\u00fcy\u00fc daraltarak aktar\u0131yorum: Kar\u0131ncalardan biri, hareketsiz bir \u015fekilde, grubun di\u011ferlerinden ayr\u0131 bir yerde yat\u0131yor. Onun d\u0131\u015f\u0131ndaki herkes, neredeyse her zamanki i\u015fleyi\u015finde, ko\u015fturuyor sa\u011fa sola. Sadece o, yerde hareketsiz halde yat\u0131yor. \u00d6l\u00fc bir halde. Yakla\u015f\u0131k iki g\u00fcn sonra bedeninden bir koku yay\u0131lmaya ba\u015fl\u0131yor, grubun di\u011ferlerini de etkileyen g\u00fc\u00e7l\u00fc kimyasal bir koku. Bir s\u00fcre sonra ba\u015fka bir kar\u0131nca yan\u0131na geliyor ve cesedi bir mezarl\u0131\u011fa ta\u015f\u0131yor. Bu mezarl\u0131k, cesedi ortadan kald\u0131rmak i\u00e7in \u00f6l\u00fclerin getirildi\u011fi bir yer. Yani bir kar\u0131nca \u00f6l\u00fcyor, birka\u00e7 g\u00fcn \u00f6ld\u00fc\u011f\u00fc yerde yat\u0131yor, bir ba\u015fka kar\u0131nca da cesedini al\u0131p mezarl\u0131\u011fa g\u00f6t\u00fcr\u00fcyor. Yap\u0131lan ara\u015ft\u0131rmalarda, bahsi ge\u00e7en kimyasal kokuyu \u2013 oleik asidi<\/em> canl\u0131 kar\u0131ncaya d\u00f6kt\u00fcklerinde de ayn\u0131 i\u015flemin ger\u00e7ekle\u015fti\u011fi g\u00f6r\u00fcl\u00fcyor. Barbara J. King bu hikayeyle kar\u0131ncalar\u0131n \u201carkada\u015flar\u0131\u201d i\u00e7in ac\u0131 duymad\u0131klar\u0131n\u0131 ve yas tutmad\u0131klar\u0131n\u0131 anlat\u0131yor. Ve neredeyse Muzaffer Tayyip Uslu\u2019nun sitemine yakla\u015f\u0131yor.<\/p>\n Kitapta pek \u00e7ok hayvan\u0131n yas tutma bi\u00e7iminden bahsediliyor. Ancak daha da \u00f6nemlisi, her t\u00fcr\u00fcn kendi i\u00e7erisinde de yas s\u00fcrecinde hissetti\u011fi ac\u0131n\u0131n farkl\u0131la\u015ft\u0131\u011f\u0131. \u015eayet bu, felsefe tarihinde hayvanlar\u0131n otomatik davran\u0131\u015flarda bulunan canl\u0131lar oldu\u011fu fikrine y\u00f6nelik getirilecek bir ele\u015ftiri olabilir. Bir tay \u00f6ld\u00fc\u011f\u00fc zaman baz\u0131 k\u0131sraklar \u00e7ok stresliyken baz\u0131lar\u0131 da pek az tepki verebiliyor. Yani hayvanlar \u00f6l\u00fclerine bir di\u011fer t\u00fcrde\u015finden farkl\u0131 tepkiler veriyor. Ay\u0131lar\u0131n ve ceylanlar\u0131n ac\u0131lar\u0131, fillerin bedenlerinden yay\u0131lan dalgalar ve pek \u00e7ok canl\u0131 kendine \u00f6zg\u00fc bir ifadeyle anlat\u0131yor kendisini. Her birini kitaptan \u00f6\u011freniyoruz.<\/p>\n Barbara J. King, Caryn Hartglass\u2019le yapt\u0131\u011f\u0131 Personalities on the Plate: The Lives & Minds of Animals We Eat <\/em>(King, 2017) adl\u0131 s\u00f6yle\u015fisinde kayb\u0131n \u00f6ncesi ve sonras\u0131n\u0131n hayvanlar\u0131n yas tutup tutmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 anlayabilmek i\u00e7in \u00f6nemli oldu\u011fundan bahsediyor. Kendisine g\u00f6re yas\u0131n tan\u0131m\u0131 hayatta kalan\u0131n davran\u0131\u015flar\u0131ndaki g\u00f6zlemlenebilir farklar. \u0130li\u015fki kurmaktan uzak durma, i\u015ftahs\u0131zl\u0131k, uyku problemleri, stresli y\u00fcz ifadeleri ve ses tonu. Barbara J. King\u2019e g\u00f6re yas\u0131n tan\u0131m\u0131n\u0131n \u00f6nemi, kitap boyunca s\u00fcrd\u00fcrd\u00fc\u011f\u00fc hik\u00e2ye anlat\u0131m tarz\u0131n\u0131 anlamak i\u00e7in de k\u0131ymetli. \u00c7\u00fcnk\u00fc anlat\u0131lan her bir hik\u00e2yede \u00f6l\u00fcm \u00f6ncesi, \u00f6l\u00fcm ve sonras\u0131 anlat\u0131l\u0131yor. Yaz\u0131l\u0131 olarak anlat\u0131lmas\u0131n\u0131n yan\u0131nda \u201cOkumalar ve G\u00f6rsel Kaynaklar\u201d b\u00f6l\u00fcm\u00fcndeki foto\u011fraflar ve videolar hayvanlarda keder, yas ve sevgi duygular\u0131 hakk\u0131nda d\u00fc\u015f\u00fcnmek i\u00e7in gerekli materyali zenginle\u015ftiriyor (Kitab\u0131n referans\u0131yla video: Youtube\u2019a \u201cLittle Hope for Chile’s Highway Hero Dog\u201d yazabilirsiniz).<\/p>\n Kitab\u0131n kapa\u011f\u0131n\u0131 g\u00f6rd\u00fc\u011f\u00fcmde, \u201cHayvanlar nas\u0131l yas tutar?\u201d gibi bir sorunun, bir tavr\u0131 i\u00e7erdi\u011fini, yani en az\u0131ndan \u201cHayvanlar yas tutar m\u0131?\u201d sorusunu atlad\u0131\u011f\u0131n\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcnm\u00fc\u015ft\u00fcm. Kitab\u0131n i\u00e7erisinde bu iki soruya da yer veriyor Barbara J. King. Her b\u00f6l\u00fcmde hem kan\u0131tl\u0131yor hem de nas\u0131ll\u0131\u011f\u0131n\u0131<\/em> anlat\u0131yor. Yapt\u0131\u011f\u0131 TED konu\u015fmas\u0131nda da bunlar\u0131 \u00f6zetleyerek yineliyor. Di\u011fer yandan, \u00f6nemli say\u0131lan bu iki sorudan \u00f6nce, antropoloji profes\u00f6r\u00fc yazar\u0131n vurgusunun insan merkezci d\u00fc\u015f\u00fcnme tarz\u0131 oldu\u011funu s\u00f6ylemek gerekir. Yani yazar \u201cHayvanlar yas tutar m\u0131?\u201d sorusundan \u00f6nce kendimizi durmaktan al\u0131koymam\u0131z gereken yerin antroposantrik d\u00fc\u015f\u00fcnme al\u0131\u015fkanl\u0131klar\u0131 oldu\u011funu hat\u0131rlat\u0131yor.<\/p>\n \u00a0<\/em>Raskolnikov Kitap<\/em> Rengin Aslan \u00e7evirisiyle \u00e7ok keyifli bir bilim kitab\u0131 kazand\u0131rm\u0131\u015f T\u00fcrk\u00e7eye. Ve son olarak, \u00e7evirmen Rengin Aslan\u2019\u0131n Facebook hesab\u0131nda dile getirdi\u011fi, benim de kitab\u0131 okudu\u011fumda birden d\u00fc\u015f\u00fcnmeye ba\u015flad\u0131\u011f\u0131m konunun diyet de\u011fi\u015ftirmek fikri oldu\u011funu \u015fa\u015f\u0131rarak s\u00f6ylemek istiyorum. Kitab\u0131n ilk iki b\u00f6l\u00fcm\u00fcn\u00fc okudu\u011fumda hayat\u0131m\u0131n hi\u00e7bir d\u00f6neminde ilgi duymad\u0131\u011f\u0131m vejetaryenlik hakk\u0131nda d\u00fc\u015f\u00fcnmeye ba\u015flad\u0131m. Bunu, Rengin Aslan bu konuda bir not yazmasayd\u0131 payla\u015famazd\u0131m san\u0131r\u0131m. Kendisinin notunu g\u00f6r\u00fcnce, \u201cdemek ki kitab\u0131n b\u00f6yle bir kuvveti de var\u201d dedim. Evet, kitap hem anlat\u0131yor, d\u00fc\u015f\u00fcnmeye imk\u00e2n veriyor hem de harekete ge\u00e7iriyor.<\/p>\n Kaynak\u00e7a<\/strong><\/p>\n Fontaine, J. d. (2019). Masallar.<\/em> (S. Ey\u00fcbo\u011flu, \u00c7ev.) \u0130stanbul.<\/p>\n King, B. J. (2017, 5 19). Barbara J. King, Personalities on the Plate: The Lives & Minds of Animals We Eat. (C. Hartglass, R\u00f6portaj Yapan) 11 20, 2019 tarihinde responsibleeatingandliving: https:\/\/responsibleeatingandliving.com\/favorites\/barbara-j-king-personalities-on-the-plate-the-lives-minds-of-animals-we-eat\/ adresinden al\u0131nd\u0131<\/p>\n Uslu, M. T. (2013). \u015eimdilik.<\/em> \u0130stanbul: Yap\u0131 Kredi Yay\u0131nlar\u0131.<\/p>\n Hayvanlar Nas\u0131l Yas Tutar?<\/strong><\/p>\n Barbara J. King, \u00c7ev. Rengin Arslan, Raskolnikov Kitap, 2019, 264 s.<\/strong><\/p>\n <\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":" Gel etme kar\u0131nca karde\u015f. A\u011fustos b\u00f6ce\u011fine ac\u0131 Kabahat onun mu sanki \u015eark\u0131 s\u00f6ylediyse b\u00fct\u00fcn yaz (Uslu, 2013, s. 27) Fabllar insana hayvan derisi giydirir, onlar\u0131 konu\u015fturur. Bir yandan da hayvanlara \u00f6zg\u00fc oldu\u011fu d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fclen birtak\u0131m tiplemelerden de soyut de\u011fildir konu\u015fmalar. Hem hayvanlar\u0131 hem de insanlar\u0131 dinleriz, hikayelerde i\u00e7 i\u00e7e girerler. \u00d6rne\u011fin La Fontaine, insanlar\u0131n duygular\u0131n\u0131 hayvanlar\u0131n […]<\/p>\n","protected":false},"author":685,"featured_media":38716,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_acf_changed":false,"footnotes":""},"categories":[5586,38,513,510,511],"tags":[5610,5611],"class_list":["post-38715","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-190-sayi","category-dergi-sayilari","category-kitapcil","category-surekli-bolumler","category-yayin-dunyasi","tag-hayvanlar-nasil-yas-tutar","tag-raskolnikov-kitap"],"acf":[],"aioseo_notices":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/38715","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/users\/685"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=38715"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/38715\/revisions"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media\/38716"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=38715"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=38715"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=38715"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}