{"id":38875,"date":"2019-12-07T03:44:45","date_gmt":"2019-12-07T00:44:45","guid":{"rendered":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/?p=38875"},"modified":"2019-12-06T12:51:08","modified_gmt":"2019-12-06T09:51:08","slug":"dindarlar-daha-mi-ahlakli","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/2019\/12\/07\/dindarlar-daha-mi-ahlakli","title":{"rendered":"Dindarlar daha m\u0131 ahlakl\u0131?"},"content":{"rendered":"

Ne yaz\u0131k ki yanl\u0131\u015f bir yarg\u0131y\u0131 d\u00fczeltmek \u00e7ok zor. Ateistlerin ya da agnostiklerin ahlaken eksik olduklar\u0131 ve dini inan\u00e7 sahibi olman\u0131n ya da kurumsal bir dine ba\u011fl\u0131 olman\u0131n ki\u015fiyi do\u011fal olarak ahlakl\u0131 biri haline getirdi\u011fi yan\u0131lg\u0131s\u0131ndan s\u00f6z ediyorum. Ateist ve agnostiklerin oran\u0131 genel toplum i\u00e7inde y\u00fczde ka\u00e7t\u0131r? Ya da ateistler daha \u00e7ok mu su\u00e7 i\u015flerler? Ahlaki tutum ve davran\u0131\u015f tek ba\u015f\u0131na sadece ki\u015finin dini inan\u00e7lar\u0131na ba\u011flanabilir mi? Co\u011frafyam\u0131zda bu sorulara yan\u0131t veren net \u00e7al\u0131\u015fma ve sonu\u00e7 akl\u0131ma gelmiyor. Belki benim dikkatimden ka\u00e7m\u0131\u015ft\u0131r ya da belki daha d\u00fc\u015f\u00fck olas\u0131l\u0131kla hi\u00e7 \u00e7al\u0131\u015f\u0131lmam\u0131\u015ft\u0131r. S\u00f6z\u00fcm\u00fcz meclisten d\u0131\u015far\u0131 deyip di\u011fer co\u011frafyalarda bu sorulara yan\u0131t bulmaya \u00e7al\u0131\u015fanlar ne gibi sonu\u00e7lar elde etmi\u015fler bir bakal\u0131m.<\/p>\n

Oxford \u00dcniversitesi yay\u0131nlar\u0131n\u0131n \u00e7\u0131kard\u0131\u011f\u0131 D\u00fcnya H\u0131ristiyanl\u0131k Ansiklopedisi rakamlar\u0131na g\u00f6re d\u00fcnya n\u00fcfusunun %84\u2019\u00fc belirli kurumsal bir dine ba\u011fl\u0131d\u0131r. Nijerya\u2019da halk\u0131n %98\u2019i inan\u00e7l\u0131 oldu\u011funu, Endonezya\u2019da ise n\u00fcfusun onda dokuzu din ve Tanr\u0131 u\u011fruna canlar\u0131n\u0131 verebileceklerini ifade etmi\u015ftir. \u0130rlanda piyasa ara\u015ft\u0131rmalar\u0131 b\u00fcrosunun anketinde n\u00fcfusun %87\u2019si inan\u00e7l\u0131 oldu\u011funu belirtmi\u015ftir. Britanya toplumunda 2011 y\u0131l\u0131nda yap\u0131lan ara\u015ft\u0131rmada ise halk\u0131n %72\u2019si H\u0131ristiyan, %3\u2019\u00fc ise M\u00fcsl\u00fcman oldu\u011funu belirtmi\u015ftir. Amerika\u2019da 2007 y\u0131l\u0131nda yap\u0131lan Pew Forum anketine kat\u0131lanlar\u0131n %97\u2019si Tanr\u0131 veya bir evrensel ruha inand\u0131\u011f\u0131n\u0131, %58\u2019i g\u00fcnde bir kez ibadet etti\u011fini belirtmi\u015ftir. Federal Hapishaneler B\u00fcrosu istatistiklerine g\u00f6re hapishanedeki mahk\u00fbmlar\u0131n yaln\u0131zca %0,2\u2019si ateisttir. Bu rakamlar d\u00fcnya genelinde inan\u00e7l\u0131 n\u00fcfus oran\u0131n\u0131n belirgin bir bi\u00e7imde y\u00fcksek oldu\u011funu, ateist n\u00fcfusun ise olduk\u00e7a k\u00fc\u00e7\u00fck y\u00fczdelerde kald\u0131\u011f\u0131n\u0131 g\u00f6stermektedir.<\/p>\n

\"\"
Engizisyon zindan\u0131n\u0131 betimleyen bir \u00e7izim.<\/figcaption><\/figure>\n

\u015eimdi ba\u015f\u0131n\u0131z\u0131 ellerinizin aras\u0131na al\u0131n bir d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcn bakal\u0131m ge\u00e7mi\u015fte veya ya\u015fad\u0131\u011f\u0131n\u0131z zaman diliminde \u00fcz\u00fclerek haberdar oldu\u011funuz soygunu, tacizi, cinayeti, katliam\u0131, \u015fiddeti bunca ahlaks\u0131z eylemi hep bu oran olarak k\u00fc\u00e7\u00fck kalm\u0131\u015f ateist gruplar m\u0131 ger\u00e7ekle\u015ftirmi\u015ftir. Sadece bu basit sorunun yan\u0131t\u0131 bile yaz\u0131n\u0131n ba\u015f\u0131ndaki yanl\u0131\u015f yarg\u0131y\u0131 yerle bir etmeye yeter de artar bile. Ama elin o\u011flu bu kadarla kalmam\u0131\u015f, bilimde \u015f\u00fcphe esas oldu\u011fundan bu yarg\u0131y\u0131 do\u011fru mu yanl\u0131\u015f m\u0131 diye enine boyuna incelemi\u015f.<\/p>\n

Baz\u0131 ara\u015ft\u0131rma sonu\u00e7lar\u0131<\/strong><\/p>\n

20.y\u00fczy\u0131l\u0131n tam orta yeri 1950 y\u0131l\u0131nda Murray Ross, YMCA\u2019n\u0131n (Young Men\u2019s Christian Association) 2000 \u00fcyesi ile bir anket yapm\u0131\u015f, agnostiklerle ateistlerin yoksullara yard\u0131m etme isteklerini belirtmeleri olas\u0131l\u0131\u011f\u0131n\u0131n, kendilerini koyu dindar olarak niteleyen ki\u015filere k\u0131yasla daha y\u00fcksek oldu\u011funu bulmu\u015ftur. Travis Hirschi ve Rodney Stark, 1969\u2019da d\u00fczenli kiliseye giden ve gitmeyen \u00e7ocuklar aras\u0131nda \u00e7ocuklar\u0131n kendi bildirimlerine g\u00f6re su\u00e7 i\u015fleme olas\u0131l\u0131klar\u0131 a\u00e7\u0131s\u0131ndan bir fark olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 bulmu\u015ftur. Benzer bir bulgu da 1975 y\u0131l\u0131nda Ronald Smith, Gregory Wheeler ve Edward Diener adl\u0131 ara\u015ft\u0131rmac\u0131lar\u0131n \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131nda elde edilmi\u015ftir; dini okullara giden \u00fcniversite \u00f6\u011frencilerinin kopya \u00e7ekme olas\u0131l\u0131\u011f\u0131n\u0131n, dini okullara gitmeyen ateist ve agnostik ya\u015f\u0131tlar\u0131ndan daha d\u00fc\u015f\u00fck olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 bulmu\u015flar. David Wulff\u2019un din psikolojisi alan\u0131nda yapt\u0131\u011f\u0131 ba\u011fl\u0131la\u015f\u0131m \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131ndan olu\u015fan ara\u015ft\u0131rmas\u0131; \u201cdine ba\u011fl\u0131l\u0131k, kiliseye gitme, doktrinsel ortodoksi, dine verilen \u00f6nem vb\u201d ile \u201cetnomerkezcilik, yetkecilik, dogmac\u0131l\u0131k, toplumsal mesafe, kat\u0131l\u0131k, belirsizli\u011fe tahamm\u00fcls\u00fczl\u00fck, di\u011fer etnik ve dini gruplara kar\u015f\u0131 \u00e7e\u015fitli \u00f6nyarg\u0131lar\u201d aras\u0131nda tutarl\u0131 bir olumlu ba\u011fl\u0131la\u015f\u0131m oldu\u011funu ortaya \u00e7\u0131karm\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n

H\u0131ristiyan Mennocu Amish gruplar\u0131 ile gelenek\u00e7i Yahudi gruplar\u0131n\u0131n \u00e7ocuk ve ergenleri ile yapt\u0131klar\u0131 \u00e7al\u0131\u015fmada Nucci ve Turiel (1991), bu gruplar i\u00e7in dinin kurallar\u0131n\u0131n grup \u00fcyeleri i\u00e7in bir zorunluluk olarak g\u00f6r\u00fcld\u00fcklerini, buna kar\u015f\u0131n bu dini kurallar\u0131n ahlak kurallar\u0131ndan farkl\u0131 bir \u015fekilde kavramsalla\u015ft\u0131r\u0131ld\u0131klar\u0131n\u0131 g\u00f6stermi\u015flerdir. Otorite kayna\u011f\u0131n\u0131 Tanr\u0131 s\u00f6z\u00fcn\u00fcn olu\u015fturdu\u011fu kurallar Tanr\u0131 taraf\u0131ndan belirlenmemi\u015f olsa ba\u015fka t\u00fcrl\u00fc davranman\u0131n kabul edilebilece\u011fi yayg\u0131n d\u00fc\u015f\u00fcnce iken, ahlak kurallar\u0131na gelince yap\u0131lan yorumlar farkl\u0131d\u0131r. Denekler, uzla\u015f\u0131msal dini kurallar\u0131n din otoriteleri taraf\u0131ndan yasal bir \u015fekilde de\u011fi\u015ftirilemeyece\u011fini d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcyor. Deneklerin t\u00fcm\u00fc, her soruda Tanr\u0131\u2019n\u0131n herhangi bir \u015fekilde buyru\u011fu olmad\u0131\u011f\u0131 eylemlere giri\u015fmenin sak\u0131ncas\u0131 olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 belirtmi\u015fler. Amish ve Yahudi \u00e7ocuk ve ergenlerinin \u00e7o\u011fu di\u011fer dinlerin \u00fcyelerinin kendi dinlerinin uygulamalar\u0131na ters d\u00fc\u015fen eylemlerinin kabul edilebilece\u011fini belirtmi\u015fler. Yani dini kurallara uyma zorunlulu\u011fu di\u011fer din gruplar\u0131n\u0131 da i\u00e7ine alacak \u015fekilde genelle\u015ftirilmemi\u015f. Ahlaki davran\u0131\u015flar konusundaki yorum farkl\u0131l\u0131klar\u0131 hemen g\u00f6ze \u00e7arpar. Deneklerin \u00e7o\u011fu (sorulara g\u00f6re %84 ile %100 aras\u0131nda de\u011fi\u015fen oranlarda) kurallar Tanr\u0131 taraf\u0131ndan verilmi\u015f olmasa da, ahlaka ayk\u0131r\u0131 davranman\u0131n k\u00f6t\u00fc olaca\u011f\u0131 kan\u0131s\u0131ndad\u0131r. Tanr\u0131 herhangi bir \u015fey buyurmam\u0131\u015f olsa da h\u0131rs\u0131zl\u0131k yapmak ya da ba\u015fkas\u0131na fiziksel olarak zarar vermek k\u00f6t\u00fcd\u00fcr. Deneklerin \u00e7o\u011funlu\u011fu (sorular\u0131n \u00e7o\u011funda %88 ile %97\u2019si) ahlak kurallar\u0131n\u0131 de\u011fi\u015ftirmenin ve ba\u015fka dinlerden olanlar\u0131n bu kurallar\u0131 ihlal etmesinin k\u00f6t\u00fc oldu\u011funu d\u00fc\u015f\u00fcnmektedir.\u00a0 G\u00f6r\u00fcnen o ki ki\u015finin ahlaki a\u00e7\u0131dan olumlu davran\u0131\u015flara sahip olup olmamas\u0131 dindar olup olmamas\u0131ndan ba\u011f\u0131ms\u0131zd\u0131r.<\/p>\n

\"\"
Ki\u015finin ahlaki a\u00e7\u0131dan olumlu davran\u0131\u015flara sahip olup olmamas\u0131 dindar olup olmamas\u0131ndan ba\u011f\u0131ms\u0131zd\u0131r.<\/figcaption><\/figure>\n

Davran\u0131\u015flar\u0131m\u0131z tek bir nedene indirgenemez<\/strong><\/p>\n

Su\u00e7u bir tek \u015feye \u00f6rne\u011fin \u0131rka, inanca, sosyal s\u0131n\u0131fa veya bir gene indirgeme merak\u0131 y\u00fczy\u0131llard\u0131r var olagelmi\u015ftir. Bu beyhude \u00e7aba bilim toplulu\u011fu i\u00e7inde de d\u00f6nem d\u00f6nem filizlenmektedir. 20. y\u00fczy\u0131l\u0131n son d\u00f6nemlerinde insan davran\u0131\u015flar\u0131na ili\u015fkin her \u015feyi genlerle a\u00e7\u0131klama \u00e7\u0131lg\u0131nl\u0131\u011f\u0131 ortal\u0131\u011f\u0131 kas\u0131p kavuruyordu. \u0130\u015fte o g\u00fcnlerde su\u00e7a e\u011filimi aktaran g\u00fcya kimi genler bulundu\u011fu iddia edilmi\u015fti. \u00d6rne\u011fin fazladan bir Y kromozomu ta\u015f\u0131yan erkeklerin genetik olarak su\u00e7a e\u011fimli olduklar\u0131 \u00fczerinde spek\u00fclasyonlar kopar\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r. Ama \u00f6rne\u011fin Danimarka\u2019da yap\u0131lan bir ara\u015ft\u0131rmada 1944-1947 y\u0131llar\u0131 aras\u0131nda do\u011fan 30000 erkek aras\u0131nda sadece 12 \u00e7ift Y kromozomlu erkek saptanm\u0131\u015ft\u0131r. Bu kadar seyrek rastlanan bir genetik fazlal\u0131\u011f\u0131n insan sald\u0131rganl\u0131\u011f\u0131n\u0131 ve su\u00e7a e\u011filimi a\u00e7\u0131klamas\u0131 olas\u0131 de\u011fildir.<\/p>\n

Buna benzer olarak su\u00e7 y\u00fck\u00fc fazla olan bir ailede yap\u0131lan bir ara\u015ft\u0131rmada ara\u015ft\u0131rmac\u0131lar ailenin su\u00e7 dosyas\u0131 kabar\u0131k erkek bireylerinde monoamine oxidase A\u2019y\u0131 kodlayan gende mutasyon tespit ettiler. Devam\u0131nda ara\u015ft\u0131rmac\u0131lar \u00e7ok geni\u015f bir \u00f6rneklem \u00fczerinde su\u00e7lular\u0131n bu genine bakt\u0131lar ve ara\u015ft\u0131rmaya dahil edilen hi\u00e7bir su\u00e7luda benzer bir mutasyona rastlayamad\u0131lar. Bu mutasyon yaln\u0131zca o ailede her nas\u0131lsa su\u00e7lu erkek bireylerde rastlanabilen bir gendi yani. Koskoca bir toplumdaki t\u00fcm su\u00e7 kay\u0131tlar\u0131n\u0131 a\u00e7\u0131klamaktan \u00e7ok ama \u00e7ok uzakt\u0131.<\/p>\n

En basit davran\u0131\u015flar\u0131m\u0131z dahi tek bir nedene indirgenemez. \u0130nsan biyolojik, sosyal ve k\u00fclt\u00fcrel bir canl\u0131d\u0131r. Bu \u00fc\u00e7 katman\u0131n kar\u015f\u0131l\u0131kl\u0131 etkile\u015fimleri ve birbirleri ile i\u00e7 i\u00e7e ge\u00e7mi\u015f ba\u011flar\u0131 ile var olabilmi\u015ftir.\u00a0 Ahlaken olumsuz bir davran\u0131\u015f\u0131n k\u00f6keninde de yaln\u0131zca biyolojiyi ya da yaln\u0131zca sosyal veya k\u00fclt\u00fcrel bir etkeni aramak a\u015f\u0131r\u0131 basite ka\u00e7mak ve dolay\u0131s\u0131yla ger\u00e7ekten uzakla\u015fmak anlam\u0131na gelmektedir.<\/p>\n

Davran\u0131\u015flar alg\u0131lar\u0131 belirliyor<\/strong><\/p>\n

Biz insanlar zek\u00e2 a\u00e7\u0131s\u0131ndan de\u011fil de daha ahlakl\u0131 olmak a\u00e7\u0131s\u0131ndan kendimizi di\u011ferlerinden \u00fcst\u00fcn g\u00f6rmeye e\u011filimliyizdir. Yap\u0131lan geni\u015f kat\u0131l\u0131ml\u0131 bir ara\u015ft\u0131rmada 829.000 lise son s\u0131n\u0131f \u00f6\u011frencisine anket uygulanm\u0131\u015ft\u0131r; hi\u00e7 kimse ba\u015fkalar\u0131 ile ge\u00e7inebilmek kategorisinde kendisini ortalaman\u0131n alt\u0131nda de\u011ferlendirmemi\u015ftir. Hatta deneklerin %25\u2019i de kendilerinin bu a\u00e7\u0131dan en \u00fcst %1 aral\u0131\u011f\u0131nda oldu\u011funu belirtmi\u015ftir. Sigara i\u00e7enler sigara i\u00e7en ki\u015fi say\u0131s\u0131n\u0131n oldu\u011fundan daha y\u00fcksek oldu\u011funu d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcrler. Yani davran\u0131\u015flar alg\u0131lar\u0131 belirler. Ahlaki davran\u0131\u015f kal\u0131b\u0131 da ahlaki alg\u0131y\u0131 belirler. Yalan s\u00f6yleyen insanlar yalanc\u0131lar\u0131n say\u0131s\u0131n\u0131 asl\u0131nda olandan daha fazla oldu\u011funu tahmin ederler. Yine bir ara\u015ft\u0131rmada, e\u015flerini aldatanlar\u0131n ve gelir vergisinde hile yapanlar\u0131n ayn\u0131 \u015feyleri yapan ki\u015fi say\u0131s\u0131n\u0131n asl\u0131nda oldu\u011fundan \u00e7ok daha y\u00fcksek oldu\u011funu tahmin ettikleri g\u00f6sterilmi\u015ftir. Yani \u00f6tekini kendi tutum ve davran\u0131\u015flar\u0131m\u0131zdan hareketle de\u011ferlendirmeye meyilliyiz. De\u011ferlendirmelerimizin getirdi\u011fi otomatik hareketler \u00f6tekine kar\u015f\u0131 ahlak alg\u0131m\u0131z\u0131 olu\u015fturur. Burada unutulmamas\u0131 gereken basit ger\u00e7ek \u015fu olmal\u0131;\u00a0 bize benzemeyeni ya da bizim gibi d\u00fc\u015f\u00fcnmeyeni \u00f6tekile\u015ftirmek ve \u00f6tekini olumsuzlamak bizi ahlaken daha iyi yapmayaca\u011f\u0131 gibi olumsuz tutum ve \u00f6n yarg\u0131lar\u0131m\u0131z da \u00f6tekini oldu\u011fundan daha ba\u015fka birisi haline getirmez. Eskiler bo\u015funa dememi\u015f; \u00a0ki\u015fi kendini bilmek kadar irfan olamaz.<\/p>\n

\"\"
Picasso\u2019dan bir \u00e7izim (Flowers)<\/figcaption><\/figure>\n

\u00d6tekini birinci elden tan\u0131mak<\/strong><\/p>\n

\u00d6tekini ilk elden tan\u0131mak, duyulan olumsuz yarg\u0131y\u0131 yok etmenin en iyi yoludur. Biz insanlar i\u015f ba\u015fa d\u00fc\u015ft\u00fc\u011f\u00fcnde ya da bir ba\u015fka deyi\u015fle ikilemin ortas\u0131na d\u00fc\u015ft\u00fc\u011f\u00fcm\u00fczde daha insanc\u0131l daha fedak\u00e2r olma e\u011filimini ta\u015f\u0131r\u0131z. Bu d\u00fc\u015f\u00fcnce \u00e7ok ilgin\u00e7 ve \u00f6\u011fretici bir d\u00fc\u015f\u00fcnsel deney d\u00fczene\u011fi ile s\u0131nanm\u0131\u015ft\u0131r. \u0130ki ayr\u0131 senaryo olu\u015fturulmu\u015f. \u0130lki \u015f\u00f6yle; bir tramvay kontrolden \u00e7\u0131km\u0131\u015f yolu \u00fczerindeki be\u015f ki\u015fiyi \u00f6ld\u00fcrmek \u00fczere, siz makas\u0131n oradas\u0131n\u0131z, makas\u0131 de\u011fi\u015ftirdi\u011finiz esnada bu be\u015f ki\u015fi kurtulacak ama kontrols\u00fcz tramvay\u0131n yeni yolu \u00fczerinde bir ki\u015fi var ve siz makas\u0131 de\u011fi\u015ftirdi\u011finizde o bir ki\u015fi \u00f6lecek. Bu soru deneklere soruldu\u011funda \u00e7o\u011fu insan duraksamadan makas\u0131 de\u011fi\u015ftirece\u011fini s\u00f6yler. \u0130kinci senaryo ise biraz de\u011fi\u015ftirilmi\u015f; yine kontrols\u00fcz tramvay be\u015f ki\u015finin \u00fczerine gitmektedir ancak o anda raylara sizden daha yak\u0131n birisi var ve siz onu iterseniz o ki\u015fi \u00f6lecek ama di\u011fer be\u015f ki\u015fi kurtulacak. Ahlaki hesap ayn\u0131, be\u015f ki\u015fiyi kurtarmak i\u00e7in bir ki\u015fiyi feda etmeniz gerekiyor. Ancak ikinci senaryoya \u00e7o\u011fu denek hemen hay\u0131r demektedir.<\/p>\n

Bu farkl\u0131l\u0131k nas\u0131l a\u00e7\u0131klanabilir? \u0130lk senaryoda denek sadece makas\u0131 de\u011fi\u015ftirecektir ve bir ki\u015finin \u00f6lmesine yol a\u00e7an \u015fey tramvayd\u0131r, ancak ikinci senaryoda ki\u015fi bir di\u011fer insan\u0131 kendisi raylara itecektir yani i\u015fin direkt i\u00e7indedir. Princeton \u00dcniversitesi\u2019nden Joshua Grene beyin g\u00f6r\u00fcnt\u00fcleme teknikleri yard\u0131m\u0131 ile deneklerin bu iki ikilem \u00fczerinde d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcrken beyinlerinde ne olup bitti\u011fini incelemi\u015ftir. \u0130kinci durumda yani dene\u011fin bir ki\u015fiyi raylara itmesi gerekti\u011fi durumda deneklerin beyinlerinin duygusal alanlar\u0131nda birinci senaryoya k\u0131yasla \u00e7ok daha b\u00fcy\u00fck bir faaliyet oldu\u011fu g\u00f6r\u00fclm\u00fc\u015ft\u00fcr. Birebir i\u00e7inde oldu\u011fumuz durumlarda daha duygusal ve daha olumlu olma e\u011filimindeyiz. \u00d6teki ile aram\u0131zdaki mesafe azald\u0131\u011f\u0131nda yani \u00f6tekine y\u00f6nelik olumsuz yarg\u0131m\u0131z ile aram\u0131za kanl\u0131 canl\u0131 \u00f6tekini koyup sosyal temas\u0131 sa\u011flad\u0131\u011f\u0131m\u0131zda ona kar\u015f\u0131 daha iyi olabilme \u015fans\u0131n\u0131 yakalar\u0131z. \u00c7\u00fcnk\u00fc biyo-sosyo-k\u00fclt\u00fcrel canl\u0131lar olarak bu donan\u0131ma sahibiz.<\/p>\n

Kaynaklar:<\/strong><\/p>\n

1) Michael Shermer, \u201c\u0130yilik ve K\u00f6t\u00fcl\u00fc\u011f\u00fcn Bilimi\u201d \u00c7eviri: G\u00fcl S., Varl\u0131k yay. 1. bas\u0131m 2007.
\n2) Jean-Pierre Changeux, \u201cEti\u011fin Do\u011fal K\u00f6kenleri\u201d, \u00c7eviri: Nermin Acar, Mavi Ada yay., 1. bas\u0131m\u00a0 A\u011fustos 2000.
\n3) Lewis Wolpert, \u201c\u0130nan\u0131lmaza \u0130nanmak\u201d,\u00a0 G\u00fcrer Yay\u0131nlar\u0131 \/ Pop\u00fcler Bilim Dizisi\u00a0 \u00c7ev.: F\u00fcsun Elio\u011flu, 1.bas\u0131m 2011.
\n4) Genlerimizle Ya\u015famak, Dean Hamer & Peter Copeland, \u00c7eviri: Fatih \u00d6zbay, Evrim Yay. 1. bas\u0131m Nisan 2000.<\/p>\n

Kaynak:<\/strong> Bilim ve Gelecek, Say\u0131:97, Mart 2012, s.18-20<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Ne yaz\u0131k ki yanl\u0131\u015f bir yarg\u0131y\u0131 d\u00fczeltmek \u00e7ok zor. Ateistlerin ya da agnostiklerin ahlaken eksik olduklar\u0131 ve dini inan\u00e7 sahibi olman\u0131n ya da kurumsal bir dine ba\u011fl\u0131 olman\u0131n ki\u015fiyi do\u011fal olarak ahlakl\u0131 biri haline getirdi\u011fi yan\u0131lg\u0131s\u0131ndan s\u00f6z ediyorum. Ateist ve agnostiklerin oran\u0131 genel toplum i\u00e7inde y\u00fczde ka\u00e7t\u0131r? Ya da ateistler daha \u00e7ok mu su\u00e7 i\u015flerler? […]<\/p>\n","protected":false},"author":795,"featured_media":38876,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_acf_changed":false,"footnotes":""},"categories":[19],"tags":[979,1994,229,555,5640,595],"class_list":["post-38875","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-bilim-gundemi","tag-ahlak","tag-davranis","tag-din","tag-insan","tag-kkultur","tag-yasam"],"acf":[],"aioseo_notices":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/38875","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/users\/795"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=38875"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/38875\/revisions"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media\/38876"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=38875"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=38875"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=38875"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}