Pek \u00e7ok insan ya\u015fam\u0131 boyunca, onu elden ayaktan d\u00fc\u015f\u00fcrmeyecek \u015fiddette depresyon ya da kayg\u0131 bozuklu\u011fu hissedebilir. \u201c\u00c7ok tak\u0131nt\u0131l\u0131y\u0131m acaba obsesif komp\u00fclsif bozuklu\u011fum mu var?\u201d diyen insanlara g\u00fcn i\u00e7inde rastlam\u0131\u015f\u0131zd\u0131r mutlaka. Hemen herkes ak\u0131l hastal\u0131klar\u0131nda \u201chafif\u201dle \u201ca\u011f\u0131r\u201d aras\u0131nda de\u011fi\u015fen bir spektrum (tayf) oldu\u011funu bilir. Ancak \u00e7o\u011fu ki\u015fi ger\u00e7ekte olmayan \u015feyleri g\u00f6rmek ya da i\u015fitmek olarak a\u00e7\u0131klanan \u201chal\u00fcsinasyon\u201dun nas\u0131l hissettirdi\u011fini e\u011fer psikotik bir hasta de\u011filse anlayamaz. Ya da yayg\u0131n g\u00f6r\u00fc\u015f anla\u015f\u0131lamad\u0131\u011f\u0131 y\u00f6n\u00fcndedir.<\/p>\n
Son zamanlarda geli\u015fen kan\u0131tlar, bu konuda \u00e7ok a\u00e7\u0131k ve keskin bir hatt\u0131n belki de olmayabilece\u011fi y\u00f6n\u00fcnde. Psikiyatrlar, on y\u0131llard\u0131r psikotik hastalar\u0131n bulgular\u0131n\u0131n bir spektrum i\u00e7erisinde kendini g\u00f6sterip g\u00f6stermedi\u011fi konusunda ara\u015ft\u0131rmalar yaparak tart\u0131\u015fmaktad\u0131r. 2013 y\u0131l\u0131nda Hollanda Maastricht \u00dcniversitesi\u2019nden Jim van Os ve Yeni Zelanda Otago \u00dcniversitesi\u2019nden Richard Linscott\u2019un mevcut verileri de kullanarak yapt\u0131klar\u0131 ortak \u00e7al\u0131\u015fmada, genel pop\u00fclasyonda hal\u00fcsinasyon ve del\u00fczyon (hezeyan) g\u00f6r\u00fclme s\u0131kl\u0131\u011f\u0131n\u0131n y\u00fczde 7,2 oldu\u011fu belirlendi. Bu da son zamanlarda yap\u0131lan ve \u015fizofrenik hastalarda belirlenen y\u00fczde 0,4 oran\u0131ndan epeyce y\u00fcksekti. En son JAMA<\/em> Psikiyatri Dergisi\u2019nde yay\u0131mlanan kapsaml\u0131 ara\u015ft\u0131rma ise ara\u015ft\u0131rmac\u0131lara, ka\u00e7 insan\u0131n bu tip deneyimleri ve ne s\u0131kl\u0131kta ya\u015fad\u0131\u011f\u0131 konusunda epeyce detayl\u0131 bilgi verebildi. Sonu\u00e7lar g\u00fc\u00e7l\u00fc bir \u015fekilde bir \u201cspektrum\u201d oldu\u011funu ve psikotik ataklar i\u00e7in gereken standart tedavinin olu\u015fmas\u0131nda bu belirlemenin yard\u0131mc\u0131 olabilece\u011fini g\u00f6steriyordu.<\/p>\n Avustralya Queesland \u00dcniversitesi\u2019nden John McGrath\u2019in \u00f6nderlik etti\u011fi \u00e7al\u0131\u015fma, D\u00fcnya Sa\u011fl\u0131k \u00d6rg\u00fct\u00fc\u2019n\u00fcn 2001-2009 aras\u0131ndaki, 18 \u00fclkedeki 31.261 eri\u015fkinden al\u0131nan verilerin incelenmesiyle yap\u0131ld\u0131. \u0130la\u00e7 ya da uykuya ba\u011fl\u0131 olu\u015fanlar d\u0131\u015farda b\u0131rak\u0131ld\u0131\u011f\u0131nda ara\u015ft\u0131rmac\u0131lar, pop\u00fclasyonda psikotik atak ge\u00e7irme yayg\u0131nl\u0131\u011f\u0131n\u0131 y\u00fczde 5,8 olarak belirledi. Bunlar\u0131n \u00fc\u00e7te ikisi, hal\u00fcsinasyonun del\u00fczyondan 4 kez fazla oldu\u011fu tek tip bir atakt\u0131.<\/p>\n Psikotik deneyimler olduk\u00e7a nadirdir. S\u0131k\u0131nt\u0131s\u0131 olanlar\u0131n y\u00fczde 32\u2019si sadece 1 atak ge\u00e7irirken di\u011fer y\u00fczde 32, 2-5 aras\u0131 say\u0131da atak ge\u00e7irmekte, \u00fc\u00e7\u00fcnc\u00fc bir grupta ise bu say\u0131 6 ile 100 atak aras\u0131nda de\u011fi\u015fmektedir. De\u011fi\u015fik tipte atak ge\u00e7irenlerde, say\u0131ca da fazla atak say\u0131s\u0131 olmaktad\u0131r. Bunlar\u0131n hemen hi\u00e7biri psikiyatrik yard\u0131m talep etmemekte veya psikiyatrik bir tan\u0131 almamaktad\u0131r. \u00c7o\u011fu insan bunu ge\u00e7ici ve tekil bir olay olarak g\u00f6rmektedir. Fakat bir alt grup vard\u0131r ki, onlarda ataklar hem say\u0131ca \u00e7oktur hem de \u0131srarc\u0131d\u0131r.<\/p>\n Ara\u015ft\u0131rman\u0131n sonu\u00e7lar\u0131 ger\u00e7ekten bir spektrumun oldu\u011funu a\u00e7\u0131k\u00e7a ortaya koyuyor. Ancak pop\u00fclasyonda s\u00fcrekli bir da\u011f\u0131l\u0131m g\u00f6stermesi ak\u0131llara \u201cAcaba hepimiz biraz \u015fizofrenik \u00f6zellikler mi ta\u015f\u0131yoruz?\u201d sorusunu getiriyor. Ya da nas\u0131l baz\u0131lar\u0131m\u0131zda olup da baz\u0131lar\u0131m\u0131zda olmayabiliyor? \u00c7al\u0131\u015fmadaki a\u00e7mazlardan biri ise, hal\u00fcsinasyonu tan\u0131mlamada tam ve keskin bir \u00e7izgi belirlenemiyor olu\u015fu. Hassasiyetle de yap\u0131lsa yoruma a\u00e7\u0131k k\u0131s\u0131mlar\u0131 bulunuyor.<\/p>\n \u015eizofreni hastal\u0131\u011f\u0131 erkeklerde daha s\u0131k g\u00f6r\u00fclmekle birlikte, psikotik deneyimler y\u00fczde 5\u2019e kar\u015f\u0131 y\u00fczde 6,6 gibi bir oranla kad\u0131nlarda daha s\u0131k g\u00f6r\u00fcl\u00fcyor. Ayr\u0131ca yine psikotik ataklar, orta ve y\u00fcksek gelirli \u00fclkelerde, azgeli\u015fmi\u015flere g\u00f6re daha fazla (y\u00fczde 7,2\u2019ye y\u00fczde 6,8 gibi). \u0130\u015fsizlik, evli olmamak, d\u00fc\u015f\u00fck gelirli bir aileden gelmek de hal\u00fcsinasyon ve del\u00fczyon oranlar\u0131n\u0131 y\u00fckseltiyor. Sosyoekonomik ve \u00e7evresel fakt\u00f6rler sonucu olu\u015fan stres de \u015fizofreninin risklerinden biri olarak tan\u0131mlanm\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n Psikotik ataklar bazen psikiyatrik bir rahats\u0131zl\u0131\u011fa i\u015faret eder. \u00d6rne\u011fin aniden depresyon ya da kayg\u0131 bozuklu\u011fu ile kendini g\u00f6sterir. Bazen de tamamen sa\u011fl\u0131kl\u0131 kabul edilen ki\u015filerde g\u00f6r\u00fclebilir. Sonu\u00e7ta ke\u015ffedilmesi gereken neden, baz\u0131lar\u0131nda basit bir s\u0131k\u0131nt\u0131 gibi a\u00e7\u0131\u011fa \u00e7\u0131karken baz\u0131lar\u0131nda a\u011f\u0131r ak\u0131l hastal\u0131klar\u0131na sebep oldu\u011fudur. Bu soruya yan\u0131t bulundu\u011funda belki hastal\u0131\u011f\u0131n a\u011f\u0131rla\u015fmas\u0131 da engellenebilecektir. Zira tedavide, \u015fizofrenin ilk bulgular\u0131n\u0131 g\u00f6steren ki\u015fiyle tek bir atak ge\u00e7irip hayat\u0131n\u0131 s\u00fcrd\u00fcrebilen ya da derinle\u015febilecek ak\u0131l hastal\u0131\u011f\u0131na ge\u00e7ebilecek ki\u015filer aras\u0131nda fark olmas\u0131 gerekecektir.<\/p>\n Psikotik ataklar\u0131 bir spektrum i\u00e7inde de\u011ferlendirebildi\u011fimizde, \u015fiddetleri a\u011f\u0131r ya da hafif olsun, en az\u0131ndan \u015fizofreniden ay\u0131r\u0131c\u0131 tan\u0131s\u0131n\u0131n yap\u0131lmas\u0131 da kolay olabilecektir.<\/p>\n <\/p>\n \u0130yi huylu halis\u00fcnasyon?<\/em><\/strong><\/p>\n Jenny \u015fizofren de\u011fildi, ancak hal\u00fcsinasyon g\u00f6r\u00fcyordu. Deneyimlerinde, \u00e7ocukluk a\u015fk\u0131 olan y\u0131llard\u0131r g\u00f6r\u00fc\u015fmedi\u011fi Mark\u2019\u0131 yan\u0131nda g\u00f6r\u00fcyor ve hayat\u0131yla ilgili tavsiyeler ald\u0131\u011f\u0131n\u0131 s\u00f6yl\u00fcyordu. Ataklar hep b\u00f6yleydi. Yani hep Mark\u2019\u0131 g\u00f6r\u00fcyor ve her zaman tavsiyeler al\u0131yordu. Yani onu bir \u201cyol g\u00f6sterici\u201d olarak de\u011ferlendirmek m\u00fcmk\u00fcnd\u00fc. Bu anlamda bu hal\u00fcsinasyonlar \u201ciyi huylu\u201d kabul edilebilirdi.<\/p>\n Jenny\u2019nin \u00e7ocukluk deneyimleri ve annesinin ak\u0131l sa\u011fl\u0131\u011f\u0131n\u0131n yerinde olmamas\u0131 bu durumunu a\u00e7\u0131klar gibi g\u00f6r\u00fcn\u00fcyordu. Neticede en az\u0131ndan genetik bir yatk\u0131nl\u0131ktan s\u00f6z edilebilirdi. Ge\u00e7en y\u0131l yap\u0131lan bir \u00e7al\u0131\u015fmada, \u015fizofrenide su\u00e7lanabilecek 108 genetik b\u00f6lge net olarak belirlendi. Psikologlar Jenny\u2019e, deneyimlerinin, \u00e7ocukluk d\u00f6neminde yeterli olmayan psikolojik destekten dolay\u0131 olu\u015fan bir \u00e7e\u015fit \u201ckendi deste\u011fini yaratma\u201d durumu oldu\u011funu s\u00f6ylemi\u015flerdi. Ak\u0131l sa\u011fl\u0131\u011f\u0131 ile ilgili konularda endi\u015fe duyulmaya ba\u015fland\u0131\u011f\u0131nda, bunu mutlaka do\u011fal ve \u00e7evresel etkileriyle b\u00fct\u00fcnl\u00fckl\u00fc d\u00fc\u015f\u00fcnmekte yarar oldu\u011fu da unutulmamal\u0131d\u0131r.<\/p>\n <\/p>\n