{"id":39130,"date":"2019-12-22T03:09:12","date_gmt":"2019-12-22T00:09:12","guid":{"rendered":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/?p=39130"},"modified":"2019-12-20T17:16:57","modified_gmt":"2019-12-20T14:16:57","slug":"devlet-nedir-devletler-sefliklerden-nasil-ayirt-edilmektedir","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/2019\/12\/22\/devlet-nedir-devletler-sefliklerden-nasil-ayirt-edilmektedir","title":{"rendered":"Devlet nedir? Devletler, \u015fefliklerden nas\u0131l ay\u0131rt edilmektedir?"},"content":{"rendered":"

G\u00fcn\u00fcm\u00fczden yakla\u015f\u0131k 5500 y\u0131l kadar \u00f6nce, G\u00fcney Mezopotamya\u2019da geni\u015f topraklar\u0131n tar\u0131ma a\u00e7\u0131lmas\u0131n\u0131 m\u00fcmk\u00fcn k\u0131lan sulama sistemlerinin kullan\u0131lmaya ba\u015flanmas\u0131 ve bu sayede tar\u0131msal \u00fcretimin tar\u0131m d\u0131\u015f\u0131 faaliyetlerde uzmanla\u015fabilecek geni\u015f (kentli) bir n\u00fcfusu beslemeye yetecek kertede artmas\u0131yla birlikte, yeni siyasal olu\u015fumlar bi\u00e7imlenmeye ba\u015flad\u0131: Uzman zanaat\u00e7\u0131lar, rahipler, memurlar vb.\u2019nin ya\u015fad\u0131\u011f\u0131 \u00e7evresindeki geni\u015f bir k\u0131rsal alana h\u00fckmeden, merkezi ve \u00f6zerk site-devletler\u2026 David Carneiro devleti, \u201ctopraklar\u0131 \u00fczerinde pek \u00e7ok cemaati kapsayan, vergi toplama, insanlar\u0131 \u00e7al\u0131\u015fma ya da sava\u015f i\u00e7in seferber etme, yasa dayatma erkine sahip \u00f6zerk birimler\u201d olarak tan\u0131mlar. Bu tan\u0131m\u0131n hem Sanayi Devrimi\u2019yle birlikte m\u00fcmk\u00fcn hale gelen modern devletler, hem de arkaik k\u0131rsal devletler i\u00e7in ge\u00e7erli oldu\u011funu s\u00f6yleyebiliriz.<\/p>\n

Bir kesimin toplumun b\u00fcy\u00fck b\u00f6l\u00fcm\u00fc \u00fczerine yerle\u015ferek kaynaklara (iktidar, servet ve prestij) eri\u015fimi kal\u0131c\u0131 olarak tekeline almas\u0131, devletlerin \u015fefliklerle payla\u015ft\u0131\u011f\u0131 \u00f6zelliklerdendir; ancak devletler, \u015fefliklerden egemen katman\u0131n akraba-olmayan kad\u0131n ve erkeklerden, yani bir egemen s\u0131n\u0131ftan olu\u015fmas\u0131yla ayr\u0131l\u0131r. Egemen s\u0131n\u0131f, gerek arkaik, gerekse modern devletlerde servet, iktidar ve prestij gibi kaynaklar\u0131 tekelinde tutarken, alt s\u0131n\u0131flar\u0131n bunlara eri\u015fimini hukuken ve fiilen s\u0131n\u0131rland\u0131r\u0131r\/engeller.<\/p>\n

Kadim devletlerde ba\u015fl\u0131ca toplumsal s\u0131n\u0131flar \u00fcst s\u0131n\u0131f ve y\u00f6netici eliti olu\u015fturan soylular, halk (k\u00fc\u00e7\u00fck esnaf ve zanaatk\u00e2rlar, tacirler, \u00f6zg\u00fcr k\u00f6yl\u00fcler) ve k\u00f6leler ya da toprak sahipleri ve serflerden olu\u015furken modern devletlerin ba\u015fl\u0131ca s\u0131n\u0131flar\u0131, \u00fcretim ara\u00e7lar\u0131n\u0131n m\u00fclkiyetini elinde tutan burjuvazi, herhangi bir m\u00fclkiyeti olmad\u0131\u011f\u0131ndan ge\u00e7imini ancak bu ara\u00e7larda \u00e7al\u0131\u015farak sa\u011flayabilen proletarya (i\u015f\u00e7i s\u0131n\u0131f\u0131) ve orta s\u0131n\u0131ft\u0131r. Kadim ya da modern devletlerde devletin denetimini elinde tutan egemen s\u0131n\u0131flar, \u00fcretim ara\u00e7lar\u0131n\u0131n m\u00fclkiyetini elinde tutup \u00fcreticilerin \u00fcretti\u011fi art\u0131k-de\u011fere hara\u00e7 ya da vergiler bi\u00e7iminde el koyarken, bunlar\u0131 yeniden da\u011f\u0131t\u0131ma tabi tutma y\u00fck\u00fcml\u00fcl\u00fc\u011f\u00fcnden de ba\u011f\u0131\u015f\u0131kt\u0131r. Bu da, devleti \u015feflikten ay\u0131ran bir ba\u015fka \u00f6zelliktir.<\/p>\n

\"\"
Egemen s\u0131n\u0131f, gerek arkaik, gerekse modern devletlerde servet, iktidar ve prestij gibi kaynaklar\u0131 tekelinde tutarken, alt s\u0131n\u0131flar\u0131n bunlara eri\u015fimini hukuken ve fiilen s\u0131n\u0131rland\u0131r\u0131r\/engeller.<\/figcaption><\/figure>\n

Kadim ya da modern, devletlerin belli ba\u015fl\u0131 (uzmanla\u015fm\u0131\u015f) i\u015flevleri \u015f\u00f6yle s\u0131ralanabilecektir:<\/p>\n

1) N\u00fcfusun denetimi: <\/strong>S\u0131n\u0131rlar\u0131 ister kesin olarak \u00e7izilmi\u015f (modern devletler) ister u\u00e7lar bi\u00e7iminde mu\u011flak b\u0131rak\u0131lm\u0131\u015f (kadim devletler) olsun; devletler, egemen olduklar\u0131 topraklar \u00fczerinde ya\u015fayan n\u00fcfusun denetimini ger\u00e7ekle\u015ftirir: N\u00fcfus say\u0131m\u0131, s\u0131n\u0131rlar\u0131n denetimi, (g\u00fcmr\u00fckler ya da g\u00f6\u00e7men b\u00fcrolar\u0131 arac\u0131l\u0131\u011f\u0131yla) mal ve insan hareketlerinin denetlenmesi; s\u0131n\u0131rlar dahilinde \u00fclkenin idari birimler olarak \u00f6rg\u00fctlenmesi\u2026 Burada vurgulanmas\u0131 gereken, devletlerin her zaman uyruklar\u0131n\u0131n sadakatini akraba temelli gruplardan merkezi otoriteye y\u00f6neltecek tarzda i\u015flemesidir: Bu isk\u00e2nlar, zorunlu g\u00f6\u00e7ler, hara\u00e7 ve vergilendirme yoluyla yerel topluluklar\u0131 a\u015f\u0131r\u0131 \u00fcretime zorlama vb. yollardan ger\u00e7ekle\u015ftirilebilmektedir. Devletler, bunun yan\u0131 s\u0131ra uyruklarla uyruk-olmayanlar aras\u0131ndaki hak ve y\u00fck\u00fcml\u00fcl\u00fck farkl\u0131l\u0131klar\u0131n\u0131 tesis ederken, uyruklar aras\u0131ndaki stat\u00fc farkl\u0131l\u0131klar\u0131 da devlet taraf\u0131ndan korunur ve s\u00fcrd\u00fcr\u00fcl\u00fcr.<\/p>\n

2) Hukuk: <\/strong>Devletli toplumlarda bireyler aras\u0131ndaki ve bireylerle gruplar aras\u0131ndaki ili\u015fkiler yaz\u0131l\u0131 ya da \u00f6rfi (ya\u015fl\u0131lar, kad\u0131lar ve di\u011fer hukuk uzmanlar\u0131 taraf\u0131ndan aktar\u0131lan s\u00f6zl\u00fc gelenekler) yasalar taraf\u0131ndan d\u00fczenlenir. Yasalar\u0131n \u00e7\u0131kart\u0131lmas\u0131 ve y\u00fcr\u00fct\u00fclmesi, kadim ya da modern, devletin alan\u0131 i\u00e7erisindedir. \u00d6te yandan, uyruklar aras\u0131ndaki ya da uyruklarla devletin farkl\u0131 d\u00fczlemleri anla\u015fmazl\u0131klar \u00e7e\u015fitli d\u00fczlemlerdeki (yerel, b\u00f6lgesel, \u00fclke \u00e7ap\u0131) mahkemeler taraf\u0131ndan \u00e7\u00f6z\u00fcmlenecektir. Devletin hukuk alan\u0131ndaki bir ba\u015fka i\u015flevi ise, aileyle ili\u015fkili tasarruflar\u0131 (evlilik, bo\u015fanma, veraset, ebeveynlik, kan davas\u0131 vb.) \u00f6zel alandan kamusal alana ta\u015f\u0131makt\u0131r.<\/p>\n

3) Zorlama: <\/strong>Yasalar\u0131 ve mahkeme kararlar\u0131n\u0131 dayatan ayg\u0131tlar, cezai yapt\u0131r\u0131mlar (\u00f6zg\u00fcrl\u00fc\u011f\u00fc k\u0131s\u0131tlama, idam, fiziksel cezalar, mali cezalar\u2026) devletin tekelindedir. Devletin birincil i\u015flevlerinden biri, toplumda egemen olan hiyerar\u015fi, m\u00fclkiyet d\u00fczeni ve yasalar\u0131n korunmas\u0131d\u0131r. Bunu i\u00e7eride kolluk g\u00fc\u00e7leri (polis, bek\u00e7i, vb.) d\u0131\u015fa kar\u015f\u0131 ise silahl\u0131 kuvvetler arac\u0131l\u0131\u011f\u0131yla yapar. Zor g\u00fcc\u00fcn\u00fc tekelinde bulundurmas\u0131, devletlerin i\u00e7eride \u00fcretimi istikrarl\u0131 k\u0131l\u0131p isyan vb. itaatsizlikleri bast\u0131rarak, d\u0131\u015far\u0131da ise di\u011fer devletler ya da devletsiz toplumlar \u00fczerindeki \u00fcst\u00fcnl\u00fcklerini tesis ederek b\u00fcy\u00fcmelerini\/g\u00fc\u00e7lenmelerini, yay\u0131lmac\u0131l\u0131\u011f\u0131 sa\u011flayan bir \u00f6nlem olarak de\u011ferlendirilmektedir.<\/p>\n

4) Maliye: <\/strong>Devletler, yapt\u0131r\u0131mc\u0131 g\u00fc\u00e7lerini s\u00fcrd\u00fcrebilmek i\u00e7in geni\u015f b\u00fcrokrasilere, idari kadrolara gereksinim duyar. Memurlar, askerler, ruhban vb. \u00fcretken faaliyetlerde bulunmayan g\u00f6revlilerin beslenebilmesi, etkin olarak i\u015fleyen bir vergi sistemini gerekli k\u0131lmaktad\u0131r. Vergilendirme, kimi kabile toplumlar\u0131 ve \u015fefliklerde g\u00f6r\u00fclen yeniden da\u011f\u0131t\u0131m mekanizmalar\u0131na benzetilebilir; bu yeniden da\u011f\u0131t\u0131m zorunlu olmaktan \u00e7\u0131km\u0131\u015ft\u0131r. Gerek kadim, gerekse modern devletlerde, m\u00fckelleflerin kendilerinden al\u0131nacak verginin miktar\u0131 ve nerede kullan\u0131laca\u011f\u0131n\u0131 denetleme mekanizmalar\u0131 -var ise e\u011fer- son derece zay\u0131ft\u0131r. Devletin uyruklar \u00fczerinde vergilendirme d\u0131\u015f\u0131ndaki bir ba\u015fka tasarrufu da (g\u00fcn\u00fcm\u00fcz modern devletlerinde ender durumlarda -sava\u015f vb. ola\u011fan\u00fcst\u00fc ko\u015fullar- uygulanmakla birlikte) zorla \u00e7al\u0131\u015ft\u0131rma ya da angaryad\u0131r. Kamu i\u015fleri, yollar, an\u0131tsal yap\u0131lar, tap\u0131naklar, krali mezarlar vb.nin in\u015faat\u0131 i\u00e7in uyruklar\u0131n seferber edilmesi, iktisadi yarar\u0131n d\u0131\u015f\u0131nda, iktidara me\u015fruiyet sa\u011flamas\u0131 a\u00e7\u0131s\u0131ndan i\u015flevseldir.<\/p>\n

\u00d6te yandan, devletler, egemenlikleri alt\u0131ndaki teritorya \u00fczerinde \u00e7e\u015fitli \u00fcr\u00fcnlerin ekilmesini te\u015fvik ederek ya da yasaklayarak, b\u00f6lgesel bir \u00e7e\u015fitlilikten geni\u015f n\u00fcfus kesimlerinin yararlanmas\u0131n\u0131 sa\u011flayabilmektedir. Bunun yan\u0131 s\u0131ra \u00f6l\u00e7\u00fcm ve de\u011fer standartlar\u0131n\u0131 saptayarak, narh(24) vb. uygulamalarla, fiyat ve kalite denetimleriyle, bankac\u0131l\u0131k faaliyetlerini \u00fcstlenerek, do\u011frudan yat\u0131r\u0131mlara giri\u015ferek vb. pazar ve ticarete de m\u00fcdahalelerde bulunmaktad\u0131r.<\/p>\n

G\u00f6r\u00fcld\u00fc\u011f\u00fc \u00fczere devlet, halk\u0131n b\u00fcy\u00fck bir b\u00f6l\u00fcm\u00fc i\u00e7in y\u00fcz y\u00fcze ili\u015fkilere dayal\u0131, e\u015fitlik\u00e7i, t\u00fcm toplulu\u011fun kaynaklara eri\u015fimini g\u00fcvence alt\u0131na alan d\u00fczenlemelerden, zora dayal\u0131, yoksunla\u015ft\u0131r\u0131c\u0131, bask\u0131c\u0131, ki\u015filikd\u0131\u015f\u0131 bir d\u00fczene ge\u00e7i\u015fi temsil etmektedir. Bunun nas\u0131l ger\u00e7ekle\u015febildi\u011fine dair, arkeolog ve antropologlar bug\u00fcne dek \u00e7e\u015fitli kuramlar \u00f6ne s\u00fcrm\u00fc\u015ft\u00fcr. Ancak, d\u00fcnyan\u0131n \u00e7e\u015fitli b\u00f6lgelerinde erken devletlerin olu\u015fumu, farkl\u0131 ekolojik ko\u015fullarda, farkl\u0131 iktisadi, siyasal, tarihsel ko\u015fullar uyar\u0131nca ger\u00e7ekle\u015fti\u011fine ve devletler, birbirinden son derece farkl\u0131 bi\u00e7imleni\u015fler ald\u0131klar\u0131na g\u00f6re devlet olu\u015fumunu olas\u0131l\u0131kla tek bir kuramla a\u00e7\u0131klamak olanakl\u0131 olmayacakt\u0131r. Vurgulanmas\u0131 gereken nokta, devletin ortaya \u00e7\u0131kt\u0131\u011f\u0131 her b\u00f6lge ve her tarihsel kesitte, profesyonel y\u00f6neticilik i\u015flevlerini y\u00fcr\u00fcten hat\u0131r\u0131 say\u0131l\u0131r bir n\u00fcfus kesimini besleyebilecek bir \u00fcr\u00fcn fazlas\u0131n\u0131 sa\u011flayacak d\u00fczeyde \u00fcretim yo\u011funla\u015fmas\u0131 ile kaynaklara eri\u015fim a\u00e7\u0131s\u0131ndan farkl\u0131la\u015fm\u0131\u015f s\u0131n\u0131flar\u0131n varl\u0131\u011f\u0131n\u0131n da g\u00f6r\u00fcld\u00fc\u011f\u00fcd\u00fcr.<\/p>\n

Kaynak:<\/strong> Sibel \u00d6zbudun, G\u00fclfem Uysal, 50 Soruda Antropoloji, Bilim ve Gelecek Kitapl\u0131\u011f\u0131, Ocak 2019,<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

G\u00fcn\u00fcm\u00fczden yakla\u015f\u0131k 5500 y\u0131l kadar \u00f6nce, G\u00fcney Mezopotamya\u2019da geni\u015f topraklar\u0131n tar\u0131ma a\u00e7\u0131lmas\u0131n\u0131 m\u00fcmk\u00fcn k\u0131lan sulama sistemlerinin kullan\u0131lmaya ba\u015flanmas\u0131 ve bu sayede tar\u0131msal \u00fcretimin tar\u0131m d\u0131\u015f\u0131 faaliyetlerde uzmanla\u015fabilecek geni\u015f (kentli) bir n\u00fcfusu beslemeye yetecek kertede artmas\u0131yla birlikte, yeni siyasal olu\u015fumlar bi\u00e7imlenmeye ba\u015flad\u0131: Uzman zanaat\u00e7\u0131lar, rahipler, memurlar vb.\u2019nin ya\u015fad\u0131\u011f\u0131 \u00e7evresindeki geni\u015f bir k\u0131rsal alana h\u00fckmeden, merkezi ve […]<\/p>\n","protected":false},"author":429,"featured_media":39131,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_acf_changed":false,"footnotes":""},"categories":[19],"tags":[243,839,200,5677,478],"class_list":["post-39130","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-bilim-gundemi","tag-antropoloji","tag-devlet","tag-evrim","tag-seflik","tag-sinif"],"acf":[],"aioseo_notices":[],"aioseo_head":"\n\t\t\n\t\n\t\n\t\n\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t