Washington \u00dcniversitesi ara\u015ft\u0131rmac\u0131lar\u0131 taraf\u0131ndan y\u00fcr\u00fct\u00fclen yeni bir ara\u015ft\u0131rmaya g\u00f6re, 5 ya\u015f\u0131ndaki \u00e7ocuklar\u0131n yeti\u015fkinlerle kar\u015f\u0131la\u015ft\u0131r\u0131labilecek g\u00fc\u00e7te bir \u00f6zsayg\u0131 alg\u0131lar\u0131 var.<\/p>\n
\u00d6zsayg\u0131, ki\u015finin \u00f6mr\u00fc boyunca nispeten istikrarl\u0131 kalmaya e\u011filimli, \u00e7al\u0131\u015fma bu \u00f6nemli ki\u015filik \u00f6zelli\u011finin \u00e7ocuklarda anaokuluna ba\u015flamadan \u00f6nce yerle\u015fti\u011fini g\u00f6steriyor.<\/p>\n
Washington \u00dcniversitesi Beyin-\u00d6\u011frenme Bilimleri Enstit\u00fcs\u00fc\u2019nden, ara\u015ft\u0131rman\u0131n ba\u015fyazar\u0131 Dario Cvencek, \u201c\u00c7al\u0131\u015fmam\u0131z anaokulu \u00f6\u011frencilerinin kendi kendilerini nas\u0131l alg\u0131lad\u0131klar\u0131na erken bir bak\u0131\u015f sa\u011fl\u0131yor\u201d diyor. \u201c5 ya\u015f \u00e7a\u011f\u0131ndaki k\u00fc\u00e7\u00fck \u00e7ocuklar\u0131n \u00f6zsayg\u0131lar\u0131n\u0131n, \u00f6l\u00e7\u00fclebilecek kadar g\u00fc\u00e7l\u00fc oldu\u011funu bulduk. Bunu duyusal teknikleri kullanarak \u00f6l\u00e7ebiliyoruz\u201d diye ekliyor.<\/p>\n
Yeni bulgular, Deneysel Sosyal Psikoloji Dergisi<\/em>\u2019nin Ocak 2016 say\u0131s\u0131nda yay\u0131mlanacak. \u00c7al\u0131\u015fmada, yeni geli\u015ftirilen bir test kullan\u0131larak, \u00f6rt\u00fck \u00f6zsayg\u0131 5 ya\u015f ve \u00fczeri 200\u2019den \u00e7ok \u00e7ocukta de\u011ferlendirildi, daha k\u00fc\u00e7\u00fck olanlarda hen\u00fcz bir \u00f6l\u00e7\u00fcm yap\u0131lmad\u0131.<\/p>\n E\u015f-yazarlardan, Washington \u00dcniversitesi Beyin-\u00d6\u011frenme Bilimleri Enstit\u00fcs\u00fc\u2019nde yard\u0131mc\u0131 y\u00f6netici olan Andrew Meltzoff, \u201cBaz\u0131 bilimciler, okul\u00f6ncesi \u00e7ocuklar\u0131n kendileri hakk\u0131nda olumlu ya da olumsuz duyular geli\u015ftirmeye sahip olmak i\u00e7in \u00e7ok k\u00fc\u00e7\u00fck oldu\u011funu d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcyordu. Bulgular\u0131m\u0131za g\u00f6re \u00f6zsayg\u0131, kendimiz hakk\u0131nda iyi ya da k\u00f6t\u00fc \u00a0hissetmemizle ili\u015fkilidir. Bu \u00e7ocuklar\u0131n okula kendileriyle birlikte getirdikleri sosyal bir zihniyettir; okulda geli\u015ftirdikleri bir \u015fey de\u011fildir\u201d diyor ve \u015f\u00f6yle devam ediyor: \u201cOkul\u00f6ncesi \u00f6zsayg\u0131y\u0131, ebeveyn-\u00e7ocuk etkile\u015fiminin hangi y\u00f6nleri te\u015fvik ve terbiye etmektedir? \u00a0Temel soru budur. Daha k\u00fc\u00e7\u00fck \u00e7ocuklarda bile ge\u00e7erli oldu\u011funu bulabilmeyi umuyoruz.\u201d<\/p>\n \u015eimdiye kadar okul\u00f6ncesi \u00e7ocuklarda, \u00f6zsayg\u0131y\u0131 tespit etmeyi m\u00fcmk\u00fcn k\u0131lacak \u00f6l\u00e7\u00fcm arac\u0131 yoktu. Varolan \u00f6zsayg\u0131 testleri, yeti\u015fkin deneyci taraf\u0131ndan derine inen sorular sorulan,\u00a0 \u201cbenlik\u201d gibi bili\u015fsel ve s\u00f6zel karma\u015f\u0131kl\u0131k gerektiren bir kavram hakk\u0131nda konu\u015fma gerektirdi\u011findendi.<\/p>\n Cvencek, \u201cOkul\u00f6ncesi \u00e7ocuklar s\u00f6zl\u00fc bir rapor verebilir; dar, somut beceriler hakk\u0131nda oldu\u011fu m\u00fcddet\u00e7e bu konuda iyidirler; \u00f6rne\u011fin \u2018ko\u015fmada iyiyim\u2019 ya da \u2018harflerle iyiyim\u2019 gibi. Ama iyi ya da k\u00f6t\u00fc bir insan m\u0131 oldu\u011fu hakk\u0131ndaki sorulara, g\u00fcvenilir s\u00f6zl\u00fc yan\u0131tlar sa\u011flamada zorluklar\u0131 vard\u0131r.\u201d<\/p>\n Cvencek, Meltzoff ve e\u015f-yazarlardan Anthony Greenwald, okul\u00f6ncesi \u00e7ocuklar i\u00e7in, ba\u015fka bir yakla\u015f\u0131m i\u00e7eren bir \u00f6zsayg\u0131 testi yaratt\u0131lar. Okul\u00f6ncesi \u00d6rt\u00fck \u00c7a\u011fr\u0131\u015f\u0131m Testi (PSIAT) dedikleri bu testle, \u00e7ocuklar\u0131n kendileri hakk\u0131nda olumlu hislerinin ne kadar g\u00fc\u00e7l\u00fc oldu\u011funu \u00f6l\u00e7\u00fcyorlar.<\/p>\n Yeti\u015fkinler i\u00e7in olan versiyonu IAT (\u00d6rt\u00fck \u00c7a\u011fr\u0131\u015f\u0131m Testi) Greenwald taraf\u0131ndan geli\u015ftirilmi\u015f; bu test, cinsiyet, ya\u015f, \u0131rk ve di\u011fer konularla ili\u015fkili olarak insanlar\u0131n sahip olduklar\u0131n\u0131 bilmedikleri \u00f6nyarg\u0131l\u0131 inan\u00e7lar\u0131n\u0131 ve tutumlar\u0131n\u0131 ortaya \u00e7\u0131karabilir.<\/p>\n \u201c\u00d6ncelikle anlad\u0131k ki, okul\u00f6ncesi \u00e7ocuklar, baz\u0131 \u00f6zel iyi \u00f6zelliklerini biliyorlar. Ama \u015fimdilerde anl\u0131yoruz ki, buna ek olarak bir insan olarak iyiliklerine dair de b\u00fct\u00fcnl\u00fckl\u00fc ve genel bir bilgileri de var\u201d diyor Greenwald.<\/p>\n Test, yeti\u015fkinlerde insanlar\u0131n farkl\u0131 kategorilerdeki kelimeleri yan\u0131tlama h\u0131z\u0131n\u0131n \u00f6l\u00e7\u00fcm\u00fcyle \u00e7al\u0131\u015f\u0131yor. \u00d6rne\u011fin, bir yeti\u015fkinin \u00f6rt\u00fcl\u00fc \u00f6zsayg\u0131s\u0131 testi, \u201cbenlik\u201d ve \u201cho\u015f\u201d gibi kelimeler ya da \u201cdi\u011ferleri\u201d ve \u201cho\u015f de\u011fil\u201d gibi kelimeler aras\u0131ndaki ili\u015fkileri \u00f6l\u00e7\u00fcyor.<\/p>\n Hen\u00fcz okuma-yazma bilmeyen okul\u00f6ncesi i\u00e7in test \u015f\u00f6yle uygulanabilir: Ara\u015ft\u0131rmac\u0131lar s\u00f6zc\u00fcklerin yerine, benli\u011fi (\u201cben\u201d ve \u201cben de\u011fil\u201d) nesnelerle ili\u015fkilendirirler. Bu ara\u015ft\u0131rmada da, bu kelimeler bayraklarla ili\u015fkilendirildi. Seattle b\u00f6lgesinden 234 k\u0131z ve erke\u011fi i\u00e7eren 5 ya\u015f\u0131ndakilerle y\u00fcr\u00fct\u00fclen deneylerde, \u00e7ocuklar, ilk\u00f6nce bayrak setlerini (\u201cben\u201d) ve di\u011ferlerini\u00a0 de \u201cben de\u011fil\u201d olarak ay\u0131rmay\u0131 \u00f6\u011frendi.<\/p>\n Bir bilgisayar\u0131n tu\u015flar\u0131n\u0131 kullanarak, \u201c ben\u201d ve \u201cben de\u011filim\u201d bayraklar\u0131n\u0131 i\u015faretlediler ve hoparl\u00f6rden gelen iyi kelimeler (e\u011flence, mutluluk, iyi, ho\u015f) bir diziydi ve k\u00f6t\u00fc kelimeler (k\u00f6t\u00fc, \u00fcz\u00fcc\u00fc, al\u00e7ak, i\u011fren\u00e7) ba\u015fka bir diziydi. Sonra \u00f6zsayg\u0131lar\u0131n\u0131n \u00f6l\u00e7\u00fclmesi i\u00e7in, \u00e7ocuklar\u0131n kelimeleri birle\u015ftirmeleri gerekti ve \u201cben\u201d bayraklar\u0131yla ya da \u201cben de\u011fil\u201d bayraklar\u0131yla ilintili s\u00f6zc\u00fckleri i\u015faretlemeleri gerekti. Sonu\u00e7lar g\u00f6sterdi ki, 5 ya\u015f\u0131ndan b\u00fcy\u00fckler, kendilerini iyi kelimelerle k\u00f6t\u00fc kelimelerden daha \u00e7ok ili\u015fkilendirdi ve bu durum belirgin bir bi\u00e7imde k\u0131zlar ve erkekler aras\u0131nda e\u015fitti.<\/p>\n Ayn\u0131 zamanda ara\u015ft\u0131rmac\u0131lar, benli\u011fin farkl\u0131 y\u00f6nlerini incelemeki\u00e7in iki \u00f6rt\u00fck test daha yapt\u0131lar. Bir cinsel kimlik testiyle, \u00e7ocuklar\u0131n erkek mi k\u0131z m\u0131 olduklar\u0131 alg\u0131lar\u0131 de\u011ferlendirildi. Ve bir cinsiyet tutum testiyle, \u201cgrup i\u00e7i cinsiyet tercihi\u201d olarak adland\u0131r\u0131lan, kendi cinsiyetlerindeki di\u011fer \u00e7ocuklar\u0131 tercih etmeleri \u00f6l\u00e7\u00fcld\u00fc.<\/p>\n Y\u00fcksek \u00f6zsayg\u0131ya ve kendi cinsel kimli\u011fine g\u00fc\u00e7l\u00fc bir bi\u00e7imde sahip \u00e7ocuklar\u0131n, kendi cinsiyetlerindeki \u00fcyeler i\u00e7in g\u00fc\u00e7l\u00fc tercihlerinin oldu\u011fu g\u00f6sterildi.<\/p>\n Hep birlikte de\u011ferlendirildiklerinde, bulgular \u00f6zsayg\u0131n\u0131n sadece bu kadar k\u00fc\u00e7\u00fck \u00e7ocuklardan beklenmedik bi\u00e7imde g\u00fc\u00e7l\u00fc oldu\u011funu de\u011fil, ayn\u0131 zamanda cinsiyet kimli\u011fi ve grup i\u00e7i tercihler gibi \u00e7ocuklar\u0131n ki\u015fili\u011finin di\u011fer temel par\u00e7alar\u0131yla sistematik bir bi\u00e7imde ili\u015fkili oldu\u011fu da ortaya \u00e7\u0131kard\u0131.<\/p>\n \u201c\u00d6zsayg\u0131s\u0131n\u0131n, \u00e7ocuklar \u00e7e\u015fitli sosyal kimlikler olu\u015ftururken kritik bir rol oynad\u0131\u011f\u0131 g\u00f6r\u00fclmektedir.\u00a0 Bulgular\u0131m\u0131z, ya\u015fam\u0131n ilk 5 y\u0131l\u0131n\u0131n temel bir \u00f6neme sahip oldu\u011funu da vurgulamaktad\u0131r\u201d diyor Cvencek.<\/p>\n Ara\u015ft\u0131rmac\u0131lar, okul\u00f6ncesinde \u00f6zsayg\u0131lar\u0131 \u00f6l\u00e7\u00fclen \u00e7al\u0131\u015fmada yer alan \u00e7ocuklar\u0131n, okuldaki ba\u015far\u0131lar\u0131 ya da sa\u011fl\u0131klar\u0131 gibi, daha ge\u00e7 d\u00f6nemlerdeki sonu\u00e7lar\u0131n\u0131n tahminlerine uygun olup olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 da takip edecekler. Ayn\u0131 zamanda, \u00e7ocuklardaki \u00f6zsayg\u0131n\u0131n yo\u011frulabilirli\u011fi ve deneyimle nas\u0131l de\u011fi\u015ftirilebilece\u011fiyle de ilgileniyorlar.<\/p>\n <\/p>\n