![\"\"](\"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/wp-content\/uploads\/2020\/01\/3-300x200.jpg\")
<\/p>\nNature Dergisi her iki senede bir doktora \u00f6\u011frencilerinin hayat \u015fartlar\u0131 ve kariyer hedeflerine dair beklentilerini inceleyen d\u00fcnya \u00e7ap\u0131nda anket \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131 ger\u00e7ekle\u015ftiriyor. \u0130nternet \u00fczerinden (Nature.com) yay\u0131nlanan bu anketlere hemen her bilim dal\u0131ndan doktora \u00f6\u011frencileri kat\u0131l\u0131yor. Soru cevap ve serbest yorum b\u00f6l\u00fcmlerinden olu\u015fan ankette \u00f6\u011frencilere, \u00e7al\u0131\u015fma ko\u015fullar\u0131n\u0131n yaratt\u0131\u011f\u0131 rahats\u0131zl\u0131klar, gelecek kayg\u0131lar\u0131, \u00e7al\u0131\u015fma ve sosyal hayat dengesi, akademide mobbing ve taciz gibi konularda sorular sorulurken, \u00f6\u011frencilerin akademik hayata dair duygu ve g\u00f6r\u00fc\u015flerini kendi c\u00fcmleleriyle anlatmalar\u0131na da imkan veriliyor. Ankete kat\u0131lan \u00f6\u011frencilerin bir k\u0131sm\u0131yla birebir g\u00f6r\u00fc\u015fmeler de yap\u0131l\u0131yor.<\/p>\n
Ge\u00e7ti\u011fimiz Kas\u0131m ay\u0131nda bu anket \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131n\u0131n be\u015fincisi [1] yay\u0131nland\u0131. Toplamda 6,320 doktor \u00f6\u011frencisinin (%36\u2019s\u0131 Avrupa, %27\u2019si Asya \u2013yakla\u015f\u0131k 19%\u2019luk dilim \u00c7in\u2019e ait\u2013 %27\u2019si Kuzey veya Orta Amerika ve %9\u2019u G\u00fcney Amerika, Afrika ve Avustralya\u2019dan) kat\u0131ld\u0131\u011f\u0131 ara\u015ft\u0131rman\u0131n sonu\u00e7lar\u0131 durumun ge\u00e7ti\u011fimiz senelere g\u00f6re daha da vahimle\u015fti\u011fini ortaya koyuyor. 2017\u2019de ger\u00e7ekle\u015ftirilen \u00e7al\u0131\u015fmaya [2] kat\u0131lan 5,700 \u00f6\u011frencinin %29\u2019u anksiyete ve depresyon gibi psikolojik rahats\u0131zl\u0131klar ya\u015fad\u0131klar\u0131n\u0131, bu \u00f6\u011frencilerden %45\u2019i ise daha \u00f6nce anksiyete veya depresyon gerek\u00e7esiyle profesyonel yard\u0131m talebinde bulunmu\u015f oldu\u011funu belirtmi\u015fti. Son yap\u0131lan \u00e7al\u0131\u015fmada ise kat\u0131l\u0131mc\u0131lar\u0131n %36\u2019s\u0131n\u0131n \u2013yani \u00fc\u00e7te birinden fazlas\u0131n\u0131n\u2013 doktora \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131ndan kaynaklanan anksiyete ve depresyondan dolay\u0131 daha \u00f6nce yard\u0131m talebinde bulundu\u011fu saptanm\u0131\u015f. \u00c7al\u0131\u015fma \u00fcniversite ve enstit\u00fclerin sa\u011flad\u0131\u011f\u0131 psikolojik destek hizmetlerinin durumuna da \u0131\u015f\u0131k tutuyor. Depresyon veya anksiyete nedeniyle yard\u0131m talebinde bulundu\u011funu belirten kat\u0131l\u0131mc\u0131lar\u0131n sadece %26\u2019s\u0131 ba\u011fl\u0131 oldu\u011fu kurumun psikolojik destek biriminden ger\u00e7ekten destek g\u00f6rd\u00fc\u011f\u00fcn\u00fc belirtiyor (bu oran 2017\u2019de %35 \u00e7\u0131km\u0131\u015f). Yakla\u015f\u0131k %10\u2019luk kesim \u00fcniversitelerinin ilgili birimlerine ba\u015fvurduklar\u0131 halde kendileriyle ilgilenecek, m\u00fcsait olan birini dahi bulamad\u0131klar\u0131n\u0131 belirtiyor.<\/p>\n
Kat\u0131l\u0131mc\u0131lardan temel kayg\u0131lar\u0131n\u0131 s\u0131ralamalar\u0131 istendi\u011finde ise i\u015f beklentileriyle ilgili belirsizlikler ve \u00e7al\u0131\u015fma-sosyal hayat dengesini kurmaktaki zorluklar di\u011fer fakt\u00f6rlere nazaran \u00f6ne \u00e7\u0131k\u0131yor. Bu ikisi 2017\u2019deki ankette de liste ba\u015f\u0131 olmu\u015f. Di\u011fer yandan, \u00f6\u011frencilerin \u00f6ncelikli kayg\u0131lar\u0131 b\u00f6lgeden b\u00f6lgeye farkl\u0131l\u0131k g\u00f6steriyor. Afrika\u2019daki kat\u0131l\u0131mc\u0131lar \u00f6zellikle \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131 i\u00e7in sa\u011flanan fonu g\u00fcvence alt\u0131nda tutman\u0131n zorlu\u011fu ve mezun olduktan sonra kar\u015f\u0131la\u015fmalar\u0131 muhtemel olan finansal bask\u0131dan muzdaripler. Afrikal\u0131 kat\u0131l\u0131mc\u0131lar\u0131n yar\u0131s\u0131ndan fazlas\u0131 \u00f6\u011frenim kredisi bor\u00e7lar\u0131n\u0131 \u00f6nde gelen ilk be\u015f kayg\u0131lar\u0131 aras\u0131nda s\u0131ral\u0131yor. Bor\u00e7 kayg\u0131s\u0131 Asya (%31) ve Kuzey ve Orta Amerika\u2019da (%29) Avrupa\u2019ya (%21) g\u00f6re daha a\u011f\u0131r g\u00f6r\u00fcn\u00fcyor. Di\u011fer bir bulgu, Kuzey Amerikal\u0131 kat\u0131l\u0131mc\u0131larda “impostor (sahtekar) sendromu”nun, yani bulundu\u011fu pozisyona kendini lay\u0131k g\u00f6rmeme duygusunun, g\u00f6r\u00fclme olas\u0131l\u0131\u011f\u0131 di\u011fer b\u00f6lgelere nazaran daha y\u00fcksek \u00e7\u0131kt\u0131\u011f\u0131. Avrupa\u2019da ise \u00e7al\u0131\u015fma-sosyal hayat dengesizli\u011fi yayg\u0131n \u015fikayetler aras\u0131ndan \u00f6ne \u00e7\u0131k\u0131yor.<\/p>\n
Genele bak\u0131ld\u0131\u011f\u0131nda, kat\u0131l\u0131mc\u0131lar\u0131n yakla\u015f\u0131k %40\u2019\u0131 \u00e7al\u0131\u015fma-sosyal hayat dengesizli\u011finden dolay\u0131 memnuniyetsizlik ya\u015fad\u0131\u011f\u0131n\u0131 belirtiyor. Uzun mesai saatleri bunun en \u00f6nemli nedenlerinden biri. Zira kat\u0131l\u0131mc\u0131lar\u0131n %76\u2019s\u0131 haftada 41 saatin \u00fczerinde mesai yapt\u0131\u011f\u0131n\u0131 belirtiyor. Bu oran\u0131n yar\u0131s\u0131ndan fazlas\u0131n\u0131 haftada 51 saatin \u00fczerinde mesai yapanlar olu\u015fturuyor. Ayr\u0131ca ba\u011fl\u0131 olduklar\u0131 \u00fcniversitenin bazen gecelemeyi gerektiren uzun mesai k\u00fclt\u00fcr\u00fcne sahip oldu\u011funu belirtenlerin oran\u0131 %49\u2019a (aksini d\u00fc\u015f\u00fcnenler %29, n\u00f6tr olanlar ise %32) kar\u015f\u0131l\u0131k geliyor. Bunun yan\u0131 s\u0131ra %37\u2019lik (aksini d\u00fc\u015f\u00fcnenler %34, n\u00f6tr olanlar ise %29) kesim kendi \u00fcniversitesinin iyi bir \u00e7al\u0131\u015fma-sosyal hayat dengesinin kurulmas\u0131na y\u00f6nelik destekte bulundu\u011funu belirtiyor. Doktora \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131 i\u00e7in fon bulamay\u0131p doktoras\u0131n\u0131 bir yandan d\u0131\u015far\u0131dan \u00e7al\u0131\u015farak s\u00fcrd\u00fcren kat\u0131l\u0131mc\u0131lar\u0131n beyanlar\u0131n\u0131 da hesaba katarsak sosyal hayata zaman ay\u0131ramaman\u0131n ekonomik nedenleri de olabiliyor. Ayr\u0131ca kat\u0131l\u0131mc\u0131lar\u0131n %10\u2019u bak\u0131m\u0131ndan sorumlu olduklar\u0131 yeti\u015fkin yak\u0131nlara sahipken, yine %10\u2019u sorumlu olduklar\u0131 yeti\u015fkin olmayan (12 ya\u015f alt\u0131) yak\u0131nlara sahip.<\/p>\n
Ara\u015ft\u0131rma sonu\u00e7lar\u0131 akademide mobbing olaylar\u0131n\u0131n boyutunu da g\u00fcn \u0131\u015f\u0131\u011f\u0131na \u00e7\u0131kar\u0131yor. Kat\u0131l\u0131mc\u0131lara \u2013genel anlam\u0131yla\u2013 taciz veya ayr\u0131mc\u0131l\u0131\u011fa maruz kald\u0131klar\u0131 deneyimler ya\u015fay\u0131p ya\u015famad\u0131klar\u0131 soruldu\u011funda, kat\u0131l\u0131mc\u0131lar\u0131n %21\u2019i (kad\u0131nlar\u0131n yakla\u015f\u0131k %25’i, erkeklerin ise %16\u2019s\u0131na kar\u015f\u0131l\u0131k geliyor) bu soruya evet yan\u0131t\u0131 verirken, yine ayn\u0131 oranda kat\u0131l\u0131mc\u0131 tehdit ve zorbal\u0131\u011fa maruz kald\u0131\u011f\u0131n\u0131 belirtiyor. Bu tarz olaylar ya\u015fad\u0131\u011f\u0131n\u0131 belirten kat\u0131l\u0131mc\u0131lar\u0131n \u00e7o\u011funlu\u011fu (yakla\u015f\u0131k %72\u2019si) cinsiyet ve etnik k\u00f6ken temelli ayr\u0131mc\u0131l\u0131k ve tacize maruz kald\u0131klar\u0131n\u0131 belirtirken, %15\u2019lik kesim cinsel tacize u\u011frad\u0131\u011f\u0131n\u0131 belirtiyor. \u00d6\u011frenciler bu olaylar\u0131n sorumlular\u0131n\u0131n ise \u00e7o\u011funlukla kendi akademik dan\u0131\u015fmanlar\u0131 (supervisor) oldu\u011funu belirtiyor. Akademik dan\u0131\u015fmanlar \u00f6\u011frencilerinin ba\u015far\u0131 veya ba\u015far\u0131s\u0131zl\u0131\u011f\u0131n\u0131n de\u011ferlendiricisi konumunda oldu\u011fundan, b\u00f6yle durumlarda onlara kar\u015f\u0131 gelmek veya \u00fcst mercilerden yard\u0131m istemek olduk\u00e7a zor. Zira \u00f6\u011frencilerin sadece e\u011fitim kariyerleri de\u011fil ayn\u0131 zamanda ilerideki mesleki hayatlar\u0131 \u00fczerinde de dan\u0131\u015fmanlar\u0131n de\u011ferlendirmeleri belirleyici oluyor. Ayn\u0131 mesele bir\u00e7ok \u00f6\u011frencinin dan\u0131\u015fmanlar\u0131na psikolojik problemleriyle ilgili a\u00e7\u0131lmas\u0131n\u0131 da zorla\u015ft\u0131r\u0131yor. \u00dclkeler baz\u0131nda bak\u0131ld\u0131\u011f\u0131nda, taciz ve ayr\u0131mc\u0131l\u0131\u011f\u0131n en y\u00fcksek g\u00f6r\u00fcld\u00fc\u011f\u00fc yer %24 ile Kuzey Amerika iken, en d\u00fc\u015f\u00fck g\u00f6r\u00fcld\u00fc\u011f\u00fc yer ise %18 ile Avustralya.<\/p>\n
Di\u011fer yandan kat\u0131l\u0131mc\u0131lar\u0131n %75\u2019i doktora yapma karar\u0131ndan dolay\u0131 \u015f\u00f6yle ya da b\u00f6yle tatmin oldu\u011funu belirtiyor (bu oran 2017\u2019deki %78\u2019lik orana g\u00f6re hafif bir d\u00fc\u015f\u00fc\u015f g\u00f6steriyor). Bunlar\u0131n aras\u0131ndan %27\u2019si doktora yakmaktan y\u00fcksek d\u00fczeyde tatmin olma duygusu hissetti\u011fini belirtiyor. Ancak bu \u00f6\u011frencilerin payla\u015ft\u0131\u011f\u0131 problemler de var. %45\u2019lik bir kesim doktoraya ba\u015flad\u0131\u011f\u0131ndakine g\u00f6re tatmin olma duygusunun azald\u0131\u011f\u0131n\u0131 belirtiyor (aksini belirtenler ise %42\u2019lik dilime kar\u015f\u0131l\u0131k geliyor). Doktora programlar\u0131n\u0131n \u00f6\u011frencilerin beklentilerini kar\u015f\u0131lamamas\u0131 burada \u00f6nemli bir etmen gibi g\u00f6r\u00fcn\u00fcyor. Zira yine yakla\u015f\u0131k %40\u2019l\u0131k bir kesim program\u0131n beklentilerini kar\u015f\u0131lamad\u0131\u011f\u0131n\u0131 belirtiyor. Ayr\u0131ca kat\u0131l\u0131mc\u0131lar\u0131n sadece %26\u2019s\u0131 doktora program\u0131n\u0131n kendilerini tatmin edici bir kariyer i\u00e7in \u2018iyi bir \u015fekilde\u2019 haz\u0131rlad\u0131\u011f\u0131n\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcyor. Bu duruma ra\u011fmen kat\u0131l\u0131mc\u0131lar\u0131n \u00e7o\u011fu (%56\u2019si) gelecek hedefi olarak akademide kalmay\u0131 tercih ettiklerini belirtiyor. End\u00fcstriye kaymak isteyenlerin oran\u0131 ise %28 seviyesinde. Bu oranlar 2017\u2019deki \u00e7al\u0131\u015fmada %52\u2019ye %22 \u00e7\u0131km\u0131\u015f.<\/p>\n
<\/p>\n
Bu bulgular Birle\u015fik Krall\u0131k\u2019ta e\u011fitim g\u00f6ren 50,000 lisans\u00fcst\u00fc \u00f6\u011frencisiyle ger\u00e7ekle\u015ftirilen ara\u015ft\u0131rman\u0131n [3] sonu\u00e7lar\u0131yla uyumluluk g\u00f6steriyor. \u0130ngiltere merkezli bir y\u00fcksek e\u011fitim y\u00f6netim organizasyonu olan AdvenceHE taraf\u0131ndan ger\u00e7ekle\u015ftirilen ve yine ge\u00e7ti\u011fimiz Kas\u0131m ay\u0131nda sonu\u00e7lar\u0131 yay\u0131nlan anket \u00e7al\u0131\u015fmas\u0131na g\u00f6re, \u00f6\u011frenciler genel olarak yapt\u0131klar\u0131 i\u015fe kar\u015f\u0131 olumlu duygular beslemekle beraber anksiyeteden muzdarip olduklar\u0131n\u0131 belirtiyorlar. Sonu\u00e7lara g\u00f6re kat\u0131l\u0131mc\u0131lar\u0131n %86\u2019s\u0131 \u00e7e\u015fitli seviyelerde anksiyete ya\u015f\u0131yor (bu oran\u0131n genel pop\u00fclasyondakinden y\u00fcksek oldu\u011fu da belirtilmi\u015f). Yani doktora \u00f6\u011frencileri s\u0131kl\u0131kla yapt\u0131klar\u0131 i\u015fi \u2018sevmek\u2019 ve ona \u2018katlanmak\u2019 duygular\u0131n\u0131 bir arada ya\u015f\u0131yor.<\/p>\n
Bu sonu\u00e7larla paralellik g\u00f6steren D\u00fcnya\u2019n\u0131n farkl\u0131 b\u00f6lgelerinde ger\u00e7ekle\u015ftirilmi\u015f olan irili ufakl\u0131 ba\u015fka \u00e7al\u0131\u015fmalar da var. \u00d6rne\u011fin, Bel\u00e7ika Flandre\u2019deki \u00fcniversitelerde okuyan 3,659 doktora \u00f6\u011frencisiyle yap\u0131lan di\u011fer bir \u00e7al\u0131\u015fmada [4] (2017), ankete kat\u0131lan doktora \u00f6\u011frencilerinin yakla\u015f\u0131k \u00fc\u00e7te birinin depresyon gibi yayg\u0131n bir psikiyatrik bozuklu\u011fa sahip olma veya bu hastal\u0131klar\u0131 geli\u015ftirme riski alt\u0131nda oldu\u011fu tespit edilmi\u015f. Kat\u0131l\u0131mc\u0131lar\u0131n %32\u2019sinin yayg\u0131n psikiyatrik bozukluk riskine i\u015faret eden en az d\u00f6rt semptoma sahip oldu\u011fu belirlenmi\u015f. Bu oran\u0131n y\u00fcksek e\u011fitim g\u00f6rm\u00fc\u015f insanlardan olu\u015fan kar\u015f\u0131la\u015ft\u0131rma grubunda g\u00f6zlemlenenin iki kat\u0131dan daha y\u00fcksek oldu\u011fu belirtilmi\u015f. En yayg\u0131n olarak bildirilen semptomlar aras\u0131nda s\u00fcrekli gerginlik hissi, mutsuzluk ve depresiflik, kayg\u0131 nedeniyle uyuyamama, zorluklar\u0131n \u00fcstesinden gelememe ve g\u00fcnl\u00fck aktivitelerden keyif alamama hali belirtilmi\u015f. Bu semptomlara yol a\u00e7an en \u00f6nemli nedenler aras\u0131nda y\u00fcksek \u00e7al\u0131\u015fma temposu, i\u015f kontrol\u00fcn\u00fcn zay\u0131fl\u0131\u011f\u0131 ve i\u015f y\u00fck\u00fcml\u00fcl\u00fckleriyle \u00e7ak\u0131\u015fmadan dolay\u0131 aile ihtiya\u00e7lar\u0131n\u0131 kar\u015f\u0131lamakta g\u00fc\u00e7l\u00fck \u00e7ekiyor olman\u0131n geldi\u011fi tespit edilmi\u015f.<\/p>\n
Daimi akademik pozisyonlar\u0131n k\u0131tl\u0131\u011f\u0131 ve sert rekabet \u015fartlar\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcld\u00fc\u011f\u00fcnde doktora sonras\u0131 da belirsizliklerle dolu. Doktoras\u0131n\u0131 alm\u0131\u015f insanlar\u0131n daimi kadro bulana kadar doktora sonras\u0131 ara\u015ft\u0131rmac\u0131 (postdoc) olarak d\u00fc\u015f\u00fck maa\u015flarla ola\u011fan\u0131n \u00fczerinde mesai saatleri boyunca \u00e7al\u0131\u015ft\u0131klar\u0131 ge\u00e7ici pozisyonlara mecbur kald\u0131klar\u0131 bilinen bir ger\u00e7ek. Zira doktora sonras\u0131 ara\u015ft\u0131rma ge\u00e7mi\u015fi olmayan gen\u00e7 bilim insanlar\u0131n\u0131n kalbur\u00fcst\u00fc bir \u00fcniversitede \u00f6\u011fretim \u00fcyeli\u011fi kadrosu elde edebilmesi bug\u00fcn\u00fcn \u015fartlar\u0131nda pek de m\u00fcmk\u00fcn de\u011fil. 2018\u2019de yay\u0131mlanan di\u011fer bir \u00e7al\u0131\u015fma[5] doktora sonras\u0131 ara\u015ft\u0131rmac\u0131larla yap\u0131lm\u0131\u015f. \u00d6ne \u00e7\u0131kan 5 Amerikan \u00fcniversitesinden 97 \u2013daimi kadrosu olmayan\u2013 ara\u015ft\u0131rmac\u0131 ve 35 proje y\u00fcr\u00fct\u00fcc\u00fcs\u00fc \u00f6\u011fretim \u00fcyesi (PI) ve \u00fcniversite idarecisi ile m\u00fclakatlara dayanan \u00e7al\u0131\u015fman\u0131n en can al\u0131c\u0131 k\u0131sm\u0131 deniza\u015f\u0131r\u0131 \u00fclkelerden gelen ara\u015ft\u0131rmac\u0131lar\u0131n vizelerinin uzat\u0131lmamas\u0131 tehdidi ile di\u011fer ara\u015ft\u0131rmac\u0131lara g\u00f6re \u00e7ok daha \u00e7etin ko\u015fullarda \u00e7al\u0131\u015fmaya zorlanmalar\u0131. Bu \u00f6\u011frencilerin vizelerinin belirli periyotlarla yinelenmesi gerekiyor ve yineleme i\u015flemi i\u00e7in enstit\u00fc onay\u0131 \u015fart. Bu onay \u00e7o\u011fu zaman gen\u00e7 ara\u015ft\u0131rmac\u0131lar\u0131n dahil olduklar\u0131 projenin y\u00f6neticisi olan tek bir \u00f6\u011fretim \u00fcyesinin iki duda\u011f\u0131 aras\u0131nda oldu\u011fundan, gen\u00e7 ara\u015ft\u0131rmac\u0131lara kar\u015f\u0131 bir koz olarak kullan\u0131lmaya son derece m\u00fcsait.<\/p>\n
\u00c7al\u0131\u015fmaya g\u00f6re bu koz sonuna kadar kullan\u0131l\u0131yor; baz\u0131 kurumlarda durum \u00f6ylesine k\u00f6t\u00fc ki haftal\u0131k mesai s\u00fcresi 100 saati ge\u00e7en, i\u015fleri yeti\u015ftirebilmek i\u00e7in laboratuvar ortam\u0131nda uyumak durumunda kalan yabanc\u0131 \u00f6\u011frenciler oldu\u011fu belirtilmi\u015f. Elimizde yukarda de\u011findi\u011fimiz gibi sadece anektodal raporlar oldu\u011fundan problemin boyutunu \u00f6ng\u00f6rmek zor. Fakat \u00e7e\u015fitli ara\u015ft\u0131rmalara g\u00f6re ABD\u2019deki doktora sonras\u0131 ara\u015ft\u0131rmac\u0131lar\u0131n yakla\u015f\u0131k yar\u0131s\u0131n\u0131n deniz a\u015f\u0131r\u0131 \u00fclkelerden gelen ve k\u0131sa d\u00f6nem vizeye tabi insanlardan olu\u015ftu\u011fu tahmin ediliyor. Nature\u2019\u0131n yukar\u0131da de\u011finilen son \u00e7al\u0131\u015fmas\u0131nda da kat\u0131l\u0131mc\u0131lar\u0131n %40\u2019\u0131 e\u011fitimini kendi \u00fclkeleri d\u0131\u015f\u0131nda s\u00fcrd\u00fcren insanlard\u0131. Yani s\u00f6m\u00fcr\u00fcn\u00fcn boyutlar\u0131 hayli ciddi olabilir.<\/p>\n
K\u0131sacas\u0131 a\u015f\u0131r\u0131 performans odakl\u0131 mevcut akademik sistem gen\u00e7 ara\u015ft\u0131rmac\u0131lar\u0131 y\u0131prat\u0131yor, onlar\u0131 hasta ediyor. Oysa akademik d\u00fczenin gelece\u011fin bilim insanlar\u0131n\u0131 destekleyici ve koruyucu bir rol\u00fc olmas\u0131 gerekir. \u00dcniversitelerin i\u00e7erisindeki psikolojik destek birimlerinin etkinli\u011finin artt\u0131r\u0131lmas\u0131 ya da dan\u0131\u015fman-\u00f6\u011frenci ili\u015fkilerindeki problemlere dair fark\u0131ndal\u0131\u011f\u0131 artt\u0131r\u0131c\u0131 e\u011fitimlerin d\u00fczenlenmesi bu y\u00fckselen krizin \u00e7\u00f6z\u00fcm\u00fcne belirli d\u00fczeyde katk\u0131 sa\u011flayabilir, ama nihai \u00e7\u00f6z\u00fcm bu salt performansa dayal\u0131 “Makale yay\u0131nla ya da yok ol\u201d k\u00fclt\u00fcr\u00fcn\u00fcn k\u00f6kl\u00fc bir de\u011fi\u015fimden ge\u00e7iyor.<\/p>\n
Kaynaklar<\/strong> Nature Dergisi her iki senede bir doktora \u00f6\u011frencilerinin hayat \u015fartlar\u0131 ve kariyer hedeflerine dair beklentilerini inceleyen d\u00fcnya \u00e7ap\u0131nda anket \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131 ger\u00e7ekle\u015ftiriyor. \u0130nternet \u00fczerinden (Nature.com) yay\u0131nlanan bu anketlere hemen her bilim dal\u0131ndan doktora \u00f6\u011frencileri kat\u0131l\u0131yor. Soru cevap ve serbest yorum b\u00f6l\u00fcmlerinden olu\u015fan ankette \u00f6\u011frencilere, \u00e7al\u0131\u015fma ko\u015fullar\u0131n\u0131n yaratt\u0131\u011f\u0131 rahats\u0131zl\u0131klar, gelecek kayg\u0131lar\u0131, \u00e7al\u0131\u015fma ve sosyal hayat dengesi, akademide […]<\/p>\n","protected":false},"author":677,"featured_media":39574,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_acf_changed":false,"footnotes":""},"categories":[19],"tags":[4982,1716,1717,366],"class_list":["post-39570","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-bilim-gundemi","tag-doktora","tag-makale","tag-ogrenci","tag-psikoloji"],"acf":[],"aioseo_notices":[],"aioseo_head":"\n\t\t\n\t\n\t\n\t\n\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t
\n1) https:\/\/www.nature.com\/articles\/d41586-019-03459-7#ref-CR2
\n2) https:\/\/www.nature.com\/articles\/nj7677-549a
\n3) https:\/\/www.advance-he.ac.uk\/news-and-views\/postgraduate-researchers-are-positive-about-their-experience-despite-high-anxiety
\n4) https:\/\/www.sciencedirect.com\/science\/article\/abs\/pii\/S0048733317300422
\n5) https:\/\/www.nature.com\/articles\/d41586-018-07479-7?utm_source=facebook&utm_medium=social&utm_content=organic&utm_campaign=NGMT_2_SJH_Nature&fbclid=IwAR2RIU54UxDFYX9UniL0hoFyTJ_sJruKVPx_m85aspARjdlgaFAiiz9lltE<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"