{"id":3962,"date":"2018-12-13T05:33:57","date_gmt":"2018-12-13T02:33:57","guid":{"rendered":"http:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/?p=3962"},"modified":"2018-12-13T15:16:49","modified_gmt":"2018-12-13T12:16:49","slug":"bebekler-1-yasindan-once-de-mantiksal-muhakeme-yapabiliyor","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/2018\/12\/13\/bebekler-1-yasindan-once-de-mantiksal-muhakeme-yapabiliyor","title":{"rendered":"Bebekler 1 ya\u015f\u0131ndan \u00f6nce de mant\u0131ksal muhakeme yapabiliyor!"},"content":{"rendered":"

Emory ve Bucknell \u00dcniversiteleri\u2019ndeki psikologlar\u0131n \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131 sonucunda, 10 ayl\u0131k bebeklerde de t\u00fcmdengelim y\u00f6ntemiyle problem \u00e7\u00f6zme yetene\u011fi oldu\u011fu tespit edildi. Geli\u015fimsel Bilim<\/em> (Developmental Science<\/em>) dergisinin bas\u0131ma haz\u0131rlad\u0131\u011f\u0131 ara\u015ft\u0131rmaya g\u00f6re, bebekler g\u00fc\u00e7 ve h\u00e2kimiyetin sosyal hiyerar\u015fisi hakk\u0131nda \u00e7\u0131kar\u0131mlarda bulunabiliyor.<\/p>\n

Ara\u015ft\u0131man\u0131n y\u00fcr\u00fct\u00fcc\u00fcs\u00fc olan, Emory \u00dcniversitesi\u2019nden Stella Lourenco, \u201cAra\u015ft\u0131rmam\u0131zdaki bulgular\u0131m\u0131z g\u00f6steriyor ki, ya\u015famlar\u0131n\u0131n ilk y\u0131l\u0131ndaki \u00e7ocuklar, bu t\u00fcr mant\u0131ksal \u00e7\u0131kar\u0131mlarda bulunabiliyor. Daha \u00f6nceleri \u00e7ocuklar\u0131n bu yetene\u011fi ancak 4 ya da 5 ya\u015f\u0131nda elde ettikleri d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcl\u00fcyordu\u201d diyor.<\/p>\n

Ara\u015ft\u0131rmac\u0131lar, bu \u00e7al\u0131\u015fma i\u00e7in kuklalar kullanarak s\u00f6zs\u00fcz ger\u00e7ekle\u015ftirilebilecek bir deney tasarlad\u0131. Bu deneyde, \u00e7ocuklar\u0131n iki kuklan\u0131n etkile\u015fti\u011fini g\u00f6rmeden bile, hangi kuklan\u0131n di\u011feri \u00fczerinde bir h\u00e2kimiyet kurmas\u0131 gerekti\u011fini anlayabilecekleri senaryolar olu\u015fturuldu. Ya\u015flar\u0131 10 ila 13 ayl\u0131k aras\u0131nda de\u011fi\u015fen bebeklerin b\u00fcy\u00fck \u00e7o\u011funlu\u011fu, ge\u00e7i\u015fli \u00e7\u0131karsamayla tutarl\u0131 sonu\u00e7lar g\u00f6sterdi. \u201cHerkes bebeklerin bilgiyi bir s\u00fcnger gibi emdi\u011fini ve \u00e7ok h\u0131zl\u0131 \u00f6\u011frendi\u011fini bilir. Bu bulgular bize insanlar\u0131n nas\u0131l \u00f6\u011frendi\u011fi hakk\u0131nda bilgiler veriyor. E\u011fer t\u00fcmdengelimli olarak d\u00fc\u015f\u00fcnebiliyorsak, do\u011frudan d\u00fcnyan\u0131n kendisini g\u00f6rmeden onun hakk\u0131nda genellemeler yapabiliriz. Bu yetenek \u00e7evremizdeki sosyal ili\u015fkilerin ve kompleks olmayan sosyal etkile\u015fimlerin anla\u015f\u0131lmas\u0131nda \u00f6nemli bir ara\u00e7 olabilir\u201d diyor Lourenco.<\/p>\n

1960\u2019larda geli\u015fimsel psikolog Jan Piaget, \u00e7ocuklar\u0131n 7-8 ya\u015flar\u0131nda ge\u00e7i\u015fli \u00e7\u0131kar\u0131m problemlerini \u00e7\u00f6zebildi\u011fini g\u00f6stermi\u015fti. \u00d6rne\u011fin, e\u011fer Paul\u2019un Mary\u2019den Mary\u2019nin de Jack\u2019den uzun oldu\u011funu biliyorsan\u0131z, Paul\u2019un Jack\u2019den uzun oldu\u011funu dolayl\u0131 olarak alg\u0131lars\u0131n\u0131z. Bu bilgiyi edinmek i\u00e7in Paul ve Jack\u2019in yan yana durmas\u0131na ihtiya\u00e7 duymazs\u0131n\u0131z. Y\u0131llard\u0131r, bili\u015fsel psikolojideki h\u00e2kim g\u00f6r\u00fc\u015f, 7 ya\u015f\u0131ndan k\u00fc\u00e7\u00fck \u00e7ocuklar\u0131n ge\u00e7i\u015fli \u00e7\u0131karsama a\u00e7\u0131s\u0131ndan aciz ve mant\u0131ks\u0131z olduklar\u0131 y\u00f6n\u00fcndeydi. Ard\u0131ndan 1970\u2019lerin sonunda, ara\u015ft\u0131rmac\u0131lar ge\u00e7i\u015fli \u00e7\u0131kar\u0131m problemlerinin karma\u015f\u0131kl\u0131\u011f\u0131n\u0131 azaltarak asl\u0131nda 4 ya\u015f\u0131ndan b\u00fcy\u00fck \u00e7ocuklar\u0131n bu yetene\u011fe sahip oldu\u011funu g\u00f6stermi\u015flerdi. Lorenco da daha \u00f6nceki \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131nda bebeklerin say\u0131sal muhakeme ve b\u00fcy\u00fckl\u00fck ili\u015fkilerini anlama yetene\u011fine sahip olduklar\u0131n\u0131 g\u00f6stermi\u015fti. Bu sonu\u00e7lardan yola \u00e7\u0131karak bebeklerde ge\u00e7i\u015fli \u00e7\u0131karsama kabiliyetinin de olabilece\u011finden \u015f\u00fcphelenmeye ba\u015flad\u0131.<\/p>\n

Bunun \u00fczerine \u00e7al\u0131\u015fma i\u00e7in Lorenco, Yerkes Ulusal Primat Ara\u015ft\u0131rma Merkezi\u2019ndeki \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131yla maymunlar\u0131n ge\u00e7i\u015fli \u00e7\u0131kar\u0131mlar yapt\u0131\u011f\u0131n\u0131 g\u00f6steren Emory\u2019den Robert Hampton ve Hampton\u2019\u0131n eski \u00f6\u011frencisi olan Atlanta Hayvanat Bah\u00e7esi\u2019nden Regina Paxton Gazes\u2019i bir araya getirdi. S\u00f6zs\u00fcz deneyi ayn\u0131 zamanda Bucknell\u2019de \u00f6\u011fretim g\u00f6revlisi olan Gazes tasarlad\u0131.<\/p>\n

Ilk deneyde bebeklere yan yana yerle\u015ftirilmi\u015f kuklalar\u0131n videosu izletildi. Videoda, bir fil, bir ay\u0131 ve bir suayg\u0131r\u0131ndan olu\u015fan kukla seti ayn\u0131 boy ve b\u00fcy\u00fckl\u00fckte olmalar\u0131na ra\u011fmen, sosyal hiyerar\u015fiyi g\u00f6stermek i\u00e7in soldan sa\u011fa s\u0131raland\u0131lar. Filin elinde bulunan oyunca\u011f\u0131 \u00f6nce ay\u0131 zorla al\u0131yordu, sonra da suayg\u0131r\u0131 ayn\u0131 \u015fekilde oyunca\u011f\u0131 bu sefer ay\u0131n\u0131n elinden al\u0131yordu. Bu senaryolar, ay\u0131n\u0131n filden, suayg\u0131r\u0131n\u0131n da ay\u0131dan dominant oldu\u011funu g\u00f6steriyordu. Son olarak bebeklere filin oyunca\u011f\u0131 suayg\u0131r\u0131n\u0131n elinden ald\u0131\u011f\u0131n\u0131 g\u00f6steren bir video daha izletildi. Bu senaryo bebeklerin b\u00fcy\u00fck \u00e7o\u011funlu\u011funun dikkatini di\u011fer videolardan daha \u00e7ok \u00e7ekti.<\/p>\n

\u201cFilin oyunca\u011f\u0131 alarak suayg\u0131r\u0131 \u00fczerinde bask\u0131nl\u0131k kurmas\u0131 beklenen ge\u00e7i\u015fli \u00e7\u0131karsama ili\u015fkisini ihlal ediyor. Bebekler bu senaryoya daha \u00e7ok ilgi g\u00f6steriyor, \u00e7\u00fcnk\u00fc bekledikleri sonu\u00e7tan farkl\u0131 bir sonu\u00e7 \u00e7\u0131kmas\u0131n\u0131n sebebini anlamaya \u00e7al\u0131\u015f\u0131yorlar\u201d diyor Lorenco.<\/p>\n

\u0130kinci deneyde senaryoya yeni bir kukla daha eklendi: z\u00fcrafa. Z\u00fcrafa daha \u00f6nce hi\u00e7bir kukla \u00fczerinde bask\u0131nl\u0131k kurmam\u0131\u015ft\u0131 ve bebekler kurup kurmamas\u0131yla da \u00e7ok ilgilenmedi. Kontrol deneyi olarak tasarlanan deneyde ise suayg\u0131r\u0131 her zaman bask\u0131n karakterken, fil hep \u00e7ekinik karakter oldu.<\/p>\n

Verilere g\u00f6re, beklenmedik bask\u0131nl\u0131k davran\u0131\u015f\u0131 g\u00f6sterilen bebeklerin \u00e7o\u011funlu\u011funda \u00a0(32\u2019de 23), ge\u00e7i\u015fli \u00e7\u0131karsama g\u00f6zlemlendi. Bu bebeklerin beklenmedik bask\u0131nl\u0131k davran\u0131\u015flar\u0131na g\u00f6sterdikleri tepki, senaryolara daha dikkatli bakmalar\u0131yla \u00f6l\u00e7\u00fcld\u00fc.<\/p>\n

Ara\u015ft\u0131rmac\u0131lar\u0131n varsay\u0131m\u0131na g\u00f6re, sosyal bask\u0131nl\u0131k i\u00e7in ge\u00e7i\u015fli \u00e7\u0131karsama yapmak evrimsel olarak \u00f6nemli oldu\u011fu i\u00e7in bu mekanizmalar erken ya\u015flarda yerini al\u0131yor. \u201cBebeklerin minimum bilgiyle, bu sosyal bask\u0131nl\u0131kla ilgili \u00e7\u0131kar\u0131mlar\u0131 yapabiliyor olmalar\u0131 dikkat \u00e7ekici. Bu, erken ya\u015flarda mekanizman\u0131n yerle\u015fti\u011fini ve belki de hayvanlar\u0131n bir\u00e7o\u011fuyla evrimsel olarak bu mekanizmay\u0131 payla\u015ft\u0131\u011f\u0131m\u0131z\u0131 g\u00f6steriyor\u201d diyor Gazes.<\/p>\n

Zihnin nas\u0131l geli\u015fti\u011fine dair baz\u0131 \u00f6nemli bilimsel sorular\u0131 irdelemesinin yan\u0131nda, bulgular bebeklerin \u00f6\u011frenme s\u00fcre\u00e7lerinde do\u011fru yolda olup olmad\u0131klar\u0131n\u0131n tespitinde de kullan\u0131labilir.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Emory ve Bucknell \u00dcniversiteleri\u2019ndeki psikologlar\u0131n \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131 sonucunda, 10 ayl\u0131k bebeklerde de t\u00fcmdengelim y\u00f6ntemiyle problem \u00e7\u00f6zme yetene\u011fi oldu\u011fu tespit edildi. Geli\u015fimsel Bilim (Developmental Science) dergisinin bas\u0131ma haz\u0131rlad\u0131\u011f\u0131 ara\u015ft\u0131rmaya g\u00f6re, bebekler g\u00fc\u00e7 ve h\u00e2kimiyetin sosyal hiyerar\u015fisi hakk\u0131nda \u00e7\u0131kar\u0131mlarda bulunabiliyor. Ara\u015ft\u0131man\u0131n y\u00fcr\u00fct\u00fcc\u00fcs\u00fc olan, Emory \u00dcniversitesi\u2019nden Stella Lourenco, \u201cAra\u015ft\u0131rmam\u0131zdaki bulgular\u0131m\u0131z g\u00f6steriyor ki, ya\u015famlar\u0131n\u0131n ilk y\u0131l\u0131ndaki \u00e7ocuklar, bu t\u00fcr mant\u0131ksal […]<\/p>\n","protected":false},"author":741,"featured_media":16608,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_acf_changed":false,"footnotes":""},"categories":[179,19,35],"tags":[1943,254,479,347],"class_list":["post-3962","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-142-sayi","category-bilim-gundemi","category-noroloji","tag-bebekler","tag-beyin","tag-mantik","tag-noroloji"],"acf":[],"aioseo_notices":[],"aioseo_head":"\n\t\t\n\t\n\t\n\t\n\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t