{"id":39634,"date":"2020-01-10T03:22:27","date_gmt":"2020-01-10T00:22:27","guid":{"rendered":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/?p=39634"},"modified":"2020-01-09T10:27:26","modified_gmt":"2020-01-09T07:27:26","slug":"insan-ne-zaman-konusmaya-basladi","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/2020\/01\/10\/insan-ne-zaman-konusmaya-basladi","title":{"rendered":"\u0130nsan ne zaman konu\u015fmaya ba\u015flad\u0131?"},"content":{"rendered":"

\u0130nsan ses \u00fcretim ayg\u0131t\u0131 hayvanlar d\u00fcnyas\u0131nda benzersizdir. \u0130nsanlar, konu\u015fma ve simgesel anlat\u0131m yetenekleriyle di\u011fer canl\u0131lardan ayr\u0131l\u0131r. Bunun ne demek oldu\u011funa gelince, her t\u00fcr yeni bilgiyi \u00e7evremizdekilere konu\u015fma yoluyla aktar\u0131r, onlardan da ayn\u0131 yolla bilgi al\u0131r\u0131z. Mesajlar\u0131m\u0131z\u0131, daha \u00f6nceden kurgulad\u0131\u011f\u0131m\u0131z heceler dizisinden olu\u015fan sesleri kullanarak iletiriz. Hayvanlar\u0131n bizler gibi konu\u015fma diline sahip olmad\u0131klar\u0131n\u0131 hepimiz biliyoruz. Her insan do\u011fu\u015ftan konu\u015fma yetene\u011finin gerektirdi\u011fi potansiyele sahiptir. \u0130nsana \u00f6zg\u00fc konu\u015fma dilini, onun k\u00f6kenini ve geli\u015fimini ancak paleontolojik bir bak\u0131\u015f a\u00e7\u0131s\u0131 i\u00e7inde irdeleyebiliriz. Beyin bu biricik \u00f6zelli\u011fimizin en \u00f6nemli anahtar\u0131d\u0131r. Paleon\u00f6roloji bilim dal\u0131, kafatas\u0131n\u0131n i\u00e7 y\u00fczeyinde beynin b\u0131rakt\u0131\u011f\u0131 izlerden hareket ederek bir fosil t\u00fcr\u00fcn zihinsel yetenekleri hakk\u0131nda bilgi edinmeye \u00e7al\u0131\u015f\u0131r. Daha \u00f6nceden de de\u011findi\u011fimiz gibi, insanda konu\u015fma yetene\u011fiyle \u00e7ok s\u0131k\u0131 ili\u015fkisi bulunan ve beyin korteksinin sol yar\u0131m k\u00fcresinde yer alan iki b\u00f6lge vard\u0131r. Bunlardan \u00f6ndeki Broca, arkadaki ise Wernicke merkezleridir. Broca merkezinde meydana gelen bir tahribat konu\u015fma ve yazma kapasitelerini bozar, ama bireyin konu\u015fulanlar\u0131 anlamas\u0131na engel olmaz. Broca merkezinde ar\u0131za olan birey okuma yetene\u011fini kaybetmez. Wernicke merkezinde ortaya \u00e7\u0131kan herhangi bir tahribat ise bireyin konu\u015fma ve yazma fonksiyonlar\u0131n\u0131 bozar, konu\u015fulanlar\u0131 anlamas\u0131na ve s\u00f6zc\u00fckler \u00fcretmesine engel olur.<\/p>\n

\"\"
Australopitekus\u2019lar ve Homo habilis \u00fczerine \u00e7ok say\u0131da \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131 bulunan Philip Tobias\u2019a g\u00f6re, Wernicke merkeziyle ilgili olan parietal lobun alt k\u0131sm\u0131 Homo habilis\u2019te Australopitekus\u2019lardakinden \u00e7ok daha fazla geli\u015fmi\u015ftir.<\/figcaption><\/figure>\n

Australopitekus<\/em>\u2019lar ve Homo habilis <\/em>\u00fczerine \u00e7ok say\u0131da \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131 bulunan Philip Tobias\u2019a g\u00f6re, Wernicke merkeziyle ilgili olan parietal lobun alt k\u0131sm\u0131 Homo habilis<\/em>\u2019te Australopitekus<\/em>\u2019lardakinden \u00e7ok daha fazla geli\u015fmi\u015ftir. Ayr\u0131ca, Broca merkezi hem Homo habilis<\/em>\/rudolfensis<\/em>, hem de Homo ergaster<\/em>\u2019de belirgin kabart\u0131 olu\u015fturur. Oysa ilgili b\u00f6lge Australopitekus<\/em>\u2019larda belli belirsiz bir geli\u015fme g\u00f6sterir. Bu anatomik g\u00f6zlemlerden hareketle, ilk insan temsilcilerinin bizler gibi konu\u015fma yetene\u011fine sahip olduklar\u0131 anlam\u0131 \u00e7\u0131kart\u0131labilir mi? Fosil beyin kal\u0131plar\u0131n\u0131 inceleyen uzmanlar\u0131n \u00e7o\u011fu her ne kadar bu sonuca varsa da, kimi ara\u015ft\u0131r\u0131c\u0131lar bu g\u00f6r\u00fc\u015fe kat\u0131lmamaktad\u0131r. Konu\u015fma diliyle ili\u015fkilendirilen Broca merkezi, Australopitekus<\/em>\u2019un kaba ve narin yap\u0131l\u0131lar\u0131nda belirsiz oldu\u011fu halde, Homo habilis<\/em>\u2019te bizdekine benzer bir geli\u015fmeye sahiptir. Ancak, bu t\u00fcr bir geli\u015fmenin fizyolojik anlam\u0131 ne olabilir? Bu soruya kesin bir yan\u0131t verilemiyor. Fosil insanlardaki fonetik ayg\u0131t\u0131n anatomisi hakk\u0131nda yap\u0131lacak ayr\u0131nt\u0131l\u0131 ara\u015ft\u0131rmalar belki bu soruya daha somut yan\u0131tlar getirebilir.<\/p>\n

\u0130nsanda konu\u015fma dilinin temelini olu\u015fturan sesler soluk borusunun hemen \u00fcst k\u0131sm\u0131ndaki bir seri bo\u015fluk (kavite) i\u00e7inde \u00fcretilir ve mod\u00fcle edilir. S\u00f6z\u00fc edilen bu bo\u015fluklar\u0131n ortak ad\u0131 vokal sistemdir. S\u0131ras\u0131yla yutak, g\u0131rtlak, burun ve a\u011f\u0131z bo\u015fluklar\u0131ndan olu\u015fur. Sese dayal\u0131 ileti\u015fim sisteminin ger\u00e7ekle\u015fmesinde anahtar niteli\u011finde olan g\u0131rtlak b\u00f6lgesi ikiye ayr\u0131l\u0131r: 1. Farinks. 2. Larinks. Farinks, larinksten ba\u015flay\u0131p a\u011f\u0131z ve burun bo\u015fluklar\u0131na kadar uzanan kastan yap\u0131lm\u0131\u015f b\u00f6lgedir. Farinks, a\u011f\u0131z ve burun bo\u015flu\u011fu bir b\u00fct\u00fcn olarak d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcld\u00fc\u011f\u00fcnde konu\u015fma ayg\u0131t\u0131 olarak bilinen yap\u0131y\u0131 olu\u015fturmaktad\u0131r. Larinks, adem elmas\u0131 diye adland\u0131r\u0131l\u0131r ve konu\u015fma olay\u0131nda akci\u011ferler ve soluk d\u00f6ng\u00fcs\u00fcnden sonra gelen \u00f6nemli bir \u00f6\u011fedir. Larinksi olu\u015fturan k\u0131k\u0131rdaklar\u0131n birbiriyle uyum i\u00e7erisinde hareket etmeleri ve aradan ge\u00e7en hava enerjisi yard\u0131m\u0131yla ses telleri titre\u015fmektedir. Larinksin de\u011fi\u015fik hareketleri sonucunda ses tellerinin de bi\u00e7iminde de\u011fi\u015fkenlik g\u00f6r\u00fclmektedir. Farinks bo\u015flu\u011funa ka\u00e7an ya da s\u0131k\u0131\u015fan bir yiyecek par\u00e7as\u0131 larinksten ge\u00e7en hava ak\u0131m\u0131n\u0131 kesece\u011finden insan bo\u011fulma ve \u00f6lme tehlikesiyle kar\u015f\u0131 kar\u015f\u0131ya kalabilir. \u0130nsanda a\u011f\u0131z bo\u015flu\u011fu k\u00fc\u00e7\u00fclm\u00fc\u015f, farinkste meydana gelen b\u00fcy\u00fcme ile birlikte larinks daha a\u015fa\u011f\u0131ya kaym\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n

\"\"
Larinks,adem elmas\u0131 diye adland\u0131r\u0131l\u0131r ve konu\u015fma olay\u0131nda akci\u011ferler ve soluk d\u00f6ng\u00fcs\u00fcnden sonra gelen \u00f6nemli bir \u00f6\u011fedir. Larinksi olu\u015fturan k\u0131k\u0131rdaklar\u0131n birbiriyle uyum i\u00e7erisinde hareket etmeleri ve aradan ge\u00e7en hava enerjisi yard\u0131m\u0131yla ses telleri titre\u015fmektedir.<\/figcaption><\/figure>\n

\u0130nsan d\u0131\u015f\u0131ndaki t\u00fcm memelilerde larinks, boynun yukar\u0131 k\u0131sm\u0131nda, bir ba\u015fka deyi\u015fle a\u011f\u0131z bo\u015flu\u011funun arka \u00e7\u0131k\u0131\u015f\u0131nda yer al\u0131r. Bu yukar\u0131 pozisyon s\u0131v\u0131lar\u0131n i\u00e7ilmesi s\u0131ras\u0131nda larinksin nazal kavite ile ba\u011flant\u0131s\u0131n\u0131 sa\u011flayarak i\u00e7ilen s\u0131v\u0131n\u0131n a\u011f\u0131z bo\u015flu\u011fundan sindirim borusuna nefes almay\u0131 engellemeden ge\u00e7i\u015fine olanak verir. B\u00f6ylece, herhangi bir memeli, insan d\u0131\u015f\u0131nda, bir \u015fey i\u00e7erken ayn\u0131 anda nefes al\u0131p vermeye devam eder. Eri\u015fkin insanda, larinks genellikle boyunda a\u015fa\u011f\u0131 k\u0131s\u0131mda yer al\u0131r. Bu y\u00fczden, memeli s\u0131n\u0131f\u0131na dahil olmam\u0131za ra\u011fmen, ayn\u0131 anda hem yiyip i\u00e7ip hem de nefes alamay\u0131z. O halde, biz yemek yerken bo\u011fulma tehlikesiyle kar\u015f\u0131 kar\u015f\u0131ya olan bir primat\u0131z. \u0130nsan yavrusunda durum farkl\u0131d\u0131r. Onlar\u0131n ayn\u0131 anda meme emerken nefes al\u0131p vermeleri g\u00f6z\u00fcm\u00fczden ka\u00e7maz. Bebeklik evresinde larinks memelilerinkiyle ayn\u0131 seviyededir. \u0130nsanda, 2 ya\u015f\u0131na do\u011fru larinks a\u015fa\u011f\u0131ya do\u011fru kayar ve eri\u015fkinlikteki konumunu alm\u0131\u015f olur. Dolay\u0131s\u0131yla, bu ya\u015ftan itibaren bir \u015feyler yiyip i\u00e7erken sadece soluk al\u0131p-verme kapasitemizi kaybetmeyiz, ayn\u0131 zamanda larinksin bu a\u015fa\u011f\u0131 pozisyonu yiyece\u011fin nefes borusuna ka\u00e7arak bo\u011fulmaya yol a\u00e7mas\u0131 riskini de \u00f6nlemi\u015f olur.<\/p>\n

\u00dcst solunum ayg\u0131t\u0131m\u0131z, yiyip i\u00e7erken soluk al\u0131p-verme ve koku alma etkinli\u011fini kaybetti, ama hi\u00e7bir memelide olmayan geni\u015f bir farinks alan\u0131n\u0131 bize kazand\u0131rd\u0131. \u0130\u015fte bu derin g\u0131rtlak sayesinde ses tellerinde farkl\u0131 titre\u015fimlerin \u00fcretilmesi ve mod\u00fcle edilmesi m\u00fcmk\u00fcn oldu. Bir ba\u015fka deyi\u015fle vokal \u00fcretim kapasitesi artt\u0131. \u0130nsan yavrusu ses \u00fcretim kapasitesi a\u00e7\u0131s\u0131ndan temel memeli \u00f6r\u00fcnt\u00fcs\u00fcn\u00fc 1,5-2 ya\u015flar\u0131na kadar korur. Bu ya\u015flardan sonra larinks, boyun k\u0131sm\u0131nda a\u015fa\u011f\u0131ya do\u011fru iner ve 14 ya\u015flar\u0131nda art\u0131k eri\u015fkinlikteki konumuna kavu\u015fur. Laitman ve yard\u0131mc\u0131lar\u0131na g\u00f6re, larinksin konumu kafatas\u0131 kaidesindeki basicraniumun b\u00fck\u00fclme a\u00e7\u0131s\u0131yla ba\u011flant\u0131l\u0131d\u0131r. Eri\u015fkin insanda bu a\u00e7\u0131 dar (90\u02da\u2019ye yak\u0131n), insan yavrusu ve di\u011fer memelilerde geni\u015ftir. Kafa kaidesi a\u00e7\u0131s\u0131n\u0131n geni\u015f ya da dar olmas\u0131 ile konu\u015fma yetene\u011fi aras\u0131nda ili\u015fki oldu\u011fu bug\u00fcn genellikle kabul edilmektedir.<\/p>\n

\u0130nsana \u00f6zg\u00fc konu\u015fma dilinin ba\u015fka hi\u00e7bir primatta olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 biliyoruz. Bu yetenek onun a\u015fa\u011f\u0131 yukar\u0131 2 milyon y\u0131l boyunca fizyolojik ve n\u00f6ropsikolojik d\u00fczeyde ge\u00e7irdi\u011fi de\u011fi\u015fim s\u00fcre\u00e7leri sonunda ger\u00e7ekle\u015fmi\u015ftir. \u0130nsana \u00f6zg\u00fc olan bu temel de\u011fi\u015fiklikler dilin a\u015fa\u011f\u0131ya, yukar\u0131ya, \u00f6ne ve arkaya do\u011fru hareket etmesine, ayr\u0131ca konu\u015fma ayg\u0131t\u0131nda de\u011fi\u015fik noktalardan ve birbirinden farkl\u0131 titre\u015fimlerin ortaya \u00e7\u0131kmas\u0131na ortam haz\u0131rlam\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n

Kaynak:<\/strong> Metin \u00d6zbek, 50 Soruda \u0130nsan\u0131n Tarih \u00d6ncesi Evrimi, Bilim ve Gelecek Kitapl\u0131\u011f\u0131, Eyl\u00fcl 2019, 5. Bask\u0131, s.89,92<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

\u0130nsan ses \u00fcretim ayg\u0131t\u0131 hayvanlar d\u00fcnyas\u0131nda benzersizdir. \u0130nsanlar, konu\u015fma ve simgesel anlat\u0131m yetenekleriyle di\u011fer canl\u0131lardan ayr\u0131l\u0131r. Bunun ne demek oldu\u011funa gelince, her t\u00fcr yeni bilgiyi \u00e7evremizdekilere konu\u015fma yoluyla aktar\u0131r, onlardan da ayn\u0131 yolla bilgi al\u0131r\u0131z. Mesajlar\u0131m\u0131z\u0131, daha \u00f6nceden kurgulad\u0131\u011f\u0131m\u0131z heceler dizisinden olu\u015fan sesleri kullanarak iletiriz. Hayvanlar\u0131n bizler gibi konu\u015fma diline sahip olmad\u0131klar\u0131n\u0131 hepimiz biliyoruz. Her […]<\/p>\n","protected":false},"author":429,"featured_media":39635,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_acf_changed":false,"footnotes":""},"categories":[19],"tags":[5733,5416,200,1784,555,1192,5735,5734],"class_list":["post-39634","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-bilim-gundemi","tag-broca","tag-canli","tag-evrim","tag-homo-habilis","tag-insan","tag-konusma","tag-rudolfensis","tag-wernicke"],"acf":[],"aioseo_notices":[],"aioseo_head":"\n\t\t\n\t\n\t\n\t\n\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t