{"id":39656,"date":"2020-01-10T13:15:41","date_gmt":"2020-01-10T10:15:41","guid":{"rendered":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/?p=39656"},"modified":"2020-01-10T13:15:41","modified_gmt":"2020-01-10T10:15:41","slug":"buzul-mumyalar","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/2020\/01\/10\/buzul-mumyalar","title":{"rendered":"Buzul mumyalar"},"content":{"rendered":"

Buzul arkeologlar\u0131n\u0131n genellikle kar\u015f\u0131la\u015ft\u0131klar\u0131 bir soru vard\u0131r: En \u00e7ok ne bulmak istersiniz? D\u00fcr\u00fcst olal\u0131m, onlar\u0131n en \u00e7ok bulmak istedi\u011fi \u015fey \u00d6tzi gibi bir buzul mumyas\u0131d\u0131r. B\u00f6ylesi nadir buluntulardan kazan\u0131lacak hayli bilgi vard\u0131r. Antik buzul mumyalar\u0131 bize ne zaman ve nerde ya\u015fad\u0131klar\u0131n\u0131 anlatabilir. \u00d6lmeden hemen \u00f6nceki g\u00fcnlerde ne yedikleri hakk\u0131nda bilgi alabiliriz. Hastal\u0131klar\u0131n\u0131 ve neden \u00f6ld\u00fcklerini \u00f6\u011frenebiliriz ve bunlar sadece bir ba\u015flang\u0131\u00e7.<\/p>\n

\"\"
\u00d6tzi, 1991\u2019de Hauslabjoch ge\u00e7idinde bulundu\u011fu haliyle.<\/figcaption><\/figure>\n

\u00d6tzi, Tyrolean Alplerinden bir buzadam, buzul arkeolojisinin en nadide par\u00e7as\u0131. Mumyalanm\u0131\u015f bedeni 1991\u2019de bulundu\u011funda d\u00fcnya \u00e7ap\u0131nda bir sansasyona d\u00f6n\u00fc\u015ft\u00fc. Her y\u0131l 250 bin insan, Bolzano\u2019da sergilendi\u011fi m\u00fczeyi ziyaret ediyor. Buradan<\/a> \u00d6tzi\u2019nin hem kendisi hem resmi \u00d6tzi hikayesindeki bilimsel problemler hakk\u0131nda kapsaml\u0131 bir payla\u015f\u0131ma ula\u015fabilirsiniz.<\/p>\n

Neden buzul mumyalar\u0131 \u00e7ok nadirdir?<\/strong>
\n\u00d6tzi ke\u015ffedildi\u011finde \u00e7ok eski bir mumya oldu\u011fu anla\u015f\u0131lmad\u0131. O vakitler insanlar\u0131n, mumyalar\u0131n buz taraf\u0131ndan bu kadar uzun bir zaman korunabilece\u011fine dair bir fikri yoktu. Bu bilgisizlik, kurtarma s\u0131ras\u0131nda mumyaya ve e\u015fyalar\u0131na kar\u015f\u0131 talihsiz zarara neden oldu. B\u00f6ylesi felaketlerden ka\u00e7\u0131nmak i\u00e7in, burada Norve\u00e7 da\u011flar\u0131nda bir buzul mumya a\u00e7\u0131\u011fa \u00e7\u0131karsa diye biliminsanlar\u0131, bir mumya tak\u0131m\u0131 ve acil durum plan\u0131 haz\u0131rlad\u0131. Ne var ki bir buzul mumya bulma \u015fans\u0131 \u00e7ok az ve mumya tak\u0131m\u0131m\u0131z hen\u00fcz kullan\u0131lm\u0131\u015f de\u011fil.<\/p>\n

\"\"
Birinci D\u00fcnya Sava\u015f\u0131 s\u0131ras\u0131nda G\u00fcney Tyrol\u2019deki \u201cBeyaz Sava\u015f\u201dtan bir asker (Foto\u011fraf: Trento Office for Archaeological Finds).<\/figcaption><\/figure>\n

Buzul mumyalar\u0131n yoklu\u011fu, y\u00fcksek da\u011flarda \u00f6len insanlar\u0131n azl\u0131\u011f\u0131yla ilgili de\u011fil. A\u00e7\u0131k ki ge\u00e7mi\u015fte insanlar y\u00fcksek da\u011flarda tipiye, kazalara, \u015fiddete ba\u011fl\u0131 olarak veya sadece do\u011fal denenlerden \u00f6t\u00fcr\u00fc \u00f6ld\u00fcler. \u015eu h\u00e2lde neden \u00d6tzi gibi daha fazla buluntu yok? \u00c7\u00fcnk\u00fc bug\u00fcne de\u011fin korunabilmeleri, bedenleri i\u00e7in bir s\u00fcr\u00fc \u00f6n ko\u015ful gerektirir. Birincisi, yak\u0131nlar\u0131 uygun bir g\u00f6m\u00fc i\u00e7in haz\u0131rlayamas\u0131n diye bedenlerin kaybolmas\u0131 gereklidir. \u0130kincisi, \u00f6l\u00fcm hareket etmeyen buzul \u00fczerinde ger\u00e7ekle\u015fmi\u015f olmal\u0131d\u0131r. B\u00f6ylelikle buzul onu par\u00e7alamadan saklanabilir. \u00dc\u00e7\u00fcnc\u00fcs\u00fc, beden, buzul taraf\u0131ndan kaplanmadan \u00f6nce, le\u015f yiyiciler taraf\u0131ndan zarar verilmeden, nihai bir dondurarak kurutma i\u00e7in y\u00fczeyde kalabilmi\u015f olmal\u0131d\u0131r. Anlayabilece\u011finiz \u00fczere bir buzul mumyas\u0131 i\u00e7in \u015fans olduk\u00e7a zay\u0131ft\u0131r.<\/p>\n

Buzul \u00fczerindeki nihai dondurarak kurutma, \u00d6tzi\u2019yi gelecek nesiller i\u00e7in koruyan \u015feydi. Bu do\u011fal mumyalama s\u00fcreci olmasayd\u0131, bedeninin da\u011f\u0131lmas\u0131 buz i\u00e7inde dahi devam ederdi. Bu durum S\u00fcd-Tyrol\u2019deki White War\u2019\u0131n ya\u015fand\u0131\u011f\u0131 Alp y\u00fckseltilerindeki muharebe alanlar\u0131nda bulunan Birinci D\u00fcnya Sava\u015f\u0131 askerlerinin bozulmu\u015f bedenlerinde g\u00f6r\u00fclebilir (Hikayelerine National Geographic ve Motherboard \u00fczerinden ula\u015fabilirsiniz).<\/p>\n

\"\"
Porchabella buzulundaki bir kad\u0131na ait kafatas\u0131 ve birka\u00e7 kemik (Foto\u011fraf: http:\/\/www.kalteseis.com).<\/figcaption><\/figure>\n

Bir buzul mumyas\u0131na yakla\u015ft\u0131\u011f\u0131m\u0131z en ileri nokta 2017\u2019de Reinheimen da\u011flar\u0131nda y\u00fcksek irtifada bir Viking k\u0131l\u0131c\u0131n\u0131n bulunmas\u0131yd\u0131. Bu ke\u015fifle ilgili olas\u0131 bir a\u00e7\u0131klama, sahibinin bir kar f\u0131rt\u0131nas\u0131na maruz kalarak \u00f6lm\u00fc\u015f oldu\u011fuydu. E\u011fer biraz do\u011fudaki buz par\u00e7as\u0131na ula\u015fabilmi\u015f olsayd\u0131, bir Viking buzul mumyam\u0131z olabilirdi (Hikayeyi buradan<\/a> okuyabilirsiniz).<\/p>\n

\"\"
Kw\u00e4day D\u00e4n Ts\u2019inchinin bulundu\u011fu yer (Foto\u011fraf: Al Mackie, Kw\u00e4day D\u00e4n Ts\u2019\u00ecnchi).<\/figcaption><\/figure>\n

Alp buzullar\u0131ndaki insan kal\u0131nt\u0131lar\u0131<\/strong>
\nAlplerdeki buzullar\u0131n, \u00e7o\u011funlu\u011fu 20. y\u00fczy\u0131ldan kalma y\u00fczlerce insan bedeni bar\u0131nd\u0131rd\u0131\u011f\u0131 biliniyor. Tamam\u0131na yak\u0131n\u0131, buzullar\u0131 ge\u00e7erken yar\u0131klara d\u00fc\u015fenlerdir. Alp yazlar\u0131 \u00f6zellikle s\u0131cak oldu\u011funda, bunlardan baz\u0131lar\u0131 eriyor. Nadir durumlarda, 17. y\u00fczy\u0131l buluntular\u0131 olan Porchabella Buzulundaki insan kal\u0131nt\u0131lar\u0131 gibi, daha eski insan par\u00e7alar\u0131 da g\u00fcn y\u00fcz\u00fcne \u00e7\u0131k\u0131yor. Ne var ki bu insan kal\u0131nt\u0131lar\u0131 buzul mumyalar de\u011fil, da\u011f\u0131lm\u0131\u015f kemiklerden olu\u015fan iskeletlerdir. Bu, bedenlerin, onlar\u0131 par\u00e7alayan ve aral\u0131klarla havaya maruz b\u0131rakan, hareketli buzulun i\u00e7inde olmalar\u0131n\u0131n sonucudur. Buradaki<\/a> de\u011ferlendirmede y\u00fcksek da\u011flardaki \u015fu iki buluntuyu ve di\u011fer \u00f6rnekleri ele al\u0131nd\u0131.<\/p>\n

\u00d6tzi yaln\u0131z de\u011fildi. 1999\u2019da \u0130ngiliz Kolombiyas\u0131ndaki bir buzulda k\u0131smen mumyalanm\u0131\u015f insan kal\u0131nt\u0131lar\u0131 ve e\u015fyalar\u0131 bulundu. Kanadal\u0131 buzadam \u201cKw\u00e4day D\u00e4n Ts\u2019\u00ecnchi\u201d \u2013 \u201cEski Zaman \u0130nsan\u0131\u201d olarak yerliler taraf\u0131ndan isimlendirildi. Radyokarbon testleri 1720-1850 aras\u0131nda \u00f6ld\u00fc\u011f\u00fcn\u00fc g\u00f6steriyor. Kal\u0131nt\u0131lar\u0131 \u00d6tzi gibi sergilenmedi, ancak yak\u0131larak bulundu\u011fu yere g\u00f6m\u00fcld\u00fc. Bu ilgi \u00e7ekici buluntuyu hakk\u0131nda bkz<\/a>.<\/p>\n

\"\"
Franklin ke\u015fif gezisinde 1845\u2019te \u00f6len John HartnellT\u2019in elleri. Donmu\u015f topra\u011f\u0131n koruyucu etkisini g\u00f6steriyor.<\/figcaption><\/figure>\n

Donmu\u015f topraktaki insan bedenleri<\/strong>
\nBuzullar\u0131n ve buz par\u00e7alar\u0131n\u0131n d\u0131\u015f\u0131nda da insan bedenleri bulundu. Donmu\u015f toprak buzu insan bedenini iyi durumda koruyabilir. Kuzey Kutbu’nda Avrupal\u0131 ka\u015fiflere ve balina avc\u0131lar\u0131na ait \u00e7ok say\u0131da mezar oldu\u011fu biliniyor. \u0130yi bilinen bir \u00f6rnek, 19. y\u00fczy\u0131lda Kanada-Kuzey Kutbu’ndaki talihsiz Franklin ke\u015fif gezisindeki \u00fc\u00e7 denizcidir. Detaylar i\u00e7in bkz<\/a>.<\/p>\n

\"\"
Tabutundaki mumyayla beraber Kurgan Ak Alakha 3 g\u00f6m\u00fc odas\u0131. Kurban edilmi\u015f atlar da g\u00f6r\u00fclebiliyor (Kaynak: http:\/\/www.woodanatomy.eu\/index%2010.htm).<\/figcaption><\/figure>\n

Rusya ve Mo\u011folistan\u2019\u0131n Altay da\u011flar\u0131nda Pazyryk k\u00fclt\u00fcr\u00fcne ait inan\u0131lmaz derece iyi korunmu\u015f g\u00f6m\u00fcler vard\u0131r. M\u00d6 3. ve 4. y\u00fczy\u0131la ait cenazeler geni\u015f ta\u015f h\u00f6y\u00fcklerle \u00e7evrili tahta tabutlardad\u0131r. Ta\u015f h\u00f6y\u00fckler, donmu\u015f toprak etkisine neden olan, so\u011futucu bir etki yaratm\u0131\u015ft\u0131r. Bu da insan kal\u0131nt\u0131lar\u0131n\u0131 ve organik e\u015fyalar\u0131n\u0131 korumas\u0131n\u0131 sa\u011flad\u0131. \u0130nsan kal\u0131nt\u0131lar\u0131n\u0131n korunmas\u0131 \u00e7e\u015fitlenebiliyor, fakat bir k\u0131s\u0131m g\u00f6m\u00fc \u00f6zenle i\u015flenmi\u015f d\u00f6vmeli derileri muhafaza ediyor.<\/p>\n

\"\"
Gr\u00f6nland-Qilakitsoq\u2019da bir ma\u011farada bulunan, 500 ya\u015f\u0131ndaki k\u00fc\u00e7\u00fck bir \u00e7ocuk (Kaynak: http:\/\/imgur.com\/gallery\/lMD4L).<\/figcaption><\/figure>\n

So\u011futarak kurutulmu\u015f insan bedenleri<\/strong>
\n\u0130nsan bedenleri, so\u011futarak kurutulmaya neden olan do\u011fal mumyalama s\u00fcre\u00e7leriyle de so\u011fuk ve kuru ko\u015fullarda korunabilir. \u0130nkalar taraf\u0131ndan And Da\u011flar\u0131’n\u0131n say\u0131s\u0131z y\u00fckseklerinde kurban edilen \u00e7ocuklara ait mumyalar var. Gr\u00f6nland\u2019taki kaya s\u0131\u011f\u0131naklar\u0131ndaki \u0130nuit mumyalar\u0131 da \u00f6yle. Buradan bkz<\/a>.<\/p>\n

Kaynak:<\/strong> https:\/\/secretsoftheice.com\/ice-mummies\/<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Buzul arkeologlar\u0131n\u0131n genellikle kar\u015f\u0131la\u015ft\u0131klar\u0131 bir soru vard\u0131r: En \u00e7ok ne bulmak istersiniz? D\u00fcr\u00fcst olal\u0131m, onlar\u0131n en \u00e7ok bulmak istedi\u011fi \u015fey \u00d6tzi gibi bir buzul mumyas\u0131d\u0131r. B\u00f6ylesi nadir buluntulardan kazan\u0131lacak hayli bilgi vard\u0131r. Antik buzul mumyalar\u0131 bize ne zaman ve nerde ya\u015fad\u0131klar\u0131n\u0131 anlatabilir. \u00d6lmeden hemen \u00f6nceki g\u00fcnlerde ne yedikleri hakk\u0131nda bilgi alabiliriz. Hastal\u0131klar\u0131n\u0131 ve neden \u00f6ld\u00fcklerini […]<\/p>\n","protected":false},"author":673,"featured_media":39657,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_acf_changed":false,"footnotes":""},"categories":[19],"tags":[5738,5737,3769,555,3192,1114],"class_list":["post-39656","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-bilim-gundemi","tag-alp","tag-and-daglari","tag-buzul","tag-insan","tag-kalinti","tag-mumya"],"acf":[],"aioseo_notices":[],"aioseo_head":"\n\t\t\n\t\n\t\n\t\n\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t