G\u00fcndelik u\u011fra\u015flar\u0131m\u0131z\u0131 bir kenara b\u0131rakal\u0131m ve her \u015feyin ba\u015flang\u0131c\u0131ndan biraz ileriye, yakla\u015f\u0131k 4,6 milyar y\u0131l geriye gidelim. Gezegenimizin de i\u00e7inde bulundu\u011fu G\u00fcne\u015f Sistemi olu\u015fuyor. Gittik\u00e7e daralan bir \u00f6l\u00e7ekle \u00e7evremizi incelemeye ba\u015flayal\u0131m. Etraf\u0131m\u0131zdaki say\u0131s\u0131z g\u00f6kcisminin hen\u00fcz g\u00fcn\u00fcm\u00fcz g\u00f6r\u00fcnt\u00fclerine benzemeyen bir hali var. Orada, D\u00fcnya\u2019m\u0131z\u0131n eski, en eski haline odaklanal\u0131m. D\u00fcnya, bir yang\u0131n yeri…<\/p>\n
Bu noktada zamanda biraz ileriye gidelim, 600 milyon y\u0131l ge\u00e7ti ve bu s\u00fcre\u00e7te D\u00fcnya cay\u0131r cay\u0131r yanma halinden so\u011fudu\u011fu bir evreye ge\u00e7i\u015f yapt\u0131. \u0130\u00e7erisinde bulundu\u011fumuz an, g\u00fcn\u00fcm\u00fczden 4 milyar y\u0131l \u00f6nce. Bu evrede daha \u00f6nce buhar halinde olan su s\u0131v\u0131la\u015ft\u0131 ve D\u00fcnya \u00fczerinde hayat belirmeye ba\u015flad\u0131. Bu d\u00f6nemde \u201cya\u015fam\u201d g\u00fcn\u00fcm\u00fczde kulland\u0131\u011f\u0131m\u0131z anlam\u0131na kar\u015f\u0131l\u0131k gelmiyor. \u00d6ncelikle h\u00fccrelerimizin olduk\u00e7a eski ve ilkel bir formu olan yap\u0131lar meydana geldi. N\u00fckleik asitler olu\u015ftu, protein yap\u0131lar\u0131 geli\u015fti. Ard\u0131ndan tek h\u00fccreliler ortaya \u00e7\u0131kt\u0131, sonras\u0131nda ise ya\u015fam a\u011fac\u0131n\u0131n her bir \u00fcyesi… Mikroorganizmalar\u0131n ortaya \u00e7\u0131k\u0131\u015flar\u0131na tan\u0131kl\u0131k ettik, yolculu\u011fumuza uzun bir s\u00fcre onlarla birlikte devam edece\u011fiz. Yakla\u015f\u0131k 3 milyar y\u0131l boyunca \u015fimdilerde i\u00e7erisinde ya\u015fad\u0131\u011f\u0131m\u0131z gezegene mikroorganizmalar h\u00e2kim olacak. G\u00fcn\u00fcm\u00fczde ya\u015fad\u0131\u011f\u0131m\u0131z pek \u00e7ok hastal\u0131\u011f\u0131n nedeni olan mikroorganizmalarla bir arada ge\u00e7irdi\u011fimiz bu s\u00fcre\u00e7te di\u011fer canl\u0131lar da geli\u015fecek ve canl\u0131l\u0131\u011f\u0131n ya\u015fam a\u011fac\u0131 g\u00f6rkem kazanacak. Mikroorganizmalar ise hep bizimle olacak. Mikroorganizmalar milyonlarca y\u0131l boyunca \u00f6yle bir yay\u0131l\u0131m g\u00f6sterecek ki, yerk\u00fcrenin katmanlar\u0131ndan h\u00fccrelerimizde bulunan organellere, yery\u00fcz\u00fcn\u00fcn en a\u015f\u0131r\u0131 ko\u015fullara sahip b\u00f6lgelerinden genetik materyalimize kadar her yerde onlara veya onlar\u0131n par\u00e7alar\u0131na rastlayaca\u011f\u0131z.<\/p>\n
D\u00fcnyam\u0131z\u0131n en eski canl\u0131lar\u0131 evrimle\u015fti, t\u00fcrle\u015fti ve \u00e7e\u015fitlenerek yery\u00fcz\u00fcne yay\u0131ld\u0131 ancak yolculu\u011fumuz s\u0131ras\u0131nda tan\u0131k olduk ki tarihin hi\u00e7bir evresinde yok olmad\u0131lar. Kimiyle ortak ya\u015fam halindeyiz, kimi bize ve di\u011fer canl\u0131lara fayda sa\u011fl\u0131yor, kimi v\u00fccudumuzda parazit olarak ya\u015f\u0131yor, kimi ise \u00e7e\u015fitli hastal\u0131klara yakalanmam\u0131za neden oluyor. SARS, s\u0131tma, k\u0131zam\u0131k, AIDS, grip ve di\u011ferleri… Hepsi mikroorganizmalar\u0131n neden oldu\u011fu hastal\u0131klar; Dorothy H. Crawford ise, \u00d6l\u00fcmc\u00fcl Yak\u0131nl\u0131klar: Mikroplar Tarihimizi Nas\u0131l \u015eekillendirdi?<\/em> kitab\u0131nda mikroorganizmalar\u0131 y\u0131k\u0131c\u0131 etkileri nedeniyle \u201cmikrop\u201d olarak ele al\u0131yor. D\u00fcnya genelinde can kay\u0131plar\u0131na neden olan bu hastal\u0131klar, geli\u015ftirilen tedavi y\u00f6ntemleri ile kontrol alt\u0131na al\u0131nabiliyor ancak bu mikroorganizmalar\u0131n evrimleri, t\u00fcrle\u015fmeleri ve hastal\u0131k yap\u0131c\u0131 etkilerinin de\u011fi\u015fimi h\u0131zl\u0131 bir bi\u00e7imde devam ediyor.<\/p>\n Crawford kitab\u0131nda mikroorganizmalar\u0131n etkilerinden ve bu etkilerin giderilmesi i\u00e7in s\u00fcren \u00e7al\u0131\u015fmalardan, imm\u00fcnoterapi bi\u00e7imlerinden s\u00f6z ediyor. \u00d6zellikle de ilk ba\u015far\u0131l\u0131 imm\u00fcnoterapi y\u00f6ntemi olan a\u015f\u0131lar\u0131 s\u0131kl\u0131kla vurguluyor. Ba\u011f\u0131\u015f\u0131kl\u0131k sistemimizi mikroplar\u0131 denetim alt\u0131na almaya uygun hale getiren imm\u00fcnoterapi y\u00f6ntemlerinden a\u015f\u0131n\u0131n, art\u0131\u015fta olan antibiyotik direnci k\u0131rabilece\u011fini ifade eden Crawford, \u201cHerkes mikroplarla sava\u015fma konusundaki en iyi yolun a\u015f\u0131lar oldu\u011fu g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fcnde\u201d diyor. A\u015f\u0131lar \u00fczerinden s\u00fcren, bilimsel ger\u00e7eklerle \u00f6rt\u00fc\u015fmeyen tart\u0131\u015fmalar\u0131 noktalayacak t\u00fcrden a\u00e7\u0131klamalar yapan Crowford, mikroplar\u0131n \u00e7e\u015fitlili\u011fi ve h\u0131zl\u0131 uyum sa\u011flama yetenekleri kar\u015f\u0131s\u0131nda her zaman bir ad\u0131m geride olaca\u011f\u0131m\u0131z\u0131 hat\u0131rlat\u0131yor. Bu sebeple hastal\u0131k \u00f6nleyici ve hastal\u0131k sonras\u0131 tedavi y\u00f6ntemleri paha bi\u00e7ilmez bir de\u011fere sahip.<\/p>\n Laboratuvar ortam\u0131nda sadece birka\u00e7 saatlik s\u00fcrede bile evrimle\u015ftikleri g\u00f6zlenebilen mikroorganizmalar\u0131n evrimle\u015fme h\u0131zlar\u0131na yeti\u015febilecek miyiz? Mikroorganizmalar\u0131n, antibiyotiklere kar\u015f\u0131 diren\u00e7 geli\u015ftirmelerinin \u00f6n\u00fcne ge\u00e7ebilecek miyiz? Bu canl\u0131lar\u0131 ekosistem i\u00e7erisinden yok etmeden hastal\u0131k yap\u0131c\u0131 etkilerini ortadan kald\u0131rabilecek miyiz? Bu sorular\u0131n yan\u0131tlar\u0131n\u0131 bug\u00fcnden bilemiyoruz. Geli\u015fen biyoteknolojik ara\u00e7lar\u0131n ve ki\u015fiye \u00f6zg\u00fc ila\u00e7 \u00fcretimlerinin etkisiyle belki gelecekte bir g\u00fcn mikroorganizmalar\u0131n y\u0131k\u0131c\u0131 etkileriyle ba\u015f edebiliriz. Ancak hem tarihsel s\u00fcre\u00e7 i\u00e7erisinde hem de g\u00fcn\u00fcm\u00fczde rutin hale getirdi\u011fimiz pek \u00e7ok davran\u0131\u015f ile canl\u0131lar\u0131n ekosistem i\u00e7erisindeki varl\u0131klar\u0131n\u0131 tehlikeye att\u0131\u011f\u0131m\u0131z \u00e7ok a\u00e7\u0131k.<\/p>\n Crawford\u2019un kitab\u0131nda mikroorganizmalar\u0131n d\u00fcnya \u00fczerinde yay\u0131lma s\u00fcre\u00e7leri anlat\u0131l\u0131rken, rutin haline getirdi\u011fimiz bu davran\u0131\u015flara da odaklan\u0131l\u0131yor. \u00d6rne\u011fin canl\u0131 hayvan ticareti… Bu noktada \u015fiddetli akut solunum yolu yetersizli\u011fine neden oldu\u011fu bilinen SARS vir\u00fcs\u00fcn\u00fcn d\u00fcnyaya yay\u0131lma yolunu \u00f6rneklendiriyor Crawford. Canl\u0131 hayvan ticaretinin sadece besin sa\u011flama amac\u0131yla yap\u0131lmad\u0131\u011f\u0131na, tar\u0131mda, bilimsel deneylerde ve \u201cev hayvan\u0131\u201d olarak kullan\u0131lmak \u00fczere pek \u00e7ok hayvan\u0131n do\u011fas\u0131ndan kopart\u0131larak kullan\u0131ld\u0131\u011f\u0131na dikkat \u00e7ekiyor; bu durumun, canl\u0131lara ve ya\u015fad\u0131klar\u0131 co\u011frafi alana \u00f6zg\u00fc mikroorganizmalar\u0131n d\u00fcnya geneline yay\u0131lmas\u0131na neden oldu\u011funu belirtiyor. Ayr\u0131ca mikroorganizmalar\u0131n y\u0131k\u0131c\u0131 etkisinin yan\u0131 s\u0131ra insan davran\u0131\u015flar\u0131n\u0131n neden oldu\u011fu y\u0131k\u0131c\u0131 etkiler de \u00f6rneklendiriliyor. Bu anlat\u0131n\u0131n \u00fczerine Dorothy H. Crawford, mikroorganizmalar\u0131n evrimini, tarih boyunca d\u00fcnya \u00fczerinde nas\u0131l yay\u0131ld\u0131klar\u0131n\u0131 ve hastal\u0131k s\u00fcre\u00e7lerini anlatt\u0131\u011f\u0131, \u00e7ok de\u011ferli bir kaynak olabilecek nitelikteki kitab\u0131n\u0131 \u015fu al\u0131nt\u0131 ile bitiriyor: \u201cTarih bizi k\u00fcresel bir topluluk olarak yarg\u0131layacak!\u201d<\/p>\n \u00d6l\u00fcmc\u00fcl Yak\u0131nl\u0131klar <\/strong><\/p>\n -Mikroplar Tarihimizi Nas\u0131l \u015eekillendirdi? Dorothy H. Crawford, \u00c7ev. G\u00fcrol Koca, Metis Yay\u0131nlar\u0131, 2018, 241 s<\/strong><\/p>\n <\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":" G\u00fcndelik u\u011fra\u015flar\u0131m\u0131z\u0131 bir kenara b\u0131rakal\u0131m ve her \u015feyin ba\u015flang\u0131c\u0131ndan biraz ileriye, yakla\u015f\u0131k 4,6 milyar y\u0131l geriye gidelim. Gezegenimizin de i\u00e7inde bulundu\u011fu G\u00fcne\u015f Sistemi olu\u015fuyor. Gittik\u00e7e daralan bir \u00f6l\u00e7ekle \u00e7evremizi incelemeye ba\u015flayal\u0131m. Etraf\u0131m\u0131zdaki say\u0131s\u0131z g\u00f6kcisminin hen\u00fcz g\u00fcn\u00fcm\u00fcz g\u00f6r\u00fcnt\u00fclerine benzemeyen bir hali var. Orada, D\u00fcnya\u2019m\u0131z\u0131n eski, en eski haline odaklanal\u0131m. D\u00fcnya, bir yang\u0131n yeri… Bu noktada zamanda […]<\/p>\n","protected":false},"author":1390,"featured_media":40007,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_acf_changed":false,"footnotes":""},"categories":[5771,38,513,510,511],"tags":[4505,5784],"class_list":["post-40006","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-192-sayi","category-dergi-sayilari","category-kitapcil","category-surekli-bolumler","category-yayin-dunyasi","tag-metis-kitap","tag-olumcul-yakinliklar"],"acf":[],"aioseo_notices":[],"aioseo_head":"\n\t\t\n\t\n\t\n\t\n\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t