{"id":40044,"date":"2020-02-01T00:00:38","date_gmt":"2020-01-31T21:00:38","guid":{"rendered":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/?p=40044"},"modified":"2020-02-02T19:18:42","modified_gmt":"2020-02-02T16:18:42","slug":"kisisellestirilmis-gercek","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/2020\/02\/01\/kisisellestirilmis-gercek","title":{"rendered":"Ki\u015fiselle\u015ftirilmi\u015f ger\u00e7ek"},"content":{"rendered":"

“Bu konunun siyasetle ilgili de\u011ferlendirilmesini son derece yanl\u0131\u015f buldu\u011fumuzu dile getirmek istiyorum” diyor say\u0131n bakan. Neyle ilgili veya nas\u0131l de\u011ferlendirmemizi arzu etti\u011fini a\u00e7\u0131klam\u0131yor. Herhalde hi\u00e7 de\u011ferlendirmemi\u015f olmam\u0131z\u0131 tercih ederdi. Nas\u0131l olsa o de\u011ferlendiriyor. Ger\u00e7i onun de\u011ferlendirmesi de kendisinin de\u011fil, bir ba\u015fkas\u0131n\u0131n. Hepimizin yerine bir ki\u015fi d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcyor. Bize d\u00fc\u015fen, de\u011ferlendirilmi\u015f veya nas\u0131lsa er ya da ge\u00e7 de\u011ferlendirilecek olana kafa yormamak, kabullenmek, susmak. Kendi aram\u0131zda ne konu\u015faca\u011f\u0131z? Hepimizin ad\u0131na yap\u0131lan de\u011ferlendirme kamuoyu ile payla\u015f\u0131lana kadar konu\u015fmayaca\u011f\u0131z. Gerekirse bir saat, bir g\u00fcn, bir hafta bekleyece\u011fiz. \u0130lla de\u011ferlendirmek zorunda kal\u0131yorsak da siyasetle ilgili hale getirip getirmedi\u011fimize dikkat edece\u011fiz.<\/span><\/p>\n

Deprem, sel, orman yang\u0131n\u0131, heyelan, maden kazas\u0131, besin zehirlenmesi, salg\u0131n hastal\u0131k, vs. Ne olursa olsun siyasetle ilgili de\u011ferlendirmeyece\u011fiz. Yerimize d\u00fc\u015f\u00fcnenler hen\u00fcz konuyu de\u011ferlendirmemi\u015fse yanl\u0131\u015f alg\u0131ya kap\u0131lmayaca\u011f\u0131z, \u00e7evremizdekilerin yanl\u0131\u015f alg\u0131ya kap\u0131lmas\u0131na neden olmayaca\u011f\u0131z. G\u00f6z\u00fcm\u00fczle g\u00f6rd\u00fc\u011f\u00fcm\u00fcze, kula\u011f\u0131m\u0131zla duydu\u011fumuza inanmayaca\u011f\u0131z. Neden? Do\u011fru alg\u0131lad\u0131\u011f\u0131m\u0131zdan emin olmam\u0131z m\u00fcmk\u00fcn de\u011fil de ondan. Konu hen\u00fcz de\u011ferlendirilmediyse bekleyece\u011fiz. Durum yaln\u0131z bize \u00f6zg\u00fc de\u011fil. D\u00fcnyada da b\u00f6yle ve benzer e\u011filim giderek y\u00fckseliyor. Yetki ve sorumluluk sahibi olanlar her ciddi sorun sonras\u0131nda bir s\u00fcre susup seyrediyor, bir noktada sessizliklerine son verip sahneye \u00e7\u0131karak olay\u0131n yanl\u0131\u015f alg\u0131land\u0131\u011f\u0131n\u0131, yanl\u0131\u015f de\u011ferlendirildi\u011fini iddia ediyor. Asl\u0131nda nas\u0131l alg\u0131lanmas\u0131 ve nas\u0131l de\u011ferlendirilmesi gerekti\u011fine dair farkl\u0131 bir kurgu ilan ediyor. Kendilerinden \u00f6nce de\u011ferlendirme yapanlar\u0131 alg\u0131 y\u00f6netmeye \u00e7al\u0131\u015fmakla su\u00e7luyor.<\/span><\/p>\n

Prof. Dr. Naci G\u00f6r\u00fcr, Kanal \u0130stanbul projesiyle ilgili bir toplant\u0131da \u00f6mr\u00fcn\u00fc belli konular\u0131 ara\u015ft\u0131rmaya adam\u0131\u015f biliminsanlar\u0131n\u0131n bask\u0131 alt\u0131nda tutulmaya \u00e7al\u0131\u015f\u0131ld\u0131\u011f\u0131n\u0131, bilgilerini ve \u00f6ng\u00f6r\u00fclerini kamuoyuyla payla\u015ft\u0131klar\u0131 i\u00e7in su\u00e7land\u0131klar\u0131n\u0131 ifade etti. Disiplini gere\u011fi ilgi alan\u0131 t\u00fcm d\u00fcnya ve b\u00fct\u00fcn yer kabu\u011fu olan bir biliminsan\u0131 kendi \u00fclkesinde \u00f6zellikle ara\u015ft\u0131rd\u0131\u011f\u0131 konularda somut olarak tart\u0131\u015f\u0131lan projelerle ilgili fikirlerini payla\u015ft\u0131\u011f\u0131 i\u00e7in su\u00e7lan\u0131yor. \u00dclkenin sayg\u0131n iktisat\u00e7\u0131lar\u0131n\u0131n, eski merkez bankas\u0131 ba\u015fkanlar\u0131n\u0131n faiz ve enflasyon ili\u015fkisi konusunda iktidarla ayn\u0131 fikirde olmad\u0131klar\u0131 i\u00e7in art\u0131k ekrana \u00e7\u0131kar\u0131lmamalar\u0131 benzer pek \u00e7ok \u00f6rnekten biri. T\u00fcm bunlar bazen Orwell\u2019\u0131n <\/span>1984 <\/span><\/em>roman\u0131nda s\u00f6zc\u00fcklerin anlamlar\u0131n\u0131n s\u00fcrekli de\u011fi\u015ftirilerek kar\u015f\u0131tlar\u0131yla neredeyse farks\u0131zla\u015ft\u0131r\u0131lmas\u0131n\u0131, bazen Huxley\u2019in <\/span>Cesur Yeni D\u00fcnya<\/span><\/em>\u2019<\/em>da ayr\u0131nt\u0131lar\u0131yla anlatt\u0131\u011f\u0131 telkin mekanizmalar\u0131n\u0131 an\u0131msat\u0131yor. \u0130lk kar\u015f\u0131la\u015fmalarda g\u00fcl\u00fcmseten durumlar kas\u0131tla ve \u0131srarla s\u00fcrd\u00fcr\u00fcld\u00fck\u00e7e k\u00f6t\u00fc niyet \u015f\u00fcphesi endi\u015felendiriyor.<\/span><\/p>\n

Toplumsal ayr\u0131\u015fmaya g\u00f6re her konuda en az iki, \u00e7o\u011fu zaman daha \u00e7ok say\u0131da ger\u00e7eklik imal ediliyor. Kendimizi bir anda i\u00e7inde buldu\u011fumuz \u201cb\u00fcy\u00fck veri\u201d \u00e7a\u011f\u0131n\u0131n alametifarikas\u0131 de\u011fil mi \u201cki\u015fiselle\u015ftirilmi\u015f deneyim\u201d. Hepimize ki\u015fiselle\u015ftirilmi\u015f deneyimler vaat ediliyor. Ho\u015fland\u0131klar\u0131m\u0131za benzer m\u00fczikler, be\u011fendiklerimize benzer filmler, sevdiklerimize benzer arkada\u015flarla s\u0131k s\u0131k kar\u015f\u0131la\u015ft\u0131r\u0131l\u0131yoruz sa\u011flad\u0131\u011f\u0131m\u0131z verilerle olu\u015fturulan istatistikleri kullananlar taraf\u0131ndan. \u201cBunlar\u0131 seviyorsan muhtemelen \u015funu da seversin\u201d diyor bize s\u00fcrekli yan\u0131m\u0131zda ta\u015f\u0131d\u0131\u011f\u0131m\u0131z i\u00e7in 24 saatimizin her saniyesini kaydeden yapay zek\u00e2. S\u00fcreklilik kazanan bu ya\u015fant\u0131 \u00f6\u011frenmenin tersi bir s\u00fcre\u00e7 yarat\u0131yor. \u201cHep ayn\u0131 yere bak\u0131yorsun, biraz da \u015furaya bak\u201d, \u201cHep ayn\u0131 \u015feylerle ilgilisin ama ba\u015fka ilgin\u00e7 meseleler de var\u201d diyecek yaz\u0131l\u0131m ticari olarak riskli bulunuyor. B\u00fcy\u00fck veri \u015fimdilik maalesef ki\u015fiselli\u011fe filan de\u011fil, \u00e7e\u015fitli \u00f6l\u00e7eklerdeki gruplar\u0131n \u00fcyelerinin kendi i\u00e7lerinde giderek benze\u015fmelerine ve ortalamala\u015fmalar\u0131na hizmet ediyormu\u015f gibi g\u00f6r\u00fcn\u00fcyor.<\/span><\/p>\n

Be\u011feniler ve hazlar gibi nesnel ger\u00e7ekler de hepimiz i\u00e7in s\u00f6z\u00fcm ona birer ki\u015fisel deneyime d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcyor. Benim \u00fc\u015f\u00fcmem, yan\u0131mdakinin s\u0131caktan bunalmas\u0131 hava s\u0131cakl\u0131\u011f\u0131n\u0131n 24 \u00b0C olmas\u0131ndan daha de\u011ferli bir bilgi oluyor. B\u00f6yle bir zamanda ki\u015fisel kanaatlerinden ba\u015fka ger\u00e7e\u011fi olmad\u0131\u011f\u0131 izlenimini uyand\u0131ran ve alenen s\u00f6yledi\u011fi yalanlar y\u00fcz\u00fcne vuruldu\u011funda dahi onlar\u0131 savunmaya devam eden Trump oy kullananlar\u0131n \u00e7o\u011funlu\u011funun deste\u011fini alarak ABD gibi bir s\u00fcper g\u00fcc\u00fcn ba\u015f\u0131na ge\u00e7ti. Bu geli\u015fme <\/span>New York Times <\/span><\/em>edit\u00f6rlerinden Michiko Kakutani\u2019yi endi\u015felendirmi\u015f olmal\u0131 ki gazetedeki g\u00f6revlerinden istifa ederek k\u0131sa s\u00fcre i\u00e7inde <\/span>Hakikatin \u00d6l\u00fcm\u00fc <\/span><\/em>ba\u015fl\u0131kl\u0131 bir kitap yazd\u0131. Alt ba\u015fl\u0131ksa bu iddian\u0131n \u00f6rnek olay\u0131na dair: <\/span>Trump \u00c7a\u011f\u0131nda Yalanc\u0131l\u0131k Sanat\u0131.<\/span><\/em><\/p>\n

Kakutani son d\u00f6nemi \u00f6ne \u00e7\u0131karsa da meseleyi son iki y\u00fczy\u0131l \u00f6l\u00e7e\u011finde tarihselle\u015ftiriyor ve 19. y\u00fczy\u0131l\u0131n ba\u015flar\u0131ndan itibaren menfaatleri i\u00e7in kitleleri pe\u015finde s\u00fcr\u00fcklemek isteyen siyasilerin, onlara destek veren dan\u0131\u015fmanlar\u0131n, ileti\u015fimcilerin nesnel ger\u00e7ekli\u011fi nas\u0131l manip\u00fcle ettiklerini \u00e7e\u015fitli boyutlar\u0131yla inceliyor. Bilimsel bilginin tart\u0131\u015fmal\u0131 hale getirilerek onu \u00fcreten kurumlar ve ki\u015filerle birlikte itibars\u0131zla\u015ft\u0131r\u0131lmas\u0131, \u00f6znelli\u011fin de\u011fer kazanmas\u0131, dilin ve ileti\u015fimin ara\u00e7salla\u015ft\u0131r\u0131larak mant\u0131k oyunlar\u0131yla ger\u00e7e\u011fin \u00fczerini \u00f6rtmek i\u00e7in kullan\u0131lmas\u0131, toplumsal alg\u0131n\u0131n y\u00f6nlendirilebilmesi i\u00e7in ba\u015fvurulan hileler bu kitab\u0131n ba\u015fl\u0131ca konular\u0131. K\u00fclt\u00fcrel gruplar\u0131n giderek kendi i\u00e7lerine kapand\u0131\u011f\u0131na ve birbirlerinden uzakla\u015ft\u0131\u011f\u0131na, d\u0131\u015far\u0131dan gelen bilgilere ve uyar\u0131lara kar\u015f\u0131 kendilerini kapad\u0131klar\u0131na, bunun da \u201ci\u00e7eriden\u201d g\u00f6r\u00fcnenlerce y\u00f6nlendirilmelerini kolayla\u015ft\u0131rd\u0131\u011f\u0131na i\u015faret ediyor deneyimli gazeteci. Kakutani\u2019nin kitab\u0131 ortak ger\u00e7ekler \u00fczerinde uzla\u015fma sa\u011flaman\u0131n giderek g\u00fc\u00e7le\u015fti\u011fi sosyal, siyasal ortama dair belki son ikazlardan biri ya da yitirilmekte olan rasyonel d\u00fc\u015f\u00fcncenin ard\u0131ndan yak\u0131lan bir a\u011f\u0131t.<\/span><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

“Bu konunun siyasetle ilgili de\u011ferlendirilmesini son derece yanl\u0131\u015f buldu\u011fumuzu dile getirmek istiyorum” diyor say\u0131n bakan. Neyle ilgili veya nas\u0131l de\u011ferlendirmemizi arzu etti\u011fini a\u00e7\u0131klam\u0131yor. Herhalde hi\u00e7 de\u011ferlendirmemi\u015f olmam\u0131z\u0131 tercih ederdi. Nas\u0131l olsa o de\u011ferlendiriyor. Ger\u00e7i onun de\u011ferlendirmesi de kendisinin de\u011fil, bir ba\u015fkas\u0131n\u0131n. Hepimizin yerine bir ki\u015fi d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcyor. Bize d\u00fc\u015fen, de\u011ferlendirilmi\u015f veya nas\u0131lsa er ya da ge\u00e7 […]<\/p>\n","protected":false},"author":74,"featured_media":40047,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_acf_changed":false,"footnotes":""},"categories":[5771,38,513,515,510],"tags":[5802],"class_list":["post-40044","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-192-sayi","category-dergi-sayilari","category-kitapcil","category-nautilus","category-surekli-bolumler","tag-nautilus"],"acf":[],"aioseo_notices":[],"aioseo_head":"\n\t\t\n\t\n\t\n\t\n\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t