Ankara B\u00fcy\u00fck\u015fehir Belediyesi\u2019nin 5 \u015eubat 2020 tarihinde Twitter adresinden yap\u0131lan bir payla\u015f\u0131mda vatanda\u015flar\u0131n AnkaraKart Mobil Bilet uygulamas\u0131na b\u00fcy\u00fck ilgi g\u00f6sterdi\u011fi belirtiliyordu. AnkaraKart uygulamas\u0131 ile \u00e7evredeki otob\u00fcs duraklar\u0131n\u0131 g\u00f6rebilir, gidilecek yere g\u00f6re bir rota olu\u015fturabilir, ak\u0131ll\u0131 telefonlar\u0131n NFC \u00f6zelli\u011finden yararlanarak POS cihaz\u0131ndan para \u00e7ektirilebilir ve herhangi bir ula\u015f\u0131m kart\u0131na ihtiya\u00e7 duymadan Ankara\u2019da EGO\u2019ya ba\u011fl\u0131 t\u00fcm toplu ta\u015f\u0131ma ara\u00e7lar\u0131na binebilirsiniz. Toplu ta\u015f\u0131ma ara\u00e7lar\u0131nda bilet yerine kredi kartlar\u0131n\u0131n kullan\u0131labilmesinden sonra \u015fimdi de d\u00fcnyan\u0131n bir\u00e7ok yerinde oldu\u011fu gibi ak\u0131ll\u0131 telefonlar\u0131 kullanabilmek b\u00fcy\u00fck kolayl\u0131k. Dinozor ve Transformers maketlerinden sonra Ankara\u2019da b\u00f6yle yenilikler g\u00f6rmek \u00e7ok g\u00fczel. Fakat uygulaman\u0131n a\u00e7\u0131k\u00e7a konu\u015fulmayan bir bedeli var.<\/p>\n
Uygulamay\u0131 kullanabilmek i\u00e7in TC kimlik no, e-posta adresi ve do\u011fum tarihi bilgilerimizi girerek \u00fcye olmam\u0131z gerekiyor. B\u00f6ylece \u015fehir i\u00e7i ula\u015f\u0131mda anonimlikten, dolay\u0131s\u0131yla mahremiyet hakk\u0131m\u0131zdan vazge\u00e7mi\u015f oluyoruz. \u00c7a\u011f\u0131m\u0131z\u0131n ruhuna uygun bir al\u0131\u015fveri\u015f: Mahremiyetini ver, hizmeti al. Ama bu sefer kar\u015f\u0131m\u0131zda bir sosyal medya \u015firketi de\u011fil, belediye var; m\u00fc\u015fteri de\u011fil, \u00e7e\u015fitli vergiler \u00f6deyen ve kar\u015f\u0131l\u0131\u011f\u0131nda hizmet almak isteyen yurtta\u015flar\u0131z.<\/p>\n
Uygulamaya \u00fcye olurken Aktif Yat\u0131r\u0131m Bankas\u0131 A.\u015e., veri sorumlusu s\u0131fat\u0131yla 6698 say\u0131l\u0131 Ki\u015fisel Verilerin Korunmas\u0131 Kanunu \u00e7er\u00e7evesinde m\u00fc\u015fterileri (!) bilgilendiriyor. \u201cKi\u015fisel verilerin aktar\u0131labilece\u011fi ki\u015fi \/ kurulu\u015flar\u201d aras\u0131nda \u015firketin ana hissedar\u0131, do\u011frudan ve dolayl\u0131 i\u015ftirakleri ve ana hissedar\u0131n i\u015ftirakleri de yer al\u0131yor. Metinde m\u00fc\u015fterilerin haklar\u0131 da belirtilmi\u015f. Ama bir hak kayb\u0131n\u0131n fark edilebilmesi i\u00e7in \u015firketin ve veri payla\u015ft\u0131\u011f\u0131 taraflar\u0131n faaliyetlerinin izlenmesi gerekiyor. \u00d6rne\u011fin, bir sigorta \u015firketi \u015fehir i\u00e7i otob\u00fcs kullan\u0131m\u0131 ve konum verilerinden yararlanarak ki\u015fi aleyhine bir tasarrufta bulunursa bu durum hi\u00e7bir zaman fark edilemeyecektir. Bu nedenle, hizmeti sa\u011flayabilmek i\u00e7in gerekli veri d\u0131\u015f\u0131nda fazladan veri toplanmamas\u0131 ve toplanan verilerin saklanmas\u0131 hakk\u0131nda bir hukuksal zorunluluk yoksa silinmesi daha do\u011fru olacakt\u0131r. Bilgisayar g\u00fcvenli\u011fi uzman\u0131 Bruce Schneier\u2019\u0131n s\u00f6yledi\u011fi gibi veri, zehirli bir maddedir ve onu kaydetmek olduk\u00e7a tehlikelidir.<\/p>\n
Bu tip uygulamalar sunan belediyelerin verinin y\u00f6neti\u015fimi ve mahremiyet hakk\u0131nda halk\u0131n \u00e7\u0131karlar\u0131n\u0131 g\u00f6zeten net politikalara sahip olmas\u0131 gerekiyor. Belediyeler, e\u011fer ba\u015fka \u015firketlerden hizmet al\u0131yorlarsa onlar\u0131 da bu politikaya uymaya zorlamal\u0131lar. \u00c7\u00fcnk\u00fc bir teknolojinin tasar\u0131m\u0131 ve politik yap\u0131s\u0131, onun g\u00f6r\u00fcnen i\u015flevinden \u00e7ok farkl\u0131 sosyal etkiler yaratabilir. Yava\u015f\u2019\u0131n \u015eubat ay\u0131nda tan\u0131tt\u0131\u011f\u0131 Ba\u015fkent Mobil uygulamas\u0131n\u0131 da bu g\u00f6zle de\u011ferlendirmek gerekiyor (https:\/\/www.birgun.net\/haber\/turkiye-de-ilk-mansur-yavas-baskent-mobil-uygulamasini-tanitti-287981). Yava\u015f, uygulaman\u0131n vatanda\u015flarla birlikte Ankara\u2019y\u0131 y\u00f6netmenin kap\u0131s\u0131n\u0131 sonuna kadar a\u00e7aca\u011f\u0131n\u0131 iddia ediyor; Ankara\u2019n\u0131n \u00e7e\u015fitli yerlerindeki wi-fi eri\u015fim noktalar\u0131na ek olarak b\u00fct\u00fcn belediye otob\u00fcslerinin \u00fccretsiz wi-fi alan\u0131 haline gelece\u011fini duyuruyor. Fakat yaz\u0131n\u0131n devam\u0131nda g\u00f6rece\u011fimiz gibi d\u00fcnyadaki ak\u0131ll\u0131 belediye ve \u015fehir uygulamalar\u0131 benzer iddia ve hizmetler kar\u015f\u0131s\u0131nda her zaman temkinli olmam\u0131z gerekti\u011fini g\u00f6steren \u00f6rneklerle dolu.<\/p>\n
Ak\u0131ll\u0131 ve aptal tart\u0131\u015fmas\u0131n\u0131n d\u0131\u015f\u0131na \u00e7\u0131kmak Bu zorlu\u011fa ra\u011fmen teknoloji havarileri, her zamanki gibi, teknolojinin ka\u00e7\u0131n\u0131lmaz bir yol izledi\u011fine, sosyal ve toplumsal de\u011fi\u015fim i\u00e7in temel oldu\u011funa inanmam\u0131z\u0131 istiyorlar. \u00dcst\u00fc kapal\u0131 olarak da ak\u0131ll\u0131 \u015fehirleri desteklememenin onun z\u0131dd\u0131na yani aptal \u015fehirlere raz\u0131 gelmek anlam\u0131na gelece\u011fini s\u00f6yl\u00fcyorlar. Aptall\u0131kta \u0131srar edip teknolojiyi reddeden belediyelerin modas\u0131 ge\u00e7mi\u015f ve verimsiz uygulamalara saplan\u0131p kalaca\u011f\u0131 \u00f6ne s\u00fcr\u00fcl\u00fcyor.<\/p>\n IBM\u2019in CEO\u2019su Samuel Palmisano da 2011\u2019de yapt\u0131\u011f\u0131 bir konu\u015fmada ak\u0131ll\u0131 \u015fehirlerin ideolojisinin i\u015fleri daha ak\u0131ll\u0131 yerine getirmek oldu\u011funu s\u00f6yl\u00fcyordu (https:\/\/www.ibm.com\/smarterplanet\/us\/en\/smarter_cities\/article\/rio_keynote.html). 2012 y\u0131l\u0131nda yay\u0131mlanan bir raporda Cisco\u2019nun \u0130novasyon Ekibi, ak\u0131ll\u0131 \u015fehirlerin ka\u00e7\u0131n\u0131lmazl\u0131\u011f\u0131n\u0131 anlat\u0131rken ak\u0131ll\u0131 \u015fehir giri\u015fimlerinin \u015fehirler i\u00e7in iyi olup olmad\u0131\u011f\u0131 veya mevcut se\u00e7enekler tart\u0131\u015fmas\u0131n\u0131n art\u0131k sona erdi\u011fini, art\u0131k konunun ak\u0131ll\u0131 \u015fehir alt yap\u0131s\u0131n\u0131n ve hizmetlerinin ger\u00e7ekle\u015ftirilmesi oldu\u011funu savunuyordu (https:\/\/www.cisco.com\/c\/dam\/en_us\/about\/ac79\/docs\/ps\/motm\/Smart-City-Framework.pdf). Her iki \u015firket de bir \u015fehrin nas\u0131l olmas\u0131 gerekti\u011fi hakk\u0131nda bir fikir birli\u011fine ula\u015ft\u0131\u011f\u0131m\u0131z\u0131 varsay\u0131yor. Ak\u0131ll\u0131 \u015fehirlerle gelecek verimlilik art\u0131\u015f\u0131n\u0131n yan\u0131nda sosyal ve politik konular\u0131 tart\u0131\u015fmak anlams\u0131zla\u015f\u0131yor.<\/p>\n Green (2019), verimlilik ba\u011flam\u0131nda y\u00fcr\u00fct\u00fclen ak\u0131ll\u0131 \u015fehir tart\u0131\u015fmas\u0131n\u0131n yanl\u0131\u015f bir ikilik (ak\u0131ll\u0131 ve aptal) \u00fczerinde ilerledi\u011fini ve bunun da daha geni\u015f teknoloji ve sosyal de\u011fi\u015fim olanaklar\u0131n\u0131 g\u00f6rmemizi engelledi\u011fini; ak\u0131ll\u0131 \u015fehirlerin demokrasiyi, adaleti ve e\u015fitli\u011fi en iyi destekleyen kentsel gelece\u011fi temsil edip etmedi\u011fini tart\u0131\u015fman\u0131n daha yararl\u0131 olaca\u011f\u0131n\u0131 savunuyor. Bu ba\u011flamda, insanlar\u0131n ve kurumlar\u0131n karma\u015f\u0131kl\u0131klar\u0131n\u0131 dikkate alarak gereksinimlerini daha iyi kar\u015f\u0131lamay\u0131 b\u00fct\u00fcnl\u00fckl\u00fc olarak de\u011ferlendiren bir bak\u0131\u015f a\u00e7\u0131s\u0131na ihtiya\u00e7 var.<\/p>\n Ak\u0131ll\u0131 \u015fehir taraftarlar\u0131, ya\u015fanan sorunlar\u0131n teknolojik yetersizliklerden kaynakland\u0131\u011f\u0131n\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcnme e\u011filimindeler. Ancak bu sorunlar\u0131n k\u00f6kenlerine inmeden hareket ettiklerinden daha farkl\u0131 s\u0131n\u0131rl\u0131l\u0131klar\u0131 fark edemiyorlar. Teknolojinin bir vakum i\u00e7inde hareket etti\u011fine ve ba\u015far\u0131n\u0131n en iyi araca sahip olmakla elde edilece\u011fine inan\u0131yorlar. Green\u2019in (2019) ortaya att\u0131\u011f\u0131 yeterince ak\u0131ll\u0131 \u015fehir kavram\u0131 ise teknolojiyi \u015fehir sakinlerinin ihtiya\u00e7lar\u0131n\u0131 kar\u015f\u0131lamak i\u00e7in kullanmay\u0131 temel al\u0131yor ve teknolojinin dikkatli bir \u015fekilde belediye yap\u0131lar\u0131na ve uygulamalar\u0131na dahil edilmesinin \u00f6nemi \u00fczerinde duruyor. Ayr\u0131ca teknolojinin di\u011fer inovasyon ve sosyal de\u011fi\u015fim bi\u00e7imleriyle birlikte ele al\u0131nmas\u0131 gerekti\u011fini savunuyor. Green\u2019in (2019) aktard\u0131\u011f\u0131 gibi \u00e7\u0131lg\u0131nca verimlilik ve ba\u011flant\u0131l\u0131l\u0131k pe\u015finde ko\u015fturmaktan daha \u00f6tesini yapmaya \u00e7al\u0131\u015fan, sosyal politika hedeflerine ula\u015fmak i\u00e7in \u015fehirlerin yeterince ak\u0131ll\u0131 olmas\u0131n\u0131n \u00f6neminin fark\u0131na varan giri\u015fimler de var.<\/p>\n Yeterince ak\u0131ll\u0131 olman\u0131n, al\u00e7ak g\u00f6n\u00fcll\u00fc bir hedef oldu\u011fu d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fclebilir. Oysa tam tersi; Green\u2019in (2019) tart\u0131\u015ft\u0131\u011f\u0131 \u00f6rnekler yeterince ak\u0131ll\u0131 olman\u0131n \u015fehre alg\u0131lay\u0131c\u0131lar d\u00f6\u015feyip bunlardan elde edilen verilerle verimlilik hesaplar\u0131 yapmaktan \u00e7ok daha zor oldu\u011funu g\u00f6steriyor. Her \u015feyden \u00f6nce teknik ve teknik olmayan bak\u0131\u015f a\u00e7\u0131lar\u0131n\u0131n birlikteli\u011finin sa\u011flanmas\u0131 gerekiyor. Bu ba\u011flamda, tarihten alaca\u011f\u0131m\u0131z \u00f6nemli dersler de var.<\/p>\n Arabalara g\u00f6re d\u00fczenlenen \u015fehirler Green (2019), bu bak\u0131\u015f a\u00e7\u0131s\u0131n\u0131n yeni olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131, motorlu ara\u00e7lar\u0131n yayg\u0131nla\u015ft\u0131\u011f\u0131 g\u00fcnlerde de \u015fehirlerin teknolojinin isteklerine g\u00f6re \u015fekillendirildi\u011fini anlat\u0131yor. 20. y\u00fczy\u0131l ba\u015f\u0131na kadar caddeler insanlar\u0131n y\u00fcr\u00fcd\u00fc\u011f\u00fc, \u00e7ocuklar\u0131n oynad\u0131\u011f\u0131 ve tramvaylar\u0131n ge\u00e7ti\u011fi kamusal alanlard\u0131r. Fakat arabalar\u0131n ortaya \u00e7\u0131kmas\u0131yla bu huzur bozulur. 1920\u2019de ilk arabalar\u0131n sokaklara \u00e7\u0131kmas\u0131yla beraber bir kaos ortam\u0131 olu\u015fur. Ebeveynler \u00e7ocuklar\u0131n\u0131n g\u00fcvenli\u011finden endi\u015fe etmeye ba\u015flar. \u015eehirdeki i\u015fletmeler trafik s\u0131k\u0131\u015f\u0131kl\u0131\u011f\u0131n\u0131n kazan\u00e7lar\u0131n\u0131 olumsuz etkilemesinden rahats\u0131zd\u0131rlar. Polis memurlar\u0131n\u0131n bu kar\u0131\u015f\u0131kl\u0131\u011f\u0131 gidermek i\u00e7in yapt\u0131\u011f\u0131 ilk hamleler yetersiz kal\u0131r. Caddelerde arabalar\u0131n, yayalar, \u00e7ocuklar ve tramvaylarla huzur i\u00e7inde ya\u015famas\u0131n\u0131n bir yolu yok gibi g\u00f6r\u00fcnmektedir.<\/p>\n S\u00fcr\u00fcc\u00fcler, aileler, polis, i\u015f adamlar\u0131 ve otomobil \u00fcreticiler caddelerin kimin oldu\u011funu ve araba kullan\u0131m\u0131n\u0131n nas\u0131l olmas\u0131 gerekti\u011fini tart\u0131\u015fmaya ba\u015flar. Farkl\u0131 \u00e7\u0131karlar \u00e7at\u0131\u015fmaktad\u0131r. M\u00fchendisler, bu soruna kar\u015f\u0131 tarafs\u0131z, bilimsel bir \u00e7\u00f6z\u00fcm geli\u015ftirilebilece\u011fini d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcrler. \u015eehrin caddelerinin de su ve kanalizasyon gibi bir kamu hizmeti oldu\u011funu ve planlanabilece\u011fini varsayarlar. Fakat trafik ak\u0131\u015f\u0131n\u0131 iyile\u015ftirmenin bir bedeli vard\u0131r ve belirli bir alanda yap\u0131lacak iyile\u015ftirme bir taraf\u0131 avantajl\u0131 hale getirirken di\u011ferlerini k\u0131s\u0131tlamak anlam\u0131na gelmektedir. Bilimsel bir \u00e7\u00f6z\u00fcm getirme iddias\u0131nda olan m\u00fchendisler yollar\u0131n, arabalar\u0131n oldu\u011fu \u00f6n kabul\u00fcyle hareket ederler. B\u00f6ylece ger\u00e7ekten de ara\u00e7lar\u0131n ak\u0131\u015f\u0131 h\u0131zlan\u0131r; ama ayn\u0131 zamanda yayalar\u0131n caddeleri kullan\u0131m\u0131 da s\u0131n\u0131rland\u0131r\u0131l\u0131r. Sonunda, otomobil \u00fcreticilerinin, petrol \u015firketlerinin, araba say\u0131s\u0131n\u0131n ve otoyollar\u0131n artmas\u0131ndan \u00e7\u0131kar\u0131 olanlar\u0131n istedi\u011fi ger\u00e7ekle\u015fmi\u015f, \u015fehirler arabalara uygun bi\u00e7imde yeniden yap\u0131land\u0131r\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n Green\u2019in (2019) i\u015faret etti\u011fi gibi m\u00fchendislerin yakla\u015f\u0131m\u0131nda iki \u00f6nemli problem vard\u0131. Birincisi, m\u00fchendislerin \u00f6l\u00e7meyi ve g\u00f6rmezden gelmeyi tercih ettikleri \u015feylerle ilgiliydi. Modelde yayalara, bisikletlilere ve toplu ta\u015f\u0131maya daha az \u00f6nem verilmi\u015f; bu kesimlerin g\u00fcvenli\u011fi \u00f6nemsenmemi\u015fti. Denklemlerde arabalar\u0131n yeri yayalardan \u00f6nce gelmekteydi ve trafik ak\u0131\u015f\u0131n\u0131n optimizasyonu, daha \u00e7ok ara\u00e7larla ilgiliydi. \u0130\u015fin k\u00f6t\u00fcs\u00fc \u015fehirlerin bu radikal d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcm\u00fc nesnellik iddias\u0131yla maskelenmekte ve bir taraf\u0131n verimlili\u011finin di\u011ferlerini olumsuz etkiledi\u011fi fark edilememekteydi. \u0130kinci problem ise m\u00fchendislerin \u015fehirlerin ula\u015f\u0131m ihtiyac\u0131n\u0131 dura\u011fan olarak de\u011ferlendirmeleriydi. Yol kapasitesini art\u0131rd\u0131klar\u0131nda insanlar\u0131n gitmek istedikleri yere daha h\u0131zl\u0131 varabileceklerini varsay\u0131yorlard\u0131. Ama ilgin\u00e7 bir durum vard\u0131: Trafi\u011fi rahatlatmak \u00fczere yap\u0131lan yollar bir s\u00fcre sonra t\u0131kanmas\u0131na ra\u011fmen di\u011fer yollardaki trafik s\u0131k\u0131\u015f\u0131kl\u0131\u011f\u0131nda b\u00fcy\u00fck bir de\u011fi\u015fim g\u00f6zlenmiyordu. \u00c7\u00fcnk\u00fc daha \u00f6nce trafik s\u0131k\u0131\u015f\u0131kl\u0131\u011f\u0131 nedeniyle otomobille yolculuktan ka\u00e7\u0131nanlar, yeni yollardan yararlanmak istiyor ve yollardaki ara\u00e7 say\u0131s\u0131 art\u0131yordu. M\u00fchendisler yeni yap\u0131lan veya geni\u015fletilen yollar\u0131n insanlar\u0131n davran\u0131\u015flar\u0131n\u0131 de\u011fi\u015ftirebilece\u011fini hesap etmemi\u015f ve yol kapasitesini art\u0131rman\u0131n yeterli olaca\u011f\u0131n\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcnm\u00fc\u015flerdi.<\/p>\n Ne yaz\u0131k ki ayn\u0131 hata bir kez daha, bu sefer ak\u0131ll\u0131 \u015fehirler ve s\u00fcr\u00fcc\u00fcs\u00fcz arabalar ba\u011flam\u0131nda tekrarlan\u0131yor. \u015eehirlerdeki ihtiya\u00e7lar\u0131n \u00e7e\u015fitlili\u011fi ve trafi\u011fin karma\u015f\u0131kl\u0131\u011f\u0131 dikkate al\u0131nmadan kar\u015f\u0131la\u015f\u0131lan sorunlar teknoloji arac\u0131l\u0131\u011f\u0131yla \u00e7\u00f6z\u00fclmeye \u00e7al\u0131\u015f\u0131l\u0131yor ve yine arabadakilerin bak\u0131\u015f a\u00e7\u0131s\u0131ndan bir politika geli\u015ftirme hatas\u0131na d\u00fc\u015f\u00fcl\u00fcyor. Green (2019), MIT\u2019nin sim\u00fclasyonlar\u0131nda s\u00fcr\u00fcc\u00fcs\u00fcz arabalar\u0131n trafik \u0131\u015f\u0131\u011f\u0131 olmayan caddelerde p\u00fcr\u00fczs\u00fczce hareket etti\u011fini ama bu sim\u00fclasyonlarda en \u00f6nemli \u00f6\u011feye, insanlara, yer verilmedi\u011fini belirtiyor. Sim\u00fclasyonlarda y\u00fcr\u00fcyen, bisiklet s\u00fcren ve otob\u00fcse binen insanlar yok! \u00dcstelik s\u00f6z konusu sim\u00fclasyonlar, ABD\u2019nin yaya trafi\u011finin en yo\u011fun oldu\u011fu yerlerden birinde ger\u00e7ekle\u015fiyor.<\/p>\n Ge\u00e7en y\u00fczy\u0131lda, yayalar\u0131n otomobiller i\u00e7in feda edilmesi gibi \u015fimdi ayn\u0131 senaryo s\u00fcr\u00fcc\u00fcs\u00fcz arabalarda ya\u015fan\u0131yor. Ku\u015fkusuz s\u00fcr\u00fcc\u00fcs\u00fcz arabalar g\u00fcvenli\u011fi ve hareket kabiliyetini art\u0131racak. Park yeri konusunda yeni a\u00e7\u0131l\u0131mlar da sunabilirler. Fakat \u00fctopyalar\u0131n distopyaya d\u00f6n\u00fc\u015fmemesi i\u00e7in bu ara\u00e7lar\u0131n s\u0131n\u0131rl\u0131l\u0131klar\u0131n\u0131 ve uygulamadaki engelleri de atlamamak gerekiyor. S\u00fcr\u00fcc\u00fcs\u00fcz arabalara teknoloji g\u00f6zl\u00fckleriyle bakanlar, kentsel hareketlili\u011fi sadece arabalar\u0131n hedeflenen yere en k\u0131sa zamanda ula\u015fmas\u0131 olarak ele al\u0131yorlar. S\u00fcr\u00fcc\u00fcs\u00fcz arabalar\u0131n her tipte ula\u015f\u0131m sorununun anahtar\u0131 oldu\u011funu \u00f6ne s\u00fcr\u00fcyorlar ve bunu yaparken de di\u011fer alternatif \u00e7\u00f6z\u00fcmleri g\u00f6rmezden geliyorlar.<\/p>\n Green\u2019in (2019) s\u00fcrekli vurgulad\u0131\u011f\u0131 gibi as\u0131l mesele nas\u0131l bir \u015fehir istedi\u011fimiz. \u00d6nce teknoloji sonra \u015fehir demek yerine, \u00f6nce \u015fehirde ya\u015fayanlar\u0131n ihtiya\u00e7lar\u0131 \u00f6ncelikli olmal\u0131. Bir teknolojiyi ko\u015fulsuz olarak sahiplenip veya reddetmeden \u00f6nce ilgili teknolojinin \u015fehrin planlama ve hedefleriyle uyumunu ve bu do\u011frultuda uyarlanabilirli\u011fini de\u011ferlendirmek gerekiyor.<\/p>\n Bu ba\u011flamda, yeterince ak\u0131ll\u0131 \u015fehirleri ak\u0131ll\u0131 \u015fehirlerden ay\u0131ran iki \u00f6nemli nokta var. Birincisi, teknolojiyi devreye almadan \u00f6nce a\u00e7\u0131k bir politikaya gerek duyuyor. Teknolojinin gereklili\u011fini tart\u0131\u015fmadan \u00f6nce \u015fehrin sorunlar\u0131n\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcnmeyi \u00f6n plana \u00e7\u0131kar\u0131yor: \u015eehirdeki sorunlar ne? Bu sorunlar nas\u0131l \u00f6nceliklendirilebilir? Teknoloji ve veri yard\u0131m\u0131yla \u015fehir hayat\u0131 nas\u0131l daha iyi yapabilir?<\/p>\n \u0130kincisi ise ara\u015ft\u0131rma s\u00fcrecinin teknolojiden \u00e7ok insanlara odaklanmas\u0131. Tekni\u011fe odaklanm\u0131\u015f \u00e7\u00f6z\u00fcmler \u015firketlerin kendi \u00e7\u0131karlar\u0131n\u0131 tarafs\u0131z bak\u0131\u015f a\u00e7\u0131lar\u0131 olarak sunabilmelerini sa\u011fl\u0131yor. Fakat gelece\u011fin \u015fehirlerini sadece s\u00fcr\u00fcc\u00fcs\u00fcz arabalar\u0131n \u00e7\u00f6zebilece\u011fi trafik optimizasyonu problemleri olarak ele ald\u0131\u011f\u0131m\u0131zda insanlar\u0131n ya\u015fad\u0131\u011f\u0131 mahallelerden de uzakla\u015fm\u0131\u015f oluyoruz.<\/p>\n Teknolojik \u00e7\u00f6z\u00fcmc\u00fcl\u00fck Bir zamanlar dijital teknolojilerin demokrasi sorununu \u00e7\u00f6zebilece\u011fi ve kat\u0131l\u0131m\u0131 art\u0131raca\u011f\u0131 iddia edilirken Facebook\/Cambridge Analytica skandal\u0131 sonras\u0131nda demokrasi i\u00e7in bir tehdit olarak g\u00f6r\u00fclmesi \u00e7\u00f6z\u00fcmc\u00fcl\u00fck ideolojisinden kaynakl\u0131 beklentilerden kaynaklan\u0131yor. Ancak bu sefer de bir zamanlar internet ba\u011flam\u0131nda dile getirilen iddialar\u0131n yerini ak\u0131ll\u0131 \u015fehir uygulamalar\u0131 al\u0131yor. Yurtta\u015flar\u0131n kat\u0131l\u0131m\u0131 sorunsal\u0131n\u0131n do\u011frudan demokrasi ile a\u015f\u0131labilece\u011fi varsay\u0131m\u0131 internet i\u00e7in de s\u0131k\u00e7a dile getirilen bir tezdi. Topluluk \u00fcyelerinin kat\u0131ld\u0131\u011f\u0131 ve \u00fclke sorunlar\u0131n\u0131 konu\u015ftu\u011fu toplant\u0131lar\u0131n g\u00fcn\u00fcm\u00fcz\u00fcn b\u00fcy\u00fcyen ve kalabal\u0131kla\u015fan \u015fehirlerinde uygulanamayaca\u011f\u0131ndan hareketle demokratik kat\u0131l\u0131m, \u00f6l\u00e7ek ve koordinasyondan kaynakl\u0131 sorunlara indirgeniyordu.<\/p>\n \u015eimdi de, Yava\u015f\u2019\u0131n Ba\u015fkent Mobil uygulamas\u0131 tan\u0131t\u0131m\u0131nda yapt\u0131\u011f\u0131 gibi, belediye hizmetlerini ak\u0131ll\u0131 telefonlara ta\u015f\u0131yarak vatanda\u015flara h\u0131zl\u0131 hizmet sunmak ve sorunlar\u0131 onlar\u0131n kat\u0131l\u0131m\u0131yla \u00e7\u00f6zmek gibi hedefler dile getiriliyor. \u00c7\u00fcnk\u00fc sorunlar\u0131n kayna\u011f\u0131n\u0131n belediyelerin insanlar\u0131n bak\u0131\u015f a\u00e7\u0131lar\u0131 hakk\u0131nda yeterli bilgiye sahip olamamas\u0131 ve altyap\u0131 sorunlar\u0131ndan h\u0131zl\u0131 haberdar olamamas\u0131 oldu\u011fu varsay\u0131l\u0131yor. Bu nedenle, yurtta\u015flar teknoloji yard\u0131m\u0131yla seslerini ilgili birimlere daha kolay ilettiklerinde veya belediyenin faaliyetlerinden haberdar olduklar\u0131nda sorunlar\u0131n a\u015f\u0131labilece\u011fi d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcl\u00fcyor.<\/p>\n Teknoloji zararl\u0131 de\u011fildir ama bu tip uygulamalar\u0131 yurtta\u015f kat\u0131l\u0131m\u0131n\u0131n \u00e7aresi olarak sunmak demokratik bir y\u00f6netimin \u00f6n\u00fcndeki engellerin g\u00f6r\u00fclmesini zorla\u015ft\u0131r\u0131yor. Belediyelerin yurtta\u015flar\u0131n ihtiya\u00e7lar\u0131na m\u00fc\u015fteri hizmetleri birimi gibi yakla\u015fma e\u011filimini g\u00fc\u00e7lendiriyor ve kamunun geneline y\u00f6nelik politikalar\u0131n geli\u015ftirilmesini engelliyor. \u00c7\u00fcnk\u00fc y\u00f6neti\u015fim, politik bir sorun ve teknolojinin var olan s\u00fcre\u00e7leri ve etkile\u015fimleri daha verimli yapmas\u0131 tek ba\u015f\u0131na yeterli de\u011fil. \u0130nsanlar\u0131n s\u00fcre\u00e7 ve etkile\u015fimlerin yeniden yap\u0131land\u0131r\u0131lmas\u0131nda s\u00f6z hakk\u0131na sahip olmas\u0131 gerekiyor. Ayr\u0131ca Green\u2019in (2019) vurgulad\u0131\u011f\u0131 gibi sorunlar\u0131, ara y\u00fczleri sadece belirli ve s\u0131n\u0131rl\u0131 talepleri iletmek \u00fczere tasarlanm\u0131\u015f uygulamalarla de\u011fil, yasalar\u0131 ve kurumlar\u0131 de\u011fi\u015ftirerek a\u015fabiliriz.<\/p>\n K\u0131sacas\u0131, insanlara taleplerini belirli bir \u00e7er\u00e7evede iletecekleri ve belediyenin duyurular\u0131na an\u0131nda ula\u015facaklar\u0131 bir uygulama sunuldu\u011funda e-demokrasiyi ya da kat\u0131l\u0131mc\u0131 belediyecili\u011fi hayata ge\u00e7irmi\u015f olmuyoruz. S\u00fcr\u00fcc\u00fcs\u00fcz arabalar gibi yurtta\u015flar\u0131n sorunlar\u0131n\u0131 belediyeye daha h\u0131zl\u0131 iletebildi\u011fi web siteleri ve uygulamalar k\u00f6t\u00fc de\u011fil, fakat teknoloji, y\u0131llard\u0131r devam eden sorunlar\u0131n \u00e7\u00f6z\u00fcm\u00fc gibi g\u00f6sterildi\u011finde di\u011fer se\u00e7eneklerin tart\u0131\u015f\u0131lmas\u0131n\u0131 zorla\u015ft\u0131r\u0131yor.<\/p>\n \u00d6n\u00fcm\u00fczdeki g\u00fcnlerde ak\u0131ll\u0131 \u015fehirler hakk\u0131nda en \u00e7ok tart\u0131\u015faca\u011f\u0131m\u0131z konu teknolojinin politikan\u0131n yerine konulmas\u0131 olacak. Demokrasiyi bilgi ve koordinasyon eksikli\u011fine indirgeyen yakla\u015f\u0131mlar pasif\u00e7e di\u011fer se\u00e7eneklerin \u00f6n\u00fcne ge\u00e7iyor. Fakat son y\u0131llarda toplumsal politikalarda kullan\u0131m\u0131 artan yapay \u00f6\u011frenmeye dayal\u0131 sistemler, say\u0131larla ve algoritmalarla tarafs\u0131zca karar verdi\u011fini \u00f6ne s\u00fcrerek politikay\u0131 tamamen devre d\u0131\u015f\u0131 b\u0131rakabiliyor.<\/p>\n Su\u00e7u \u00f6nlemede iki farkl\u0131 yakla\u015f\u0131m Bu sistemlerin, veriye ve algoritmalara dayanmas\u0131 nedeniyle verecekleri kararlar\u0131n daha adil olaca\u011f\u0131 iddia ediliyor. Fakat son y\u0131llarda O\u2019Neil1<\/sup> ve Eubanks2<\/sup> gibi bir\u00e7ok ara\u015ft\u0131rmac\u0131n\u0131n \u00fczerinde durdu\u011fu gibi adaletsiz bir toplumdan elde edilmi\u015f verileri oldu\u011fu gibi kullanmak var olan adaletsizliklerin devam etmesine neden oluyor. \u00d6rne\u011fin, polisler y\u0131llarca az\u0131nl\u0131klar\u0131 ve yoksul mahalleleri hedefledi\u011finden, veriden elde edilen \u00f6r\u00fcnt\u00fcler de buna g\u00f6re oluyor. Algoritmaya g\u00f6re hareket edip siyahlar daha \u00e7ok g\u00f6zetim alt\u0131nda tutuldu\u011funda su\u00e7u azaltm\u0131yor, toplumsal e\u015fitsizlikleri s\u00fcreklile\u015ftiriyoruz.<\/p>\n Veri ve algoritma ile verilecek kararlar\u0131n daha nesnel olaca\u011f\u0131 o kadar kabul g\u00f6ren bir d\u00fc\u015f\u00fcnce ki yapay \u00f6\u011frenmenin adalet da\u011f\u0131t\u0131m\u0131 i\u00e7in kullan\u0131lmamas\u0131 \u015fa\u015f\u0131rt\u0131c\u0131 olurdu. Hakimler \u015fartl\u0131 sal\u0131verme kararlar\u0131nda, ki\u015finin tekrar su\u00e7 i\u015fleme e\u011filimi hakk\u0131nda kestirimlerde bulunan sistemlerden yard\u0131m al\u0131yorlar. Pennsylvania \u00dcniversitesi\u2019nde kriminoloji ve istatistik \u00fczerine \u00e7al\u0131\u015fan Richard Berk daha iddial\u0131; ama\u00e7lar\u0131n\u0131n toplumdaki Darth Vader\u2019lar\u0131 ve Luke Skywalker\u2019lar\u0131 birbirinden ay\u0131rmak oldu\u011funu s\u00f6yl\u00fcyor (Toplumu bu kadar basitle\u015ftirmesi bir yana Berk\u2019in t\u00fcm Star Wars filmlerinin tamam\u0131n\u0131 izlememi\u015f oldu\u011funu da anl\u0131yoruz). Berk, yeni do\u011fan bebeklerin ebeveynlerinin kim oldu\u011fu ve nerede ya\u015fad\u0131klar\u0131 bilgisiyle 18 ya\u015f\u0131ndan \u00f6nce bir su\u00e7 i\u015fleyip i\u015flemeyece\u011fini tahmin etmeye \u00e7al\u0131\u015f\u0131yor. Fakat Green\u2019in (2019) sorgulad\u0131\u011f\u0131 gibi, bu bize ne sa\u011flayacak? Do\u011fu\u015ftan su\u00e7a e\u011filimli olan insanlar\u0131n bilgisine mi yoksa y\u0131llard\u0131r devam eden toplumsal e\u015fitsizli\u011fin sonu\u00e7lar\u0131na m\u0131 ula\u015faca\u011f\u0131z?<\/p>\n Green (2019) algoritman\u0131n geli\u015ftirilmesi ve kullan\u0131m\u0131n\u0131n politik kararlar i\u00e7erdi\u011fini belirtiyor. Su\u00e7 i\u015flenme ihtimali olan bir mahalledeki sorunun k\u00f6kenlerine inmek yerine mahalleye daha \u00e7ok polis g\u00f6ndermek politik bir karard\u0131r. Algoritmalar\u0131 su\u00e7u azaltmak i\u00e7in kulland\u0131\u011f\u0131m\u0131zda ama\u00e7 sadece polisin uygulamalar\u0131n\u0131 verimlile\u015ftirmek oldu\u011fundan su\u00e7 ve su\u00e7un k\u00f6kenlerini ola\u011fanla\u015ft\u0131rm\u0131\u015f oluyoruz. Su\u00e7u azaltmak isteyen bir y\u00f6netimin ise evsizlik, ak\u0131l sa\u011fl\u0131\u011f\u0131 ve uyu\u015fturucu krizleri, yal\u0131t\u0131lm\u0131\u015f mahallelerdeki yetersiz e\u011fitim ve i\u015f olanaklar\u0131yla gibi sorunlarla \u00f6zel olarak ilgilenmesi, kaynaklar\u0131n\u0131 polis g\u00f6ndermek i\u00e7in de\u011fil bu sorunlar\u0131 ortadan kald\u0131rmak veya hafifletmek i\u00e7in kullanmas\u0131 gerekir.<\/p>\n Kansas Eyaleti\u2019nde yer alan Johnson County ise su\u00e7lular\u0131 bebekken tahmin etmek gibi ak\u0131ll\u0131 \u00e7\u00f6z\u00fcmlere ba\u015fvurmak yerine su\u00e7un k\u00f6kenlerine inerek farkl\u0131 bir \u00f6rnek ortaya koyuyor. Yetkililer, k\u00fc\u00e7\u00fck ve \u015fiddet i\u00e7ermeyen su\u00e7larda, ak\u0131l hastal\u0131\u011f\u0131 olanlar\u0131n say\u0131s\u0131n\u0131n \u00e7ok fazla oldu\u011funu fark ettikten sonra bunun \u00fczerinde durmay\u0131 tercih ederler. 2011\u2019de polisin ak\u0131l sa\u011fl\u0131\u011f\u0131 sorunlar\u0131n\u0131 i\u00e7eren olaylara yan\u0131t vermesine yard\u0131mc\u0131 olmak i\u00e7in ak\u0131l sa\u011fl\u0131\u011f\u0131 uzmanlar\u0131n\u0131 istihdam etmeye ba\u015flarlar.<\/p>\n Johnson County\u2019nin bu \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131 Beyaz Saray\u2019\u0131n da dikkatini \u00e7eker. Beyaz Saray Bilim ve Teknoloji Politikas\u0131 Ofisi\u2019nde ba\u015fdan\u0131\u015fman olarak \u00e7al\u0131\u015fan Lynn Overmann\u2019\u0131n liderli\u011finde Veri G\u00fcd\u00fcml\u00fc Adalet \u0130nisiyatifi, Johnson County\u2019i de \u00e7al\u0131\u015fmalara dahil eder. Mahk\u00fbmlar\u0131n \u00fc\u00e7te ikisi ak\u0131l hastal\u0131\u011f\u0131, \u00fc\u00e7te ikisi madde ba\u011f\u0131ml\u0131l\u0131\u011f\u0131 ve neredeyse yar\u0131s\u0131 kronik sa\u011fl\u0131k sorunlar\u0131 ya\u015famaktad\u0131r. Ak\u0131l hastalar\u0131, uyu\u015fturucu ba\u011f\u0131ml\u0131l\u0131\u011f\u0131 ve evsizlik gibi \u00e7e\u015fitli sorunlara kar\u015f\u0131 daha savunmas\u0131zd\u0131rlar ve bu sorunu \u00e7\u00f6zmek i\u00e7in gerekli hizmet ve e\u015fg\u00fcd\u00fcm sa\u011flanamamaktad\u0131r. Kariyerine kamu avukat\u0131 olarak ba\u015flayan Overmann g\u00f6revi s\u0131ras\u0131nda ceza adalet sisteminin ak\u0131l hastal\u0131\u011f\u0131 olan insanlarla ilgilenmedeki yetersizli\u011fine bizzat \u015fahit olmu\u015ftur.<\/p>\n Overmann, ak\u0131l sa\u011fl\u0131\u011f\u0131 sorunlar\u0131 ve sab\u0131ka kayd\u0131 olan ki\u015filere, ceza adalet sistemi ile daha fazla temas kurmadan \u00f6nce yard\u0131mc\u0131 olabilecek, proaktif ve e\u015fg\u00fcd\u00fcml\u00fc sosyal hizmetler sunmay\u0131 hedefleyen bir \u00e7al\u0131\u015fma ba\u015flat\u0131r. G\u00f6r\u00fcn\u00fcrde yap\u0131lmas\u0131 gereken i\u015f sadece iki veri k\u00fcmesini (ak\u0131l hastal\u0131\u011f\u0131 olanlar ve sab\u0131ka kayd\u0131 olanlar) birle\u015ftirmektir. Farkl\u0131 birimler taraf\u0131ndan toplanan veri k\u00fcmelerini bir araya getirmede hem teknik hem de b\u00fcrokratik zorluklar vard\u0131r. Fakat Johnson County\u2019nin bu iki veri k\u00fcmesini y\u0131llar \u00f6nce birle\u015ftirmeyi ba\u015farm\u0131\u015f olmas\u0131 Veri G\u00fcd\u00fcml\u00fc Adalet \u0130nisiyatifi\u2019ne bir test ortam\u0131 sa\u011flayacakt\u0131r.<\/p>\n 2016\u2019da Johnson County, Chicago \u00dcniversitesi\u2019nin Sosyal Fayda \u0130\u00e7in Veri Bilimi Program\u0131 ile iddial\u0131 bir projede bir araya gelir: Ak\u0131l sa\u011fl\u0131\u011f\u0131 ve t\u0131bbi sorunu olan bireylerden hangilerinin ertesi y\u0131l tutuklanaca\u011f\u0131n\u0131 belirlemek. Bu bilgilerle Johnson County, ak\u0131l hastal\u0131\u011f\u0131 olan ki\u015filerin ceza adalet sisteminin kar\u015f\u0131s\u0131na \u00e7\u0131kmas\u0131n\u0131n \u00f6n\u00fcne ge\u00e7ebilecek ve bu ki\u015filere sosyal yard\u0131m sa\u011flayabilecektir. Bu hedef do\u011frultusunda Johnson County\u2019den 127.000 ki\u015finin kay\u0131tlar\u0131ndan yararlanarak 252 \u00f6zellik (ya\u015f, sab\u0131ka tarih\u00e7esi ve ge\u00e7en y\u0131l ak\u0131l sa\u011fl\u0131\u011f\u0131 program\u0131na ka\u00e7 kere kat\u0131l\u0131nd\u0131\u011f\u0131 vs) i\u00e7eren bir yapay \u00f6\u011frenme modeli geli\u015ftirilir.<\/p>\n Sonu\u00e7ta, iki uygulama da yapay \u00f6\u011frenmeden yararlanm\u0131\u015ft\u0131r. Fakat her biri, politik bir tercihle, polisin rol\u00fcn\u00fc, uygulamalar\u0131n\u0131 ve \u00f6nceliklerini farkl\u0131 bi\u00e7imde de\u011ferlendirmektedir.<\/p>\n \u00dccretsiz wi-fi noktalar\u0131 Green\u2019in (2019) belirtti\u011fi gibi teknolojinin sosyal ve politik ili\u015fkileri yap\u0131land\u0131rma bi\u00e7imleri, hizmet etti\u011fi a\u00e7\u0131k i\u015flevden daha da \u00f6nemli olabilir. \u00c7\u00fcnk\u00fc ak\u0131ll\u0131 \u015fehir, g\u00f6zetimi, \u015firket karlar\u0131n\u0131 ve sosyal kontrol\u00fc art\u0131rman\u0131n bir arac\u0131 haline gelebilmektedir. New York City\u2019deki \u00fccretsiz internet eri\u015fimi, ak\u0131ll\u0131 \u015fehir uygulamalar\u0131 hakk\u0131nda dikkatli olmam\u0131z\u0131 g\u00f6steren ve s\u0131k kar\u015f\u0131lan bir \u00f6rnek. Hizmetler internete ta\u015f\u0131nd\u0131k\u00e7a ona eri\u015femeyenler a\u00e7\u0131s\u0131ndan e\u015fitsiz ko\u015fullar olu\u015fuyor. \u0130nternet olmadan i\u015fe ba\u015fvurmak, sa\u011fl\u0131k hizmeti almak ve di\u011fer insanlarla bir araya gelmek giderek zorla\u015f\u0131yor. \u00d6zellikle dar gelirlilerin internete eri\u015fiminin olmamas\u0131 e\u015fitsizli\u011fi art\u0131r\u0131yor. New York City, bu sorunu \u00e7\u00f6zmek ve insanlara \u00fccretsiz kablosuz internet ba\u011flant\u0131s\u0131 sa\u011flamak i\u00e7in \u015fehre 7500 kiosk yerle\u015ftirmeyi planlar. \u00dcstelik bunun hi\u00e7bir maliyeti olmayacakt\u0131r.<\/p>\n Fakat daha sonra New York City sakinlerinin b\u00fcy\u00fck bir sorunla kar\u015f\u0131 kar\u015f\u0131ya olduklar\u0131 ortaya \u00e7\u0131kar. Kiosklar\u0131n sahibi, Google\u2019\u0131n \u00fcst \u015firketi Alphabet\u2019e ba\u011fl\u0131 Sidewalks Labs\u2019t\u0131r ve insanlar hakk\u0131nda toplad\u0131\u011f\u0131 veriden kazan\u00e7 sa\u011flayacakt\u0131r. B\u00f6ylece insanlar hakk\u0131nda toplanan veriler yapay \u00f6\u011frenmeyle i\u015flendi\u011finde veri k\u00fcmesinde a\u00e7\u0131k\u00e7a belli olmayan ki\u015fisel bilgilere ula\u015f\u0131lacakt\u0131r. \u0130nsanlar\u0131n ya\u015fad\u0131\u011f\u0131 ve \u00e7al\u0131\u015ft\u0131\u011f\u0131 yerler bilinebilir; camiye giden, gece \u00e7al\u0131\u015fan, gey barlar\u0131na giden, kemoterapi alan vb ki\u015filer belirlenebilir. Takip edilmek istemeyen birinin sunulan hizmeti kullanmamas\u0131 gerekmektedir. B\u00f6ylece bir yandan bir e\u015fitsizli\u011fi gidermek isterken di\u011fer yandan mahremiyet hakk\u0131nda ba\u015fka bir e\u015fitsizlik yarat\u0131lmaktad\u0131r.<\/p>\n Ak\u0131ll\u0131 \u015fehirler h\u00fck\u00fcmet ve \u015firketlerin toplad\u0131klar\u0131 veri miktar\u0131nda bir art\u0131\u015f anlam\u0131na geliyor. Bu veri trafi\u011fi azaltmak, altyap\u0131y\u0131 geli\u015ftirmek ve enerji verimlili\u011fi i\u00e7in de kullan\u0131labilir. Bu nedenle Chicago \u00f6rne\u011finde oldu\u011fu gibi belediyelerin ald\u0131klar\u0131 hizmetleri iyi de\u011ferlendirmeleri ve karar alma s\u00fcre\u00e7lerine yurtta\u015flar\u0131 da katmalar\u0131 gerekiyor.<\/p>\n Chicago\u2019da hava kalitesi, yaya ve ara\u00e7 trafi\u011fi ve s\u0131cakl\u0131k vb hakk\u0131nda analizler yapabilmek i\u00e7in \u015fehrin belirli noktalar\u0131na alg\u0131lay\u0131c\u0131lar yerle\u015ftirilmesi g\u00fcndeme gelir. B\u00f6ylece a\u011fa\u00e7land\u0131r\u0131lacak veya otob\u00fcs dura\u011f\u0131 yap\u0131lacak yerleri planlamak kolayla\u015facakt\u0131r. New York City\u2019de oldu\u011fu gibi yine \u00e7ok fazla veri toplanacakt\u0131r. Ama bu sefer kar\u015f\u0131m\u0131zda \u00f6zel bir \u015firket taraf\u0131ndan y\u00fcr\u00fct\u00fclen ve amac\u0131 k\u00e2r elde etmek olan bir proje yoktur. Proje, kamu ve akademi i\u015fbirli\u011fi ile kamu \u00e7\u0131karlar\u0131 do\u011frultusunda y\u00fcr\u00fct\u00fclmektedir. Halk\u0131n g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fc al\u0131narak ve ne veri topland\u0131\u011f\u0131 hakk\u0131nda bilgi verilerek bir \u00e7al\u0131\u015fma yap\u0131l\u0131r. Alg\u0131lay\u0131c\u0131lar\u0131n sa\u011flayaca\u011f\u0131 yararlar anlat\u0131l\u0131r. \u0130nsanlara kayg\u0131lar\u0131n\u0131 dile getirmeleri i\u00e7in f\u0131rsat verilir. \u00d6rne\u011fin, sadece ara\u00e7 say\u0131s\u0131n\u0131 \u00f6l\u00e7mek i\u00e7in kullan\u0131lan kameralar\u0131n toplad\u0131\u011f\u0131 g\u00f6r\u00fcnt\u00fclerin insanlar\u0131n hareketlerini takip etmek i\u00e7in de kullan\u0131labilece\u011fi hakk\u0131ndaki kayg\u0131lar ifade edildi\u011finde bu kayg\u0131lar dikkate al\u0131n\u0131r.<\/p>\n Ak\u0131ll\u0131 \u015fehir tart\u0131\u015fmalar\u0131nda verimlilik ve inovasyon s\u00f6yleminin her yolu me\u015frula\u015ft\u0131rman\u0131n arac\u0131 olarak kullan\u0131ld\u0131\u011f\u0131n\u0131 g\u00f6r\u00fcyoruz. \u0130nsanlar, mahremiyet ve inovasyon aras\u0131nda yanl\u0131\u015f bir ikileme zorlan\u0131yorlar. Bir hizmet i\u00e7in hangi verilerin toplanmas\u0131 gerekti\u011fi tart\u0131\u015f\u0131l\u0131yor. Green\u2019e (2019) g\u00f6re ise as\u0131l sorun mahremiyeti ihlal etmeden veri yard\u0131m\u0131yla hedeflerimize nas\u0131l ula\u015fabilece\u011fimiz. Yeterince ak\u0131ll\u0131 \u015fehirlerde, teknolojinin \u00fcretimi ve kontrol\u00fc \u00fczerinde demokratik bir kontrol\u00fcn olmas\u0131, belediyelerin hem \u015firketler \u00fczerindeki otoritesini kurmas\u0131 hem de kendisinin demokratik olmas\u0131 gerekiyor. Uygulamalar \u015feffafl\u0131k, hesap verilebilirlik ve en az d\u00fczeyde veri toplama ilkeleri do\u011frultusunda geli\u015ftirilmeli.<\/p>\n Karma\u015f\u0131k problemlere teknolojik \u00e7\u00f6z\u00fcmler Ak\u0131ll\u0131 \u015fehir vizyonunun i\u00e7erdi\u011fi s\u0131k\u0131nt\u0131lar\u0131 g\u00f6steren bir\u00e7ok tarihsel \u00f6rnek var. Bunlardan biri de 18. y\u00fczy\u0131l sonlar\u0131nda Prusya ve Saksonya\u2019daki bilimsel ormanc\u0131l\u0131k denemeleri. Bu d\u00f6nemde orman bir habitat olarak de\u011fil de verimli ve ekonomik bir \u015fekilde y\u00f6netilecek bir ekonomik kaynak olarak g\u00f6r\u00fcl\u00fcyordu. Krall\u0131\u011f\u0131n ormanlara bak\u0131\u015f\u0131 daha \u00e7ok keresteden y\u0131ll\u0131k olarak elde edilebilecek geliri art\u0131rmak \u00fczerineydi. Bu d\u00f6nemde g\u00fcndeme gelen bilimsel ormanc\u0131l\u0131k, matematiksel analizlerle ormanlar\u0131 planlamay\u0131 ve daha \u00e7ok kereste elde edebilmeyi hedefler. Scott\u2019un (2008) yazd\u0131\u011f\u0131 gibi \u201cfaydac\u0131 s\u00f6ylem \u2018do\u011fa\u2019 tabirini \u2018do\u011fal kaynaklar\u2019 olarak de\u011fi\u015ftirerek, do\u011fan\u0131n insan kullan\u0131m\u0131na tahsis edilebilecek y\u00f6nlerine odaklan\u0131r\u201d:<\/p>\n \u201cB\u00f6ylece de\u011ferli a\u011fa\u00e7lar \u2018kereste\u2019ye d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcrken, onlarla rekabet eden t\u00fcrler \u2018\u00e7\u00f6p\u2019 a\u011fac\u0131na ya da \u2018\u00e7al\u0131\u2019ya d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcr. Ayn\u0131 mant\u0131k fauna i\u00e7in de ge\u00e7erlidir. Y\u00fcksek de\u011fere sahip hayvanlar \u2018av eti\u2019 ya da \u2018\u00e7iftlik hayvan\u0131\u2019 olurken, onlarla rekabet eden ya da onlar\u0131 avlayan hayvanlar \u2018y\u0131rt\u0131c\u0131 hayvan\u2019 ya da \u2018zararl\u0131 b\u00f6cek\u2019 olur.\u201d (s.31)<\/p>\n Yeni matematiksel teknikler, bilim insanlar\u0131n\u0131n \u00e7evreyi takip etmelerine ve her a\u011fac\u0131n b\u00fcy\u00fckl\u00fc\u011f\u00fcnden ve ya\u015f\u0131ndan \u00fcretece\u011fi odun miktar\u0131n\u0131 hesaplayabilmelerine yard\u0131mc\u0131 olur. Ormanlar, soyut olarak, \u00e2deta ticari bir i\u015fletme gibi ele al\u0131nmaktad\u0131r. Eski kaotik orman yerini tek bi\u00e7imli bir ormana b\u0131rakmaya ba\u015flar. \u00c7al\u0131l\u0131klar temizlenir, t\u00fcr say\u0131s\u0131 azalt\u0131l\u0131r, geni\u015f arazilere e\u015f zamanl\u0131 ve d\u00fcz \u00e7izgiler halinde a\u011fa\u00e7lar dikilir.<\/p>\n \u0130lk ba\u015fta \u00e7ok ba\u015far\u0131l\u0131 sonu\u00e7lar al\u0131n\u0131r ve Almanlar\u0131n uygulamalar\u0131 d\u00fcnyan\u0131n di\u011fer b\u00f6lgelerine de yay\u0131l\u0131r. Ancak birka\u00e7 ku\u015fak sonra \u00fcretim geriler ve baz\u0131 ormanlar tamamen yok olur. Green\u2019in (2019) belirtti\u011fi gibi ya\u015fanan asl\u0131nda tam anlam\u0131yla a\u011fa\u00e7lardan orman\u0131 g\u00f6rememektir. Belirli a\u011fa\u00e7lar i\u00e7in optimize edilmi\u015f orman, \u00e7al\u0131lar\u0131, bitkileri, ku\u015flar\u0131, b\u00f6cekleri vb\u2019yi g\u00f6z ard\u0131 ederek ekosisteme zarar vermi\u015ftir. D\u00fcnyay\u0131 dar bir vizyona g\u00f6re yeniden yap\u0131land\u0131r\u0131rken \u00f6l\u00e7\u00fclmeyen \u015feyleri gereksiz ve zararl\u0131 olarak g\u00f6z ard\u0131 etmi\u015ftir. Sonraki y\u0131llarda, Almanlar, t\u00fcm \u00e7abalar\u0131na ra\u011fmen ormanlar\u0131 tamamen eski hallerine getiremezler…<\/p>\n Ak\u0131ll\u0131 \u015fehir projelerinde de beklenmedik sorunlarla kar\u015f\u0131la\u015fabiliriz. \u015eubat ay\u0131nda \u00fclkemize gelen Richard Sennett\u2019in dedi\u011fi gibi (https:\/\/www.youtube.com\/watch?v=4QeFxx9-Zrc): \u201c\u00c7\u00fcnk\u00fc \u015fehir karma\u015f\u0131k bir sistem. Tamamlanmam\u0131\u015f, hep de\u011fi\u015fimin oldu\u011fu bir \u015fey… H\u00fck\u00fcmet \u2018\u015fehri verimli k\u0131lmak i\u00e7in bir plan\u0131m\u0131z var\u2019 dedi\u011finde \u015fehir \u00f6lmeye ba\u015flar.\u201d<\/p>\n D\u0130PNOTLAR 2) Eubanks, V. (2018), Automating inequality: How high-tech tools profile, police, and punish the poor, St. Martin\u2019s Press.<\/p>\n KAYNAKLAR – Scott, J. C. (2008), Devlet Gibi G\u00f6rmek \u0130nsanl\u0131k Durumunu Geli\u015ftirmeye Y\u00f6nelik Projeler Nas\u0131l Ba\u015far\u0131s\u0131z Oldu (N. Erdo\u011fan, \u00c7ev.), \u0130stanbul: Versus Kitap.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":" Ak\u0131ll\u0131 \u015fehir teknolojileri, 21. y\u00fczy\u0131l\u0131n temelini olu\u015fturacak. Bu d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcm s\u00fcrecinde \u015firketlerin kendi \u00e7\u0131karlar\u0131n\u0131 inovasyon, verimlilik ve optimizasyon kelimeleriyle s\u00fcsleyerek pazarlamas\u0131 kar\u015f\u0131s\u0131nda dikkatli olmak gerek. Ama en \u00f6nemlisi karma\u015f\u0131k sorunlar\u0131 teknoloji problemlerine indirgemekten ka\u00e7\u0131nmak. Toplum, rasyonalite ve verimlilik g\u00f6z \u00f6n\u00fcnde bulundurarak optimize edilmeye \u00e7al\u0131\u015f\u0131ld\u0131\u011f\u0131nda, karma\u015f\u0131k ekosistemler basitle\u015ftirilmi\u015f \u015femalara indirgeniyor ve genellikle d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fc olmayan hasarlara neden olabiliyor. […]<\/p>\n","protected":false},"author":276,"featured_media":40396,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_acf_changed":false,"footnotes":""},"categories":[5844,1465,38,510],"tags":[5859,4300,5860],"class_list":["post-40395","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-193-sayi","category-bilisim-dunyasindan","category-dergi-sayilari","category-surekli-bolumler","tag-akilli-sehirler","tag-bilisim-dunyasindan","tag-teknolojik-cozum"],"acf":[],"aioseo_notices":[],"aioseo_head":"\n\t\t\n\t\n\t\n\t\n\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t
\n<\/em><\/strong>G\u00fcn\u00fcm\u00fczde bir \u015firketin verimlilik ve inovasyon gibi sihirli kelimeleri kullanarak herhangi bir belediyeyi \u015fehrini ak\u0131lland\u0131rmaya ikna etmesi zor de\u011fil. Bir uygulamayla harikalar yarataca\u011f\u0131n\u0131 iddia eden \u00e7ok say\u0131da \u015firket var. Ancak d\u00fcnyadaki ak\u0131ll\u0131 \u015fehir giri\u015fimlerine bakt\u0131\u011f\u0131m\u0131zda belediyelerin bu maliyetli giri\u015fimleri kamusal bir de\u011fere d\u00f6n\u00fc\u015ft\u00fcrmekte zorland\u0131\u011f\u0131n\u0131 g\u00f6r\u00fcyoruz.<\/p>\n![\"\"](\"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/wp-content\/uploads\/2020\/02\/2-7.jpg\")
\n<\/em><\/strong>S\u00fcr\u00fcc\u00fcs\u00fcz arabalar\u0131n \u00f6n\u00fcnde h\u00e2l\u00e2 teknik engeller var. Ama yayg\u0131n kullan\u0131mlar\u0131n\u0131 d\u00f6rt g\u00f6zle bekliyoruz. \u00c7\u00fcnk\u00fc b\u00f6ylece alkol, yorgunluk ve dikkatsizlikten kaynakl\u0131 kazalar tarihe kar\u0131\u015facak. Trafik \u0131\u015f\u0131klar\u0131n\u0131n olmad\u0131\u011f\u0131, s\u00fcr\u00fcc\u00fcs\u00fcz arabalar\u0131n yollarda ya\u011f gibi gitti\u011fi bir d\u00fcnya hayal edin. Trafi\u011fin ak\u0131\u015f h\u0131z\u0131 art\u0131k\u00e7a, daha az \u015feride gerek duyulacak. Hatta arabalar s\u00fcr\u00fcc\u00fcs\u00fcz olarak hareket edebildikleri i\u00e7in \u015fehir merkezlerinde ihtiya\u00e7 duyulan park ihtiyac\u0131 da azalacak. Kamusal alanlara daha fazla yer kalacak. Fakat bunun i\u00e7in \u015fehirlerimizi haz\u0131rlamam\u0131z gerekiyor. Bir di\u011fer deyi\u015fle, teknolojiyi \u015fehrin ihtiya\u00e7lar\u0131na g\u00f6re de\u011fil \u015fehri teknolojiye g\u00f6re haz\u0131rlamam\u0131z isteniyor.<\/p>\n![\"\"](\"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/wp-content\/uploads\/2020\/02\/3-6.jpg\")
![\"\"](\"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/wp-content\/uploads\/2020\/02\/5-5.jpg\")
\n<\/em><\/strong>Evgeny Morozov\u2019un To Save Everything, Click Here<\/em> ba\u015fl\u0131kl\u0131 kitab\u0131nda tart\u0131\u015ft\u0131\u011f\u0131 ve teknolojik \u00e7\u00f6z\u00fcmc\u00fcl\u00fck ad\u0131n\u0131 verdi\u011fi teknolojinin toplumsal sorunlara \u00e7\u00f6z\u00fcmler getirerek daha iyi bir hayat sunabilece\u011fi d\u00fc\u015f\u00fcncesi g\u00fcn\u00fcm\u00fczde olduk\u00e7a yayg\u0131n. Politika, kat\u0131l\u0131m, yay\u0131mc\u0131l\u0131k, adalet, sa\u011fl\u0131k vb alanlarda uygun algoritmalar kullan\u0131ld\u0131\u011f\u0131nda bir\u00e7ok toplumsal sorun da \u00e7\u00f6z\u00fclm\u00fc\u015f olacak. \u0130kiy\u00fczl\u00fcl\u00fck politikadan defedilecek, su\u00e7lar ger\u00e7ekle\u015fmeden \u00f6nlenebilecek, insanlar daha mutlu olacaklar… Morozov, \u00e7\u00f6z\u00fcmc\u00fcl\u00fc\u011f\u00fcn sorunun kendisini etrafl\u0131ca tart\u0131\u015fmak yerine \u00e7o\u011funlukla sorunu varsayd\u0131\u011f\u0131n\u0131, varsay\u0131lan sorunlara \u00e7\u00f6z\u00fcmler \u00fcretti\u011fini ve bunun da yeni sorunlara neden oldu\u011funu belirtiyor.<\/p>\n![\"\"](\"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/wp-content\/uploads\/2020\/02\/4-6.jpg\")
\n<\/em><\/strong>Yapay \u00f6\u011frenme sistemleri \u00f6nce veri k\u00fcmeleriyle e\u011fitilir, daha sonra da farkl\u0131 verileri de\u011ferlendirerek kestirimlerde bulunur. Kestirimsel analiz veri k\u00fcmesi i\u00e7inde bir insan\u0131n kolayca fark edemeyece\u011fi \u00f6r\u00fcnt\u00fcleri tespit edebilir. S\u00fcr\u00fcc\u00fcs\u00fcz arabalar, satran\u00e7 ve go\u2019da d\u00fcnya \u015fampiyonlar\u0131n\u0131 yenen yaz\u0131l\u0131mlar ve y\u00fcz tan\u0131ma sistemlerinin arkas\u0131nda yapay \u00f6\u011frenme vard\u0131r. Yapay \u00f6\u011frenmenin, karma\u015f\u0131k \u00f6r\u00fcnt\u00fcleri anlamland\u0131rma ve tahmin etme yetenekleri, veri varsa neredeyse her sorunun \u00e7\u00f6z\u00fclebilece\u011fi d\u00fc\u015f\u00fcncesinin yayg\u0131nla\u015fmas\u0131na neden oluyor.<\/p>\n![\"\"](\"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/wp-content\/uploads\/2020\/02\/6-3.jpg\")
\n<\/em><\/strong>Bir teknoloji hedeflerine nas\u0131l ula\u015fmaktad\u0131r? Onu kim kontrol etmektedir? Bunun kar\u015f\u0131l\u0131\u011f\u0131n\u0131 nas\u0131l \u00f6d\u00fcyoruz? \u0130n\u015fa etmeyi d\u00fc\u015fledi\u011fimiz toplumla uyumlu mudur? Kar\u015f\u0131 kar\u015f\u0131ya kald\u0131\u011f\u0131m\u0131z ak\u0131ll\u0131 (!) uygulamalarda bu sorular\u0131 atlamamak gerekiyor. \u00d6rne\u011fin, AnkaraKart i\u00e7in bu sorular\u0131 sormak yararl\u0131 olacakt\u0131r.<\/p>\n![\"\"](\"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/wp-content\/uploads\/2020\/02\/7-3.jpg\")
\n<\/em><\/strong>Ak\u0131ll\u0131 \u015fehir teknolojileri, 21. y\u00fczy\u0131l\u0131n temelini olu\u015fturacak. Bu d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcm s\u00fcrecinde \u015firketlerin kendi \u00e7\u0131karlar\u0131n\u0131 inovasyon, verimlilik ve optimizasyon kelimeleriyle s\u00fcsleyerek pazarlamas\u0131 kar\u015f\u0131s\u0131nda dikkatli olmak gerekiyor. Ama en \u00f6nemlisi Green\u2019in (2019) kitap boyunca \u0131srarla \u00fczerinde durdu\u011fu gibi karma\u015f\u0131k sorunlar\u0131 teknoloji problemlerine indirgemekten ka\u00e7\u0131nmak. Toplum, rasyonalite ve verimlilik g\u00f6z \u00f6n\u00fcnde bulundurarak optimize edilmeye \u00e7al\u0131\u015f\u0131ld\u0131\u011f\u0131nda, karma\u015f\u0131k ekosistemler basitle\u015ftirilmi\u015f \u015femalara indirgeniyor ve genellikle d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fc olmayan hasarlara neden olabiliyor.<\/p>\n![\"\"](\"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/wp-content\/uploads\/2020\/02\/8-2.jpg\")
\n<\/strong>1) O\u2019Neil, C. (2016), Weapons of math destruction: How big data increases inequality and threatens democracy, New York: Crown Publishers.<\/p>\n
\n<\/strong>– Green, B. (2019), The smart enough city: putting technology in its place to reclaim our urban future, MIT Press.<\/p>\n