{"id":40405,"date":"2020-02-29T00:00:34","date_gmt":"2020-02-28T21:00:34","guid":{"rendered":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/?p=40405"},"modified":"2020-03-01T12:36:56","modified_gmt":"2020-03-01T09:36:56","slug":"geleneksel-ve-tamamlayici-tip-batakligi","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/2020\/02\/29\/geleneksel-ve-tamamlayici-tip-batakligi","title":{"rendered":"Geleneksel ve tamamlay\u0131c\u0131 t\u0131p batakl\u0131\u011f\u0131"},"content":{"rendered":"<p><em>Geleneksel ve tamamlay\u0131c\u0131 t\u0131p (Getat) batakl\u0131\u011f\u0131, \u00f6nce bilimsel t\u0131bb\u0131n, sonra akla ve bilgiye dayanan toplumsal d\u00fczenlerin zarar\u0131na olacakt\u0131r. Daha ileriye bak\u0131ld\u0131\u011f\u0131nda t\u00fcm d\u00fcnyan\u0131n sa\u011fl\u0131k ve bilim anlay\u0131\u015f ve uygulamalar\u0131 konusunda bir karga\u015faya s\u00fcr\u00fcklenece\u011fi kolayca kestirilebilir. Kurt puslu havay\u0131 sever, \u015farlatanlar\u0131n bu arada f\u0131rsat\u0131 de\u011ferlendirip epeyce h\u00e2s\u0131lat toplayaca\u011f\u0131 ortadad\u0131r.<\/em><\/p>\n<p>\u00c7a\u011fc\u0131l (modern) t\u0131p, bilimsel bilgiye dayan\u0131r. Bilimsel bilgi, bilimsel y\u00f6ntemler ile elde edilen\u00a0bilgidir. Bilimsel y\u00f6ntem\u00a0ak\u0131l,\u00a0deney\u00a0ve g\u00f6zleme dayal\u0131d\u0131r. Bir bilginin bilimsel olmas\u0131n\u0131n \u00f6l\u00e7\u00fct\u00fc, y\u00f6ntemsel olmas\u0131d\u0131r. Bilimsel bilgi\u00a0nesnel, sistemli, tutarl\u0131 ve ele\u015ftiriye a\u00e7\u0131k bilgidir. Dolay\u0131s\u0131yla ki\u015filerden ve \u00fclkelerden ba\u011f\u0131ms\u0131zd\u0131r, evrenseldir. Avrupa t\u0131bb\u0131, Amerika t\u0131bb\u0131, \u00c7in t\u0131bb\u0131, alternatif t\u0131p, tamamlay\u0131c\u0131 t\u0131p, geleneksel t\u0131p, entegratif t\u0131p, holistik t\u0131p, fonksiyonel t\u0131p gibi yeni t\u0131plar icat etmek, bilimsel y\u00f6ntemin kendisine alternatiflerin \u00fcretilmesine ve bilimsel t\u0131bb\u0131n suland\u0131r\u0131lmas\u0131na neden olur. Zaten alternatif denen t\u0131bba, tamamlay\u0131c\u0131 denen t\u0131bba veya geleneksel denen t\u0131bba bakarsan\u0131z i\u00e7erdi\u011fi \u015feylerin t\u0131pat\u0131p ayn\u0131 oldu\u011funu ve bilimciler taraf\u0131ndan defalarca s\u0131nan\u0131p etkisiz oldu\u011fu g\u00f6sterilmi\u015f sa\u011faltma savlar\u0131ndan olu\u015ftu\u011funu g\u00f6r\u00fcrs\u00fcn\u00fcz.<\/p>\n<p>\u201cModern t\u0131p deyince yaln\u0131zca bilimsel t\u0131bb\u0131n anla\u015f\u0131lmas\u0131 do\u011fald\u0131r. Tek bir fizik, tek bir biyoloji oldu\u011fu gibi, tek bir t\u0131p vard\u0131r, o da bilimsel t\u0131pt\u0131r. Dolay\u0131s\u0131yla bu \u00e7er\u00e7eve d\u0131\u015f\u0131na \u00e7\u0131kan herkes \u015farlatan kategorisine girer.\u201d (H\u00fcseyin Batuhan, <em>Bilim ve \u015earlatanl\u0131k<\/em>, Bulut Yay\u0131nlar\u0131, 1999, s.320)<\/p>\n<p>Ge\u00e7mi\u015fte kar\u015f\u0131 \u00e7\u0131kt\u0131\u011f\u0131m\u0131z alternatif ve tamamlay\u0131c\u0131 denen t\u0131p \u015fimdi \u201cgeleneksel ve tamamlay\u0131c\u0131 t\u0131p\u201d (Getat) olarak kar\u015f\u0131m\u0131za \u00e7\u0131kt\u0131. Getat k\u0131saltmas\u0131, DS\u00d6\u2019n\u00fcn baz\u0131 raporlar\u0131nda ge\u00e7en T&amp;CM (Traditional &amp; Complementary Medicine) k\u0131saltmas\u0131n\u0131n T\u00fcrk\u00e7esidir. Daha bu terime al\u0131\u015famam\u0131\u015fken bir de TCI T\u0131p (Traditional, Complementary and Integrative Medicine = Geleneksel, Tamamlay\u0131c\u0131 ve B\u00fct\u00fcnle\u015ftirici T\u0131p) icat edildi. Bu tan\u0131mlar\u0131n ard\u0131 arkas\u0131 kesilece\u011fe benzemiyor.<\/p>\n<p>\u00dclkemizde Sa\u011fl\u0131k Bakanl\u0131\u011f\u0131\u2019n\u0131n sa\u011fl\u0131k \u015farlatanlar\u0131n\u0131n olu\u015fturdu\u011fu tehlikenin fark\u0131nda oldu\u011funu, bilim d\u0131\u015f\u0131 y\u00f6ntemlerin zararl\u0131 sonu\u00e7lar\u0131ndan halk\u0131m\u0131z\u0131 korumaya \u00e7al\u0131\u015ft\u0131\u011f\u0131n\u0131 biliyorum. Ancak son y\u0131llarda \u201ck\u00f6t\u00fcye kullan\u0131ld\u0131\u011f\u0131n\u0131 bildi\u011fimiz y\u00f6ntemleri \u00f6nleyemedi\u011fimize g\u00f6re doktorlar\u0131m\u0131za yapt\u0131ral\u0131m, b\u00f6ylece i\u015fleri d\u00fczenleyelim\u201d g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcn a\u011f\u0131r bast\u0131\u011f\u0131n\u0131 ve bu y\u00f6nde kararlar al\u0131nd\u0131\u011f\u0131n\u0131 \u00fcz\u00fclerek g\u00f6zlemliyorum. Bu kararlar iyi niyetle al\u0131nm\u0131\u015f olsalar da yanl\u0131\u015ft\u0131r. Bunlar\u0131n bilimsel y\u00f6ntemin kendisine ve halk\u0131m\u0131z\u0131n sa\u011fl\u0131\u011f\u0131na zarar verece\u011fini, meslekta\u015flar\u0131m\u0131z aras\u0131nda Frankenstein\u2019lar yarataca\u011f\u0131n\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcnd\u00fc\u011f\u00fcm i\u00e7in, bu yaz\u0131y\u0131 kaleme almaya karar verdim.<\/p>\n<p>\u00c7ocukken \u201ct\u0131p deyince sus\u201d oyunu oynard\u0131k. \u015eimdi birileri \u201cgeleneksel ve tamamlay\u0131c\u0131 t\u0131p\u201d diyor, koca koca yeti\u015fkinler ayn\u0131 oyunu oynuyor. Ben bu oyunu bozmaya \u00e7al\u0131\u015f\u0131yorum. \u201cT\u0131p\u201d denince susmuyorum.<\/p>\n<p><strong><em>Getat 2020 kongresi<br \/>\n<\/em><\/strong>3. Ulusal Geleneksel ve Tamamlay\u0131c\u0131 T\u0131p (Getat) Kongresi, 2-3 Nisan 2020 tarihleri aras\u0131nda \u0130stanbul\u2019da T.C. Cumhurba\u015fkanl\u0131\u011f\u0131 himayesinde ger\u00e7ekle\u015ftiriliyor. Kongrenin internet giri\u015f sayfas\u0131nda s\u0131rayla T.C. Cumhurba\u015fkanl\u0131\u011f\u0131, Sa\u011fl\u0131k Bakanl\u0131\u011f\u0131, T\u00fcrkiye Sa\u011fl\u0131k Enstit\u00fcleri Ba\u015fkanl\u0131\u011f\u0131 (T\u00dcSEB), D\u00fcnya Sa\u011fl\u0131k \u00d6rg\u00fct\u00fc (DS\u00d6) logolar\u0131 g\u00f6r\u00fcl\u00fcyor. Tam ortada duran bir logonun resmi olarak hangi kuruma kay\u0131tl\u0131 oldu\u011funu bulamad\u0131m ama Getat logosu oldu\u011funu kestiriyorum. T.C. Cumhurba\u015fkan\u0131 e\u015fi Emine Erdo\u011fan\u2019\u0131n kongre ba\u015fkan\u0131 ve T.C. Sa\u011fl\u0131k Bakan\u0131 Dr. Fahrettin Koca\u2019n\u0131n kongre ba\u015fkan yard\u0131mc\u0131s\u0131, Dr. Ali Timu\u00e7in Atayo\u011flu\u2019nun kongre genel sekreteri oldu\u011fu bildiriliyor. Dr. Ali Atao\u011flu\u2019nun internetten Balparmak Ar\u0131c\u0131l\u0131k Akademisi \u00fcyesi oldu\u011funu \u00f6\u011freniyoruz. Balparmak bir bal markas\u0131 ve Alt\u0131parmak G\u0131da Sanayi ve Ticaret A.\u015e.\u2019ne ait. Bu kongrenin ana konusunun apiterapi (bal ar\u0131s\u0131n\u0131n bal\u0131 ve di\u011fer \u00fcr\u00fcnleriyle tedavi) olaca\u011f\u0131 duyuruldu (getat2020.saglik.gov.tr). Sosyal medyada \u00e7\u0131kan bir habere g\u00f6re \u00fc\u00e7 g\u00fcnl\u00fck Kongre i\u00e7in 7 milyon TL\u2019lik organizasyon ihalesi yap\u0131lm\u0131\u015f (09.02.2020, birgun.net).<\/p>\n<p>Kongrenin konusu kadar, yap\u0131lma bi\u00e7imi (usul\u00fc) de dikkat \u00e7ekiyor. \u00dclkemizde h\u00e2l\u00e2 bir\u00e7ok bilimcinin bilimsel verilere dayanarak onaylamad\u0131\u011f\u0131 uygulamalarla ilgili bir kongre, al\u0131\u015f\u0131ld\u0131\u011f\u0131 gibi ilgili bir meslek derne\u011fi taraf\u0131ndan de\u011fil, do\u011frudan Cumhurba\u015fkanl\u0131\u011f\u0131 himayesinde ve Sa\u011fl\u0131k Bakanl\u0131\u011f\u0131 taraf\u0131ndan d\u00fczenleniyor.<\/p>\n<p>Sa\u011fl\u0131k Bakan\u0131, kongreye davet mektubunda, D\u00fcnya Sa\u011fl\u0131k \u00d6rg\u00fct\u00fc\u2019n\u00fcn (DS\u00d6) 2014-2023 geleneksel t\u0131p stratejisi kapsam\u0131nda geleneksel ve tamamlay\u0131c\u0131 t\u0131p uygulamalar\u0131n\u0131n modern sa\u011fl\u0131k uygulamalar\u0131 i\u00e7ine yerle\u015ftirilmesini \u00f6zendirdi\u011fini belirtiyor. \u0130lerleyen b\u00f6l\u00fcmlerde, DS\u00d6\u2019n\u00fcn ger\u00e7ekten d\u00fcnya \u00fclkelerine b\u00f6yle bir \u00f6neri yap\u0131p yapmad\u0131\u011f\u0131n\u0131, yapt\u0131ysa bu \u00f6nerinin ak\u0131lc\u0131 bir temele dayan\u0131p dayanmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 anlayaca\u011f\u0131z.<\/p>\n<figure id=\"attachment_40414\" aria-describedby=\"caption-attachment-40414\" style=\"width: 300px\" class=\"wp-caption alignright\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"size-full wp-image-40414\" src=\"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/wp-content\/uploads\/2020\/02\/2-8.jpg\" alt=\"\" width=\"300\" height=\"125\" \/><figcaption id=\"caption-attachment-40414\" class=\"wp-caption-text\">3. Ulusal Geleneksel ve Tamamlay\u0131c\u0131 T\u0131p (Getat) Kongresi, 2-3 Nisan 2020 tarihleri aras\u0131nda \u0130stanbul\u2019da T.C. Cumhurba\u015fkanl\u0131\u011f\u0131 himayesinde ger\u00e7ekle\u015ftiriliyor.<\/figcaption><\/figure>\n<p>DS\u00d6 7 Nisan 1948 y\u0131l\u0131nda bir Birle\u015fmi\u015f Milletler kurulu\u015fu olarak kurulmu\u015ftu. Anayasas\u0131n\u0131n temel maddesi her insana \u0131rk, din, politik inan\u00e7, sosyal ve ekonomik durumuna bak\u0131lmaks\u0131z\u0131n en y\u00fcksek temel sa\u011fl\u0131k standartlar\u0131n\u0131 ula\u015ft\u0131rmay\u0131 hedeflemekteydi. Bu ibare bug\u00fcn de resmi internet sayfas\u0131nda durmaktad\u0131r (www.who.int). Anla\u015f\u0131lan DS\u00d6 ya pop\u00fclist yalpalama i\u00e7indedir ya da d\u00fcnya toplumlar\u0131n\u0131 en y\u00fcksek temel sa\u011fl\u0131k standartlar\u0131nda de\u011fil, ula\u015f\u0131lmas\u0131 daha kolay olan en d\u00fc\u015f\u00fck sa\u011fl\u0131k standartlar\u0131nda bulu\u015fturmay\u0131 hedeflemeye karar vermi\u015ftir. Niyeti bu olmasa bile, rapordaki baz\u0131 ifadeler bizim yapt\u0131\u011f\u0131m\u0131z gibi ciddiye al\u0131n\u0131rsa veya yanl\u0131\u015f anla\u015f\u0131l\u0131rsa, bu sonuca ve bu sona g\u00f6t\u00fcrecektir.<\/p>\n<p>Birinci Kongrenin temel konusu \u201cAnadolu T\u0131bb\u0131\u201d, ikinci kongreninki ise \u201cKronik Hastal\u0131klarda Getat Uygulamalar\u0131\u201d idi. Son kongrenin temel konusunun \u201cApiterapi\u201d olaca\u011f\u0131n\u0131 \u00f6\u011freniyoruz. Sa\u011fl\u0131k Bakan\u0131, \u201cGeleneksel ve Tamamlay\u0131c\u0131 T\u0131p Uygulamalar\u0131 Y\u00f6netmeli\u011fi\u201d ve \u201cGeleneksel ve Tamamlay\u0131c\u0131 T\u0131p Uygulamalar\u0131n\u0131n Klinik Ara\u015ft\u0131rmalar\u0131 Hakk\u0131nda Y\u00f6netmelik\u201din yay\u0131mland\u0131\u011f\u0131n\u0131 s\u00f6yl\u00fcyor. Getat \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131n\u0131n \u00fcniversitelerde halen \u00e7al\u0131\u015fan etik kurullarda de\u011fil, yeni kurulan Getat etik kurullar\u0131nda de\u011ferlendirilece\u011fi duyurulmu\u015ftu. \u0130n\u00f6n\u00fc \u00dcniversitesi\u2019nde, T.C. Sa\u011fl\u0131k Bakanl\u0131\u011f\u0131 Kayseri \u015eehir Hastanesi\u2019nde, D\u00fczce \u00dcniversitesi\u2019nde ve \u0130stanbul Medipol \u00dcniversitesi\u2019nde Getat etik kurullar\u0131 kuruldu\u011funu da biliyoruz. (bkz. getatportal.saglik.gov.tr\/TR,58487\/getat-etik-kurullari.html)<\/p>\n<p><strong><em>Anadolu t\u0131bb\u0131 nedir?<br \/>\n<\/em><\/strong>T.C. Cumhurba\u015fkan\u0131\u2019n\u0131n e\u015fi Emine Erdo\u011fan, 2018 ve 2019 kongrelerinin onursal ba\u015fkan\u0131yd\u0131, \u015fimdi do\u011frudan kongre ba\u015fkan\u0131d\u0131r (getat2020.saglik.gov.tr). Emine Erdo\u011fan, 2018 Getat Kongresinin giri\u015f konu\u015fmas\u0131nda, \u201cend\u00fcstriyel \u00e7ark\u0131n, bizi do\u011fal \u015fifa kaynaklar\u0131ndan uzakla\u015ft\u0131rd\u0131\u011f\u0131n\u0131, tecr\u00fcbe yoluyla elde edilen b\u00fcy\u00fck bilgi birikiminin yok say\u0131ld\u0131\u011f\u0131n\u0131\u201d belirtmi\u015fti. \u201c\u00dclkemizde 2011 y\u0131l\u0131nda kurulan Getat Uygulamalar\u0131 Daire Ba\u015fkanl\u0131\u011f\u0131\u2019n\u0131n, medeniyetler be\u015fi\u011fi Anadolu\u2019da, tabiat\u0131n \u015fifa kaynaklar\u0131n\u0131 yeniden ke\u015ffetmek \u00fczere \u00e7al\u0131\u015fmalara ba\u015flad\u0131\u011f\u0131n\u0131\u201d s\u00f6ylemi\u015fti. <sup>(1)<\/sup><\/p>\n<p>Getat 2020 kongresinin konu ba\u015fl\u0131klar\u0131 apiterapi, akupunktur, hirudoterapi, maggot terapi, hipnoz, fitoterapi, kupa, mezoterapi, n\u00f6ral terapi, manuel terapi olacakt\u0131r. Bu y\u00f6ntemlerin hangisi Anadolu kaynakl\u0131d\u0131r? \u0130lk bak\u0131\u015fta kupa tedavisinin Anadolu\u2019ya \u00f6zg\u00fc oldu\u011fu san\u0131labilir. Ebers papir\u00fcslerinde (M\u00d6 1550) bu uygulama tarif edilmi\u015ftir. Apiterapi, bal, ar\u0131 poleni, balmumu, propolis ve ar\u0131 zehiri gibi bal ar\u0131s\u0131 \u00fcr\u00fcnlerinin lokal uygulanmas\u0131, a\u011f\u0131zdan al\u0131nmas\u0131, damar i\u00e7ine enjeksiyonuyla veya do\u011frudan bal ar\u0131s\u0131n\u0131n hastay\u0131 sokturulmas\u0131yla uygulanmaktad\u0131r. Apiterapinin Antik M\u0131s\u0131r, \u00c7in, Yunan ve Roma uygarl\u0131klar\u0131nda uygulanm\u0131\u015f oldu\u011funu biliyoruz. S\u00fcl\u00fck tedavisi (hirudoterapi) ve kurt\u00e7uk tedavisi, san\u0131ld\u0131\u011f\u0131 gibi yaln\u0131zca Anadolu\u2019da de\u011fil, Antik M\u0131s\u0131r, Hindistan, Arap ve Yunan d\u00f6neminde de kullan\u0131lmaktayd\u0131. Bu bilgileri verirken amac\u0131m, \u00e7a\u011fc\u0131l t\u0131p gibi geleneksel t\u0131bb\u0131n da evrensel niteli\u011fine dikkat \u00e7ekmektir.<\/p>\n<p>DS\u00d6 raporuna g\u00f6re, t\u00fcm d\u00fcnyada en \u00e7ok yap\u0131lan alternatif ve tamamlay\u0131c\u0131 uygulamalar akupunktur, ayurveda, kiropraktik, fitoterapi, homeopati, n\u00f6ral terapi, osteopati geleneksel \u00c7in t\u0131bb\u0131 ve Eski Yunan t\u0131bb\u0131d\u0131r. Daha az say\u0131da \u00fclkede yap\u0131lan uygulamalar, dua, spritualizm, geleneksel ebelik, terapatik masaj, hipnoterapi, reiki, refleksoloji, elle iyile\u015ftirme, hidroterapi, Feldenkrais, biyofeedback, rolfing, n\u00f6ral terapi, geleneksel Butan t\u0131bb\u0131, Siddha t\u0131bb\u0131, \u0130ran t\u0131bb\u0131, kupa ve ozon tedavisidir.<\/p>\n<p>Sa\u011fl\u0131k Bakanl\u0131\u011f\u0131\u2019n\u0131n, 24.10.2014 g\u00fcn ve 29158 say\u0131l\u0131 <em>Resmi Gazete<\/em>\u2019de, geleneksel ve tamamlay\u0131c\u0131 t\u0131p y\u00f6netmeli\u011fini duyurarak yasalla\u015ft\u0131rd\u0131\u011f\u0131 bilimsel olmayan, ba\u015fka bir deyi\u015fle iddia edildikleri alanlarda etkili olmad\u0131\u011f\u0131 bilinen y\u00f6ntemler akupunktur, kineziyoterapi, osteopati, fitoterapi, homoepati, hacamat, apiterapi, hipnoz ve s\u00fcl\u00fck, karyopraksi, ozon tedavisidir.<\/p>\n<p>Bug\u00fcn yerini \u00e7a\u011fc\u0131l t\u0131bba b\u0131rakan yukar\u0131daki uygulamalar yaln\u0131zca bir co\u011frafya ile s\u0131n\u0131rl\u0131 de\u011fildir. Ayn\u0131 bi\u00e7imde, \u00e7a\u011fc\u0131l t\u0131p yaln\u0131zca Bat\u0131 d\u00fcnyas\u0131na ait de\u011fildir. MS 391 y\u0131llar\u0131nda \u0130skenderiye K\u00fct\u00fcphanesi\u2019nin yak\u0131lmas\u0131yla ve ya\u011fmalanmas\u0131yla kaybolan bilgilerin bir k\u0131sm\u0131n\u0131n 12. ve 13. y\u00fczy\u0131lda tekrar Bat\u0131\u2019ya ula\u015fmas\u0131nda Arap\u00e7a \u00e7evirilerin ve yorumlar\u0131n b\u00fcy\u00fck katk\u0131s\u0131 olmu\u015ftur. T\u00fcm insanl\u0131\u011f\u0131n binlerce y\u0131ll\u0131k bilgi birikimi ve deneyimleri olmasayd\u0131, bilimsel t\u0131p Avrupa\u2019da filizlenemezdi. K\u0131sacas\u0131 bilimsel t\u0131p t\u00fcm d\u00fcnyan\u0131n mal\u0131d\u0131r. Ge\u00e7mi\u015ften g\u00fcn\u00fcm\u00fcze kadar d\u00fcnyada bilim ve sanat\u0131n \u00f6nc\u00fcl\u00fc\u011f\u00fcn\u00fc yapan merkezler hep Do\u011fu\u2019dan Bat\u0131\u2019ya yer de\u011fi\u015ftirmi\u015ftir. Amerikal\u0131 bilimci Jared Diamond \u00fclkemizde de \u00e7ok okunan iki kal\u0131n kitab\u0131nda bu konuyu i\u015flemi\u015ftir <sup>([2], [3])<\/sup> Avrupa ve Amerika sonsuza dek bilimin \u00f6nc\u00fcl\u00fc\u011f\u00fcn\u00fc yapamayabilir. Bilime de\u011fil bilim \u00f6ncesi inan\u00e7 ve uygulamalara sahip \u00e7\u0131karsak \u00e7a\u011fc\u0131l d\u00fcnyan\u0131n d\u0131\u015f\u0131na itilece\u011fimiz kesindir. Dolay\u0131s\u0131yla \u201cbilimsel t\u0131p\u201d kar\u015f\u0131s\u0131na \u201cyerli ve milli\u201d t\u0131plar \u00e7\u0131karmak do\u011fru de\u011fildir. As\u0131l b\u00f6yle bir ayr\u0131mla, bilimsel t\u0131bba s\u0131rt \u00e7evirmek, Anadolu halk\u0131n\u0131n ve bilginlerinin emeklerini g\u00f6z ard\u0131 etmek olur.<\/p>\n<p><strong><em>D\u00fcnya Sa\u011fl\u0131k \u00d6rg\u00fct\u00fc Geleneksel ve Tamamlay\u0131c\u0131 T\u0131p K\u00fcresel Raporu (2019) i\u00e7inde ne deniyor?<br \/>\n<\/em><\/strong>Her \u00fc\u00e7 kongrenin davet mektuplar\u0131nda, DS\u00d6\u2019n\u00fcn Getat uygulamalar\u0131n\u0131 \u00f6zendirdi\u011fi vurgulanm\u0131\u015ft\u0131r. 2019 y\u0131l\u0131nda yay\u0131mlanan DS\u00d6 Geleneksel ve Tamamlay\u0131c\u0131 T\u0131p K\u00fcresel Raporu\u2019nu (WHO Global Report on Traditional and Complementary Medicine 2019) birlikte g\u00f6zden ge\u00e7irelim.<sup>(4) <\/sup><\/p>\n<p>DS\u00d6, ilk defa 2005 y\u0131l\u0131nda, sonra 2010-2012 ve son olarak 2016-2018 y\u0131llar\u0131nda \u00fcye \u00fclkelere birer anket g\u00f6ndererek, bu \u00fclkelerdeki Getat uygulamalar\u0131 hakk\u0131nda durum saptamas\u0131 yapm\u0131\u015ft\u0131r. Bu raporda Getat\u2019\u0131n \u00fcye \u00fclkelerde tan\u0131nmas\u0131n\u0131, desteklenmesini hakl\u0131 g\u00f6sterecek, do\u011frudan veya dolayl\u0131 hi\u00e7bir s\u00f6z, hi\u00e7bir veri bulunmamaktad\u0131r.<\/p>\n<p>Raporun \u00f6ns\u00f6z\u00fcnde, 21. y\u00fczy\u0131lda hastalar\u0131n beklentilerinin \u00e7ok artt\u0131\u011f\u0131, temel sa\u011fl\u0131k hizmetlerinin maliyetinin art\u0131k bir\u00e7ok \u00fclkenin b\u00fct\u00e7esini zorlad\u0131\u011f\u0131, t\u00fcm bu g\u00fc\u00e7l\u00fckler nedeniyle Getat\u2019\u0131n yeniden canlanmaya ba\u015flad\u0131\u011f\u0131 belirtilmi\u015ftir (s.5`de). Ayr\u0131ca sa\u011falt\u0131c\u0131 hizmetleri koruyucu bak\u0131mla dengeleyen, iyi i\u015fleyen halk merkezli bir sa\u011fl\u0131k sisteminde geleneksel t\u0131bb\u0131n \u201cideal bir d\u00fcnyada\u201d bir se\u00e7enek olabilece\u011fi belirtilmektedir. Bu t\u00fcmcedeki \u201cideal bir d\u00fcnya\u201d vurgusuna dikkat ediniz. DS\u00d6, sanki g\u00f6zden kolayca ka\u00e7abilecek bu s\u00f6zc\u00fckle, \u00f6nerisinin uzun d\u00f6nem sonu\u00e7lar\u0131n\u0131n sorumlulu\u011fundan ka\u00e7may\u0131 planlam\u0131\u015ft\u0131r. \u0130leride biri hesap soracak olsa \u201cBiz zaten ideal bir d\u00fcnyada b\u00f6yle bir \u015feyi \u00f6nerdik, sizin ya\u015fad\u0131\u011f\u0131n\u0131z d\u00fcnya ideal de\u011filse, bize ne!\u201d diyecek gibidir.<\/p>\n<p><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"size-full wp-image-40415 alignleft\" src=\"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/wp-content\/uploads\/2020\/02\/3-7.jpg\" alt=\"\" width=\"300\" height=\"213\" \/>Getat olsa olsa emperyalizme hizmet eder. Bat\u0131 \u00fclkelerinin teknolojiyi \u00fc\u00e7\u00fcnc\u00fc d\u00fcnyaya ihra\u00e7 ederken, ba\u015fta silah teknolojisi ve ileti\u015fim teknolojisinde liderli\u011fi elden b\u0131rakmak istemedi\u011fi bilinmektedir. Sa\u011fl\u0131k sekt\u00f6r\u00fcndeki tuzaklar\u0131 niye g\u00f6remiyoruz? Bizim sa\u011fl\u0131k sekt\u00f6r\u00fcnde geri gitmemiz en ba\u015fta geli\u015fmi\u015f \u00fclkelerdeki yat\u0131r\u0131mc\u0131lar\u0131n i\u015fine yarar. \u201cSiz hastaneyi ne yapacaks\u0131n\u0131z, bize gelin sizi biz tedavi edelim ya da sizin \u00fclkenize sa\u011fl\u0131k hizmetini biz satal\u0131m, siz yorulmay\u0131n\u201d diyebilirler. Bilimsel t\u0131p elden gidince, alternatif t\u0131bb\u0131n rant\u0131n\u0131 bile bizim a\u00e7\u0131kg\u00f6zlerin de\u011fil, o her yerde okudu\u011funuz komplo kuramlar\u0131ndaki uluslararas\u0131 sermayenin toplayaca\u011f\u0131ndan hi\u00e7 ku\u015fkunuz olmas\u0131n. Getat y\u00f6netmeliklerinin, \u00fclkemizin tarihinde k\u00f6y enstit\u00fclerinin kapat\u0131lmas\u0131 kadar vahim sonu\u00e7lar\u0131 olacakt\u0131r. Bu paragrafta, geli\u015fmi\u015f \u00fclkelerin bize komplo kurdu\u011funu, bizi geriletmeye \u00e7al\u0131\u015ft\u0131\u011f\u0131n\u0131 s\u00f6ylemeye \u00e7al\u0131\u015fm\u0131yorum. Yaln\u0131zca hi\u00e7bir \u00fclkenin geleneksel ve tamamlay\u0131c\u0131 denen t\u0131bb\u0131n bizdeki y\u0131k\u0131c\u0131 etkilerini umursamad\u0131\u011f\u0131n\u0131 anlatmaya \u00e7al\u0131\u015f\u0131yorum.<\/p>\n<p>Bilim d\u0131\u015f\u0131 t\u0131bb\u0131n savunucular\u0131, bu yaz\u0131da inceledi\u011fimiz DS\u00d6 raporundan daha \u00e7ok Amerika Birle\u015fik Devletleri\u2019ndeki sayg\u0131n kanser merkezlerinin \u00e7o\u011funda tamamlay\u0131c\u0131 y\u00f6ntemlerin \u201cholistik\u201d veya \u201centegratif t\u0131p\u201d ad\u0131 alt\u0131nda uyguland\u0131\u011f\u0131 bilgisinden g\u00fc\u00e7 al\u0131rlar. Ger\u00e7ekten yurt d\u0131\u015f\u0131ndaki baz\u0131 merkezlerde akupunktur, yoga, masaj, stres azaltma teknikleri ve diyet d\u00fczenlemeleri bilimsel tedavilerin yan\u0131 s\u0131ra kullan\u0131lmaktad\u0131r. Hasta m\u00fc\u015fteri olarak g\u00f6r\u00fclmeye ba\u015flan\u0131rsa, sa\u011fl\u0131k d\u00fczenlemeleri meslek eti\u011fi ve bilim eti\u011fi \u00e7er\u00e7evesinde de\u011fil serbest piyasan\u0131n kurallar\u0131na g\u00f6re d\u00fczenlenir. \u201cM\u00fc\u015fteri daima hakl\u0131d\u0131r\u201d ve \u201cnereden para gelir?\u201d \u00e7a\u011f\u0131m\u0131z\u0131n ana ilkesi (daha do\u011frusu ana ilkesizli\u011fi) olmu\u015ftur. \u201cD\u00fcnyada ve \u00fclkemizde sa\u011fl\u0131k sorunun oda\u011f\u0131nda, sa\u011fl\u0131\u011f\u0131n, yerel ve k\u00fcresel kapitalin b\u00fcy\u00fck k\u00e2rlar elde edebilece\u011fi y\u00f6nde metala\u015ft\u0131r\u0131l\u0131p, al\u0131n\u0131r ve sat\u0131l\u0131r mallar ve hizmetler konumuna d\u00fc\u015f\u00fcr\u00fclmesi yatmaktad\u0131r\u201d. <sup>(5)<\/sup> K\u00e2r getirecekse bilimin bile d\u0131\u015f\u0131na \u00e7\u0131kma, bilimi suland\u0131rma t\u00fcm d\u00fcnyan\u0131n yeni modas\u0131d\u0131r ancak sonu\u00e7lar\u0131 her \u00fclkede farkl\u0131d\u0131r, \u00fclkemiz bu yozla\u015fmadan daha \u00e7ok zarar g\u00f6rmektedir. Bu zarar ve hasar katlanarak b\u00fcy\u00fcyecektir. Daha i\u015fin ba\u015f\u0131ndayken, geleneksel ve tamamlay\u0131c\u0131 t\u0131p d\u00fczenlemelerine yeni ba\u015flam\u0131\u015fken bizdeki ve onlardaki uygulamalar\u0131n birbirinden ne kadar farkl\u0131 oldu\u011funa dikkat ediniz.<\/p>\n<p>Bizdeki geleneksel t\u0131p\u00e7\u0131lar\u0131n g\u00fc\u00e7 ald\u0131klar\u0131 DS\u00d6 anketlerine kat\u0131lan \u00fcye \u00fclke say\u0131s\u0131 \u00e7ok fazla de\u011fildir. 194 \u00fclkeden 179\u2019u \u00fc\u00e7 anketten en az\u0131ndan birini yan\u0131tlam\u0131\u015ft\u0131r. Cezayir, Kabo Verde, Esvatini, Yunanistan, \u0130talya, Lesoto, L\u00fcksemburg, Mauritus, Saint Kitts ve Nevis, San Marino, G\u00fcney Sudan, T\u00fcrkmenistan, Venez\u00fcella ve Zimbabve hi\u00e7bir ankete kat\u0131lmam\u0131\u015ft\u0131r. \u00dc\u00e7\u00fcnc\u00fc anket ilk iki anketin g\u00fcncellemesi niteli\u011findedir ve 2005 y\u0131l\u0131ndan sonra 2019\u2019a kadar \u00fclkelerin Getat ile ilgili tutumlar\u0131ndaki de\u011fi\u015fimi g\u00f6zlemeyi ama\u00e7lamaktad\u0131r. Yaln\u0131zca 61 \u00fclke son anketi yan\u0131tlam\u0131\u015ft\u0131r. \u0130lginin artmas\u0131 beklenirken azalmas\u0131 dikkat \u00e7ekicidir. \u0130lk ankete yaln\u0131zca 15 \u00fclke kat\u0131lmazken son ankete 133 \u00fclke kat\u0131lmam\u0131\u015ft\u0131r. K\u0131sacas\u0131 bir\u00e7ok \u00fclkenin DS\u00d6\u2019n\u00fcn Getat anketlerini pek ciddiye almad\u0131\u011f\u0131 ya da bu giri\u015fimden \u00e7a\u011fc\u0131l t\u0131p ad\u0131na kayg\u0131land\u0131\u011f\u0131 anla\u015f\u0131lmaktad\u0131r.<\/p>\n<p>Anket sonu\u00e7lar\u0131na g\u00f6re, 1999-2018 y\u0131llar\u0131 aras\u0131nda Getat ile ilgili ulusal politikalar\u0131 olan \u00fclkelerin say\u0131s\u0131 25\u2019den 98\u2019e \u00e7\u0131km\u0131\u015ft\u0131r. Bir \u00fclkenin Getat ile ilgili yasal d\u00fczenleme yapmas\u0131 bu konuyu destekledi\u011fi anlam\u0131na gelmez, bu uygulamalar\u0131 toplumsal bir sa\u011fl\u0131k sorunu olarak g\u00f6rmeye ba\u015flad\u0131\u011f\u0131n\u0131 ve denetime almak zorunda kald\u0131\u011f\u0131n\u0131 g\u00f6steriyor da olabilir. Ayn\u0131 bi\u00e7imde 96 \u00fclkenin ankete kat\u0131lmamas\u0131 veya anketi olumsuz yan\u0131tlamas\u0131, onlar\u0131n Getat\u2019\u0131 onaylamad\u0131klar\u0131 anlam\u0131na gelmez. Dolay\u0131s\u0131yla bu rapordan geleneksel t\u0131bb\u0131 onaylama veya onaylamama ile ilgili g\u00fcvenilir sonu\u00e7lar \u00e7\u0131karmak olanaks\u0131zd\u0131r. \u00d6zetle, t\u00fcm rapor okundu\u011funda DS\u00d6\u2019n\u00fcn Getat lehine bir tutum sergilemedi\u011fini, ancak baz\u0131 azgeli\u015fmi\u015f \u00fclkelerin sosyok\u00fclt\u00fcrel ve ekonomik ko\u015fullar\u0131ndan dolay\u0131 do\u011frudan Getat\u2019a kar\u015f\u0131 \u00e7\u0131kamad\u0131\u011f\u0131ndan, bir bilim kurumu ciddiyetine ters d\u00fc\u015fecek bi\u00e7imde, bir b\u00fcrokrat a\u011fz\u0131 ile g\u00f6n\u00fcls\u00fczce, \u201cengelleyemiyoruz bari kontrol alt\u0131na alarak zarar\u0131 en az\u0131na indirelim\u201d tutumunda oldu\u011fu anla\u015f\u0131lmaktad\u0131r. \u00dclkemizde de Getat\u2019\u0131 susarak onaylam\u0131\u015f duruma d\u00fc\u015fen meslekta\u015flar\u0131m\u0131n \u00e7o\u011funun ayn\u0131 bi\u00e7imde d\u00fc\u015f\u00fcnd\u00fc\u011f\u00fcn\u00fc biliyorum. Bunu, \u00f6rne\u011fin bir\u00e7ok meslekta\u015f\u0131m\u0131n akupunkturu, \u201c\u00e7a\u011fc\u0131l terapiler yan\u0131 s\u0131ra ba\u015fvurulmas\u0131 ko\u015fuluyla plasebo etkisi yapabilir\u201d yorumundan \u00e7\u0131kar\u0131yorum.<\/p>\n<p>T\u00fcm b\u00f6lgeler i\u00e7inde 2005-2018 y\u0131llar\u0131 aras\u0131nda Getat\u2019\u0131 d\u00fczenleyen politikalar, yasalar, d\u00fczenlemeler ve ulusal programlar olu\u015fturma a\u00e7\u0131s\u0131ndan en olumlu g\u00f6stergelerin ve en b\u00fcy\u00fck ilerlemenin Afrika \u00fclkelerinde oldu\u011fu, Avrupa ve Amerika k\u0131tas\u0131 \u00fclkelerinde g\u00f6stergelerin d\u00fcnya ortalamas\u0131n\u0131n alt\u0131nda kald\u0131\u011f\u0131 belirtilmi\u015ftir. (\u015eekil 1)<\/p>\n<p><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"size-medium wp-image-40407 aligncenter\" src=\"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/wp-content\/uploads\/2020\/02\/\u015fekil-1-1-300x135.jpg\" alt=\"\" width=\"300\" height=\"135\" srcset=\"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/wp-content\/uploads\/2020\/02\/\u015fekil-1-1-300x135.jpg 300w, https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/wp-content\/uploads\/2020\/02\/\u015fekil-1-1-600x270.jpg 600w, https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/wp-content\/uploads\/2020\/02\/\u015fekil-1-1.jpg 605w\" sizes=\"auto, (max-width: 300px) 100vw, 300px\" \/><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"size-medium wp-image-40408 aligncenter\" src=\"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/wp-content\/uploads\/2020\/02\/\u015fekil-2-1-300x135.jpg\" alt=\"\" width=\"300\" height=\"135\" srcset=\"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/wp-content\/uploads\/2020\/02\/\u015fekil-2-1-300x135.jpg 300w, https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/wp-content\/uploads\/2020\/02\/\u015fekil-2-1-600x270.jpg 600w, https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/wp-content\/uploads\/2020\/02\/\u015fekil-2-1.jpg 605w\" sizes=\"auto, (max-width: 300px) 100vw, 300px\" \/><\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p>\u0130kinci ankette (133 \u00fclke), \u00fclkelere e\u011fer Getat i\u00e7in politikas\u0131 varsa, bunun \u00f6zerk bir politika m\u0131 oldu\u011fu, yoksa ba\u015fka bir politikan\u0131n i\u00e7ine mi yerle\u015ftirildi\u011fi sorulmu\u015ftur. Yaln\u0131zca 65 \u00fclke bu soruya yan\u0131t vermi\u015ftir. 36 \u00fclkenin \u00f6zerk ulusal bir Getat politikas\u0131 vard\u0131r, 32 \u00fclkede Getat politikas\u0131 ba\u015fka bir politika i\u00e7inde ele al\u0131nmaktad\u0131r. \u00d6rne\u011fin Kanada, Getat\u2019\u0131 lisans politikas\u0131 i\u00e7inde ele al\u0131rken, Sudan do\u011frudan birincil sa\u011fl\u0131k hizmetleri program\u0131 i\u00e7ine yerle\u015ftirmi\u015ftir.<\/p>\n<p>1999-2018 aras\u0131nda Getat ulusal ara\u015ft\u0131rma enstit\u00fcs\u00fc kuran \u00fclkelerin say\u0131s\u0131 19\u2019dan 75\u2019e \u00e7\u0131km\u0131\u015ft\u0131r. Ancak yine art\u0131\u015f en \u00e7ok Afrika \u00fclkelerinde olmu\u015ftur. (\u015eekil 2) Amerika ve Avrupa k\u0131tas\u0131 \u00fclkelerinin \u00e7o\u011funun Getat ile ilgili \u00f6zel bir ara\u015ft\u0131rma merkezinin olmad\u0131\u011f\u0131 g\u00f6r\u00fclmektedir. \u00c7\u00fcnk\u00fc \u00e7a\u011fda\u015f bir toplumda bilim kurumlar\u0131 zaten geleneksel y\u00f6ntemlerin etkinli\u011fini \u00f6l\u00e7en \u00e7al\u0131\u015fmalar yapmaktad\u0131r. Bir\u00e7ok \u00e7al\u0131\u015fma, alternatif y\u00f6ntemlerin sirozda, erken evre kanserlerde ve son d\u00f6nem kanser hastalar\u0131nda, hastalar\u0131n ya\u015fam s\u00fcresini ve ya\u015fam kalitesini azaltt\u0131\u011f\u0131n\u0131 g\u00f6stermi\u015ftir. <sup>([6], [7], [8], [9]) <\/sup>Bu \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131n sonu\u00e7lar\u0131n\u0131 bilen bilim d\u0131\u015f\u0131 s\u00f6zde t\u0131p\u00e7\u0131lar, \u201cbiz zaten alternatif t\u0131bb\u0131 de\u011fil tamamlay\u0131c\u0131 t\u0131bb\u0131 savunuyoruz\u201d diyebilir. Dikkat edin, geleneksel t\u0131p, alternatif t\u0131p, tamamlay\u0131c\u0131 t\u0131p, entegratif t\u0131p, holistik t\u0131p ad\u0131 alt\u0131nda, temcit pilav\u0131 gibi hep ayn\u0131 y\u00f6ntemler \u00f6n\u00fcm\u00fcze konmaktad\u0131r. Gen\u00e7 ve asi ruhlular i\u00e7in alternatif t\u0131p icat edersiniz, benim ya\u015f\u0131mdaki uzla\u015fmaya a\u00e7\u0131k olanlar i\u00e7in tamamlay\u0131c\u0131 t\u0131p dersiniz, yabanc\u0131 dil bilen k\u00fclt\u00fcr d\u00fczeyi y\u00fcksek biri i\u00e7in entegratif, fonksiyonel veya holistik t\u0131p dersiniz, ayn\u0131 \u015feyleri de\u011fi\u015fik adlarla dayars\u0131n\u0131z. En tehlikeli tan\u0131m \u201cgeleneksel t\u0131p\u201dt\u0131r, \u00e7\u00fcnk\u00fc buna kar\u015f\u0131 \u00e7\u0131k\u0131nca ya\u015fad\u0131\u011f\u0131n\u0131z toplumun de\u011ferlerine kar\u015f\u0131 \u00e7\u0131k\u0131yor gibi g\u00f6r\u00fcnme riskine girersiniz. G\u00f6r\u00fcld\u00fc\u011f\u00fc gibi bilimsel ortamlarda kaybedilen m\u00fccadele, serbest piyasa, b\u00fcrokrasi ve politika oyunlar\u0131yla, demagojiyle kazan\u0131lmaya \u00e7al\u0131\u015f\u0131lmaktad\u0131r. Anadolu\u2019da b\u00f6yle durumlar i\u00e7in \u201cacemi pehlivan yenilgiye doymaz\u201d denir. Bilim ve bilim kar\u015f\u0131tlar\u0131n\u0131n bu m\u00fccadelesinden herkes zarar g\u00f6rmektedir. Bu ortamdan nemalananlar yaln\u0131zca \u015farlatanlard\u0131r.<\/p>\n<p>DS\u00d6 bug\u00fcne kadar d\u00fcnya halklar\u0131n\u0131n sa\u011fl\u0131\u011f\u0131 i\u00e7in olumlu bir\u00e7ok ad\u0131m atm\u0131\u015ft\u0131r. T\u00fct\u00fcn ve \u00fcr\u00fcnlerinin i\u00e7ilmesini ve k\u0131z \u00e7ocuklar\u0131n\u0131n s\u00fcnnet edilmesini \u00f6nleme \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131 bunlardan birka\u00e7\u0131d\u0131r. Oysa ba\u015fka bir a\u00e7\u0131dan bak\u0131ld\u0131\u011f\u0131nda bu iki uygulama birer gelenektir. Baz\u0131 alanlarda geleneklere kar\u015f\u0131 \u00e7\u0131k\u0131l\u0131rken baz\u0131 alanlarda geleneklerin gizliden gizliye desteklendi\u011fini ve \u00f6zendirildi\u011fini g\u00f6r\u00fcyoruz. Ayn\u0131 sigara yasa\u011f\u0131n\u0131n \u00e7\u0131kar\u0131lmas\u0131nda, uluslararas\u0131 t\u00fct\u00fcn \u015firketlerine verilen m\u00fccadele \u00f6rne\u011finde oldu\u011fu gibi, geleneksel denen t\u0131bb\u0131n arkas\u0131ndaki \u00e7\u0131kar odaklar\u0131na kar\u015f\u0131 akl\u0131n ve sa\u011fduyunun kazanaca\u011f\u0131n\u0131 umuyorum.<\/p>\n<figure id=\"attachment_40416\" aria-describedby=\"caption-attachment-40416\" style=\"width: 300px\" class=\"wp-caption alignright\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"size-full wp-image-40416\" src=\"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/wp-content\/uploads\/2020\/02\/4-7.jpg\" alt=\"\" width=\"300\" height=\"169\" \/><figcaption id=\"caption-attachment-40416\" class=\"wp-caption-text\">DS\u00d6\u2019n\u00fcn bitkisel s\u00f6zde ila\u00e7lar\u0131n denetlenmesi gerekti\u011fi k\u0131sm\u0131 do\u011frudur ve yararl\u0131d\u0131r ama fitoterapicilerin sa\u011fl\u0131k sistemine al\u0131nmas\u0131 gerekti\u011fi k\u0131sm\u0131 yanl\u0131\u015ft\u0131r ve zararl\u0131d\u0131r.<\/figcaption><\/figure>\n<p>Kanser ve kanser d\u0131\u015f\u0131 hastal\u0131klarda geleneksel denen \u00e7a\u011fd\u0131\u015f\u0131 ve bilim d\u0131\u015f\u0131 y\u00f6ntemlerle hastalara verilen zarar\u0131 g\u00f6steren bir\u00e7ok \u00e7al\u0131\u015fma vard\u0131r ve birka\u00e7\u0131n\u0131 bir \u00f6nceki paragrafta kaynak olarak vermi\u015ftim Alternatif ve tamamlay\u0131c\u0131 denen t\u0131bb\u0131n uzmanl\u0131k alan\u0131m olan onkolojide sa\u011fl\u0131\u011fa zararlar\u0131n\u0131 ortaya koyan birka\u00e7 \u00e7al\u0131\u015fmay\u0131 biraz a\u00e7mak istiyorum. Metastaz yapmam\u0131\u015f meme, akci\u011fer, kal\u0131n ba\u011f\u0131rsak ve prostat kanseri olan ve kendilerine \u00f6nerilen standart bilimsel tedaviyi kabul etmeyip alternatif tedavi kullanan 260 hasta ile hastal\u0131k ve hasta \u00f6zellikleri benzer olan ama standart tedavi kullanan 560 hastan\u0131n ya\u015fam s\u00fcreleri geriye d\u00f6n\u00fck (retrospektif) olarak kar\u015f\u0131la\u015ft\u0131r\u0131ld\u0131.<sup>([10])<\/sup> Alternatif denen t\u0131bb\u0131 kullananlar\u0131n 5 y\u0131l sonunda % 55\u2019i, bilimsel t\u0131p kullananlar\u0131n % 78\u2019i ya\u015f\u0131yordu. (<em>P<\/em>\u00a0&lt;.001) Parantez i\u00e7indeki de\u011fer, erken \u00f6l\u00fcmlerin rastlant\u0131ya ba\u011fl\u0131 olma olas\u0131l\u0131\u011f\u0131n\u0131n binde birden d\u00fc\u015f\u00fck oldu\u011funu, ba\u015fka bir deyi\u015fle hastalar\u0131n \u00f6l\u00fcm nedeninin alternatif denen t\u0131p oldu\u011funu g\u00f6sterir.<\/p>\n<p>Ba\u015fka bir \u00e7al\u0131\u015fmada metastaz yapmam\u0131\u015f evrede meme, akci\u011fer, kal\u0131n ba\u011f\u0131rsak ve prostat kanseri olan 1,9 milyon hasta geriye d\u00f6n\u00fck olarak incelendi. Alternatif y\u00f6ntemleri kullananlarda gerekli ameliyatlar\u0131, kemoterapiyi, radyoterapiyi ve hormon tedavisini reddetme oran\u0131 daha y\u00fcksekti ve bu hastalarda \u00f6l\u00fcm riski alternatif y\u00f6ntem kullanmayanlardan iki kat daha fazlayd\u0131.[11] Ak\u0131ll\u0131 insanlar ba\u015fkalar\u0131n\u0131n deneyimlerinden yararlan\u0131r. Vicdanl\u0131 insanlar inan\u00e7lar\u0131 u\u011fruna ba\u015fkalar\u0131n\u0131n ya\u015fam\u0131n\u0131 riske atmaz.<\/p>\n<p><strong><em>Elini verip kolunu kapt\u0131rmak<br \/>\n<\/em><\/strong>Asl\u0131nda bir\u00e7ok bilimci, bir\u00e7ok Sa\u011fl\u0131k Bakanl\u0131\u011f\u0131 doktoru ve b\u00fcrokrat\u0131 bu ger\u00e7eklerin fark\u0131ndad\u0131r. Alternatif denen t\u0131bb\u0131n toplumsal sa\u011fl\u0131k sorunu oldu\u011funu bilmektedir. Ancak baz\u0131lar\u0131 \u201czaten \u00f6nleyemedi\u011fimiz bu bilim d\u0131\u015f\u0131 y\u00f6ntemleri doktor kontrol\u00fcnde yaparsak can kay\u0131plar\u0131n\u0131 \u00f6nleriz, zarar\u0131 en aza indiririz\u201d diye d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcyor olabilir. B\u00f6yle bir tutum daha b\u00fcy\u00fck sorunlar olu\u015fturacakt\u0131r. \u00c7\u00fcnk\u00fc yapt\u0131klar\u0131 \u015fey eskiden alternatif denen y\u00f6ntemlere geleneksel ve tamamlay\u0131c\u0131 ad\u0131n\u0131 koymak ve doktorlar\u0131n elinde kalacak olan suland\u0131r\u0131lm\u0131\u015f bilimle \u015farlatanlarla ba\u015f edebileceklerini ummaktan ibarettir. \u015earlatanlara elimizi verirsek kolumuzu kapt\u0131r\u0131r\u0131z. D\u00fcnyada r\u00fczg\u00e2r ters esiyor, bilim kar\u015f\u0131tl\u0131\u011f\u0131 t\u00fcm d\u00fcnyada y\u00fckseliyor olsa bile, biz daha ak\u0131lc\u0131 bir tutum sergileyebiliriz. \u0130\u015f i\u015ften ge\u00e7mi\u015f de\u011fildir. Bakanl\u0131\u011f\u0131m\u0131z\u0131n alaca\u011f\u0131 t\u00fcm ak\u0131lc\u0131 kararlar\u0131n takip\u00e7isi olacak g\u00fc\u00e7l\u00fc bilimcileri vard\u0131r.<\/p>\n<p><strong><em>\u015earlatanlar\u0131n kurtar\u0131lm\u0131\u015f alan\u0131 (Getat)<br \/>\n<\/em><\/strong>Sa\u011fl\u0131k hukukunda \u015farlatan, t\u0131p, eczac\u0131l\u0131k, veterinerlik veya di\u015f hekimli\u011fi \u00fczerine herhangi bir e\u011fitim ve lisans\u0131 olmad\u0131\u011f\u0131 halde bu meslekleri icra eden sahtek\u00e2rlar i\u00e7in kullan\u0131lan bir terimdir. Geni\u015f anlam\u0131nda, bilir ge\u00e7inen, kendi bilgi ve niteliklerini veya mallar\u0131n\u0131 \u00f6verek kar\u015f\u0131s\u0131ndakini kand\u0131ran, doland\u0131ran kimseler i\u00e7in kullan\u0131lan bir s\u0131fatt\u0131r. \u201cG\u00fcnl\u00fck dilde \u015farlatan denince, bir \u015fey bilmedi\u011fi halde bildi\u011fini iddia eden, \u00fcstelik uzman ki\u015filerin ele\u015ftirilerine ve uyar\u0131lar\u0131na ra\u011fmen iddias\u0131nda ayak direten, hatta bazen onlar\u0131 bilgisizlik ve dogmac\u0131l\u0131kla su\u00e7layan ki\u015fi anla\u015f\u0131l\u0131r\u201d(12) Bu tan\u0131mlar\u0131n \u0131\u015f\u0131\u011f\u0131nda, ben \u00e7evremde \u00fc\u00e7 t\u00fcr \u015farlatan g\u00f6r\u00fcyorum. \u0130lki, sahte diplomal\u0131 veya diplomas\u0131z s\u00f6zde sa\u011falt\u0131c\u0131lard\u0131r (diplomas\u0131z \u015farlatanlar). \u0130kincisi, t\u0131p diplomas\u0131 olan ancak kan\u0131ta dayal\u0131 olmayan, hatta bilimsel g\u00f6zlemlerle etkisiz oldu\u011fu g\u00f6sterilmi\u015f y\u00f6ntemleri b\u0131rakmayanlard\u0131r (diplomal\u0131 g\u00f6z boyay\u0131c\u0131lar). \u00dc\u00e7\u00fcnc\u00fcs\u00fc, bilimsel t\u0131bbi y\u00f6ntemleri uygulayan, ancak sanki insanl\u0131\u011f\u0131n t\u00fcm bilimsel bilgi birikimlerini yaln\u0131zca kendileri uygulayabilir, yaln\u0131zca kendileri hastalar\u0131 tedavi edebilir gibi davranan, insanl\u0131k tarihi boyunca kazan\u0131lan deneyimlerin ve bilimsel birikimin ba\u015far\u0131lar\u0131n\u0131 kendi ba\u015far\u0131lar\u0131 gibi g\u00f6r\u00fcp a\u011fz\u0131 laf yapan hekimlerdir(13) (diplomal\u0131 megalomanlar).<\/p>\n<p>Sa\u011fl\u0131k Bakanl\u0131\u011f\u0131\u2019n\u0131n \u015farlatanlara kar\u015f\u0131 alabildi\u011fi tek \u00f6nlemin onlara sertifika vererek \u0131slah etmek olmas\u0131 \u00e7ok \u00fcz\u00fcc\u00fcd\u00fcr. Bu y\u00f6netmelikler \u00e7\u0131kar\u0131l\u0131rken T\u00fcrk Tabipler Birli\u011fi\u2019nin, Tabip Odalar\u0131n\u0131n, T\u00fcrkiye Bilimsel ve Teknolojik Ara\u015ft\u0131rmalar Kurumu\u2019nun (T\u00dcB\u0130TAK), T\u00fcrkiye Bilimler Akademisi\u2019nin (T\u00dcBA) ve di\u011fer sa\u011fl\u0131k meslek derneklerinin g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fc al\u0131nmal\u0131yd\u0131. Getat ile ilgili al\u0131nan bu kararlar ve y\u00f6netmelikler, ne yaz\u0131k ki \u00fclkemizin t\u0131p ve bilim tarihinde talihsiz bir olay olarak an\u0131msanacakt\u0131r.<\/p>\n<figure id=\"attachment_40417\" aria-describedby=\"caption-attachment-40417\" style=\"width: 300px\" class=\"wp-caption alignleft\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"size-full wp-image-40417\" src=\"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/wp-content\/uploads\/2020\/02\/5-6.jpg\" alt=\"\" width=\"300\" height=\"200\" \/><figcaption id=\"caption-attachment-40417\" class=\"wp-caption-text\">Tamamlay\u0131c\u0131 ve geleneksel denen t\u0131p, bilimsel t\u0131bb\u0131 tamamlamaz eksiltir, sakatlar.<\/figcaption><\/figure>\n<p>Getat \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131n\u0131n ayr\u0131 etik kurullarda de\u011ferlendirilmesinin yolunu a\u00e7mak di\u011fer bir hatad\u0131r. Getat\u2019\u0131 kabul ettik diyelim, yap\u0131lacak \u00e7al\u0131\u015fma ister hayvanda ister insanda olsun niye var olan etik kurullarda de\u011fil de Getat\u2019a \u00f6zg\u00fc kurullarda ve ba\u015fka kurallarla denetlenmek zorundad\u0131r? E\u011fer Getat Etik Kurullar\u0131 daha gev\u015fek kurallar uygularsa, ileride bilimsel \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131n \u00e7o\u011funun Getat konular\u0131nda olaca\u011f\u0131n\u0131, ger\u00e7ek bilimsel \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131n duraksayaca\u011f\u0131n\u0131, ger\u00e7ek doktorlar\u0131n sayg\u0131nl\u0131\u011f\u0131n\u0131 koruyamayaca\u011f\u0131n\u0131, art\u0131k bilimsel t\u0131bb\u0131n Getat\u2019a alternatif olarak g\u00f6r\u00fclmeye ba\u015flan\u0131p bilim d\u0131\u015f\u0131na \u00e7ekilece\u011fini kestirmek i\u00e7in k\u00e2hin olmaya gerek yoktur.<\/p>\n<p><strong><em>Kuzu postunda kurt (fitoterapi)<br \/>\n<\/em><\/strong>Bitkisel (s\u00f6zde) ila\u00e7lar\u0131n denetimiyle ilgili sorular\u0131 90 \u00fclke yan\u0131tlam\u0131\u015ft\u0131r. \u00d6zg\u00fcn metinde bitkisel ila\u00e7 (herbal medicine) terimi kullan\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r. Ben \u201cbitkisel s\u00f6zde ila\u00e7\u201d teriminin kullan\u0131lmas\u0131n\u0131 \u00f6neriyorum. 1999-2018 y\u0131llar\u0131 aras\u0131nda bitkisel \u00fcr\u00fcnleri denetime alan \u00fclkelerin say\u0131s\u0131n\u0131n artt\u0131\u011f\u0131 g\u00f6r\u00fclmektedir. (\u015eekil 3) Ayr\u0131ca bitkisel \u00fcr\u00fcnlerin aktif i\u00e7erik, bitki par\u00e7alar\u0131, malzemeleri veya kar\u0131\u015f\u0131mlar\u0131 i\u00e7erebilece\u011fi; baz\u0131 \u00fclkelerde bitki kaynakl\u0131 olmayan hayvansal \u00fcr\u00fcnlerin ve mineral malzemelerin de geleneksel olarak bitkisel ila\u00e7 kapsam\u0131nda de\u011ferlendirildi\u011fi belirtilmi\u015ftir. G\u00f6r\u00fcld\u00fc\u011f\u00fc gibi, bitkisel s\u00f6zde ilac\u0131n do\u011fru d\u00fcr\u00fcst bir tan\u0131m\u0131 bile yap\u0131lamamaktad\u0131r. 27 \u00fclkenin bu \u00fcr\u00fcnleri t\u0131bbi ila\u00e7 kategorisinde de\u011ferlendirdi\u011fi, 35 \u00fclkenin ayr\u0131 d\u00fczenlemeleri oldu\u011fu, 36 \u00fclkenin k\u0131smen ila\u00e7 kategorisinde g\u00f6rd\u00fc\u011f\u00fc anla\u015f\u0131l\u0131yor. Bel\u00e7ika, bitkisel \u00fcr\u00fcnlerin denetimini di\u011fer ila\u00e7larla birlikte yapmaktad\u0131r ki en ak\u0131lc\u0131 tutum budur. Bir \u015feyin ila\u00e7 oldu\u011fu iddia ediliyorsa, adam yerine konup ila\u00e7 gibi denetlenmesi gerekir.<img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"size-medium wp-image-40409 aligncenter\" src=\"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/wp-content\/uploads\/2020\/02\/\u015fekil-3-1-300x161.jpg\" alt=\"\" width=\"300\" height=\"161\" srcset=\"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/wp-content\/uploads\/2020\/02\/\u015fekil-3-1-300x160.jpg 300w, https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/wp-content\/uploads\/2020\/02\/\u015fekil-3-1.jpg 411w\" sizes=\"auto, (max-width: 300px) 100vw, 300px\" \/><\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"size-medium wp-image-40410 aligncenter\" src=\"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/wp-content\/uploads\/2020\/02\/\u015fekil-4-300x130.jpg\" alt=\"\" width=\"300\" height=\"130\" srcset=\"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/wp-content\/uploads\/2020\/02\/\u015fekil-4-300x130.jpg 300w, https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/wp-content\/uploads\/2020\/02\/\u015fekil-4-600x260.jpg 600w, https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/wp-content\/uploads\/2020\/02\/\u015fekil-4.jpg 605w\" sizes=\"auto, (max-width: 300px) 100vw, 300px\" \/>\u015eekil 4\u2019de (s.31`de) Avrupa \u00fclkelerinde bitkisel s\u00f6zde ila\u00e7larla ilgili d\u00fczenlemeleri yapan \u00fclke say\u0131s\u0131n\u0131n daha fazla oldu\u011fu g\u00f6r\u00fcl\u00fcyor. D\u00fczenlemeler, bitkisel s\u00f6zde ila\u00e7lar\u0131n sa\u011fl\u0131kl\u0131 ko\u015fullarda \u00fcretilip \u00fcretilmedi\u011finin, ruhsatta belirtilen durumlar d\u0131\u015f\u0131nda rekl\u00e2m veya sat\u0131\u015f\u0131n yap\u0131l\u0131p yap\u0131lmad\u0131\u011f\u0131n\u0131n, sat\u0131ld\u0131ktan sonra kullan\u0131lmas\u0131na ba\u011fl\u0131 g\u00f6r\u00fclen yan etkilerin izlenip izlenmedi\u011finin denetimini kapsamaktad\u0131r. Dikkatinizi \u00e7ekmek istiyorum, ulusal Getat politikalar\u0131 ve ara\u015ft\u0131rma merkezleri daha az olan Avrupa \u00fclkelerinde bitkisel s\u00f6zde ila\u00e7larla ilgili d\u00fczenlemeler daha fazlad\u0131r. Rapordan bu \u00fclkelerde bitkisel \u00fcr\u00fcnlerin nas\u0131l s\u0131n\u0131fland\u0131r\u0131ld\u0131\u011f\u0131n\u0131 \u00f6\u011freniyoruz: Re\u00e7eteli sat\u0131lanlar, re\u00e7etesiz sat\u0131lanlar, diyet ekleri, sa\u011fl\u0131k g\u0131dalar\u0131 gibi. Bitkisel \u00fcr\u00fcnler, rekl\u00e2mlar\u0131ndaki savlara g\u00f6re de s\u0131n\u0131fland\u0131r\u0131l\u0131yor: Sa\u011faltma sav\u0131 olanlar, \u00f6zel bir g\u0131da i\u00e7eri\u011fini belli bir miktarda i\u00e7erdi\u011fi sav\u0131nda olanlar gibi.<\/p>\n<p>DS\u00d6\u2019n\u00fcn bu anketlerde elde etti\u011fi istatistiksel verilere dayanarak fitoterapiyi (bitkilerle s\u00f6zde tedaviyi) bilimsel bir y\u00f6ntemmi\u015f gibi g\u00f6rmek ve hastanelere sokmak b\u00fcy\u00fck bir hatad\u0131r. Bu veriler, yaln\u0131zca, bitkisel \u00fcr\u00fcnlerin d\u00fczenleme olmaks\u0131z\u0131n sat\u0131lmas\u0131n\u0131n \u00f6nemli bir halk sorunu oldu\u011funa i\u015faret etmektedir.<\/p>\n<p>Bitkisel \u00fcr\u00fcnlerin g\u00fcvenlik denetlemelerinin nas\u0131l yap\u0131ld\u0131\u011f\u0131 d\u00f6rt ana ba\u015fl\u0131k alt\u0131nda toplanm\u0131\u015ft\u0131r: Bitkisel \u00fcr\u00fcnlere \u00f6zg\u00fc ayr\u0131 g\u00fcvenlik gereklilikleri, geleneksel kullan\u0131m\u0131nda zararl\u0131 etkisinin g\u00f6r\u00fclmemi\u015f olmas\u0131, benzer \u00fcr\u00fcnlerin g\u00fcvenli oldu\u011funu g\u00f6steren bilimsel verilerin yeterli kabul edilmesi ve di\u011fer g\u00fcvenlik gereklilikleri. (\u015eekil 5)<\/p>\n<p><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"size-medium wp-image-40411 aligncenter\" src=\"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/wp-content\/uploads\/2020\/02\/\u015fekil-5-300x169.jpg\" alt=\"\" width=\"300\" height=\"169\" srcset=\"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/wp-content\/uploads\/2020\/02\/\u015fekil-5-300x169.jpg 300w, https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/wp-content\/uploads\/2020\/02\/\u015fekil-5.jpg 569w\" sizes=\"auto, (max-width: 300px) 100vw, 300px\" \/><\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p>Baz\u0131 \u00fclkeler bitkisel s\u00f6zde ila\u00e7lar\u0131, \u00f6zel bir kategoride kay\u0131t alt\u0131na al\u0131rken baz\u0131lar\u0131 ulusal temel ila\u00e7 listesi i\u00e7ine alm\u0131\u015ft\u0131r (\u015eekil 6). Bu ikinci yakla\u015f\u0131m y\u00fczlerce y\u0131ld\u0131r bitkilerden ila\u00e7 geli\u015ftirmeye \u00e7al\u0131\u015fan firmalar\u0131n ve sa\u011fl\u0131k emek\u00e7ilerinin hakk\u0131na tecav\u00fczd\u00fcr. Neyse ki bir\u00e7ok Avrupa \u00fclkesi ve T\u00fcrkiye, bitkisel \u00fcr\u00fcnleri ulusal temel ila\u00e7 listesine almam\u0131\u015ft\u0131r. \u015eekil 6\u2019da g\u00f6r\u00fclen da\u011f\u0131l\u0131m, ger\u00e7ek ila\u00e7lar ve toplum sa\u011fl\u0131\u011f\u0131 ad\u0131na mutluluk vericidir.<\/p>\n<p><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"size-medium wp-image-40412 aligncenter\" src=\"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/wp-content\/uploads\/2020\/02\/\u015fekil-6-300x161.jpg\" alt=\"\" width=\"300\" height=\"161\" srcset=\"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/wp-content\/uploads\/2020\/02\/\u015fekil-6-300x160.jpg 300w, https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/wp-content\/uploads\/2020\/02\/\u015fekil-6.jpg 534w\" sizes=\"auto, (max-width: 300px) 100vw, 300px\" \/><\/p>\n<p>DS\u00d6 raporunda (s.45`de) t\u00fcm d\u00fcnya \u00fclkelerinin % 80\u2019inde bitkisel s\u00f6zde ila\u00e7 kullan\u0131ld\u0131\u011f\u0131 bildirilmektedir. Bu bile \u00e7ok havada bir ifadedir. Toplumun ne kadar\u0131 bu y\u00f6ntemleri kullanmaktad\u0131r, bunlar doktorlar\u0131 taraf\u0131ndan m\u0131 \u00f6nerilmi\u015ftir, yoksa doktorlar\u0131na kar\u015f\u0131n m\u0131 kullan\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r? Bir \u00fclkede baz\u0131lar\u0131 tedavi i\u00e7in ot kulland\u0131\u011f\u0131nda \u201ct\u00fcm \u00fclke otla tedaviyi kabul ediyor\u201d \u00e7\u0131kar\u0131m\u0131 yapmak ne kadar do\u011frudur? DS\u00d6, bu veriler \u0131\u015f\u0131\u011f\u0131nda bitkisel \u00fcr\u00fcnlerin g\u00fcvenli\u011fini denetleyen yasal d\u00fczenlemelerin yap\u0131lmas\u0131 gerekti\u011fini, bitkisel \u00fcr\u00fcn uygulama ve uygulay\u0131c\u0131lar\u0131n\u0131n sa\u011fl\u0131k sistemlerine al\u0131nmas\u0131n\u0131 \u00f6nermektedir. DS\u00d6 \u00f6nerisinin, bitkisel s\u00f6zde ila\u00e7lar\u0131n denetlenmesi gerekti\u011fi k\u0131sm\u0131 do\u011frudur ve yararl\u0131d\u0131r ama fitoterapicilerin sa\u011fl\u0131k sistemine al\u0131nmas\u0131 gerekti\u011fi k\u0131sm\u0131 yanl\u0131\u015ft\u0131r ve zararl\u0131d\u0131r.<\/p>\n<p><strong><em>Kurt puslu havay\u0131 sever<br \/>\n<\/em><\/strong>2012 y\u0131l\u0131nda 37 \u00fclke, 2018 y\u0131l\u0131nda 45 \u00fclke alternatif ve tamamlay\u0131c\u0131 denen t\u0131p uygulamalar\u0131n\u0131 sa\u011fl\u0131k sigortas\u0131 kapsam\u0131na alm\u0131\u015ft\u0131r. Butan ve K\u00fcba\u2019da tam \u00f6deme yap\u0131lmaktad\u0131r. \u00dclkemizden kanser tedavisi i\u00e7in K\u00fcba\u2019ya gidenlerin dram\u0131na \u00fcz\u00fclmemek elde de\u011fildir. \u00c7\u00fcnk\u00fc bu insanlar orada bizde uygulanamayan bilimsel tedavilere de\u011fil, oran\u0131n geleneksel t\u0131bb\u0131na para \u00f6d\u00fcyor olabilir. Sonu\u00e7ta hem zamanlar\u0131n\u0131 hem paralar\u0131n\u0131 hem de sa\u011fl\u0131klar\u0131n\u0131 kaybediyorlar. Alternatif t\u0131bba tam \u00f6deme yapan bir \u00fclkenin bilimsel d\u00fczeyinin \u00fclkemizden hasta toplayacak kadar y\u00fcksek olmas\u0131 beklenebilir mi? \u0130svi\u00e7re yaln\u0131zca ana ak\u0131m t\u0131bb\u0131 i\u00e7inde kabul g\u00f6ren ve sertifikal\u0131 hekimlerce uygulanan y\u00f6ntemleri \u00f6demektedir. \u00dclkemizde uygulama \u0130svi\u00e7re \u00f6rne\u011fine benzemektedir. Ancak oradaki ana ak\u0131m uygulamalarla bizdekiler \u00e7ok farkl\u0131d\u0131r. Daha karma\u015f\u0131k bir k\u00fclt\u00fcrel yap\u0131s\u0131 olan \u00fclkemizde, geleneksel t\u0131bba ye\u015fil \u0131\u015f\u0131k yak\u0131ld\u0131\u011f\u0131nda bilimsel tedavilerin daha fazla aksayaca\u011f\u0131n\u0131, daha fazla hastan\u0131n \u015farlatanlar\u0131n kuca\u011f\u0131na d\u00fc\u015fece\u011fini kestirmek zor de\u011fildir.<\/p>\n<p>DS\u00d6 raporunda Getat konusundaki g\u00fc\u00e7l\u00fckler \u015f\u00f6yle s\u0131ralanm\u0131\u015ft\u0131r: Ara\u015ft\u0131rma verisi eksikli\u011fi, \u00e7al\u0131\u015fmalara parasal deste\u011fin olmamas\u0131, uygulamalar\u0131n g\u00fcvenli\u011fini \u00f6l\u00e7en mekanizmalar\u0131n olmamas\u0131, uygulay\u0131c\u0131lar\u0131n\u0131n e\u011fitim ve \u00f6\u011fretim eksikli\u011fi, ulusal sa\u011fl\u0131k otoritelerinde ve kontrol ajanslar\u0131nda uzmanl\u0131\u011f\u0131n yetersiz olmas\u0131, \u00fcr\u00fcnleri denetleyen ve d\u00fczenleyen mekanizmalar\u0131n olmamas\u0131, ulusal sa\u011fl\u0131k otoriteleri aras\u0131nda i\u015fbirli\u011fi kanallar\u0131n\u0131n olmamas\u0131, \u00fcr\u00fcnlerini g\u00fcvenli\u011fini izleyecek mekanizmalar\u0131n olmamas\u0131, Getat rekl\u00e2mlar\u0131n\u0131 ve savlar\u0131n\u0131 kontrol eden ve d\u00fczenleyen mekanizmalar\u0131n olmamas\u0131&#8230; Bu kadar sorun i\u00e7eren bir \u015feyi bilimsel t\u0131p i\u00e7ine alarak insanlar\u0131 sa\u011faltmaya \u00e7al\u0131\u015fmak ak\u0131lc\u0131 de\u011fildir. Ama\u00e7 insanlar\u0131n sa\u011fl\u0131\u011f\u0131n\u0131 de\u011fil, geleneksel t\u0131bb\u0131 d\u00fczeltmekse, bu hi\u00e7 olacak \u015fey de\u011fildir. Sonunda elimizde ne geleneksel t\u0131p ne de bilimsel t\u0131p kalacakt\u0131r. Getat batakl\u0131\u011f\u0131, \u00f6nce bilimsel t\u0131bb\u0131n, sonra akla ve bilgiye dayanan toplumsal d\u00fczenlerin zarar\u0131na olacakt\u0131r. Daha ileriye bak\u0131ld\u0131\u011f\u0131nda t\u00fcm d\u00fcnyan\u0131n sa\u011fl\u0131k ve bilim anlay\u0131\u015f ve uygulamalar\u0131 konusunda bir karga\u015faya (kaosa) s\u00fcr\u00fcklenece\u011fi kolayca kestirilebilir. Kurt puslu havay\u0131 sever, \u015farlatanlar\u0131n bu arada f\u0131rsat\u0131 de\u011ferlendirip epeyce h\u00e2s\u0131lat toplayaca\u011f\u0131 ortadad\u0131r.<\/p>\n<p><strong><em>T\u00fcrkiye\u2019de Getat batakl\u0131\u011f\u0131<br \/>\n<\/em><\/strong>Sa\u011fl\u0131k Bakanl\u0131\u011f\u0131 2013-2017 stratejik plan\u0131nda, kan\u0131ta dayal\u0131 Getat uygulamalar\u0131na yasal d\u00fczenlemeler getirmi\u015ftir, uygulamalar\u0131, uygulay\u0131c\u0131lar\u0131 ve kurallar\u0131 tan\u0131mlam\u0131\u015ft\u0131r, uygulay\u0131c\u0131lar\u0131n sertifikaland\u0131r\u0131lmas\u0131na karar vermi\u015f, uygulama merkezlerinin ve \u00fcnitelerinin g\u00f6zetim mekanizmalar\u0131n\u0131 geli\u015ftirece\u011fini bildirmi\u015ftir. \u201cGeleneksel ve Tamamlay\u0131c\u0131 T\u0131p Uygulamalar\u0131 Y\u00f6netmeli\u011fi\u201d ve \u201cGeleneksel ve Tamamlay\u0131c\u0131 T\u0131p Uygulamalar\u0131n\u0131n Klinik Ara\u015ft\u0131rmalar\u0131 Hakk\u0131nda Y\u00f6netmelik\u201d y\u00fcr\u00fcrl\u00fc\u011fe girmi\u015ftir. Akupunktur, kineziyoterapi, osteopati, fitoterapi, homoepati, hacamat, apiterapi, hipnoz ve s\u00fcl\u00fck, karyopraksi, ozon tedavisi i\u00e7in kamu sa\u011fl\u0131k hizmetleri sat\u0131\u015f tarifesinde kodlar ve Sa\u011fl\u0131k Bakanl\u0131\u011f\u0131 hastaneleri ve \u00fcniversite hastaneleri i\u00e7in fiyatlar belirlenmi\u015ftir (Kamu Sa\u011fl\u0131k hizmetleri Sat\u0131\u015f Tarifesi, Ek-2). \u00d6nceki paragraflarda say\u0131lan uygulamalar\u0131n geleneksel olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 biraz \u00f6nce g\u00f6rm\u00fc\u015ft\u00fck. Bunlar t\u00fcm d\u00fcnyada bilimsel \u00e7al\u0131\u015fmalarda etkisizli\u011fi g\u00f6sterilmi\u015f ve bir kenara at\u0131lm\u0131\u015f eski uygulamalar\u0131n kaba bir se\u00e7kisidir.<\/p>\n<p><strong><em>\u015eili ile T\u00fcrkiye\u2019yi (ya da sap ile saman\u0131) kar\u0131\u015ft\u0131rmak<br \/>\n<\/em><\/strong>DS\u00d6 raporunda, \u015eili Sa\u011fl\u0131k Bakanl\u0131\u011f\u0131\u2019n\u0131n, yerli halklar\u0131n k\u00fclt\u00fcrlerine uygun tedavileri alma haklar\u0131n\u0131 sa\u011flamak i\u00e7in yasal d\u00fczenlemeler yapt\u0131\u011f\u0131 ve bu d\u00fczenlemelerin yerlilerin atalar\u0131ndan kalma dinsel, k\u00fclt\u00fcrel ve tinsel uygulamalar\u0131n\u0131 tan\u0131d\u0131\u011f\u0131, koruyup kollad\u0131\u011f\u0131 ve bunlara sayg\u0131 duydu\u011fu bildirilmektedir. Ana k\u0131taya binlerce mil uzaktaki adalarda, hen\u00fcz kendi k\u00f6y\u00fc veya kabilesinden ba\u015fka insan topluluklar\u0131yla kar\u015f\u0131la\u015fmam\u0131\u015f, yabanc\u0131lar\u0131n kendilerine uygar ya\u015fam, e\u011fitim ve sa\u011fl\u0131k hizmetleri getirmesini bile i\u00e7ine sindiremeyen halklar\u0131 olan bir \u00fclkede, yerlilerin geleneksel t\u0131bb\u0131n\u0131 \u00e7a\u011fc\u0131l t\u0131p i\u00e7ine yerle\u015ftirip bu halklar\u0131 kazanmak ak\u0131ll\u0131ca bir politika olabilir. Ancak T\u00fcrkiye\u2019nin bu \u00f6rne\u011fe benzedi\u011fini d\u00fc\u015f\u00fcnmek kendimize haks\u0131zl\u0131k yapmak olur. \u00dclkemizde \u201c\u00f6l\u00fcr\u00fcz de hastaneye gitmeyiz, biz kurt\u00e7uk, s\u00fcl\u00fck, hacamat ve ot istiyoruz\u201d diyen geni\u015f tabanl\u0131 bir toplumsal kesim mi vard\u0131r?<\/p>\n<p><strong><em>Sudan, \u015eili gibi mi, Avrupa gibi mi olaca\u011f\u0131z?<br \/>\n<\/em><\/strong>DS\u00d6\u2019n\u00fcn raporunda Getat\u2019\u0131n toplum sa\u011fl\u0131\u011f\u0131na genelde yararl\u0131 oldu\u011funu g\u00f6steren hi\u00e7bir veri ve kan\u0131t yoktur. Anketlerin verileri \u015f\u00f6yle de\u011ferlendirilmelidir. T\u00fcrkiye, Getat politikalar\u0131 konusunda, bir Avrupa ve Amerika \u00fclkesi gibi mi Sudan veya \u015eili gibi mi davranaca\u011f\u0131na karar verme arifesindedir. Bitkisel s\u00f6zde ila\u00e7lar, e\u011fer sa\u011faltt\u0131\u011f\u0131 iddia ediliyorsa, bir ila\u00e7 gibi denetlenmelidir. Dolay\u0131s\u0131yla bunlar\u0131n ruhsatland\u0131r\u0131lmas\u0131, \u015fimdi oldu\u011fu gibi Tar\u0131m Bakanl\u0131\u011f\u0131 de\u011fil, Sa\u011fl\u0131k Bakanl\u0131\u011f\u0131 taraf\u0131ndan yap\u0131lmal\u0131d\u0131r. Sa\u011faltma iddias\u0131 olmayan, yaln\u0131zca bir maddeyi belli bir miktarda i\u00e7erdi\u011fini iddia edenler bile (bu kutudaki her kaps\u00fclde 2 mg C vitamini vard\u0131r \u00f6rne\u011findeki gibi) bile Sa\u011fl\u0131k Bakanl\u0131\u011f\u0131 taraf\u0131ndan ruhsatland\u0131r\u0131lmal\u0131d\u0131r. \u00c7\u00fcnk\u00fc a\u00e7\u0131kg\u00f6z bitkisel s\u00f6zde ila\u00e7 sat\u0131c\u0131lar\u0131n\u0131n \u00e7o\u011fu bir \u00fcr\u00fcn\u00fc g\u0131da takviyesi gibi Tar\u0131m ve Orman Bakanl\u0131\u011f\u0131 ruhsat\u0131 ile piyasaya s\u00fcrd\u00fckten sonra ila\u00e7 gibi tan\u0131t\u0131m\u0131n\u0131 yapmakta ve ila\u00e7 gibi satmaktad\u0131r. Ya da baz\u0131 halk sa\u011fl\u0131\u011f\u0131 d\u00fc\u015fmanlar\u0131 Tar\u0131m ve Orman Bakanl\u0131\u011f\u0131 ruhsat\u0131 ile satt\u0131klar\u0131 \u00fcr\u00fcnlerin i\u00e7ine etkin ila\u00e7lar koymaktad\u0131r. B\u00f6ylece zarars\u0131z g\u0131da eki veya bitkisel s\u00f6zde ila\u00e7 kullanan insanlar\u0131n sa\u011fl\u0131\u011f\u0131 tehlikeye at\u0131lmaktad\u0131r. \u00d6rne\u011fin cinsel g\u00fcc\u00fc art\u0131rd\u0131\u011f\u0131 \u00f6ne s\u00fcr\u00fclerek telefonla ve internette sat\u0131lan gergedan boynuzu \u00fcr\u00fcnlerinde sildenafil (Viagra) bulunmu\u015ftu ve sat\u0131c\u0131lar hakk\u0131nda su\u00e7 duyurusu yap\u0131lm\u0131\u015ft\u0131. (gazetevatan.com, 13.7.2013 ve h\u00fcrriyet.com.tr, 27.7.2012) Tar\u0131m ve Orman Bakanl\u0131\u011f\u0131 ruhsatl\u0131 hi\u00e7bir \u00fcr\u00fcn ila\u00e7 gibi kullan\u0131lmamal\u0131d\u0131r, ila\u00e7 gibi rekl\u00e2m\u0131 yap\u0131lmamal\u0131d\u0131r.<img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"size-full wp-image-40406 aligncenter\" src=\"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/wp-content\/uploads\/2020\/02\/metin-i\u00e7indeki-resim.jpg\" alt=\"\" width=\"300\" height=\"162\" \/><\/p>\n<p>Tar\u0131m ve Orman Bakanl\u0131\u011f\u0131\u2019n\u0131n yasakl\u0131 \u00fcr\u00fcnler listesinde ba\u015fka bir g\u0131dan\u0131n taklidi oldu\u011fu, i\u00e7ine ba\u015fka bir \u015fey kar\u0131\u015ft\u0131r\u0131ld\u0131\u011f\u0131 (ta\u011f\u015fi\u015f) veya i\u00e7ine ila\u00e7 etken maddesi eklendi\u011fi gerek\u00e7esiyle yasaklanan 229 firmaya ait toplam 386\u00a0\u00fcr\u00fcn bulunmaktad\u0131r. K\u0131rk kadar, yiyecek, i\u00e7ecek ve bitkisel \u00e7ay, sibutramin, sildenafil, taldanafil gibi ila\u00e7 etken maddesi i\u00e7erdi\u011fi i\u00e7in yasaklanm\u0131\u015ft\u0131r. Hatta gelecek Getat Kongresi\u2019nde bir\u00e7ok derde deva olaca\u011f\u0131n\u0131 duyaca\u011f\u0131n\u0131z bal\u0131n 28 markas\u0131, i\u00e7eri\u011findeki uygunsuzluklar nedeniyle yasaklanm\u0131\u015ft\u0131r. (Bkz. G\u0131dada Taklit ve Ta\u011f\u015fi\u015f Yapan Firmalar, 2019 Y\u0131l\u0131 Listesi, T.C. Tar\u0131m ve Orman Bakanl\u0131\u011f\u0131; https:\/\/bit.ly\/2RdzW5g)<\/p>\n<p>G\u0131da olarak bile kalite standard\u0131 yakalanamayan ve yasaklanabilen baharat, bal, bitkisel \u00e7ay gibi \u015feylerden ila\u00e7 olamayaca\u011f\u0131n\u0131 anlamak i\u00e7in bilimci olmaya gerek yoktur. H\u0131fz\u0131ss\u0131hha kanununda gerekli d\u00fczenlemeler hemen yap\u0131lmal\u0131d\u0131r, var olan ilerici yasalar i\u015fler k\u0131l\u0131nmal\u0131d\u0131r ve g\u0131da eklerinin i\u00e7erik ve miktarlar\u0131 denetlenmelidir. Acil halk sa\u011fl\u0131\u011f\u0131 sorunlar\u0131 kap\u0131m\u0131za gelip dayanm\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n<p>Ulusal ve uluslararas\u0131 sermayenin fitoterapinin arkas\u0131na s\u0131\u011f\u0131nma pervas\u0131zl\u0131\u011f\u0131na dur denilmelidir. Bitkiyle tedaviyi bilim sanan bir sa\u011fl\u0131k sisteminde bu m\u00fccadele nas\u0131l yap\u0131labilir? Fitoterapiye s\u0131cak bakanlar\u0131n bir sav\u0131 \u201cNe yapsak engel olam\u0131yoruz, bari biz kontrol alt\u0131na alal\u0131m\u201d avuntusu bilim eti\u011fine, bilimsel ila\u00e7 firmalar\u0131na ve \u00e7al\u0131\u015fanlar\u0131na zarar vermektedir. Bitkisel s\u00f6zde ila\u00e7lar kontrol edilece\u011fi yerde, bu sistemde yeti\u015fen, farmakoloji nosyonunu kavrayamam\u0131\u015f hekimler bile bilimsel t\u0131bb\u0131n uluslararas\u0131 sermayenin tuza\u011f\u0131 oldu\u011funa, bu nedenle zararl\u0131 oldu\u011funa, bitkisel s\u00f6zde ila\u00e7lar\u0131n ise etkili ve yan etkisiz oldu\u011funa inanabilmektedir. Yan etkisi olmayan bir madde ila\u00e7 olamaz. Yapay maddelerin zararl\u0131, do\u011fal olanlar\u0131n zarars\u0131z oldu\u011fu inanc\u0131 toptan yanl\u0131\u015ft\u0131r. Mantar zehirlenmesi ve mantar zehirlenmesine ba\u011fl\u0131 \u00f6l\u00fcm haberlerini gazetelerde okuyorsunuz. Mantar do\u011fal bir bitki de\u011fil midir? K\u0131rlardan toplanan otlar\u0131n \u00fczerinden ka\u00e7 s\u00fcr\u00fcn\u00fcn ge\u00e7ti\u011fini, aralar\u0131nda hangi b\u00f6cek ve bakterinin ya\u015fad\u0131\u011f\u0131n\u0131 kim bilebilir? Kald\u0131 ki bitkisel zarars\u0131z \u00fcr\u00fcn diye sat\u0131lan \u015feylerin i\u00e7ine neler kat\u0131labildi\u011fini yukar\u0131da okudunuz.<\/p>\n<p><strong><em>Bir yanda otla tedavi, bir yanda yerli ve milli kanser ila\u00e7lar\u0131<br \/>\n<\/em><\/strong>Bilimsel \u00e7al\u0131\u015fmalarda etkisiz oldu\u011fu g\u00f6sterilmi\u015f veya etkili oldu\u011fu g\u00f6sterilememi\u015f t\u00fcm y\u00f6ntemler i\u00e7inde, t\u0131p eti\u011fi ve toplum sa\u011fl\u0131\u011f\u0131 a\u00e7\u0131s\u0131ndan en tehlikelisi fitoterapidir. \u00c7\u00fcnk\u00fc do\u011frudan bilimsel y\u00f6ntemin kendisine sald\u0131r\u0131r. Farmakoloji do\u011fal \u00fcr\u00fcnlerden ila\u00e7 elde etmek i\u00e7in \u00f6nce o bitki i\u00e7indeki etken maddeyi bulur, sonra onun h\u00fccre k\u00fclt\u00fcrlerinde etkisini ara\u015ft\u0131r\u0131r, son olarak hayvan deneylerinde s\u0131nar. Hayvan deneyi a\u015famas\u0131n\u0131 ge\u00e7en maddeler i\u00e7in ba\u015flanan insan \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131 3 fazdan olu\u015fur. Bu s\u00fcre\u00e7lerde ilac\u0131n bedende nerelere hangi yo\u011funlukta ula\u015ft\u0131\u011f\u0131, zararl\u0131 ve \u00f6l\u00fcmc\u00fcl dozun ne kadar oldu\u011fu, bedenden hangi yollarla ne kadar s\u00fcrede at\u0131ld\u0131\u011f\u0131, etkisini nas\u0131l olu\u015fturdu\u011fu ara\u015ft\u0131r\u0131l\u0131r. T\u00fcm bu emekler y\u0131llarca s\u00fcrer. Japonya\u2019da halk\u0131n bir\u00e7ok derde deva oldu\u011funu d\u00fc\u015f\u00fcnd\u00fc\u011f\u00fc porsuk a\u011fac\u0131 yapraklar\u0131ndan, paklitaksel molek\u00fcl\u00fcn\u00fcn safla\u015ft\u0131r\u0131lmas\u0131 ve kanser ilac\u0131 olarak kullan\u0131lmas\u0131 bu konuya g\u00fczel bir \u00f6rnektir. Amerikan Ulusal Kanser Enstit\u00fcs\u00fc\u2019n\u00fcn (NCI) 1951 y\u0131l\u0131nda porsuk a\u011fac\u0131 yapra\u011f\u0131n\u0131n \u015fifal\u0131 oldu\u011fu s\u00f6ylentilerini s\u0131nay\u0131p paklitakseli eczanelere vermesi 41 y\u0131l alm\u0131\u015ft\u0131r. Porsuk a\u011fac\u0131, 1941 y\u0131l\u0131nda NCI taraf\u0131ndan ara\u015ft\u0131rmaya ba\u015flanan 35.000 bitkiden yaln\u0131zca biridir.<\/p>\n<p>Tufts \u00dcniversitesi taraf\u0131ndan 2016 y\u0131l\u0131nda yay\u0131mlanan bir makalede, ila\u00e7 geli\u015ftirmek i\u00e7in \u00e7al\u0131\u015f\u0131lan 100.000 molek\u00fclden yaln\u0131zca 100 tanesinin insanlarda s\u0131nanma a\u015famas\u0131na gelebildi\u011fi ve bunlar\u0131n ancak 10 tanesinin ila\u00e7 olarak pazara ula\u015ft\u0131\u011f\u0131 belirtilmi\u015ftir. Bu bile zafer anlam\u0131na gelmemektedir. \u0130la\u00e7lar\u0131n % 80\u2019i pazarlama sonras\u0131 takiplerde beklenen etkinin g\u00f6r\u00fclmemesi, beklenmeyen yan etkileri veya di\u011fer ila\u00e7larla rekabet edememesi nedeniyle piyasadan geri \u00e7ekilmektedir. Sonu\u00e7ta 100.000 molek\u00fclden yaln\u0131zca 2 tanesi ila\u00e7 olabilmektedir. T\u00fcm bu s\u00fcre\u00e7 ortalama 10-20 y\u0131l s\u00fcrmektedir. Bir ilac\u0131n piyasaya s\u00fcr\u00fclmesinin ortalama tutar\u0131 2,8 milyar dolard\u0131r.<sup>(14)<\/sup> \u0130la\u00e7 firmalar\u0131yla ilgili komplo kuramlar\u0131n\u0131n do\u011frulu\u011funu s\u0131narken verdi\u011fim bilgiler ak\u0131ldan \u00e7\u0131kar\u0131lmamal\u0131d\u0131r. Bu bilgi, bug\u00fcnlerde T\u00fcrkiye\u2019nin her yerinden y\u00fckselen \u201ckanserin yerli ve milli ilac\u0131 bulundu\u201d haberlerinin do\u011frulu\u011funu s\u0131narken de i\u015finize yarayacakt\u0131r. Demek ki f\u0131s\u0131lt\u0131 gazetelerinde m\u00fcjdesi verilen ila\u00e7lar\u0131n, e\u011fer haber toptan yalan de\u011filse, ileride ger\u00e7ekten ila\u00e7 olarak g\u00fcnl\u00fck kullan\u0131ma girebilme \u015fans\u0131 y\u00fcz binde ikidir.<\/p>\n<p>\u0130nsanl\u0131\u011f\u0131n \u00e7a\u011fc\u0131l, bilimsel t\u0131bba varan, ottan ila\u00e7 \u00fcreten bilgi birikimini ve deneyimini karalamak emek d\u00fc\u015fmanl\u0131\u011f\u0131d\u0131r, insanl\u0131k d\u00fc\u015fmanl\u0131\u011f\u0131d\u0131r. Bitkileri b\u00fct\u00fcn yiyerek ila\u00e7 gibi kullanabiliyorsak bunca eme\u011fe yani bilimsel t\u0131bba, farmakolojiye ne gerek var? Fitoterapinin di\u011fer bir tehlikesi, arkas\u0131nda \u00e7ok b\u00fcy\u00fck bir sanayinin ve ticaret rant\u0131n\u0131n olmas\u0131d\u0131r. Gerekli \u00f6nlemler al\u0131nmazsa bu sanayi daha da b\u00fcy\u00fcyecektir. Son s\u00f6yledi\u011fimden toptan sanayi ve sermaye kar\u015f\u0131t\u0131 oldu\u011fum san\u0131lmas\u0131n. \u0130nsan sa\u011fl\u0131\u011f\u0131 ile oynayan, bilim ve insan d\u00fc\u015fman\u0131 olan sermayeye ve sanayiye kar\u015f\u0131y\u0131m. D\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcn ki bunca kontrol sistemine kar\u015f\u0131n, ila\u00e7 sanayisi ile ilgili ne kadar korkun\u00e7 komplo kuramlar\u0131 olu\u015fturuluyor. Bu sanayi, bu kontrol sistemlerinden ka\u00e7\u0131r\u0131l\u0131rsa, insanl\u0131k i\u00e7in b\u00fcy\u00fck bir felaket olacakt\u0131r. D\u00fcr\u00fcst kalmaya \u00e7al\u0131\u015fan firmalar, \u201cbeceriksiz\u201d su\u00e7lamas\u0131na a\u00e7\u0131k duruma d\u00fc\u015fecektir. Bir ilac\u0131 \u00fcretmek i\u00e7in niye bunca \u00e7aba harcas\u0131n? Hadi ilac\u0131 \u00fcretti diyelim, ruhsat almak i\u00e7in niye onlarca b\u00fcrokratik engelle u\u011fra\u015fs\u0131n? \u0130la\u00e7 yerine, ot ila\u00e7 yapar, otun i\u00e7ine ila\u00e7 katar, h\u0131zla piyasaya s\u00fcrer, ruhsat derdinden ve sat\u0131\u015f sonras\u0131 olu\u015fabilecek yan etkilerin sorumlulu\u011fundan kurtulur.<\/p>\n<p><strong><em>Bilimsel t\u0131p i\u00e7ine sokulan bir truva at\u0131 (Getat)<br \/>\n<\/em><\/strong>DS\u00d6 raporunun y\u00f6netimsel \u00f6zet b\u00f6l\u00fcm\u00fcnde, \u201cDS\u00d6 \u00fcyesi 170 \u00fclke (t\u00fcm \u00fcye \u00fclkelerinin % 88\u2019i) \u00fclkelerinde Getat\u2019\u0131n kullan\u0131ld\u0131\u011f\u0131n\u0131 kabul etmi\u015ftir\u201d denilmektedir (s.10`da). Bu asl\u0131nda tam bir kabul veya onay de\u011fil, olsa olsa bir itiraft\u0131r. K\u0131sacas\u0131 raporda geleneksel denen t\u0131bb\u0131 a\u00e7\u0131k\u00e7a destekleyen bir ifade yoktur. Bizdeki geleneksel ve tamamlay\u0131c\u0131 denen t\u0131bb\u0131n destek\u00e7ileri, yukar\u0131daki belirsiz ifadeyi, bilimsel ve yasal bir destekmi\u015f gibi kullanmaktad\u0131r.<\/p>\n<p>Tamamlay\u0131c\u0131 ve geleneksel denen t\u0131bb\u0131 destekleme ad\u0131na at\u0131lan her ad\u0131m, sa\u011fl\u0131k mesle\u011finin y\u00fckseldi\u011fi koca a\u011fac\u0131n ana dallar\u0131n\u0131 kesmektir, bir bak\u0131ma kendi aya\u011f\u0131na ate\u015f etmektir. Tamamlay\u0131c\u0131 ve geleneksel denen t\u0131p, bilimsel t\u0131bb\u0131 tamamlamaz eksiltir, sakatlar. Geleneksel s\u00f6zde t\u0131p\u00e7\u0131lar\u0131n hastanelere girmesi hastanelerde bin bir g\u00fc\u00e7l\u00fckle kurulabilen i\u015f bar\u0131\u015f\u0131n\u0131 ortadan kald\u0131racakt\u0131r. Bir kardiyolo\u011fun mide ve akci\u011fer rahats\u0131zl\u0131klar\u0131na bakmas\u0131 ho\u015f kar\u015f\u0131lanmaz, hatta yasakt\u0131r. Ama bir fitoterapici onlarca bran\u015f\u0131n hastas\u0131na bakabilecektir. Bir akupunkturcu, bug\u00fcn yaln\u0131zca a\u011fr\u0131yla s\u0131n\u0131rl\u0131 kalacakm\u0131\u015f gibi g\u00f6r\u00fcnse de, geleneksel \u00c7in t\u0131bb\u0131nda akupunkturun kullan\u0131lmad\u0131\u011f\u0131 hastal\u0131k yok gibidir. Yar\u0131n bizde de benzer durumlar\u0131n ya\u015fanmayaca\u011f\u0131n\u0131 hi\u00e7 kimse garanti edemez. Ge\u00e7en aylarda bir \u00fcniversitemizde d\u00fczenlenen Getat sempozyumunda \u201cinfertilitede akupunktur\u201d ba\u015fl\u0131kl\u0131 bir konu\u015fman\u0131n oldu\u011funu hat\u0131rl\u0131yorum.<\/p>\n<p><strong><em>Ger\u00e7ek bir \u00f6yk\u00fc<br \/>\n<\/em><\/strong>2019 y\u0131l\u0131nda yurtd\u0131\u015f\u0131ndan gelen bir hastam\u0131n ve yak\u0131nlar\u0131n\u0131n ba\u015f\u0131na gelenleri size anlatmak istiyorum. \u0130stanbul\u2019da gittikleri bir onkolo\u011fun kendisine bir kemoterapi ve baz\u0131 otlar verdi\u011fini ve \u00fc\u00e7 ayl\u0131k tedavi i\u00e7in 100.000 dolar ald\u0131\u011f\u0131n\u0131 bana anlatt\u0131. Bu onkolo\u011fun daha \u00f6nceki s\u0131n\u0131fland\u0131rmamdaki diplomal\u0131 g\u00f6z boyay\u0131c\u0131lardan biri oldu\u011funu d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcyorum. Hastam kand\u0131r\u0131ld\u0131\u011f\u0131n\u0131 anlam\u0131\u015ft\u0131. \u201cBiz karde\u015f \u00fclke diye T\u00fcrkiye\u2019ye geldik, oldu mu \u015fimdi?\u201d dedi\u011fini an\u0131ms\u0131yorum. Can derdinde bizden yard\u0131m istemeye gelen, dil bilmeyen, yol bilmeyen bu insan \u0130stanbul\u2019da kurtlar\u0131n \u00f6n\u00fcne at\u0131lm\u0131\u015f durumdayd\u0131 ve kand\u0131r\u0131lm\u0131\u015ft\u0131, paras\u0131ndan olmu\u015ftu, bir s\u00fcre sonra can\u0131ndan da oldu. Ard\u0131nda b\u0131rakt\u0131klar\u0131 \u00fclkemiz hakk\u0131nda ne d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcyor olabilir? Peki, her g\u00fcn b\u00f6yle olaylara tan\u0131k olan binlerce sa\u011fl\u0131k\u00e7\u0131 ne d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcyor? Denize d\u00fc\u015fenlerin sar\u0131ld\u0131klar\u0131 y\u0131lan m\u0131 olaca\u011f\u0131z yoksa tuttuklar\u0131 el mi? Bazen kendime soruyorum: Bunlar\u0131 g\u00f6rmeye daha ne kadar dayanabilece\u011fim?<\/p>\n<p>Yanl\u0131\u015fl\u0131klar\u0131, hatalar\u0131 kan\u0131ksad\u0131k ve Getat\u2019\u0131 yasalla\u015ft\u0131rmaya \u00e7al\u0131\u015f\u0131yoruz. Getat Y\u00f6netmeli\u011fi\u2019nde akupunktur, fitoterapi, hacamat, kupa, kurt\u00e7uk, vs. tedavisi uygulayacak ki\u015filerin T\u0131p veya Di\u015f Hekimli\u011fi mezunu olmas\u0131 gerekti\u011fi belirtiliyor. \u0130lk bak\u0131\u015fta bu baz\u0131lar\u0131na ilerici bir d\u00fczenleme gibi gelebilir. Ancak bilimsel \u00e7al\u0131\u015fmalarda defalarca etkisiz oldu\u011fu g\u00f6sterilen y\u00f6ntemlerin hekimlere dayat\u0131lmas\u0131 asla kabul edilemez. Yukar\u0131daki barbarl\u0131\u011f\u0131 yapanlar\u0131 meslekta\u015f olarak kabul etmemizi kimse bekleyemez. Ayr\u0131ca bunun \u201cgetirisi hat\u0131r\u0131na\u201d yarar\u0131na inanmasa da bir\u00e7ok doktoru ba\u015ftan \u00e7\u0131kar\u0131c\u0131 etkisinin olabilece\u011fi de unutulmamal\u0131d\u0131r. Y\u00f6netmelikteki geleneksel t\u0131bb\u0131 uygulayabilmek i\u00e7in doktor olma gereklili\u011finin ileride ba\u015fka bir y\u00f6netmelik ile kald\u0131r\u0131lma olas\u0131l\u0131\u011f\u0131 y\u00fcksektir. Doktorlar ekmek teknelerini kaybetmek \u00fczere olduklar\u0131n\u0131n fark\u0131na varmal\u0131d\u0131r. \u015eimdi bile geleneksel y\u00f6ntemlere devletin \u00f6dedi\u011fi para bilimsel t\u0131bba \u00f6dedi\u011finden daha y\u00fcksektir. \u00d6rne\u011fin bir hekim poliklinikte hasta muayene edip re\u00e7ete yazd\u0131\u011f\u0131nda 50 TL \u00f6denmekte, fitoterapi sertifikal\u0131 bir hekim bitkisel kar\u0131\u015f\u0131m re\u00e7ete etti\u011finde 75 TL \u00f6denmektedir. Kemoterapi uygulamas\u0131 116 TL, s\u00fcl\u00fck uygulamas\u0131 100 TL\u2019dir. Kamu sa\u011fl\u0131k hizmetleri sat\u0131\u015f tarifesinin birinci ekinde fitoterapi i\u00e7in bir fiyat belirlenmi\u015ftir, ancak kemoterapi planlamas\u0131 i\u00e7in bir fiyat bile belirlenmemi\u015ftir. (Bkz. Kamu Sa\u011fl\u0131k Hizmetleri Sat\u0131\u015f Tarifesi, Ek-2)<\/p>\n<p>Yukar\u0131da say\u0131lan, geleneksel ve tamamlay\u0131c\u0131 denen y\u00f6ntemler uzman hekimler taraf\u0131ndan zaten de\u011ferlendirilmektedir. Bir plastik cerrah, bilimsel literat\u00fcr verilerine, ba\u015fka meslekta\u015flar\u0131n deneyimlerine dayanarak yara bak\u0131m\u0131nda kurt\u00e7uk veya larva kullanmak istedi\u011finde kimse buna kar\u015f\u0131 \u00e7\u0131kmamaktad\u0131r. Alternatif ve tamamlay\u0131c\u0131 denen t\u0131p olgusu, hastanelerde, \u00fcniversitelerde, meslek \u00f6rg\u00fctlerinde de\u011ferlendirilmesi gereken bilimsel ve etik bir konudur. Politika malzemesi de\u011fildir. Konunun insan \u00f6zg\u00fcrl\u00fc\u011f\u00fc ile ilgili bir yan\u0131 yoktur. Siz hastay\u0131 m\u00fc\u015fteri olarak g\u00f6rme hatas\u0131na d\u00fc\u015fseniz ve hastan\u0131z da kendisine zarar verebilecek bir uygulamay\u0131 talep etse bile, ona kendisine zarar verecek bir \u015feyi \u00f6neremezsiniz, satamazs\u0131n\u0131z.<\/p>\n<p><strong><em>Sa\u011fl\u0131\u011f\u0131m\u0131z kimlere emanet?<br \/>\n<\/em><\/strong>Bu yanl\u0131\u015f gidi\u015ften d\u00f6n\u00fclmezse \u015f\u00f6yle olacak, b\u00f6yle olacak demeyece\u011fim. Ya\u015fanm\u0131\u015f ba\u015fka bir olay\u0131 anlatarak bu konuda d\u00fc\u015f\u00fcnmeyi okurlara b\u0131rakaca\u011f\u0131m: 14.2.2019\u2019da Ankara \u0130l\u00e7e M\u00fcft\u00fcleri Toplant\u0131s\u0131nda, Kocatepe Konferans Salonunda, Sa\u011fl\u0131k Bilimleri \u00dcniversitesi, G\u00fclhane E\u011fitim ve Ara\u015ft\u0131rma Hastanesi Getat Sorumlusu Uzm. Dr. \u0130lker Solmaz, proloterapi y\u00f6ntemi (a\u011fr\u0131l\u0131 eklem ve dokulara \u00e7o\u011funlukla \u015feker \u00e7\u00f6zeltisi enjeksiyonu) hakk\u0131nda bir sunum ger\u00e7ekle\u015ftirdi. Proloterapi y\u00f6nteminde ila\u00e7 kullan\u0131lmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 belirten Solmaz \u015f\u00f6yle devam etti. \u201c\u015eifa kendi bedenimizde. \u0130la\u00e7 olarak neyi kullan\u0131yorsunuz sorusu soruldu\u011funda ben Allah\u2019\u0131n eczanesini kullan\u0131yorum diyorum\u201d. (https:\/\/www.mynet.com\/oturarak-namaza-proloterapi-tedavi-yontemi-180104302334)<\/p>\n<p>Akla hemen \u015fu soru geliyor. D\u00fcnyada geleneksel tedavi y\u00f6ntemleri aras\u0131nda dua, spritualizm ve dinsel tedaviler de var. Bunlar kap\u0131m\u0131z\u0131 ne zaman \u00e7alacak? Yoksa baz\u0131 hastanelere atamas\u0131 yap\u0131lan manevi destek uzmanlar\u0131 ve din psikologlar\u0131yla kap\u0131m\u0131z \u00e7oktan \u00e7al\u0131nd\u0131 m\u0131? (Bkz. birgun.net, 10.3.2018)<\/p>\n<p>Bu yazd\u0131klar\u0131m\u0131 okuyan uzak yak\u0131n \u00e7evremden \u201cSana ne? Kendini kurtarm\u0131\u015fs\u0131n daha ne istiyorsun? Birilerinin hatalar\u0131n\u0131 ele\u015ftirip birilerinin tekerine \u00e7omak sokarak eline ne ge\u00e7ecek?\u201d diyenler \u00e7\u0131kacakt\u0131r. Elime ne mi ge\u00e7ecek? Anlatay\u0131m: Babam her g\u00fcn fazla mesaiye kal\u0131rd\u0131 ve eve gelir gelmez yata\u011f\u0131na y\u0131\u011f\u0131l\u0131r, uyuyakal\u0131rd\u0131. \u015eimdi anl\u0131yorum ki ge\u00e7mi\u015fte \u00e7al\u0131\u015ft\u0131\u011f\u0131 yapay g\u00fcbre fabrikas\u0131nda maruz kald\u0131\u011f\u0131 zehirli gazlardan dolay\u0131 evde bay\u0131l\u0131rd\u0131. Bir\u00e7ok bayram ve hafta sonunda mesaiye kald\u0131\u011f\u0131ndan onu g\u00f6remezdik. Bunca \u00e7al\u0131\u015fmayla kazand\u0131\u011f\u0131 bize yetmezdi ki annemle birlikte \u00f6rg\u00fc \u00f6rerlerdi, ek gelir elde ederlerdi. T\u00fcm paralar\u0131n\u0131 o\u011fullar\u0131n\u0131n okumas\u0131 ve iyi bir meslek sahibi olmas\u0131 i\u00e7in harcad\u0131lar. Karde\u015fim ve a\u011fabeyim \u00f6\u011fretmen oldu. Anne ve babam, beni ancak askeri t\u0131bbiyede okutabileceklerini s\u00f6yledi. Paras\u0131z yat\u0131l\u0131 okulda okudum ve doktor oldum. Benim ailem, \u00e7ocuklar\u0131n\u0131 bin bir \u00f6zveriyle okutmu\u015f milyonlarca aileye yaln\u0131zca bir \u00f6rnektir. Anne ve babalar\u0131m\u0131za borcumuz var; bizi okutan devletimize ve halk\u0131m\u0131za borcumuz var. Yanl\u0131\u015f \u015feyler oluyorsa susamay\u0131z. Bazen s\u00f6ylediklerimizden de\u011fil s\u00f6ylemediklerimizden sorumlu oluruz. Biz \u00e7ok susmu\u015fuz. \u0130\u015fler bu duruma getirilmi\u015f. Art\u0131k susmamal\u0131y\u0131z.<\/p>\n<p><strong>KAYNAKLAR<\/strong><\/p>\n<p>[1) Uluslararas\u0131 Geleneksel ve Tamamlay\u0131c\u0131 T\u0131p Kongresi, 19-22 Nisan 2018, Bildiri Kitab\u0131, s.13.<\/p>\n<p>2) Jared Diamond, T\u00fcfek Mikrop ve \u00c7elik. Pegasus Yay\u0131nlar\u0131, Birinci Bask\u0131, \u0130stanbul, Nisan 2018.<\/p>\n<p>3) Jared Diamond, \u00c7\u00f6k\u00fc\u015f, Pegasus Yay\u0131nlar\u0131. Birinci Bask\u0131, \u0130stanbul, \u015eubat 2019.<\/p>\n<p>4) World Health Organziation, WHO Global Report on Traditional and Complementary Medicine 2019, who.int.<\/p>\n<p>5) Alaeddin \u015eenel, \u2018Kara Kutu\u2019 i\u00e7inde ne var? \u2018\u00c7a\u011f\u0131m\u0131z\u0131n vebas\u0131\u2019 olarak su\u00e7lanan \u2018modern t\u0131p\u2019 ele\u015ftirisi kime yarar kime zarar?, Bilim ve Gelecek, Ocak 2020, Say\u0131: 191, s.8.<\/p>\n<p>6) Yun YH, Lee MK, Park SM, ve ark., Effect of complementary and alternative medicine on the survival and health-related quality of life among terminally ill cancer patients: a prospective cohort study, Ann Oncol. 2013 Feb;24(2):489-494.<\/p>\n<p>7) Skyler B. Johnson, Henry S. Park, Cary P. Gross, James B. Yu.,\u00a0Complementary Medicine, Refusal of Conventional Cancer Therapy, and Survival Among Patients With Curable Cancers.\u00a0JAMA Oncology, 2018.<\/p>\n<p>8) Philips CA, Paramaguru R, Augustine P, Rajesh S, Ahamed R, George T, Padsalgi G. A., Single-Center Experience on Outcomes of Complementary and Alternative Medicine Use Among Patients With Cirrhosis, Hepatol Commun. 2019 Apr 12;3(7):1001-1012.<\/p>\n<p>9) Bostr\u00f6m H(1), R\u00f6ssner S., Quality of alternative medicine&#8211;complications and avoidable deaths, Qual Assur Health Care. 1990;2(2):111-7.<\/p>\n<p>10) Johnson SB, Park HS, Gross CP, Yu JB.,\u00a0Use of alternative medicine for cancer and its impact on survival.\u00a0<em>JNCI J Natl Cancer Inst<\/em><em>.<\/em> 2018;110(1):121-12.<\/p>\n<p>11) Johnson SB, Park HS, Gross CP, Yu JB.,\u00a0Complementary medicine, refusal of conventional cancer therapy, and survival among patients with curable cancers,\u00a0<em>JAMA Oncol<\/em>, 2018;4(10):1375-1381.<\/p>\n<p>12) H\u00fcseyin Batuhan, Bilim ve \u015earlatanl\u0131k, Bulut Yay\u0131nlar\u0131, 1999, s.25.<\/p>\n<p>13) Okan Kuzhan, \u015earlatanl\u0131\u011f\u0131n Dayan\u0131lmaz Hafifli\u011fi, Bilim ve Gelecek, Ocak 2020, Say\u0131: 191, s.15-16.<\/p>\n<p>14) DiMasi JA, Grabowski HG, Hansen RW., Innovation in the pharmaceutical industry: New estimates of R&amp;D costs J Health Econ, 2016 May;47:20-33.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Geleneksel ve tamamlay\u0131c\u0131 t\u0131p (Getat) batakl\u0131\u011f\u0131, \u00f6nce bilimsel t\u0131bb\u0131n, sonra akla ve bilgiye dayanan toplumsal d\u00fczenlerin zarar\u0131na olacakt\u0131r. Daha ileriye bak\u0131ld\u0131\u011f\u0131nda t\u00fcm d\u00fcnyan\u0131n sa\u011fl\u0131k ve bilim anlay\u0131\u015f ve uygulamalar\u0131 konusunda bir karga\u015faya s\u00fcr\u00fcklenece\u011fi kolayca kestirilebilir. Kurt puslu havay\u0131 sever, \u015farlatanlar\u0131n bu arada f\u0131rsat\u0131 de\u011ferlendirip epeyce h\u00e2s\u0131lat toplayaca\u011f\u0131 ortadad\u0131r. \u00c7a\u011fc\u0131l (modern) t\u0131p, bilimsel bilgiye dayan\u0131r. Bilimsel [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":2255,"featured_media":40413,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_acf_changed":false,"footnotes":""},"categories":[5844,38],"tags":[5862,5864,5863,5861,4703],"class_list":["post-40405","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-193-sayi","category-dergi-sayilari","tag-alternatif-tip-yalani","tag-apiterapi","tag-fitoterapi","tag-getat-projesi","tag-sarlatanlik"],"acf":[],"aioseo_notices":[],"aioseo_head":"\n\t\t<!-- All in One SEO 4.9.8 - aioseo.com -->\n\t<meta name=\"robots\" content=\"max-image-preview:large\" \/>\n\t<meta name=\"author\" content=\"Dr. Okan Kuzhan\"\/>\n\t<link rel=\"canonical\" href=\"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/2020\/02\/29\/geleneksel-ve-tamamlayici-tip-batakligi\" \/>\n\t<meta name=\"generator\" content=\"All in One SEO (AIOSEO) 4.9.8\" \/>\n\t\t<meta property=\"og:locale\" content=\"tr_TR\" \/>\n\t\t<meta property=\"og:site_name\" content=\"Bilim ve Gelecek\" \/>\n\t\t<meta property=\"og:type\" content=\"article\" \/>\n\t\t<meta property=\"og:title\" content=\"Geleneksel ve tamamlay\u0131c\u0131 t\u0131p batakl\u0131\u011f\u0131 | Bilim ve Gelecek\" \/>\n\t\t<meta property=\"og:url\" content=\"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/2020\/02\/29\/geleneksel-ve-tamamlayici-tip-batakligi\" \/>\n\t\t<meta property=\"fb:app_id\" content=\"2104805563100892\" \/>\n\t\t<meta property=\"fb:admins\" content=\"1250955469\" \/>\n\t\t<meta property=\"og:image\" content=\"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/wp-content\/uploads\/2020\/02\/1-7.jpg\" \/>\n\t\t<meta property=\"og:image:secure_url\" content=\"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/wp-content\/uploads\/2020\/02\/1-7.jpg\" \/>\n\t\t<meta property=\"og:image:width\" content=\"800\" \/>\n\t\t<meta property=\"og:image:height\" content=\"500\" \/>\n\t\t<meta property=\"article:published_time\" content=\"2020-02-28T21:00:34+00:00\" \/>\n\t\t<meta property=\"article:modified_time\" content=\"2020-03-01T09:36:56+00:00\" \/>\n\t\t<meta property=\"article:publisher\" content=\"https:\/\/www.facebook.com\/bilimvegelecekdergisi\/\" \/>\n\t\t<meta name=\"twitter:card\" content=\"summary_large_image\" \/>\n\t\t<meta name=\"twitter:site\" content=\"@bilimvegelecek\" \/>\n\t\t<meta name=\"twitter:title\" content=\"Geleneksel ve tamamlay\u0131c\u0131 t\u0131p batakl\u0131\u011f\u0131 | Bilim ve Gelecek\" \/>\n\t\t<meta name=\"twitter:image\" content=\"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/wp-content\/uploads\/2020\/02\/1-7.jpg\" \/>\n\t\t<script type=\"application\/ld+json\" class=\"aioseo-schema\">\n\t\t\t{\"@context\":\"https:\\\/\\\/schema.org\",\"@graph\":[{\"@type\":\"Article\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/bilimvegelecek.com.tr\\\/index.php\\\/2020\\\/02\\\/29\\\/geleneksel-ve-tamamlayici-tip-batakligi#article\",\"name\":\"Geleneksel ve tamamlay\\u0131c\\u0131 t\\u0131p batakl\\u0131\\u011f\\u0131 | Bilim ve Gelecek\",\"headline\":\"Geleneksel ve tamamlay\\u0131c\\u0131 t\\u0131p batakl\\u0131\\u011f\\u0131\",\"author\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/bilimvegelecek.com.tr\\\/index.php\\\/author\\\/okuzhan#author\"},\"publisher\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/bilimvegelecek.com.tr\\\/#organization\"},\"image\":{\"@type\":\"ImageObject\",\"url\":\"https:\\\/\\\/bilimvegelecek.com.tr\\\/wp-content\\\/uploads\\\/2020\\\/02\\\/1-7.jpg\",\"width\":800,\"height\":500},\"datePublished\":\"2020-02-29T00:00:34+03:00\",\"dateModified\":\"2020-03-01T12:36:56+03:00\",\"inLanguage\":\"tr-TR\",\"mainEntityOfPage\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/bilimvegelecek.com.tr\\\/index.php\\\/2020\\\/02\\\/29\\\/geleneksel-ve-tamamlayici-tip-batakligi#webpage\"},\"isPartOf\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/bilimvegelecek.com.tr\\\/index.php\\\/2020\\\/02\\\/29\\\/geleneksel-ve-tamamlayici-tip-batakligi#webpage\"},\"articleSection\":\"193. Say\\u0131, Dergi Say\\u0131lar\\u0131, alternatif t\\u0131p yalan\\u0131, apiterapi, fitoterapi, getat projesi, \\u015eARLATANLIK\"},{\"@type\":\"BreadcrumbList\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/bilimvegelecek.com.tr\\\/index.php\\\/2020\\\/02\\\/29\\\/geleneksel-ve-tamamlayici-tip-batakligi#breadcrumblist\",\"itemListElement\":[{\"@type\":\"ListItem\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/bilimvegelecek.com.tr#listItem\",\"position\":1,\"name\":\"Home\",\"item\":\"https:\\\/\\\/bilimvegelecek.com.tr\",\"nextItem\":{\"@type\":\"ListItem\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/bilimvegelecek.com.tr\\\/index.php\\\/category\\\/dergi-sayilari#listItem\",\"name\":\"Dergi Say\\u0131lar\\u0131\"}},{\"@type\":\"ListItem\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/bilimvegelecek.com.tr\\\/index.php\\\/category\\\/dergi-sayilari#listItem\",\"position\":2,\"name\":\"Dergi Say\\u0131lar\\u0131\",\"item\":\"https:\\\/\\\/bilimvegelecek.com.tr\\\/index.php\\\/category\\\/dergi-sayilari\",\"nextItem\":{\"@type\":\"ListItem\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/bilimvegelecek.com.tr\\\/index.php\\\/category\\\/dergi-sayilari\\\/193-sayi#listItem\",\"name\":\"193. Say\\u0131\"},\"previousItem\":{\"@type\":\"ListItem\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/bilimvegelecek.com.tr#listItem\",\"name\":\"Home\"}},{\"@type\":\"ListItem\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/bilimvegelecek.com.tr\\\/index.php\\\/category\\\/dergi-sayilari\\\/193-sayi#listItem\",\"position\":3,\"name\":\"193. Say\\u0131\",\"item\":\"https:\\\/\\\/bilimvegelecek.com.tr\\\/index.php\\\/category\\\/dergi-sayilari\\\/193-sayi\",\"nextItem\":{\"@type\":\"ListItem\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/bilimvegelecek.com.tr\\\/index.php\\\/2020\\\/02\\\/29\\\/geleneksel-ve-tamamlayici-tip-batakligi#listItem\",\"name\":\"Geleneksel ve tamamlay\\u0131c\\u0131 t\\u0131p batakl\\u0131\\u011f\\u0131\"},\"previousItem\":{\"@type\":\"ListItem\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/bilimvegelecek.com.tr\\\/index.php\\\/category\\\/dergi-sayilari#listItem\",\"name\":\"Dergi Say\\u0131lar\\u0131\"}},{\"@type\":\"ListItem\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/bilimvegelecek.com.tr\\\/index.php\\\/2020\\\/02\\\/29\\\/geleneksel-ve-tamamlayici-tip-batakligi#listItem\",\"position\":4,\"name\":\"Geleneksel ve tamamlay\\u0131c\\u0131 t\\u0131p batakl\\u0131\\u011f\\u0131\",\"previousItem\":{\"@type\":\"ListItem\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/bilimvegelecek.com.tr\\\/index.php\\\/category\\\/dergi-sayilari\\\/193-sayi#listItem\",\"name\":\"193. Say\\u0131\"}}]},{\"@type\":\"Organization\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/bilimvegelecek.com.tr\\\/#organization\",\"name\":\"Bilim ve Gelecek\",\"description\":\"Ayl\\u0131k bilim, k\\u00fclt\\u00fcr ve politika dergisi\",\"url\":\"https:\\\/\\\/bilimvegelecek.com.tr\\\/\",\"logo\":{\"@type\":\"ImageObject\",\"url\":\"https:\\\/\\\/bilimvegelecek.com.tr\\\/wp-content\\\/uploads\\\/2018\\\/02\\\/bilim-ve-gelecek-logo-1.png\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/bilimvegelecek.com.tr\\\/index.php\\\/2020\\\/02\\\/29\\\/geleneksel-ve-tamamlayici-tip-batakligi\\\/#organizationLogo\",\"width\":272,\"height\":90,\"caption\":\"Bilim ve Gelecek Dergisi\"},\"image\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/bilimvegelecek.com.tr\\\/index.php\\\/2020\\\/02\\\/29\\\/geleneksel-ve-tamamlayici-tip-batakligi\\\/#organizationLogo\"}},{\"@type\":\"Person\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/bilimvegelecek.com.tr\\\/index.php\\\/author\\\/okuzhan#author\",\"url\":\"https:\\\/\\\/bilimvegelecek.com.tr\\\/index.php\\\/author\\\/okuzhan\",\"name\":\"Dr. Okan Kuzhan\",\"image\":{\"@type\":\"ImageObject\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/bilimvegelecek.com.tr\\\/index.php\\\/2020\\\/02\\\/29\\\/geleneksel-ve-tamamlayici-tip-batakligi#authorImage\",\"url\":\"https:\\\/\\\/secure.gravatar.com\\\/avatar\\\/3d72fb217b5770dba158c9de64396c00c37fdb7617112da9f4ce8c441ddb1ceb?s=96&d=mm&r=g\",\"width\":96,\"height\":96,\"caption\":\"Dr. Okan Kuzhan\"}},{\"@type\":\"WebPage\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/bilimvegelecek.com.tr\\\/index.php\\\/2020\\\/02\\\/29\\\/geleneksel-ve-tamamlayici-tip-batakligi#webpage\",\"url\":\"https:\\\/\\\/bilimvegelecek.com.tr\\\/index.php\\\/2020\\\/02\\\/29\\\/geleneksel-ve-tamamlayici-tip-batakligi\",\"name\":\"Geleneksel ve tamamlay\\u0131c\\u0131 t\\u0131p batakl\\u0131\\u011f\\u0131 | Bilim ve Gelecek\",\"inLanguage\":\"tr-TR\",\"isPartOf\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/bilimvegelecek.com.tr\\\/#website\"},\"breadcrumb\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/bilimvegelecek.com.tr\\\/index.php\\\/2020\\\/02\\\/29\\\/geleneksel-ve-tamamlayici-tip-batakligi#breadcrumblist\"},\"author\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/bilimvegelecek.com.tr\\\/index.php\\\/author\\\/okuzhan#author\"},\"creator\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/bilimvegelecek.com.tr\\\/index.php\\\/author\\\/okuzhan#author\"},\"image\":{\"@type\":\"ImageObject\",\"url\":\"https:\\\/\\\/bilimvegelecek.com.tr\\\/wp-content\\\/uploads\\\/2020\\\/02\\\/1-7.jpg\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/bilimvegelecek.com.tr\\\/index.php\\\/2020\\\/02\\\/29\\\/geleneksel-ve-tamamlayici-tip-batakligi\\\/#mainImage\",\"width\":800,\"height\":500},\"primaryImageOfPage\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/bilimvegelecek.com.tr\\\/index.php\\\/2020\\\/02\\\/29\\\/geleneksel-ve-tamamlayici-tip-batakligi#mainImage\"},\"datePublished\":\"2020-02-29T00:00:34+03:00\",\"dateModified\":\"2020-03-01T12:36:56+03:00\"},{\"@type\":\"WebSite\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/bilimvegelecek.com.tr\\\/#website\",\"url\":\"https:\\\/\\\/bilimvegelecek.com.tr\\\/\",\"name\":\"Bilim ve Gelecek\",\"description\":\"Ayl\\u0131k bilim, k\\u00fclt\\u00fcr ve politika dergisi\",\"inLanguage\":\"tr-TR\",\"publisher\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/bilimvegelecek.com.tr\\\/#organization\"}}]}\n\t\t<\/script>\n\t\t<!-- All in One SEO -->\n\n","aioseo_head_json":{"title":"Geleneksel ve tamamlay\u0131c\u0131 t\u0131p batakl\u0131\u011f\u0131 | Bilim ve Gelecek","description":"","canonical_url":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/2020\/02\/29\/geleneksel-ve-tamamlayici-tip-batakligi","robots":"max-image-preview:large","keywords":"","webmasterTools":{"miscellaneous":""},"schema":{"@context":"https:\/\/schema.org","@graph":[{"@type":"Article","@id":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/2020\/02\/29\/geleneksel-ve-tamamlayici-tip-batakligi#article","name":"Geleneksel ve tamamlay\u0131c\u0131 t\u0131p batakl\u0131\u011f\u0131 | Bilim ve Gelecek","headline":"Geleneksel ve tamamlay\u0131c\u0131 t\u0131p batakl\u0131\u011f\u0131","author":{"@id":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/author\/okuzhan#author"},"publisher":{"@id":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/#organization"},"image":{"@type":"ImageObject","url":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/wp-content\/uploads\/2020\/02\/1-7.jpg","width":800,"height":500},"datePublished":"2020-02-29T00:00:34+03:00","dateModified":"2020-03-01T12:36:56+03:00","inLanguage":"tr-TR","mainEntityOfPage":{"@id":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/2020\/02\/29\/geleneksel-ve-tamamlayici-tip-batakligi#webpage"},"isPartOf":{"@id":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/2020\/02\/29\/geleneksel-ve-tamamlayici-tip-batakligi#webpage"},"articleSection":"193. Say\u0131, Dergi Say\u0131lar\u0131, alternatif t\u0131p yalan\u0131, apiterapi, fitoterapi, getat projesi, \u015eARLATANLIK"},{"@type":"BreadcrumbList","@id":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/2020\/02\/29\/geleneksel-ve-tamamlayici-tip-batakligi#breadcrumblist","itemListElement":[{"@type":"ListItem","@id":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr#listItem","position":1,"name":"Home","item":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr","nextItem":{"@type":"ListItem","@id":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/category\/dergi-sayilari#listItem","name":"Dergi Say\u0131lar\u0131"}},{"@type":"ListItem","@id":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/category\/dergi-sayilari#listItem","position":2,"name":"Dergi Say\u0131lar\u0131","item":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/category\/dergi-sayilari","nextItem":{"@type":"ListItem","@id":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/category\/dergi-sayilari\/193-sayi#listItem","name":"193. Say\u0131"},"previousItem":{"@type":"ListItem","@id":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr#listItem","name":"Home"}},{"@type":"ListItem","@id":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/category\/dergi-sayilari\/193-sayi#listItem","position":3,"name":"193. Say\u0131","item":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/category\/dergi-sayilari\/193-sayi","nextItem":{"@type":"ListItem","@id":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/2020\/02\/29\/geleneksel-ve-tamamlayici-tip-batakligi#listItem","name":"Geleneksel ve tamamlay\u0131c\u0131 t\u0131p batakl\u0131\u011f\u0131"},"previousItem":{"@type":"ListItem","@id":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/category\/dergi-sayilari#listItem","name":"Dergi Say\u0131lar\u0131"}},{"@type":"ListItem","@id":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/2020\/02\/29\/geleneksel-ve-tamamlayici-tip-batakligi#listItem","position":4,"name":"Geleneksel ve tamamlay\u0131c\u0131 t\u0131p batakl\u0131\u011f\u0131","previousItem":{"@type":"ListItem","@id":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/category\/dergi-sayilari\/193-sayi#listItem","name":"193. Say\u0131"}}]},{"@type":"Organization","@id":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/#organization","name":"Bilim ve Gelecek","description":"Ayl\u0131k bilim, k\u00fclt\u00fcr ve politika dergisi","url":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/","logo":{"@type":"ImageObject","url":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/wp-content\/uploads\/2018\/02\/bilim-ve-gelecek-logo-1.png","@id":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/2020\/02\/29\/geleneksel-ve-tamamlayici-tip-batakligi\/#organizationLogo","width":272,"height":90,"caption":"Bilim ve Gelecek Dergisi"},"image":{"@id":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/2020\/02\/29\/geleneksel-ve-tamamlayici-tip-batakligi\/#organizationLogo"}},{"@type":"Person","@id":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/author\/okuzhan#author","url":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/author\/okuzhan","name":"Dr. Okan Kuzhan","image":{"@type":"ImageObject","@id":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/2020\/02\/29\/geleneksel-ve-tamamlayici-tip-batakligi#authorImage","url":"https:\/\/secure.gravatar.com\/avatar\/3d72fb217b5770dba158c9de64396c00c37fdb7617112da9f4ce8c441ddb1ceb?s=96&d=mm&r=g","width":96,"height":96,"caption":"Dr. Okan Kuzhan"}},{"@type":"WebPage","@id":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/2020\/02\/29\/geleneksel-ve-tamamlayici-tip-batakligi#webpage","url":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/2020\/02\/29\/geleneksel-ve-tamamlayici-tip-batakligi","name":"Geleneksel ve tamamlay\u0131c\u0131 t\u0131p batakl\u0131\u011f\u0131 | Bilim ve Gelecek","inLanguage":"tr-TR","isPartOf":{"@id":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/#website"},"breadcrumb":{"@id":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/2020\/02\/29\/geleneksel-ve-tamamlayici-tip-batakligi#breadcrumblist"},"author":{"@id":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/author\/okuzhan#author"},"creator":{"@id":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/author\/okuzhan#author"},"image":{"@type":"ImageObject","url":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/wp-content\/uploads\/2020\/02\/1-7.jpg","@id":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/2020\/02\/29\/geleneksel-ve-tamamlayici-tip-batakligi\/#mainImage","width":800,"height":500},"primaryImageOfPage":{"@id":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/2020\/02\/29\/geleneksel-ve-tamamlayici-tip-batakligi#mainImage"},"datePublished":"2020-02-29T00:00:34+03:00","dateModified":"2020-03-01T12:36:56+03:00"},{"@type":"WebSite","@id":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/#website","url":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/","name":"Bilim ve Gelecek","description":"Ayl\u0131k bilim, k\u00fclt\u00fcr ve politika dergisi","inLanguage":"tr-TR","publisher":{"@id":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/#organization"}}]},"og:locale":"tr_TR","og:site_name":"Bilim ve Gelecek","og:type":"article","og:title":"Geleneksel ve tamamlay\u0131c\u0131 t\u0131p batakl\u0131\u011f\u0131 | Bilim ve Gelecek","og:url":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/2020\/02\/29\/geleneksel-ve-tamamlayici-tip-batakligi","fb:app_id":"2104805563100892","fb:admins":"1250955469","og:image":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/wp-content\/uploads\/2020\/02\/1-7.jpg","og:image:secure_url":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/wp-content\/uploads\/2020\/02\/1-7.jpg","og:image:width":800,"og:image:height":500,"article:published_time":"2020-02-28T21:00:34+00:00","article:modified_time":"2020-03-01T09:36:56+00:00","article:publisher":"https:\/\/www.facebook.com\/bilimvegelecekdergisi\/","twitter:card":"summary_large_image","twitter:site":"@bilimvegelecek","twitter:title":"Geleneksel ve tamamlay\u0131c\u0131 t\u0131p batakl\u0131\u011f\u0131 | Bilim ve Gelecek","twitter:image":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/wp-content\/uploads\/2020\/02\/1-7.jpg"},"aioseo_meta_data":{"post_id":"40405","title":null,"description":null,"keywords":null,"keyphrases":null,"primary_term":null,"canonical_url":null,"og_title":"","og_description":"","og_object_type":"article","og_image_type":"default","og_image_url":null,"og_image_width":null,"og_image_height":null,"og_image_custom_url":null,"og_image_custom_fields":null,"og_video":"","og_custom_url":null,"og_article_section":"","og_article_tags":"","twitter_use_og":false,"twitter_card":"summary_large_image","twitter_image_type":"default","twitter_image_url":null,"twitter_image_custom_url":null,"twitter_image_custom_fields":null,"twitter_title":null,"twitter_description":null,"schema":{"blockGraphs":[],"customGraphs":[],"default":{"data":{"Article":[],"Course":[],"Dataset":[],"FAQPage":[],"Movie":[],"Person":[],"Product":[],"ProductReview":[],"Car":[],"Recipe":[],"Service":[],"SoftwareApplication":[],"WebPage":[]},"graphName":"","isEnabled":true},"graphs":[]},"schema_type":null,"schema_type_options":null,"pillar_content":false,"robots_default":true,"robots_noindex":false,"robots_noarchive":false,"robots_nosnippet":false,"robots_nofollow":false,"robots_noimageindex":false,"robots_noodp":false,"robots_notranslate":false,"robots_max_snippet":null,"robots_max_videopreview":null,"robots_max_imagepreview":"large","priority":null,"frequency":null,"local_seo":null,"breadcrumb_settings":null,"limit_modified_date":false,"ai":null,"created":"2021-05-29 18:27:18","updated":"2025-06-05 23:07:38","seo_analyzer_scan_date":null},"aioseo_breadcrumb":"<div class=\"aioseo-breadcrumbs\"><span class=\"aioseo-breadcrumb\">\n\t\t\t<a href=\"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\" title=\"Home\">Home<\/a>\n\t\t<\/span><span class=\"aioseo-breadcrumb-separator\">&raquo;<\/span><span class=\"aioseo-breadcrumb\">\n\t\t\t<a href=\"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/category\/dergi-sayilari\" title=\"Dergi Say\u0131lar\u0131\">Dergi Say\u0131lar\u0131<\/a>\n\t\t<\/span><span class=\"aioseo-breadcrumb-separator\">&raquo;<\/span><span class=\"aioseo-breadcrumb\">\n\t\t\t<a href=\"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/category\/dergi-sayilari\/193-sayi\" title=\"193. Say\u0131\">193. Say\u0131<\/a>\n\t\t<\/span><span class=\"aioseo-breadcrumb-separator\">&raquo;<\/span><span class=\"aioseo-breadcrumb\">\n\t\t\tGeleneksel ve tamamlay\u0131c\u0131 t\u0131p batakl\u0131\u011f\u0131\n\t\t<\/span><\/div>","aioseo_breadcrumb_json":[{"label":"Home","link":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr"},{"label":"Dergi Say\u0131lar\u0131","link":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/category\/dergi-sayilari"},{"label":"193. Say\u0131","link":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/category\/dergi-sayilari\/193-sayi"},{"label":"Geleneksel ve tamamlay\u0131c\u0131 t\u0131p batakl\u0131\u011f\u0131","link":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/2020\/02\/29\/geleneksel-ve-tamamlayici-tip-batakligi"}],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/40405","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/users\/2255"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=40405"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/40405\/revisions"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media\/40413"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=40405"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=40405"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=40405"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}