{"id":40427,"date":"2020-02-29T00:00:13","date_gmt":"2020-02-28T21:00:13","guid":{"rendered":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/?p=40427"},"modified":"2020-03-21T17:26:04","modified_gmt":"2020-03-21T14:26:04","slug":"afet-politikalari-ve-turkiyede-durum","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/2020\/02\/29\/afet-politikalari-ve-turkiyede-durum","title":{"rendered":"Afet politikalar\u0131 ve T\u00fcrkiye\u2019de durum"},"content":{"rendered":"

T\u00fcrkiye\u2019nin afetler politika ve uygulamalar\u0131nda \u00e7a\u011fda\u015f bir yakla\u015f\u0131ma kavu\u015ftu\u011funu s\u00f6ylemek hen\u00fcz \u00e7ok zor. Bu durum \u00f6zellikle \u0130stanbul y\u0131k\u0131m\u0131 olas\u0131l\u0131\u011f\u0131n\u0131n y\u00fckseldi\u011fi bir d\u00f6nemde afet y\u00f6netimi ko\u015ful ve yakla\u015f\u0131mlar\u0131n\u0131 g\u00f6zden ge\u00e7irmeyi gerektiriyor. <\/em><\/p>\n

\u00a0<\/strong>Do\u011fu Anadolu Fay\u0131 24 Ocak 2020 g\u00fcn\u00fc 20:55 sular\u0131nda g\u00fc\u00e7l\u00fc bir deprem yaratt\u0131. \u0130l ve il\u00e7e merkezlerinde ve k\u0131rsalda \u00e7ok say\u0131da \u00e7\u00f6ken yap\u0131, 41 can kayb\u0131, kullan\u0131lmas\u0131 yasaklanan ve y\u0131k\u0131lmas\u0131 gereken yap\u0131lar s\u00f6z konusu. A\u00e7\u0131klamalara g\u00f6re k\u0131r\u0131\u011f\u0131n uzun olmamas\u0131 kay\u0131plar\u0131n g\u00f6reli olarak d\u00fc\u015f\u00fck say\u0131larda kalmas\u0131n\u0131 sa\u011flam\u0131\u015ft\u0131r. \u00c7ok say\u0131da arama kurtarma ekibinin ba\u015far\u0131l\u0131 \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131 ile 45 ki\u015fi y\u0131k\u0131nt\u0131lardan k\u0131sa s\u00fcrelerde canl\u0131 olarak \u00e7\u0131kar\u0131lm\u0131\u015f bulunuyor. Hasar belirleme \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131 da h\u0131zla s\u00fcrd\u00fcr\u00fclm\u00fc\u015f, \u00fcst y\u00f6netim zaman kaybetmeden b\u00f6lgede incelemeler yaparak yard\u0131m kararlar\u0131 alm\u0131\u015f g\u00f6r\u00fcn\u00fcyor. Bu durum, afet \u00f6l\u00e7e\u011finin daha k\u00fc\u00e7\u00fck olmas\u0131n\u0131n yan\u0131 s\u0131ra 1999 deneyiminden olduk\u00e7a farkl\u0131 ko\u015fullar ve yeni teknik olanaklarla etkili \u00e7al\u0131\u015fmalar yap\u0131labildi\u011fini g\u00f6steriyor. Ne var ki, T\u00fcrkiye\u2019nin afetler politika ve uygulamalar\u0131nda \u00e7a\u011fda\u015f bir yakla\u015f\u0131ma kavu\u015ftu\u011funu s\u00f6ylemek hen\u00fcz \u00e7ok zor. Bu durum \u00f6zellikle \u0130stanbul y\u0131k\u0131m\u0131 olas\u0131l\u0131\u011f\u0131n\u0131n y\u00fckseldi\u011fi bir d\u00f6nemde afet y\u00f6netimi ko\u015ful ve yakla\u015f\u0131mlar\u0131n\u0131 g\u00f6zden ge\u00e7irmeyi gerektiriyor.<\/p>\n

Afet sonras\u0131 etkinlikler
\n<\/em><\/strong>Deprem sonras\u0131nda arama-kurtarma \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131na giri\u015febilecek ekiplerin say\u0131s\u0131 bug\u00fcn artm\u0131\u015f g\u00f6r\u00fcn\u00fcyor. Arama-kurtarma \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131nda g\u00f6rev yapabilen STK gruplar\u0131 yan\u0131 s\u0131ra AFAD, Jandarma, belediye ekipleri, itfaiye birimleri gibi her ilden kat\u0131l\u0131mlar yer al\u0131yor. Bug\u00fcn \u00f6n\u00fcm\u00fczdeki sorun bu birimlerin e\u011fitimlerle ortak yetkinlik kazanmalar\u0131, ortak ara\u00e7-gere\u00e7lerle donat\u0131lmalar\u0131, ortak kavram ve terimler edinmeleri ve i\u015faret dili \u00f6\u011frenmeleridir. Bu birimlerin \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131nda birbirlerini rakip g\u00f6rmemeleri, sorumluluk ta\u015f\u0131ma ve ba\u015far\u0131 g\u00f6stermede birbirleriyle \u00e7eli\u015fkilere d\u00fc\u015fmeyecek etik de\u011ferler kazanmalar\u0131n\u0131 sa\u011flamak gerekiyor. Elaz\u0131\u011f depreminde bu konuda kimi uygunsuz tutumlar\u0131n g\u00f6zlenmi\u015f oldu\u011fu ileri s\u00fcr\u00fclmekte.<\/p>\n

Deprem sonras\u0131nda hasar belirleme \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131n\u0131n h\u0131zla y\u00fcr\u00fct\u00fclmesi ve yasaklanan yap\u0131lardan tahliyelerin ger\u00e7ekle\u015ftirilmesinin de \u00f6nceki deneyimlere g\u00f6re \u00e7ok daha etkin y\u00fcr\u00fct\u00fcld\u00fc\u011f\u00fc anla\u015f\u0131lmakta. G\u00fcn\u00fcm\u00fcz teknolojisi acil durum ortam\u0131nda kullan\u0131labilecek \u00e7ok say\u0131da gere\u00e7 ve y\u00f6ntem geli\u015ftirmi\u015ftir. Bu \u00e7al\u0131\u015fmalarda elektronik ara\u00e7-gerecin ne \u00f6l\u00e7\u00fcde kullan\u0131lm\u0131\u015f oldu\u011funu, bilgilerin operasyon merkezine nas\u0131l iletildi\u011fini bilmiyoruz. Bu g\u00f6revin yerle\u015fmelere ait yap\u0131 stoku envanter bilgileri ile, yap\u0131 ya\u015f\u0131 ve kullan\u0131m\u0131, ta\u015f\u0131nmaz sahipli\u011fi ve de\u011ferlerine ili\u015fkin bilgilerle ba\u011flant\u0131lar\u0131n\u0131n kurularak y\u00fcr\u00fct\u00fclmesi beklenir.<\/p>\n

Yap\u0131 stoku hasar belgeleme \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131n\u0131n yaln\u0131zca \u201cy\u0131k\u0131lma, a\u011f\u0131r hasar, orta d\u00fczeyde hasar\u201d gibi geleneksel tan\u0131mlar \u00f6tesinde, \u00f6zellikle y\u0131k\u0131m ve a\u011f\u0131r hasar g\u00f6ren yap\u0131larda y\u0131k\u0131m\u0131 etkileyen etkenlerin bilinmesi, yap\u0131larda insanlar\u0131n hangi noktalarda tutsak kald\u0131\u011f\u0131n\u0131n belirlenmesi \u00e7ok de\u011ferli bir bilgidir. Bu bilgi, gelecekte hangi \u00f6nlemlere \u00f6ncelik vermemiz gerekti\u011fini \u00f6\u011fretebilir. Hasar belgeleme i\u015flerini yaln\u0131zca yard\u0131m ve tazminat \u201chak edi\u015fleri\u201d i\u00e7in de\u011fil, bilimsel de\u011ferlendirmelere kaynakl\u0131k edecek \u00e7ok de\u011ferli bir veri taban\u0131 geli\u015ftirme i\u00e7in de y\u00fcr\u00fctme gere\u011fi vard\u0131r. Bu belgeleme, yap\u0131 stoku y\u0131k\u0131m\u0131n\u0131n \u201cotopsi\u201d raporu niteli\u011fini kazanmal\u0131d\u0131r. Bu belgeleme, adli soru\u015fturmalar i\u00e7in de de\u011ferlidir. G\u00fcncel uygulamada ise yap\u0131lar\u0131n bir an \u00f6nce ortadan kald\u0131rmas\u0131na \u00e7al\u0131\u015f\u0131lmakta. Bu tutum \u201ccinayet mahallinde delilleri yok etme\u201d ile e\u015fde\u011fer de\u011fil midir?<\/p>\n

\"\"
Deprem arama-kurtarma birimlerinin e\u011fitimlerle ortak yetkinlik kazanmalar\u0131, ortak ara\u00e7-gere\u00e7lerle donat\u0131lmalar\u0131, ortak kavram ve terimler edinmeleri ve i\u015faret dili \u00f6\u011frenmeleri gerekir.<\/figcaption><\/figure>\n

Y\u0131k\u0131nt\u0131lardan kurtar\u0131lanlar ve konutlar\u0131 kullan\u0131lmaz durumda olan haneler i\u00e7in acil bar\u0131nd\u0131rma ve bak\u0131m i\u015flerinin de ge\u00e7mi\u015f ko\u015fullarda ya\u015fananlara g\u00f6re Elaz\u0131\u011f depremi \u00f6rne\u011finde daha ba\u015far\u0131l\u0131 y\u00fcr\u00fct\u00fcld\u00fc\u011f\u00fc izlenimi ediniyoruz. Eski \u00f6rneklere g\u00f6re elde daha nitelikli ve \u00e7ok say\u0131da \u00e7ad\u0131r bulundu\u011fu g\u00f6r\u00fcl\u00fcyor. S\u0131cak yemek da\u011f\u0131tma gezici d\u00fczenekleri de belki daha modern ve verimli. Bu hizmetin verilmesinde daha ba\u015far\u0131l\u0131 olmak i\u00e7in farkl\u0131 g\u0131da rejimlerine mahk\u00fbm hastalar\u0131n g\u00f6zetilmesi gereklidir. Vejetaryenler, \u00e7\u00f6lyak ve \u015feker hastalar\u0131, \u00f6zel ila\u00e7 k\u00fcr\u00fc alt\u0131nda olanlar, bir afetten kurtulup ciddi sa\u011fl\u0131k sorunlar\u0131 ile kar\u015f\u0131 kar\u015f\u0131ya kalmamal\u0131lar. Afet ortam\u0131nda canlar\u0131n\u0131 kurtarabilmi\u015f, yak\u0131nlar\u0131n\u0131 ve d\u00fcnya varl\u0131klar\u0131n\u0131 kaybetmi\u015f bireylerin psikolojik destek gereksinmeleri de b\u00fcy\u00fckt\u00fcr. Bu hizmeti verecek uzmanlar ile hizmetin verilebilece\u011fi ortam ve zamanlar \u00f6zenle belirlenmelidir. Elaz\u0131\u011f depremi ortam\u0131nda g\u00f6zledi\u011fimiz gibi, bireyleri pasifli\u011fe iten, olumsuz etkiler yaratabilecek s\u00f6ylemlerden ka\u00e7\u0131n\u0131lmal\u0131d\u0131r. \u0130nsanlar\u0131 \u201ctevekk\u00fcle\u201d y\u00f6nlendiren, \u00e7aresizlik duygular\u0131n\u0131 kabartan de\u011fil, ya\u015fama ba\u011flayacak ve umut verecek etkin s\u00f6ylemler ye\u011flenmelidir.<\/p>\n

Afetzedeler i\u00e7in acil durum ortam\u0131nda zorland\u0131klar\u0131 pek akla getirilmeyen bir ba\u015fka hizmet t\u00fcr\u00fc de bireylerin y\u0131k\u0131nt\u0131lardan ya da yasaklanm\u0131\u015f bulunan yap\u0131lardaki konutlar\u0131ndan kurtard\u0131klar\u0131, ancak yanlar\u0131nda ta\u015f\u0131mak ya da bir ba\u015fkas\u0131na vermek istemeyecekleri \u00f6zel e\u015fyalar\u0131n\u0131 g\u00fcvenle teslim edebilecekleri seyyar ya da sabit kamu \u201cemanet depolar\u0131\u201dn\u0131n bulunmas\u0131d\u0131r. Bireyler bu hizmet birimine bir aile alb\u00fcm\u00fcn\u00fc, kimi de\u011feri ve an\u0131s\u0131 olan varl\u0131klar\u0131n\u0131 ya\u015famlar\u0131 yeni bir d\u00fczene kavu\u015funcaya kadar korumada b\u0131rakabilmelidir.<\/p>\n

Toplumumuz afetzedelere her zaman sevecenlik ve \u00f6zveri g\u00f6sterir. Elaz\u0131\u011f depremzedeleri i\u00e7in \u015fimdiden say\u0131s\u0131z giyim ve kullan\u0131m e\u015fyas\u0131 iletilmi\u015f, 90 milyon TL kadar yard\u0131m toplanm\u0131\u015f g\u00f6r\u00fcn\u00fcyor. Bu ku\u015fkusuz, zamanla artacakt\u0131r. Y\u00f6netimler bu yard\u0131mlar\u0131n en do\u011fru adreslere iletilmesine arac\u0131l\u0131k etmeli ve topluma bu i\u015flemler konusunda saydaml\u0131kla bilgi vermelidir. \u00d6zel yard\u0131mlar \u00fczerinde denetimler kurmak, bunlar\u0131 engellemek ya da buradan pay almak gibi giri\u015fimlerden ka\u00e7\u0131n\u0131lmal\u0131d\u0131r. Afetlerde uluslararas\u0131 yard\u0131mlar\u0131n \u00fclkeleri daha pervas\u0131z ve riskleri art\u0131ran davran\u0131\u015flara sevk etti\u011fi g\u00f6sterilmi\u015ftir. Benzer etkilerle, yard\u0131mlar\u0131n a\u015f\u0131r\u0131 \u00f6l\u00e7\u00fclerde geni\u015flemesi toplumlar\u0131 daha sak\u0131nmas\u0131z davranmaya, \u00f6nlem alma d\u00fc\u015f\u00fcncesinin zay\u0131flamas\u0131na, \u00f6rne\u011fin ta\u015f\u0131nmazlar\u0131n\u0131 sigortalama gibi giri\u015fimlerden uzakla\u015fmalar\u0131na yol a\u00e7abilir mi? Yard\u0131m fazlas\u0131n\u0131n denetimi ve saklanmas\u0131 da ayr\u0131 bir g\u00f6rev belirler.<\/p>\n

Acil durum ko\u015fullar\u0131 bireylerin ileti\u015fim kurma gereksinmelerinin y\u00fckseldi\u011fi bir ortamd\u0131r. Bu durum g\u00f6zetilerek ileti\u015fim kapasitelerinin y\u00fckseltilmesi, belki gezici ileti\u015fim istasyonlar\u0131 ile a\u00e7\u0131klar\u0131n giderilmesi gerekir. Acil durum tela\u015f\u0131nda topluma nas\u0131l davran\u0131lmas\u0131 gerekti\u011fine ili\u015fkin \u00f6nermelerde hatta dayatmalarda bulunmak etkili bir tutum olmasa gerek. Bireylerin acil ortamda nas\u0131l davranabileceklerini kestirmek zordur. \u0130leti\u015fim teknolojisinin bu t\u00fcr ortamlar i\u00e7in geli\u015ftirdi\u011fi y\u00f6ntemlerin \u00f6nceden \u00fclke \u00e7ap\u0131nda \u00f6\u011fretilmesi daha do\u011fru bir yakla\u015f\u0131md\u0131r.<\/p>\n

Y\u00f6netimlerin afet acil durum ortam\u0131n\u0131 siyaset yapma f\u0131rsat\u0131 olarak de\u011ferlendiren, afetzedeler toplulu\u011funda ayr\u0131cal\u0131klar yaratan uygulama ve s\u00f6ylemlere ba\u015fvurmalar\u0131 g\u00fcven sars\u0131c\u0131d\u0131r. Kara g\u00fcnlerde iktidar ve muhalefet gruplar\u0131n\u0131n \u00f6zellikle birlikte davranmak \u00fczere dayan\u0131\u015fma i\u00e7inde olmalar\u0131 ve ortak siyaset belirlemeleri beklenir. T\u00fcrkiye\u2019nin g\u00fcncel siyaset ortam\u0131nda ne yaz\u0131k ki bu birliktelik sa\u011flanamam\u0131\u015f, muhalefetin g\u00f6r\u00fcn\u00fcrl\u00fc\u011f\u00fc perdelenerek afet ortam\u0131 iktidara siyasi kredi kazand\u0131rmas\u0131 umulan bir g\u00f6steri alan\u0131na d\u00f6nm\u00fc\u015ft\u00fcr. Afet alan\u0131nda iktidar en \u00fcst d\u00fczeylerde varl\u0131k g\u00f6sterme ve kendi d\u00fcnya g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fc ile s\u00f6ylemlerini egemen k\u0131lma \u00e7abas\u0131nda olmu\u015ftur. \u00d6nceliklerin ve kaynak tahsislerinin ne \u00f6l\u00e7\u00fcde ayr\u0131mc\u0131l\u0131\u011fa hizmet etmi\u015f oldu\u011fu konusunda ise bilgimiz bulunmuyor.<\/p>\n

Yay\u0131n organlar\u0131n\u0131n, toplumun afetlere ili\u015fkin bilgilenmesinde ba\u015fka organ ve y\u00f6ntemlerle sa\u011flanamayacak, yads\u0131namaz katk\u0131lar\u0131 vard\u0131r. T\u00fcrkiye ba\u011flam\u0131nda bu i\u015flevin gerekti\u011fince yerine getirildi\u011fini s\u00f6ylemek zordur. Depremlerin ve iklim de\u011fi\u015fikli\u011finin yaratt\u0131\u011f\u0131 y\u0131k\u0131mlardan, teknolojik kazalardan fazlas\u0131yla pay alan \u00fclkemizde, medyan\u0131n da ilkeli uygulamalarla \u00e7a\u011fda\u015f tutum ve \u00f6l\u00e7\u00fclere kavu\u015fmas\u0131 beklenir. Elaz\u0131\u011f depremi \u00f6ncesinde Marmara\u2019da ya\u015fanan sars\u0131nt\u0131lar nedeniyle yap\u0131lan yay\u0131nlarda ve Elaz\u0131\u011f sonras\u0131ndaki yaz\u0131l\u0131 ve g\u00f6rsel medyan\u0131n programlar\u0131nda hemen hemen yaln\u0131zca yerbilim konular\u0131n\u0131n ilgi oda\u011f\u0131nda tutulmas\u0131 \u015fa\u015f\u0131rt\u0131c\u0131d\u0131r. Medyan\u0131n yerbilim konular\u0131n\u0131 ilgilenmemiz gereken tek sorunmu\u015f gibi sunmas\u0131, yerbilimciler aras\u0131ndaki d\u00fc\u015f\u00fcnce farkl\u0131l\u0131klar\u0131n\u0131 abartarak g\u00fcndemde tutmas\u0131 usand\u0131r\u0131c\u0131 olmu\u015f, kuramsal ve pratik bilgiler dengesi kurulamam\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n

\"\"
Y\u0131k\u0131nt\u0131lardan kurtar\u0131lanlar ve konutlar\u0131 kullan\u0131lmaz durumda olan haneler i\u00e7in acil bar\u0131nd\u0131rma ve bak\u0131m donan\u0131m\u0131 kazan\u0131lmal\u0131d\u0131r.<\/figcaption><\/figure>\n

Medyan\u0131n \u00fczerinde uzun uzun durdu\u011fu \u201cfaylar uyan\u0131k m\u0131d\u0131r, mahmur mudur?\u201d, \u201cne uzunlukta bir k\u0131r\u0131lma meydana gelmi\u015ftir?\u201d, \u201cbundan sonra hangi b\u00f6l\u00fcmlerin hareket etmesi beklenir?\u201d gibi konular, vatanda\u015flar\u0131n b\u00fcy\u00fck b\u00f6l\u00fcm\u00fc i\u00e7in fazla anlam ta\u015f\u0131mamas\u0131 yan\u0131 s\u0131ra, tehlikeler kar\u015f\u0131s\u0131nda \u201c\u00e7aresiziz, yapabilece\u011fimiz bir \u015fey yok\u201d izlenimini yaymaktad\u0131r. Bu d\u00fc\u015f\u00fcnce iklimi, y\u00f6netimlerin \u201ckader\u201d, \u201c\u00f6l\u00fcme haz\u0131r olmak gerek\u201d gibi s\u00f6ylemleri ile ta\u00e7lanmaktad\u0131r. Bu nedenlerle medya birimlerinin, ger\u00e7ekle\u015fmesi olas\u0131 tehlike \u00f6ncesi yap\u0131lmas\u0131 gerekenleri \u00f6zellikle s\u00fcrekli ve d\u00fczenli olarak g\u00fcndemde tutmas\u0131 bir zorunluluktur.<\/p>\n

Afet \u00f6ncesi etkinlikler
\n<\/em><\/strong>Olas\u0131 bir tehlike \u00f6ncesinde al\u0131nan \u00f6nlemlerle kay\u0131plar\u0131 b\u00fcy\u00fck \u00f6l\u00e7\u00fcde azaltmak olanakl\u0131d\u0131r. Ancak y\u00f6netimlerin bu konuda g\u00f6n\u00fcls\u00fcz kald\u0131klar\u0131 da evrensel bir ger\u00e7ektir. Al\u0131nan \u00f6nlemler i\u00e7in yap\u0131lacak yat\u0131r\u0131m ve harcamalar\u0131n belirsiz bir gelecekte i\u015fe yaray\u0131p yaramayaca\u011f\u0131 bilinmez. Oysa afet sonras\u0131nda, y\u00f6netimlerin toplumdan yard\u0131m toplama \u00e7a\u011fr\u0131lar\u0131 yapma olana\u011f\u0131 sa\u011fland\u0131\u011f\u0131 gibi, denetimlerden ka\u00e7\u0131nan kaynak da\u011f\u0131tmak yoluyla siyasal prim yapmak i\u00e7in \u00e7ok elveri\u015fli bir ortam olu\u015fturmaktad\u0131r. Bu durum y\u00f6netimlerin \u201cafet-sever\u201d kimli\u011fini g\u00fc\u00e7lendirir.<\/p>\n

Bu ola\u011fan ko\u015fullar\u0131n \u00fcstesinden gelmenin y\u00f6ntemi, risk azaltma \u00e7abalar\u0131nda farkl\u0131 bir karar mekanizmas\u0131 geli\u015ftirmek, ilgili kesimlerin kat\u0131l\u0131m\u0131yla olu\u015fturulan platformlarda sorumlulu\u011fu payla\u015fmakt\u0131r. Acil durum y\u00f6netiminde sorumluluklar\u0131n nas\u0131l tekil otoriteye verilmesi gerekli g\u00f6r\u00fcl\u00fcyorsa, risk y\u00f6netiminde de kat\u0131l\u0131ml\u0131 bir s\u00fcre\u00e7te sorumluluklar\u0131n ortakla\u015fa \u00fcstlenilmesi aran\u0131r. Bu d\u00fczenleme, tekil y\u00f6netici otoritenin kendince alaca\u011f\u0131 risk azaltma giri\u015fimlerinde etkisiz ve gereksiz yat\u0131r\u0131m ve harcamalar yapmas\u0131 (Med\u00fcz sendromu) ya da as\u0131l yap\u0131lmas\u0131 gereken y\u00f6nlerde giri\u015fimlerden uzak durmas\u0131 (Kassandra sendromu) olas\u0131l\u0131klar\u0131n\u0131 da azaltarak kararlar\u0131 me\u015fru k\u0131lar.<\/p>\n

\"\"
Y\u0131llar s\u00fcrecek g\u00fc\u00e7lendirme ve yeniden yapma i\u015fleri hangi kaynakla, hangi \u00f6ncelik verme y\u00f6ntemiyle y\u00fcr\u00fct\u00fclecektir?<\/figcaption><\/figure>\n

Afet \u00f6ncesinde \u00f6ncelikli etkinlik acil durum plan\u0131 haz\u0131rlamakt\u0131r. T\u00fcrkiye\u2019de bu t\u00fcr bir plan yap\u0131m gere\u011fi 1950\u2019li y\u0131llarda \u201cafetler yasas\u0131\u201d kapsam\u0131nda belirlenmi\u015ftir. Bu yakla\u015f\u0131mla tan\u0131mlanan plan, dokuz farkl\u0131 acil hizmet grubunda kimlerin g\u00f6rev alaca\u011f\u0131n\u0131n belirlendi\u011fi bir belgedir. G\u00fcn\u00fcm\u00fczde bu hizmetlerin 28 ayr\u0131 grup olu\u015fturdu\u011fu ileri s\u00fcr\u00fclmekte. Bunlar bir \u201cplan\u201d olu\u015fturmaz. Acil durum plan\u0131 her \u015feyden \u00f6nce mek\u00e2nsal ortamda korunmas\u0131z kaynaklar\u0131n ve risklerin konumlar\u0131n\u0131n belirlendi\u011fi bir senaryoya ba\u011fl\u0131 olarak, acil durum g\u00f6revlisi tesislerin, altyap\u0131 sistemlerinin, yerel tehlike \u00f6gesi olu\u015fturan birimlerin konumlar\u0131na g\u00f6re haz\u0131rlanan bir lojistik olas\u0131l\u0131k belgesi niteli\u011findedir. Bu belge ile g\u00fcncel mek\u00e2nsal da\u011f\u0131l\u0131mlara dayal\u0131 olas\u0131l\u0131k analizleri yap\u0131larak optimal konumland\u0131rma ve i\u015fb\u00f6l\u00fcm\u00fc kararlar\u0131 verilebilecektir.<\/p>\n

Afet y\u00f6netimi alan\u0131nda \u201cacil durum plan\u0131\u201d haz\u0131rlamak \u00f6ncelikli olmakla birlikte, as\u0131l ve s\u00fcrekli olan etkinlik risk azaltma ve yeni olu\u015facak riskleri \u00f6nlemeyi hedefleyen bir \u201csak\u0131n\u0131m plan\u0131\u201d \u00e7al\u0131\u015fmas\u0131d\u0131r. Sak\u0131n\u0131m plan\u0131 mek\u00e2nsal ve y\u00f6netsel \u00f6nlemler almay\u0131 \u00f6ng\u00f6r\u00fcr. Ba\u015far\u0131l\u0131 bir sak\u0131n\u0131m plan\u0131, acil durum plan\u0131n\u0131 kolayla\u015ft\u0131r\u0131c\u0131 bir etkendir. Bu iki planlama etkinli\u011fi aras\u0131ndaki ili\u015fkilerin \u015fekildeki gibi olaca\u011f\u0131 \u00f6ng\u00f6r\u00fclebilir.<\/p>\n

\"\"<\/p>\n

Afetlere ili\u015fkin iki ayr\u0131 planlama etkinli\u011fi daha bulunur. \u201c\u0130yile\u015ftirme plan\u0131\u201d, olas\u0131 afet sonras\u0131nda izlenecek stratejiyi, yerle\u015fmenin ta\u015f\u0131nmas\u0131, yerinde daha g\u00fcvenli yap\u0131la\u015fman\u0131n ger\u00e7ekle\u015ftirilmesi (BBB: build back better) gibi se\u00e7enekler ve gereken yat\u0131r\u0131m s\u00fcre\u00e7lerinin bug\u00fcnden kestirilmesidir. D\u00f6rd\u00fcnc\u00fcs\u00fc, toplumsal yap\u0131lanman\u0131n kurumsal ve yasal a\u00e7\u0131lardan g\u00fcvenli\u011fini daha \u00fcst\u00fcn k\u0131lacak d\u00fczenlemeleri \u00f6ng\u00f6ren \u201cdiren\u00e7li toplum plan\u0131\u201d olmal\u0131d\u0131r. T\u00fcrkiye bu plan t\u00fcrlerinin hi\u00e7birine sahip de\u011fildir.<\/p>\n

T\u00fcrkiye, kurumsal yap\u0131lanmas\u0131yla ve yasal d\u00fczenlemeleriyle risk y\u00f6netimi ve risk azaltmak i\u00e7in kaynak ay\u0131rmay\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcnmeyen bir gelene\u011fe sahiptir. Bu durum deprem ya da iklim de\u011fi\u015fikli\u011fi sonu\u00e7lar\u0131yla olsun, b\u00fcy\u00fck kaynak kay\u0131plar\u0131na yol a\u00e7ar. Bundan yak\u0131nan y\u00f6netimler genellikle Japonya gibi \u00fclkelere \u00f6yk\u00fcn\u00fcrler. D\u00fc\u015f\u00fcn\u00fclmez ki bu \u00fclkeler y\u0131ll\u0131k b\u00fct\u00e7elerinden b\u00fcy\u00fck oranlarda kaynaklar\u0131 risk azaltma \u00e7abalar\u0131na d\u00fczenli olarak aktarmaktad\u0131rlar.<\/p>\n

G\u00fcn\u00fcm\u00fcz T\u00fcrkiye\u2019sinde afet \u00f6ncesi etkinlikler kapsam\u0131n\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcnmek i\u00e7in en do\u011fru ortam \u0130stanbul\u2019u bekleyen b\u00fcy\u00fck depremdir. \u0130stanbul y\u00f6netimlerinin 1999 sonras\u0131nda bu konuda hi\u00e7bir giri\u015fimde bulunmam\u0131\u015f olmas\u0131 b\u00fcy\u00fck bir aymazl\u0131kt\u0131r. Ancak beklenen deprem tehlikesi kar\u015f\u0131s\u0131nda g\u00fcndem olu\u015fturan yap\u0131 g\u00fc\u00e7lendirme ve toplanma alanlar\u0131 d\u00fczenleme \u00e7abalar\u0131n\u0131n yeterli ve zorunlu \u00f6nlemler oldu\u011fu yarg\u0131s\u0131 da bug\u00fcn b\u00fcy\u00fck bir yan\u0131lg\u0131d\u0131r. Y\u00f6netimlerin bu t\u00fcr dar g\u00f6r\u00fc\u015flerle yan\u0131lg\u0131lara d\u00fc\u015fmesine yol a\u00e7an etkenlerin g\u00f6zden ge\u00e7irilmesi ve alternatif yakla\u015f\u0131mlar\u0131n irdelenmesi gere\u011fi vard\u0131r. Ekrem \u0130mamo\u011flu\u2019nun \u0130stanbul\u2019un birinci sorunu olarak g\u00f6rd\u00fc\u011f\u00fc deprem konusunda kat\u0131l\u0131ml\u0131 ve saydam y\u00f6ntemlerle \u00e7al\u0131\u015f\u0131laca\u011f\u0131na ili\u015fkin yapt\u0131\u011f\u0131 a\u00e7\u0131klamalar bu bak\u0131mdan umut vericidir.<\/p>\n

A\u00e7\u0131klamalara g\u00f6re s\u00f6z konusu depremde k\u0131rk bin \u00fczerinde konut yap\u0131s\u0131n\u0131n y\u0131k\u0131lmas\u0131 ve a\u011f\u0131r hasar g\u00f6rmesi beklenmektedir. Bunlar\u0131 hangi y\u00f6ntemle ne zaman, hangi s\u00fcrede belirleyebilece\u011fiz? Y\u0131llar s\u00fcrecek g\u00fc\u00e7lendirme ve yeniden yapma i\u015fleri hangi kaynakla, hangi \u00f6ncelik verme y\u00f6ntemiyle y\u00fcr\u00fct\u00fclecektir? Elimizde bir acil durum plan\u0131 bulunmazken toplanma-bar\u0131nma alanlar\u0131 belirlemek anlaml\u0131 m\u0131d\u0131r? Bu alanlar\u0131n yeterli olup olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131, do\u011fru konumlarda olup olmad\u0131klar\u0131n\u0131 hangi y\u00f6ntemle kan\u0131tlayaca\u011f\u0131z?<\/p>\n

Risk y\u00f6netimi, \u00f6ncelikleri belirleme sanat\u0131d\u0131r. Hangi konut yap\u0131lar\u0131 \u00f6nceliklidir? Mega-kent yaln\u0131zca konut yap\u0131lar\u0131ndan m\u0131 olu\u015fmaktad\u0131r? Mega-kentin sanayi sekt\u00f6r\u00fcn\u00fcn riskleri daha m\u0131 az \u00f6nemde ve ikinci s\u0131radad\u0131r? Evrensel \u00f6\u011fretiye g\u00f6re, sanayisi en az kay\u0131p g\u00f6ren kent, en h\u0131zl\u0131 iyile\u015fmeyi g\u00f6sterecektir. Yerle\u015fim alanlar\u0131 i\u00e7inde bulunan tehlikeli kullan\u0131mlar\u0131n yaratt\u0131\u011f\u0131 risklerle nas\u0131l ba\u015fa \u00e7\u0131kaca\u011f\u0131z? Okullar ve hastaneler yeterince dayan\u0131kl\u0131 m\u0131? Bunlar\u0131n mek\u00e2nsal da\u011f\u0131l\u0131mlar\u0131na g\u00f6re acil durum g\u00f6rev ve performanslar\u0131 belirlendi mi? Ya turizm sekt\u00f6r\u00fc? Oteller, turizm hizmet tesislerinin g\u00fcvenlik dereceleri nedir? Tsunami, heyelan, s\u0131v\u0131la\u015fma gibi tehlikelere a\u00e7\u0131k \u00f6zel tehlike alanlar\u0131 i\u00e7in hangi \u00f6nlemleri almal\u0131y\u0131z? Altyap\u0131 sistemlerinde riskin mek\u00e2nsal da\u011f\u0131l\u0131m\u0131 nas\u0131l \u00f6l\u00e7\u00fcl\u00fcr? K\u00fclt\u00fcr varl\u0131klar\u0131 ve m\u00fczeler gibi birimlerin korunma planlar\u0131 var m\u0131? Bu konular, akademik ve kuramsal endi\u015feler oldu\u011fu kadar, eyleme ge\u00e7me y\u00f6ntemlerine ili\u015fkin ilkelerdir. \u0130BB, bug\u00fcn bilimsel yakla\u015f\u0131mla risk azaltma giri\u015fimlerini \u00f6rg\u00fctleyebilecek ve T\u00fcrkiye\u2019de bir ilk \u00f6rnek yaratabilecek tek y\u00f6netimdir. Bu umudun g\u00fcncel siyasal ortam ve kimi f\u0131rsat\u00e7\u0131 telkinlerle yanl\u0131\u015f ad\u0131mlarla s\u00fcr\u00fcklenip k\u00f6reltilmemesi gerekir.<\/p>\n

\u0130stanbul\u2019da tekil yap\u0131lar\u0131n g\u00fc\u00e7lendirilmesi ile de\u011fil, toplu kentsel yenilemeler ile g\u00fcvenli\u011fi art\u0131rman\u0131n daha \u00fcst\u00fcn ve \u00e7ok y\u00f6nl\u00fc olabilirlik ta\u015f\u0131d\u0131\u011f\u0131 Zeytinburnu pilot \u00e7al\u0131\u015fmas\u0131 ile g\u00f6sterilmi\u015fti (2004). Yo\u011funluklar a\u015f\u0131r\u0131 art\u0131r\u0131lmaks\u0131z\u0131n daha nitelikli \u00e7evreler yarat\u0131lmas\u0131 yan\u0131 s\u0131ra, yerel topluluk y\u00f6netimlerinin kurulmas\u0131, yap\u0131 birimi \u00f6tesinde kentsel \u00e7evre y\u00f6netim s\u00fcre\u00e7lerinin ya\u015fam bulmas\u0131, kendi kendini finanse edebilmesi \u00f6zellikleri ile kat\u0131l\u0131ml\u0131 bir kentsel yenileme y\u00f6nteminin olabilirli\u011fi kan\u0131tlanm\u0131\u015ft\u0131. Ancak T\u00fcrkiye\u2019de m\u00fcteahhitlik prati\u011finin egemen k\u0131ld\u0131\u011f\u0131 al\u0131\u015fkanl\u0131klar, \u0130stanbul\u2019u kat\u0131l\u0131ml\u0131 s\u00fcre\u00e7lerden uzakla\u015ft\u0131rd\u0131\u011f\u0131 gibi tasar\u0131m zengini \u00e7evreler yarat\u0131lmas\u0131n\u0131n da \u00f6n\u00fcne ge\u00e7mi\u015ftir.<\/p>\n

\"\"
Genelde risk azaltma \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131n\u0131n, \u00f6zelde ise yap\u0131lar\u0131n g\u00fc\u00e7lendirilmesi ve yenilenmesi i\u00e7in gerekli finansman\u0131n sa\u011flanmas\u0131 \u00f6n ko\u015fuldur.<\/figcaption><\/figure>\n

Genelde risk azaltma \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131n\u0131n, \u00f6zelde ise yap\u0131lar\u0131n g\u00fc\u00e7lendirilmesi ve yenilenmesi i\u00e7in gerekli finansman\u0131n sa\u011flanmas\u0131 \u00f6n ko\u015fuldur. Ta\u015f\u0131nmaz sahipli\u011fine g\u00f6re belirlenen bor\u00e7land\u0131rma paylar\u0131 yan\u0131 s\u0131ra, y\u00f6netim kademelerinden katk\u0131lar, krediler, ulusal ve uluslararas\u0131 yard\u0131m kampanyalar\u0131 ile i\u015flerin y\u00fcr\u00fct\u00fclmesi beklenir. G\u00f6z ard\u0131 edilmemesi gereken ise deprem sigortas\u0131 ile yarat\u0131lan kaynakt\u0131r. \u0130BB ile DASK sisteminin dayan\u0131\u015fmal\u0131 \u00e7al\u0131\u015fmalar y\u00fcr\u00fctmesi i\u00e7in elveri\u015fli bir ortakl\u0131k ortam\u0131 sa\u011flanabilmelidir. Yaln\u0131zca afet sonras\u0131na odaklanan DASK, birikimi ile belediyelerin afet \u00f6ncesi kimi risk azaltma proje ve yat\u0131r\u0131mlar\u0131na yard\u0131m eli uzatmal\u0131d\u0131r. Yap\u0131 stokunda yer alan sigortal\u0131 ta\u015f\u0131nmaz oranlar\u0131na uyarlanm\u0131\u015f destekler vererek belediyelerle bir i\u015fbirli\u011fi i\u00e7ine girmeleri, belediyelerin de sigortal\u0131 yap\u0131 stokunu art\u0131racak \u00f6zendirmelerde bulunmalar\u0131 olanakl\u0131d\u0131r.<\/p>\n

T\u00fcrkiye\u2019de geli\u015ftirilemeyen kurumsal bir davran\u0131\u015f bi\u00e7imi de yaz\u0131l\u0131 ve g\u00f6rsel medyan\u0131n afet \u00f6ncesi risk azaltma konular\u0131na yabanc\u0131 kalmas\u0131d\u0131r. Oysa yay\u0131n organlar\u0131n\u0131n, toplumun bilgilendirilmesinde ve afetlere ili\u015fkin \u00f6nlemler almas\u0131nda, ba\u015fka organ ve y\u00f6ntemlerle sa\u011flanamayacak, yads\u0131namaz etkileri vard\u0131r. Yaz\u0131l\u0131 ve g\u00f6rsel medyan\u0131n belirli konularda d\u00fczenli bir kurgu i\u00e7inde ve s\u00fcrd\u00fcrerek yapt\u0131\u011f\u0131 yay\u0131n programlar\u0131 bulunur. Spor haberleri ya da sayfalar\u0131, ekonomi, sa\u011fl\u0131k, \u00e7evre gibi konularda d\u00fczenli yay\u0131nlar yap\u0131l\u0131r. Tehlikeler kar\u015f\u0131s\u0131nda risk azaltma konular\u0131n\u0131n da s\u00fcrekli olarak i\u015flendi\u011fi, bilgiler verildi\u011fi, panellerin d\u00fczenlendi\u011fi, \u00f6rneklerin a\u00e7\u0131kland\u0131\u011f\u0131 programlar\u0131n ve yaz\u0131l\u0131 medyada ayr\u0131lan k\u00f6\u015felerin, toplumda risk k\u00fclt\u00fcr\u00fcn\u00fcn geli\u015ftirilmesinde ba\u015fka bir y\u00f6ntemle kazand\u0131r\u0131lamayacak katk\u0131lar\u0131 vard\u0131r.<\/p>\n

Ge\u00e7mi\u015fteki uygulamalar g\u00f6z \u00f6n\u00fcnde tutularak eklenebilecek bir konu da \u0130stanbul\u2019un deprem risklerine ili\u015fkin tek sesli de\u011fil, \u00e7ok disiplinli bilgilenme ve tart\u0131\u015fma ortamlar\u0131n\u0131n sa\u011flanmas\u0131d\u0131r. Yaln\u0131zca belirli bir disiplinin telkinleri, ya da yurtd\u0131\u015f\u0131ndan dayat\u0131lan \u00f6neriler yerelde \u00e7ok disiplinli bir uzmanlar grubunca dikkatlice irdelenmelidir. Yabanc\u0131 \u00f6nerilerin kaynak sa\u011flama s\u00f6z\u00fc ile yakla\u015fmalar\u0131 ise iki kez irdelenmelidir. \u0130stanbul ge\u00e7mi\u015fte bu t\u00fcr giri\u015fimlerden beklenen \u00f6l\u00e7\u00fcde bir \u015fey kazanm\u0131\u015f de\u011fildir.<\/p>\n

T\u00fcrkiye\u2019de kurumsal g\u00f6revlerin ve yasal d\u00fczenlemelerin, uluslararas\u0131 politikaya uyumla, afet \u00f6ncesi risk azaltma hedefine y\u00f6nelik olarak yeniden yap\u0131land\u0131r\u0131lmas\u0131n\u0131n ka\u00e7 afet ya\u015fand\u0131ktan sonra yerine getirilece\u011fini kestirmek olanaks\u0131z g\u00f6r\u00fcn\u00fcyor. Dileriz bu y\u00f6nde geli\u015fecek bir bilin\u00e7 ve buna dayanan uygulamalar \u0130stanbul b\u00fcy\u00fck felaketi ya\u015fanmadan ger\u00e7ekle\u015fmi\u015f olsun.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

T\u00fcrkiye\u2019nin afetler politika ve uygulamalar\u0131nda \u00e7a\u011fda\u015f bir yakla\u015f\u0131ma kavu\u015ftu\u011funu s\u00f6ylemek hen\u00fcz \u00e7ok zor. Bu durum \u00f6zellikle \u0130stanbul y\u0131k\u0131m\u0131 olas\u0131l\u0131\u011f\u0131n\u0131n y\u00fckseldi\u011fi bir d\u00f6nemde afet y\u00f6netimi ko\u015ful ve yakla\u015f\u0131mlar\u0131n\u0131 g\u00f6zden ge\u00e7irmeyi gerektiriyor. \u00a0Do\u011fu Anadolu Fay\u0131 24 Ocak 2020 g\u00fcn\u00fc 20:55 sular\u0131nda g\u00fc\u00e7l\u00fc bir deprem yaratt\u0131. \u0130l ve il\u00e7e merkezlerinde ve k\u0131rsalda \u00e7ok say\u0131da \u00e7\u00f6ken yap\u0131, 41 can […]<\/p>\n","protected":false},"author":388,"featured_media":40428,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_acf_changed":false,"footnotes":""},"categories":[5844,38],"tags":[5865],"class_list":["post-40427","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-193-sayi","category-dergi-sayilari","tag-afet-politikasi"],"acf":[],"aioseo_notices":[],"aioseo_head":"\n\t\t\n\t\n\t\n\t\n\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t