{"id":40481,"date":"2020-02-29T00:00:50","date_gmt":"2020-02-28T21:00:50","guid":{"rendered":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/?p=40481"},"modified":"2020-02-28T15:15:27","modified_gmt":"2020-02-28T12:15:27","slug":"evelyne-bloch-danonun-sebzeleri","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/2020\/02\/29\/evelyne-bloch-danonun-sebzeleri","title":{"rendered":"Evelyne Bloch-Dano\u2019nun Sebzeleri"},"content":{"rendered":"<p><em>Sebzelerin Efsanevi Tarihi<\/em>\u2019nin \u00f6ns\u00f6z\u00fcn\u00fc yazan Michel Onfray, Halk Lezzet \u00dcniversitesi kurma fikrinden bahsederken ve davet etti\u011fi insanlar\u0131 anlat\u0131rken s\u0131ra Evelyne Bloch-Dano\u2019ya geliyor. Bloch-Dano\u2019nun g\u00f6revi, be\u015f y\u00fczden fazla insan\u0131n kar\u015f\u0131s\u0131nda sebzelerin maceras\u0131n\u0131 anlatmak. Onfray\u2019\u0131n s\u00f6ylediklerini do\u011frudan aktar\u0131yorum:<br \/>\n\u201cLa Fontaine\u2019in hayvanlara yapt\u0131\u011f\u0131 gibi, s\u00f6z\u00fc bir yaban havucuna veriyor, bir domatesin sesi oluyor, il\u00e7enin \u015f\u00f6len salonunda sayg\u0131nl\u0131\u011f\u0131n\u0131 kazanan sebzelere ses veriyordu.\u201d<br \/>\nKitab\u0131n ilgin\u00e7 bir niteli\u011fi var. Daha do\u011frusu, yazar\u0131n\u0131n diyelim. Bloch-Dano bir biyograf. E. Zola\u2019n\u0131n kar\u0131s\u0131, Proust\u2019un annesi, Flora Tristan\u2019\u0131n m\u00fccadelesi gibi biyograf kimli\u011fi a\u011f\u0131r basan bir yazar. G\u00f6r\u00fcld\u00fc\u011f\u00fc \u00fczere, Proust biyografisi de\u011fil, annesinin biyografisini haz\u0131rlam\u0131\u015f yazar. Benzer \u015fekilde E. Zola\u2019n\u0131n de\u011fil kar\u0131s\u0131n\u0131n biyografisini haz\u0131rlam\u0131\u015f. Bunun \u00e7ok ilgin\u00e7 bir ayr\u0131nt\u0131 oldu\u011funu d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcyorum. Kitaptaki \u015fu paragrafla birle\u015fince:<br \/>\n\u201cSebze e\u011fer baklagillerden de\u011fil de otsuysa, besleyici olmad\u0131\u011f\u0131na inan\u0131l\u0131rd\u0131. Tah\u0131l gibi v\u00fccudu doygun, toklu\u011fa yak\u0131n tutmazd\u0131. Dahas\u0131 sebze uzun s\u00fcre boyunca gastronominin fakir akrabas\u0131 olarak kald\u0131.\u00a0 K\u00fc\u00e7\u00fck rollerde, yan g\u00f6revlerde yer ald\u0131. Ona hep bir ara yemek, yan yemek i\u015flevi verildi. Eti ya da bal\u0131\u011f\u0131 s\u00fcsledi, tamamlad\u0131; dekoratif ve yanc\u0131 olarak ikincil i\u015flevler \u00fcstlendi.\u201d<br \/>\nSebzelerin tarihini yazan Bloch-Dano\u2019nun biyograf kimli\u011fiyle bu paragraf ne kadar \u00f6rt\u00fc\u015f\u00fcyor, de\u011fil mi? O, E. Zola\u2019y\u0131 de\u011fil, yani bir ana yeme\u011fi de\u011fil, kar\u0131s\u0131n\u0131n biyografisini haz\u0131rl\u0131yor; bir sebzenin biyografisini. O, Proust\u2019un biyografisini de\u011fil, normal \u015fartlarda kimsenin ilgilenmeyece\u011fi, yan \u00fcr\u00fcn olarak g\u00f6rebilece\u011fi annesinin biyografisini yaz\u0131yor. Grimod de La Reyniere\u2019in \u015fu s\u00f6z\u00fcn\u00fc al\u0131nt\u0131l\u0131yor yazar: \u201cObur s\u0131fat\u0131n\u0131 ger\u00e7ekten hak eden ki\u015fi, sebze ve meyveleri ancak di\u015f temizleyici ve a\u011f\u0131z ferahlat\u0131c\u0131 olarak g\u00f6r\u00fcr, kuvvetli bir i\u015ftah\u0131 besleyebilecek \u00fcr\u00fcnler olarak de\u011fil.\u201d<br \/>\nHangi yemek k\u00fclt\u00fcr\u00fc kitab\u0131n\u0131n kapa\u011f\u0131n\u0131 a\u00e7san\u0131z, Jean Anthelme Brillat-Savarin\u2019in s\u00f6zlerine ve <em>Lezzetin Fizyolojisi<\/em> kitab\u0131ndan bir al\u0131nt\u0131ya rastlars\u0131n\u0131z. Yazar da \u00f6yle yap\u0131yor, Brillat-Savarin\u2019in \u201cBana ne yedi\u011fini s\u00f6yle sana kim oldu\u011funu s\u00f6yleyeyim\u201d s\u00f6z\u00fcn\u00fc al\u0131nt\u0131l\u0131yor. Devam ediyor, beslenirken yaln\u0131zca bedensel kal\u0131b\u0131m\u0131za hitap etmedi\u011fimizi, ayn\u0131 zamanda ruhsall\u0131\u011f\u0131m\u0131za da hitap etti\u011fimize i\u015faret ediyor. \u0130nsan ve hayvan beslenmesinin fark\u0131na dair hipotezini \u201c\u0130nsan i\u00e7inde bulundu\u011fu \u00e7evrenin zorlamalar\u0131na mekanik olarak katlanmayan, beslenmesini fizyolojik de\u011fil sembolik k\u0131staslara g\u00f6re se\u00e7ebilen tek canl\u0131 t\u00fcr\u00fcd\u00fcr\u201d diyerek a\u00e7\u0131kl\u0131yor. Ya\u015fam\u0131 pahas\u0131na bu sembolik boyuta \u00f6zel bir ayr\u0131cal\u0131k veren tek canl\u0131 t\u00fcr\u00fcn\u00fcn insan oldu\u011fundan bahsediyor.<br \/>\nKolektif tahayy\u00fclden de bahsediyor yazar. Sebzelerin diyetle, rejimle ve perhizle ili\u015fkilendirildi\u011finden. Rabelais ve Rousseau\u2019yu al\u0131nt\u0131layarak sebzenin ayn\u0131 zamanda dengeli ve \u00f6l\u00e7\u00fcl\u00fc beslenmenin anahtar\u0131 olarak g\u00f6r\u00fcld\u00fc\u011f\u00fcnden bahsediyor. \u015eu \u00f6\u011f\u00fctleri \u00e7o\u011fumuz biliyoruzdur: \u201cIspana\u011f\u0131n\u0131 ye\u201d, \u201cB\u00fcy\u00fcmek istiyorsan sebzelerini yemelisin\u201d ya da hastal\u0131klara kar\u015f\u0131 olu\u015fturulan sebze form\u00fclleri\u2026 Yanibir \u0131srar\u0131n sonucu t\u00fcketiliyor sebzeler. Bir u\u011fra\u015f ve ayr\u0131 ilgi istiyor. Dolay\u0131s\u0131yla sebze, anl\u0131k bir zevkin de \u00f6tesinde. Yazar dikkat \u00e7ekiyor, sebze kendisiyle u\u011fra\u015f\u0131lmas\u0131n\u0131 istiyor. Sat\u0131n almak, ay\u0131klamak, y\u0131kamak, do\u011framak, pi\u015firmek gerekiyor. Di\u011fer yandan g\u00f6rece h\u0131zl\u0131 sarar\u0131yorlar, karar\u0131yorlar, yumu\u015fuyorlar yahut \u00e7\u00fcr\u00fcyorlar. Dikkat istiyor sebze.<br \/>\nYazar tat hakk\u0131nda d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcrken \u00f6ncelikle tat meselesinin de\u011fi\u015fkenli\u011fine vurgu yap\u0131yor. Ait oldu\u011fumuz topluma g\u00f6re, d\u00f6neme ve b\u00f6lgeye g\u00f6re de\u011fi\u015fiyor tatlar, bir de ki\u015fisel \u00f6zellikleri katarsak\u2026 Bir yandan da \u00f6nemli bir not ekliyor tat hakk\u0131nda d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcrken. Kitapta, \u201ctat\u201d kelimesini y\u00fczy\u0131llar boyunca be\u015f duyudan birini kast ederek kulland\u0131\u011f\u0131m\u0131z ifade edilirken, kelimenin asl\u0131nda \u201cse\u00e7mek\u201d anlam\u0131na geldi\u011fini ifade ediliyor. Do\u011frudan bu \u015fekilde ifade bulmasa da, kelimenin Latincesi olan gustus\u2019un ve Saksoncadaki kullan\u0131m\u0131 kausjar\u2019\u0131n se\u00e7mek anlam\u0131na geldi\u011fini s\u00f6yleniyor, \u0130ngilizce choose\u2019un da k\u00f6k\u00fcn\u00fc buradan ald\u0131\u011f\u0131na i\u015faret ediliyor.<br \/>\nE\u011fime de de\u011finiyor Bloch-Dano, Erasmus\u2019un <em>\u00c7ocuklar \u0130\u00e7in Adab\u0131 mua\u015feret<\/em> kitab\u0131ndan bahsederek, Erasmus\u2019un nezaket konusundaki e\u011fitimi \u00f6ncelikle yemek yeme adab\u0131 \u00f6\u011frenerek ba\u015flatt\u0131\u011f\u0131ndan s\u00f6z ediyor. \u0130ncelik ve bireyselle\u015fme sofra adab\u0131na paralel bir \u015fekilde geli\u015fiyor yazara g\u00f6re. \u00d6zellikle de R\u00f6nesans\u2019tan sonra sofraya daha sofistike kurallar ekleniyor, \u00e7atal ortaya \u00e7\u0131k\u0131yor. Daha da ilginci, sofra b\u0131\u00e7a\u011f\u0131, han\u00e7er ya da k\u0131l\u0131c\u0131n yerini al\u0131yor. 16. ve 17. y\u00fczy\u0131llarda ise sebze zevki geli\u015fiyor.<br \/>\nBloch-Dano sebze zevki hakk\u0131nda ilgin\u00e7 detaylardan bahsettikten sonra, teker teker sebzelerin hik\u00e2yesini i\u015fliyor. Enginar\u2019\u0131n yolculu\u011fundan bahsediyor; Freud\u2019un en sevdi\u011fi bitki olmas\u0131na dikkat \u00e7ekiyor. Yerelmas\u0131na ge\u00e7iyor, yerelmas\u0131n\u0131n \u015fa\u015f\u0131rt\u0131c\u0131 tesad\u00fcf hik\u00e2yesini konu ediniyor. Lahanadan havuca, bezelyeden domatesin kariyerine, fasulyeden balkaba\u011f\u0131na ve her sebzenin bilimsel adlar\u0131n\u0131n ve d\u00e2hil olduklar\u0131 familyalar\u0131n oldu\u011fu tabloya kadar inceliyor yazar.<br \/>\nSebzelerin familyalar\u0131 tablosu, onun biyograf olmas\u0131n\u0131n da hassasiyeti olabilir mi?\u0130leti\u015fim Yay\u0131nlar\u0131\u2019ndan \u00e7\u0131kan ve Nihan \u00d6zy\u0131ld\u0131r\u0131m\u2019\u0131n \u00e7evirdi\u011fi bu keyifli kitap \u201cruhun g\u0131das\u0131 kitaplar\u201d alt ba\u015fl\u0131\u011f\u0131yla \/ dizisi alt\u0131nda \u00e7\u0131k\u0131yor. Esasen, bu adland\u0131rma, daha \u00f6nce de Kitap\u00e7\u0131l\u2019da ad\u0131ndan s\u0131k\u00e7a bahsetti\u011fim ve ayn\u0131 kitab\u0131 birka\u00e7 y\u0131l \u00f6nce basm\u0131\u015f bir ba\u015fka yay\u0131nevinin ad\u0131. <em>Hakk\u0131nda Her \u015eey<\/em> dizisinin yan\u0131nda tarihe daha \u00e7ok vurgu yapan, sebzelerin cidden de biyografilerinin haz\u0131rland\u0131\u011f\u0131 bu kitap \u00e7o\u011fu okurun i\u015ftah\u0131n\u0131 a\u00e7acak kuvvette.<\/p>\n<p><strong>Sebzelerin Efsanevi Tarihi, Evelyne Bloch-Dano, \u00c7ev. Nihan \u00d6zy\u0131ld\u0131r\u0131m, \u0130leti\u015fim Yay\u0131nlar\u0131, 2020, 124 s. <\/strong><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Sebzelerin Efsanevi Tarihi\u2019nin \u00f6ns\u00f6z\u00fcn\u00fc yazan Michel Onfray, Halk Lezzet \u00dcniversitesi kurma fikrinden bahsederken ve davet etti\u011fi insanlar\u0131 anlat\u0131rken s\u0131ra Evelyne Bloch-Dano\u2019ya geliyor. Bloch-Dano\u2019nun g\u00f6revi, be\u015f y\u00fczden fazla insan\u0131n kar\u015f\u0131s\u0131nda sebzelerin maceras\u0131n\u0131 anlatmak. Onfray\u2019\u0131n s\u00f6ylediklerini do\u011frudan aktar\u0131yorum: \u201cLa Fontaine\u2019in hayvanlara yapt\u0131\u011f\u0131 gibi, s\u00f6z\u00fc bir yaban havucuna veriyor, bir domatesin sesi oluyor, il\u00e7enin \u015f\u00f6len salonunda sayg\u0131nl\u0131\u011f\u0131n\u0131 kazanan [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":685,"featured_media":40482,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_acf_changed":false,"footnotes":""},"categories":[5844,38,1,513,511],"tags":[5876,5875],"class_list":["post-40481","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-193-sayi","category-dergi-sayilari","category-genel","category-kitapcil","category-yayin-dunyasi","tag-evelyne-bloch-dano","tag-sebzelerin-efsanevi-tarih"],"acf":[],"aioseo_notices":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/40481","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/users\/685"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=40481"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/40481\/revisions"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media\/40482"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=40481"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=40481"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=40481"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}