{"id":40787,"date":"2020-03-18T02:18:07","date_gmt":"2020-03-17T23:18:07","guid":{"rendered":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/?p=40787"},"modified":"2020-03-18T02:18:43","modified_gmt":"2020-03-17T23:18:43","slug":"salginlarin-yayilimini-tahmin-ederken-evrimi-goz-ardi-edemeyiz","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/2020\/03\/18\/salginlarin-yayilimini-tahmin-ederken-evrimi-goz-ardi-edemeyiz","title":{"rendered":"Salg\u0131nlar\u0131n yay\u0131l\u0131m\u0131n\u0131 tahmin ederken evrimi g\u00f6z ard\u0131 edemeyiz"},"content":{"rendered":"

Biliminsanlar\u0131, koronavir\u00fcsten yanl\u0131\u015f bilgiye kadar pek \u00e7ok \u015feyin pop\u00fclasyonlar i\u00e7erisindeki yay\u0131l\u0131m\u0131n\u0131 tahmin etmek i\u00e7in matematiksel modeller kullan\u0131rlar. Bu s\u0131rada konunun yay\u0131ld\u0131\u011f\u0131 ilk birka\u00e7 evreyi incelerler ve elde ettikleri oran\u0131, yay\u0131l\u0131m\u0131n ne kadar olaca\u011f\u0131n\u0131 tahmin etmek i\u00e7in kullan\u0131rlar.<\/p>\n

Peki, bir patojen mutasyona u\u011frad\u0131\u011f\u0131nda veya bir bilginin yay\u0131lmas\u0131 s\u0131ras\u0131nda yay\u0131l\u0131m h\u0131z\u0131 de\u011fi\u015fti\u011finde ne olur? Carnegie Mellon \u00dcniversitesi\u2019nden biliminsanlar\u0131n\u0131n konuya ili\u015fkin \u00e7al\u0131\u015fmas\u0131 Ulusal Bilim Akademisi\u2019nin bir yay\u0131n\u0131nda yer ald\u0131.<\/p>\n

\u00dcniversitenin Elektrik ve Bilgisayar M\u00fchendisli\u011fi b\u00f6l\u00fcm\u00fcnde \u00e7al\u0131\u015fma y\u00fcr\u00fcten ve ara\u015ft\u0131rman\u0131n yazarlar\u0131ndan olan Osman Ya\u011fan, \u201cYay\u0131l\u0131m\u0131n tahmin edilmesinde evrimsel de\u011fi\u015fikliklerin b\u00fcy\u00fck bir etkisi var. Zaman i\u00e7erisinde ger\u00e7ekle\u015febilecek olas\u0131 de\u011fi\u015fimleri dikkate almazsan\u0131z, hastalanacak insan say\u0131s\u0131n\u0131 veya bir bilginin ula\u015faca\u011f\u0131 insan say\u0131s\u0131n\u0131 tahmin ederken yan\u0131l\u0131rs\u0131n\u0131z\u201d dedi.<\/p>\n

\u00c7o\u011fu insan hastal\u0131k salg\u0131nlar\u0131na a\u015finad\u0131r, ancak bilgi kendi t\u00fcr\u00fcnde bir salg\u0131n ya\u015fayabilir ve \u201cviral\u201d olabilir. Bilgi g\u00fcn\u00fcm\u00fczde sosyal medya arac\u0131l\u0131\u011f\u0131yla y\u0131ld\u0131r\u0131m h\u0131z\u0131nda yay\u0131labiliyor. Bir bilginin \u201cviral\u201d olup olmayaca\u011f\u0131 yani internette h\u0131zla yay\u0131l\u0131p yay\u0131lmayaca\u011f\u0131 orijinal mesaj\u0131n nas\u0131l ayarland\u0131\u011f\u0131na ba\u011fl\u0131d\u0131r.<\/p>\n

Konuya ili\u015fkin a\u00e7\u0131klamalarda bulunan Ya\u011fan, \u201cBaz\u0131 yanl\u0131\u015f bilgiler kas\u0131tl\u0131 bir bi\u00e7imde yay\u0131l\u0131yor. Ancak \u00e7ok say\u0131da ki\u015finin etkisiyle ya\u015fanan de\u011fi\u015fimler organik bir geli\u015fime de neden olabilir. G\u00f6r\u00fcn\u00fc\u015fte can s\u0131k\u0131c\u0131 olan bir bilgi par\u00e7as\u0131 \u2018viral\u2019 bir g\u00f6nderiye d\u00f6n\u00fc\u015febilir. Bizim bu yay\u0131l\u0131m\u0131n nas\u0131l ger\u00e7ekle\u015fti\u011fini tahmin etmeye ihtiyac\u0131m\u0131z var\u201d dedi.<\/p>\n

Ara\u015ft\u0131rmac\u0131lar, evrimsel de\u011fi\u015fiklikleri dikkate alan bir matematiksel model geli\u015ftirdiler. Daha sonra teorilerini ger\u00e7ek d\u00fcnyadaki binlerce bilgisayar sim\u00fclasyonuna kar\u015f\u0131 teste tabi tuttular. Bu sim\u00fclasyonlar, bilginin yay\u0131l\u0131m\u0131 i\u00e7in Twitter ve salg\u0131nlar\u0131n yay\u0131l\u0131m\u0131 i\u00e7in ise bir hastaneydi.<\/p>\n

\"\"
\u00c7al\u0131\u015fma, g\u00fcn\u00fcm\u00fczde etkili olan koronavir\u00fcs salg\u0131n\u0131n yay\u0131l\u0131m\u0131n\u0131 y\u00fczde 100 oranda tahmin edebilir durumda de\u011fil.<\/figcaption><\/figure>\n

Sim\u00fclasyonlar \u00fczerinden salg\u0131nlar\u0131 incelemek<\/strong>
\nBula\u015f\u0131c\u0131 etki ta\u015f\u0131yan bir hastal\u0131\u011f\u0131n yay\u0131l\u0131m\u0131 konusunda \u00e7al\u0131\u015fan ekip, iki farkl\u0131 ger\u00e7ek d\u00fcnya a\u011f\u0131ndan gelen verileri kullanarak binlerce farkl\u0131 sim\u00fclasyon \u00e7al\u0131\u015ft\u0131rd\u0131: ABD\u2019de bir lisedeki \u00f6\u011frenciler, \u00f6\u011fretmenler ve personel aras\u0131nda kullan\u0131lan ileti\u015fim a\u011f\u0131 ve Fransa\u2019n\u0131n Lyon kentinde yer alan bir hastanede personel ve hastalar aras\u0131ndaki ileti\u015fim a\u011f\u0131. Bu sim\u00fclasyonlar a\u011f\u0131 asl\u0131nda bir test ortam\u0131 olarak i\u015flev g\u00f6rd\u00fc: Sim\u00fclasyonlarda g\u00f6zlemlenen ile e\u015fle\u015fen teori daha do\u011fru olan teori olacakt\u0131.<\/p>\n

\u00c7al\u0131\u015fman\u0131n yazarlar\u0131ndan olan Rashad Eletreby, \u201cTestler arac\u0131l\u0131\u011f\u0131yla teorilerimizin ger\u00e7ek d\u00fcnya a\u011flar\u0131 ile \u00f6rt\u00fc\u015ft\u00fc\u011f\u00fcn\u00fc g\u00f6rd\u00fck. Evrimsel adaptasyonlar hesaba kat\u0131lmadan ortaya konulan geleneksel modeller, bir salg\u0131n\u0131n ortaya \u00e7\u0131kma ve yay\u0131lma olas\u0131l\u0131\u011f\u0131n\u0131 tahmin etmede ba\u015far\u0131s\u0131z oluyor\u201d a\u00e7\u0131klamalar\u0131nda bulundu.<\/p>\n

\u00c7al\u0131\u015fma, g\u00fcn\u00fcm\u00fczde etkili olan koronavir\u00fcs salg\u0131n\u0131n veya sahte bilgilerin yay\u0131l\u0131m\u0131n\u0131 y\u00fczde 100 oranda tahmin edebilir durumda de\u011fil. Ancak ara\u015ft\u0131rma, salg\u0131n\u0131n etmeni olan t\u00fcr\u00fcn evriminin ve bilgilerdeki de\u011fi\u015fikliklerin takip edilmesi, elde edilen ger\u00e7ek zamanl\u0131 verilerin de\u011ferlendirilmesi gerekti\u011fini ortaya koyuyor. Biliminsanlar\u0131 bulu\u015flar\u0131n\u0131n s\u00f6z konusu tahminler i\u00e7in b\u00fcy\u00fck bir ad\u0131m oldu\u011funu vurguluyor: \u201cGer\u00e7ekli\u011fe bir ad\u0131m daha yakla\u015ft\u0131k.\u201d<\/p>\n

Kaynak:<\/strong> SCIENCE DAILY<\/a><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Biliminsanlar\u0131, koronavir\u00fcsten yanl\u0131\u015f bilgiye kadar pek \u00e7ok \u015feyin pop\u00fclasyonlar i\u00e7erisindeki yay\u0131l\u0131m\u0131n\u0131 tahmin etmek i\u00e7in matematiksel modeller kullan\u0131rlar. Bu s\u0131rada konunun yay\u0131ld\u0131\u011f\u0131 ilk birka\u00e7 evreyi incelerler ve elde ettikleri oran\u0131, yay\u0131l\u0131m\u0131n ne kadar olaca\u011f\u0131n\u0131 tahmin etmek i\u00e7in kullan\u0131rlar. Peki, bir patojen mutasyona u\u011frad\u0131\u011f\u0131nda veya bir bilginin yay\u0131lmas\u0131 s\u0131ras\u0131nda yay\u0131l\u0131m h\u0131z\u0131 de\u011fi\u015fti\u011finde ne olur? Carnegie Mellon \u00dcniversitesi\u2019nden […]<\/p>\n","protected":false},"author":1390,"featured_media":40233,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_acf_changed":false,"footnotes":""},"categories":[19],"tags":[255,200,5764,3501],"class_list":["post-40787","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-bilim-gundemi","tag-bilgisayar","tag-evrim","tag-salgin","tag-simulasyon"],"acf":[],"aioseo_notices":[],"aioseo_head":"\n\t\t\n\t\n\t\n\t\n\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t