{"id":40895,"date":"2020-03-22T11:47:52","date_gmt":"2020-03-22T08:47:52","guid":{"rendered":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/?p=40895"},"modified":"2020-03-22T11:47:52","modified_gmt":"2020-03-22T08:47:52","slug":"koronaviruse-karsi-gelistirilecek-asi-ne-zaman-hazir-olabilir","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/2020\/03\/22\/koronaviruse-karsi-gelistirilecek-asi-ne-zaman-hazir-olabilir","title":{"rendered":"Koronavir\u00fcse kar\u015f\u0131 geli\u015ftirilecek a\u015f\u0131 ne zaman haz\u0131r olabilir?"},"content":{"rendered":"<p>En etkili \u00f6nleme stratejileri bile COVID-19 solunum yolu hastal\u0131\u011f\u0131n\u0131n yay\u0131l\u0131m\u0131n\u0131 sadece yava\u015flatm\u0131\u015ft\u0131r. D\u00fcnya Sa\u011fl\u0131k \u00d6rg\u00fct\u00fc taraf\u0131ndan pandemi yani k\u00fcresel boyutlu bir salg\u0131n ilan\u0131 yap\u0131ld\u0131\u011f\u0131nda, t\u00fcm g\u00f6zler bir a\u015f\u0131n\u0131n geli\u015ftirilmesi olas\u0131l\u0131\u011f\u0131na d\u00f6nd\u00fc. \u00c7\u00fcnk\u00fc sadece bir a\u015f\u0131 insanlar\u0131n hastalanmas\u0131n\u0131 \u00f6nleyebilir.<\/p>\n<p>Yakla\u015f\u0131k 35 \u015firket ve akademik kurulu\u015f, s\u00f6z konusu hastal\u0131\u011fa kar\u015f\u0131 a\u015f\u0131 geli\u015ftirmek i\u00e7in \u00e7aba i\u00e7erisinde. Bunlardan en az\u0131ndan d\u00f6rt tanesi, hayvanlarda test a\u015famas\u0131na da ge\u00e7ilen a\u015f\u0131 \u00f6nerilerine sahip. Bunlardan ilki, Boston merkezli bir biyoteknoloji firmas\u0131 olan Moderna taraf\u0131ndan \u00fcretilen a\u015f\u0131 ve bu a\u015f\u0131n\u0131n insanlar \u00fczerindeki denemelerine \u00e7ok yak\u0131nda ba\u015flanacak. Bu e\u015fi benzeri g\u00f6r\u00fclmemi\u015f h\u0131z, kayna\u011f\u0131n\u0131, \u00c7in\u2019in COVID-19 hastal\u0131\u011f\u0131na neden olan SARS-CoV-2 vir\u00fcs\u00fc \u00fczerine yapt\u0131\u011f\u0131 genetik dizileme \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131ndan al\u0131yor. \u00c7in, vir\u00fcs\u00fcn genetik materyalinin dizisini Ocak ay\u0131 ba\u015flar\u0131nda elde etmi\u015f ve payla\u015fm\u0131\u015ft\u0131. B\u00f6ylelikle t\u00fcm d\u00fcnyadaki ara\u015ft\u0131rma gruplar\u0131 canl\u0131 bir vir\u00fcs\u00fc b\u00fcy\u00fct\u00fcp vir\u00fcs\u00fcn insan h\u00fccrelerini nas\u0131l istila etti\u011fini ara\u015ft\u0131rabilir hale geldi.<\/p>\n<p>Ancak bu avantaj ile ilgili ba\u015fka bir neden daha var. Hi\u00e7 kimse d\u00fcnyay\u0131 tehdit edecek bir sonraki bula\u015f\u0131c\u0131 hastal\u0131\u011f\u0131n bir koronavir\u00fcsten kaynaklanaca\u011f\u0131n\u0131 tahmin edememi\u015fti. Genellikle b\u00fcy\u00fck k\u00fcresel salg\u0131nlar a\u00e7\u0131s\u0131ndan grip hastal\u0131\u011f\u0131 riskli g\u00f6r\u00fcl\u00fcrd\u00fc. Ancak a\u015f\u0131 \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131 yapan uzmanlar, baz\u0131 \u201cprototip\u201d patojenler \u00fczerinde \u00e7al\u0131\u015farak \u00f6nerilerini koruma alt\u0131na alm\u0131\u015flard\u0131. Oslo merkezli olan ve salg\u0131nlara kar\u015f\u0131 haz\u0131rl\u0131kl\u0131 olmak i\u00e7in yenilik\u00e7i \u00e7al\u0131\u015fmalar yapan CEPI\u2019nin CEO\u2019su Richard Hatchett, \u201ckoronavir\u00fcs salg\u0131n\u0131na kar\u015f\u0131 geli\u015ftirilen a\u015f\u0131 adaylar\u0131n\u0131 \u00fcretme h\u0131z\u0131m\u0131z di\u011fer koronavir\u00fcsler i\u00e7in nas\u0131l a\u015f\u0131 geli\u015ftirilece\u011fini anlamam\u0131za b\u00fcy\u00fck \u00f6l\u00e7\u00fcde katk\u0131 sa\u011fl\u0131yor\u201d dedi. CEPI, koronavir\u00fcse kar\u015f\u0131 a\u015f\u0131 geli\u015ftirilmesi i\u00e7in s\u00fcren \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131 finanse eden ve bu \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131n koordinasyonunda g\u00f6rev alan kurulu\u015flardan biri.<\/p>\n<p><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"size-medium wp-image-40357 alignleft\" src=\"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/wp-content\/uploads\/2020\/02\/1-1-300x206.jpg\" alt=\"\" width=\"300\" height=\"206\" srcset=\"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/wp-content\/uploads\/2020\/02\/1-1-300x206.jpg 300w, https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/wp-content\/uploads\/2020\/02\/1-1-768x528.jpg 768w, https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/wp-content\/uploads\/2020\/02\/1-1-600x413.jpg 600w, https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/wp-content\/uploads\/2020\/02\/1-1.jpg 800w\" sizes=\"auto, (max-width: 300px) 100vw, 300px\" \/>Koronavir\u00fcsler 2000\u2019lerde iki salg\u0131na neden oldu: 2002-2004 y\u0131llar\u0131 aras\u0131nda \u00c7in\u2019de etkili olan akut solunum yolu sendromu (SARS) salg\u0131n\u0131 ve 2012\u2019de Suudi Arabistan\u2019da etkili olan Orta Do\u011fu solunum yolu sendromu (MERS) salg\u0131n\u0131. Her iki durumda da koronavir\u00fcslere kar\u015f\u0131 a\u015f\u0131 geli\u015ftirilmesi i\u00e7in \u00e7al\u0131\u015fmalara ba\u015fland\u0131 ancak salg\u0131nlar kontrol alt\u0131na al\u0131nd\u0131\u011f\u0131nda bu \u00e7al\u0131\u015fmalar rafa kald\u0131r\u0131ld\u0131. Maryland merkezli bir \u015firket olan Novavax, SARS-CoV-2 i\u00e7in a\u015f\u0131 geli\u015ftirme \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131na yeniden ba\u015flad\u0131 ve bahar aylar\u0131nda insanlarda denenmesi i\u00e7in birka\u00e7 \u00f6neri sunaca\u011f\u0131n\u0131 bildirdi. \u00c7al\u0131\u015fma y\u00fcr\u00fcten bir di\u011fer \u015firket olan Moderna, Maryland\u2019de Ulusal Alerji ve Enfeksiyon Hastal\u0131klar\u0131 Enstit\u00fcs\u00fc\u2019nde MERS vir\u00fcs\u00fc \u00fczerine y\u00fcr\u00fct\u00fclen \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131n ard\u0131ndan kurulmu\u015ftur.<\/p>\n<p>SARS-CoV-2 ile SARS vir\u00fcs\u00fcn\u00fcn genetik yap\u0131s\u0131nda y\u00fczde 80 ila y\u00fczde 90 aras\u0131nda benzerlik bulunur. Bu nedenle yeni tip koronavir\u00fcs\u00fcn ad\u0131 SARS-CoV-2 olarak a\u00e7\u0131kland\u0131. Her iki vir\u00fcs de sivri u\u00e7larla kapl\u0131 k\u00fcresel bir protein kaps\u00fcl\u00fcn i\u00e7inde bulunan bir RNA \u015feridinden olu\u015fuyor. D\u0131\u015f yap\u0131da bulunan sivri u\u00e7lar, insan akci\u011ferini kaplayan h\u00fccrelerin y\u00fczeylerinde bulunan resept\u00f6rlere kilitleniyor. Her iki vir\u00fcste de ayn\u0131 tipte olan resept\u00f6r, vir\u00fcs\u00fcn h\u00fccre i\u00e7erisine girmesine yard\u0131mc\u0131 oluyor. \u0130\u00e7eri giri\u015f ya\u015fand\u0131ktan sonra, konak\u00e7\u0131 h\u00fccrenin kendini \u00e7o\u011faltma sistemi ele ge\u00e7iriliyor. B\u00f6ylece vir\u00fcs h\u00fccreden \u00e7\u0131k\u0131\u015f yapmadan ve konak\u00e7\u0131 h\u00fccreyi \u00f6ld\u00fcrmeden \u00f6nce kendisinin \u00e7ok fazla say\u0131da kopyas\u0131n\u0131 \u00fcretiyor.<\/p>\n<p>B\u00fct\u00fcn a\u015f\u0131lar ayn\u0131 temel prensibe g\u00f6re \u00e7al\u0131\u015f\u0131r. Patojenin bir k\u0131sm\u0131n\u0131 veya tamam\u0131n\u0131, insan ba\u011f\u0131\u015f\u0131kl\u0131k sistemine sunarlar. B\u00f6ylelikle ba\u011f\u0131\u015f\u0131kl\u0131k sistemi patojene kar\u015f\u0131 antikor \u00fcretmeye te\u015fvik edilir. Antikorlar, ki\u015finin vir\u00fcs\u00fcn do\u011fal formuna maruz kal\u0131nmas\u0131 durumunda h\u0131zl\u0131 bir \u015fekilde tekrar harekete ge\u00e7ebilen bir t\u00fcr ba\u011f\u0131\u015f\u0131kl\u0131k haf\u0131zas\u0131 olarak \u00e7al\u0131\u015f\u0131rlar.<\/p>\n<p><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"size-medium wp-image-40718 alignright\" src=\"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/wp-content\/uploads\/2020\/03\/koronavir\u00fcs-1-300x149.jpg\" alt=\"\" width=\"300\" height=\"149\" srcset=\"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/wp-content\/uploads\/2020\/03\/koronavir\u00fcs-1-300x149.jpg 300w, https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/wp-content\/uploads\/2020\/03\/koronavir\u00fcs-1-600x298.jpg 600w, https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/wp-content\/uploads\/2020\/03\/koronavir\u00fcs-1.jpg 632w\" sizes=\"auto, (max-width: 300px) 100vw, 300px\" \/>A\u015f\u0131, vir\u00fcs\u00fcn canl\u0131, zay\u0131flam\u0131\u015f formlar\u0131 veya vir\u00fcs\u00fcn \u0131s\u0131 ya da kimyasallar taraf\u0131ndan etkisiz hale getirilmi\u015f bir k\u0131sm\u0131n\u0131n veya tamam\u0131n\u0131n kullan\u0131lmas\u0131yla \u00fcretilir. Bu y\u00f6ntemlerin dezavantajlar\u0131 olabilir. Canl\u0131 form konak\u00e7\u0131da geli\u015fmeye devam edebilir veya etki de\u011ferinin bir k\u0131sm\u0131n\u0131 yeniden edinebilir. Korunman\u0131n elde edilmesi i\u00e7in daha y\u00fcksek dozda veya yeniden aktif olmayan haldeki vir\u00fcs enjeksiyonu gereklidir. COVID-19 a\u015f\u0131s\u0131 i\u00e7in yap\u0131lan \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131n baz\u0131lar\u0131nda bu denenmi\u015f ve daha \u00f6nce test edilmi\u015f yakla\u015f\u0131m kullan\u0131lmaktad\u0131r. Ancak baz\u0131 \u00e7al\u0131\u015fmalarda daha yeni teknolojiler kullan\u0131l\u0131r. \u00d6rne\u011fin Novavax \u015firketinin kulland\u0131\u011f\u0131 strateji, \u201crekombinant\u201d bir a\u015f\u0131n\u0131n olu\u015fumunu sa\u011flar. Bu t\u00fcr a\u015f\u0131n\u0131n \u00fcretimi, insanlarda ba\u011f\u0131\u015f\u0131kl\u0131k reaksiyonlar\u0131n\u0131 te\u015fvik etme olas\u0131l\u0131\u011f\u0131 en y\u00fcksek olan SARS-CoV-2 vir\u00fcs\u00fcn\u00fcn y\u00fczeyindeki sivri u\u00e7lar\u0131n genetik kodunun \u00e7\u0131kar\u0131lmas\u0131yla ger\u00e7ekle\u015ftirilir. Ard\u0131ndan, elde edilen kod, bir bakterinin ya da mayan\u0131n genetik materyaline eklenir. Bu organizmalar, fazlaca protein \u00fcretmeye zorlan\u0131r. Daha yeni yakla\u015f\u0131mlar, protein \u00fcretimi a\u015famas\u0131n\u0131 atlar ve do\u011frudan genetik yap\u0131 \u00fczerinden a\u015f\u0131lar olu\u015fturur. Bu durum, mRNA\u2019dan COVID-19 a\u015f\u0131 \u00fcretimi \u00fczerine \u00e7al\u0131\u015fan Moderna ve Boston merkezli ba\u015fka bir \u015firket olan CureVac i\u00e7in ge\u00e7erlidir.<\/p>\n<p>CEPI taraf\u0131ndan finanse edilen d\u00f6rt COVID-19 a\u015f\u0131 projesinden olu\u015fan portfolyoda, daha yenilik\u00e7i teknolojilere e\u011filerek geli\u015ftirilen \u00f6rnekler yer al\u0131yor. Ge\u00e7en hafta, Novavax \u015firketi ile Oxford \u00dcniversitesi aras\u0131nda vekt\u00f6r kullan\u0131larak yap\u0131lan a\u015f\u0131 \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131 konusunda 4,4 milyon dolarl\u0131k ortakl\u0131k sa\u011fland\u0131\u011f\u0131 a\u00e7\u0131kland\u0131. Hatchett, \u201cA\u015f\u0131 geli\u015ftirme konusunda t\u00f6kezleyece\u011finiz yeri \u00f6nceden \u00f6ng\u00f6remezsiniz\u201d diyerek \u00e7e\u015fitlili\u011fi i\u015faret etti. Herhangi bir yakla\u015f\u0131m i\u00e7in t\u00f6kezleme ihtimalinin en y\u00fcksek oldu\u011fu a\u015fama, klinik deneyler veya insanlar\u0131n kat\u0131ld\u0131\u011f\u0131 deney a\u015famalar\u0131d\u0131r.<\/p>\n<p>Yasal onay i\u00e7in \u00f6nemli olan klinik ara\u015ft\u0131rmalar genellikle \u00fc\u00e7 a\u015famada ger\u00e7ekle\u015fir. \u0130lk a\u015fama, birka\u00e7 d\u00fczine sa\u011fl\u0131kl\u0131 g\u00f6n\u00fcll\u00fcy\u00fc i\u00e7eren a\u015f\u0131n\u0131n g\u00fcvenilirli\u011finin test edildi\u011fi ve olumsuz etkilerin izlendi\u011fi test a\u015famas\u0131d\u0131r. \u0130kinci a\u015fama, y\u00fczlerce insan\u0131n kat\u0131ld\u0131\u011f\u0131 ve a\u015f\u0131n\u0131n ne kadar etkili oldu\u011funun test edildi\u011fi a\u015famad\u0131r. Bu a\u015famaya genellikle d\u00fcnyan\u0131n hastal\u0131ktan etkilenen bir b\u00f6l\u00fcm\u00fcnde ya\u015fayan insanlar kat\u0131l\u0131r. \u00dc\u00e7\u00fcnc\u00fc a\u015famada da ayn\u0131 durum binlerce ki\u015finin kat\u0131l\u0131m\u0131yla test edilir. Ancak a\u015f\u0131lar i\u00e7in deneysel a\u015famaya ge\u00e7ildi\u011finde y\u00fcksek bir y\u0131pranma seviyesi g\u00f6zlenir. Washington DC\u2019de yer alan Sabin A\u015f\u0131 Enstit\u00fcs\u00fc ad\u0131na k\u00fcresel a\u015f\u0131lama program\u0131n\u0131 y\u00fcr\u00fcten Bruce Gellin, \u201cYar\u0131\u015f\u0131n ba\u015flang\u0131\u00e7 kap\u0131s\u0131ndan ayr\u0131lan t\u00fcm atlar yar\u0131\u015f\u0131 bitiremeyecek\u201d a\u00e7\u0131klamalar\u0131nda bulundu.<\/p>\n<p>S\u00f6z konusu prosed\u00fcr\u00fcn uygulanmas\u0131 i\u00e7in ge\u00e7erli sebepler var: Ya a\u015f\u0131 \u00f6nerileri g\u00fcvenilir de\u011fil, ya etkisiz ya da her ikisi de g\u00f6zlenmekte. Ge\u00e7ersiz olan, kar\u015f\u0131l\u0131ks\u0131z kalan a\u015f\u0131 \u00f6nerilerini taramak \u00f6nemlidir. Bu nedenle klinik ara\u015ft\u0131rmalar atlanamaz ve aceleye getirilemez. Daha \u00f6nceki s\u00fcre\u00e7te onay alm\u0131\u015f benzer \u00fcr\u00fcnler varsa, onay s\u00fcreci h\u0131zland\u0131r\u0131labilir. \u00d6rnek olarak grip a\u015f\u0131s\u0131 verilebilir. Buna kar\u015f\u0131l\u0131k SARS-CoV-2 insanlarda etki g\u00f6steren yeni bir patojendir ve a\u015f\u0131 geli\u015ftirmek i\u00e7in kullan\u0131lacak teknolojilerin baz\u0131lar\u0131 da test edilmemi\u015f durumdad\u0131r. \u00d6rne\u011fin bug\u00fcne kadar genetik materyal \u00fczerinden (RNA veya DNA) yap\u0131lm\u0131\u015f hi\u00e7bir a\u015f\u0131 onaylanmam\u0131\u015ft\u0131r. Bu nedenle COVID-19 a\u015f\u0131s\u0131 i\u00e7in \u00f6nerilen adaylara yepyeni a\u015f\u0131lar gibi davranmak gerekiyor.<\/p>\n<p><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"size-medium wp-image-40897 alignleft\" src=\"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/wp-content\/uploads\/2020\/03\/a\u015f\u0131-1-300x173.jpg\" alt=\"\" width=\"300\" height=\"173\" srcset=\"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/wp-content\/uploads\/2020\/03\/a\u015f\u0131-1-300x173.jpg 300w, https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/wp-content\/uploads\/2020\/03\/a\u015f\u0131-1-768x444.jpg 768w, https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/wp-content\/uploads\/2020\/03\/a\u015f\u0131-1-600x347.jpg 600w, https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/wp-content\/uploads\/2020\/03\/a\u015f\u0131-1.jpg 886w\" sizes=\"auto, (max-width: 300px) 100vw, 300px\" \/>Bunun bir \u00f6rne\u011fi, 1960\u2019l\u0131 y\u0131llarda \u00e7ocuklarda so\u011fuk alg\u0131nl\u0131\u011f\u0131 semptomlar\u0131na neden olan yayg\u0131n bir vir\u00fcse kar\u015f\u0131 \u00fcretilen bir a\u015f\u0131d\u0131r. Klinik \u00e7al\u0131\u015fmalarda, bu a\u015f\u0131n\u0131n s\u00f6z konusu hastal\u0131\u011fa yakalanmaya devam eden bebeklerde semptomlar\u0131 \u015fiddetlendirdi\u011fi bulunmu\u015ftu. SARS vir\u00fcs\u00fcne kar\u015f\u0131 \u00fcretilen a\u015f\u0131 adaylar\u0131ndan birinin hayvanlar \u00fczerinde denendi\u011fi s\u00fcre\u00e7te de benzer etkiler g\u00f6zlenmi\u015ftir. Daha sonra bu a\u015f\u0131lar deneysel a\u015famada ortaya \u00e7\u0131kan sorunu gidermek i\u00e7in de\u011fi\u015ftirildi. Ancak SARS-CoV-2 vir\u00fcs\u00fc \u015fimdilerde \u015fiddetli bir salg\u0131na neden oldu\u011fu i\u00e7in, hastal\u0131k geli\u015ftirme riskini ortadan kald\u0131rmak ad\u0131na \u00f6zellikle s\u0131k\u0131 g\u00fcvenlik testlerinden ge\u00e7irilmesi gerekecek.<\/p>\n<p>T\u00fcm bu nedenlerden dolay\u0131, bir a\u015f\u0131n\u0131n onay a\u015famas\u0131na getirilmesi genellikle on y\u0131l ya da daha uzun bir s\u00fcrede ger\u00e7ekle\u015fir. ABD Ba\u015fkan\u0131 Trump, 2 Mart g\u00fcn\u00fc Beyaz Saray\u2019da d\u00fczenlenen bir toplant\u0131da, Kas\u0131m ay\u0131nda ger\u00e7ekle\u015ftirilecek olan ABD se\u00e7imlerine kadar bir a\u015f\u0131n\u0131n haz\u0131rlanmas\u0131 i\u00e7in bask\u0131 yapt\u0131\u011f\u0131 ifade etti, asl\u0131nda bu imk\u00e2ns\u0131z bir tarih. Londra\u2019daki Sa\u011fl\u0131k Koruma ve Tropikal T\u0131p Okulu\u2019ndan Annelies Wilder-Smith, \u201c\u00c7o\u011fu a\u015f\u0131 gibi, SARS-CoV-2 i\u00e7in \u00fcretilecek a\u015f\u0131n\u0131n da 18 aydan daha \u00f6nce haz\u0131r olaca\u011f\u0131n\u0131 sanm\u0131yorum\u201d a\u00e7\u0131klamalar\u0131nda bulundu. Asl\u0131nda bu s\u00fcre de son derece h\u0131zl\u0131 bir s\u00fcre, ancak en az belirtilen s\u00fcre i\u00e7inde geli\u015ftirilen a\u015f\u0131da herhangi bir olumsuzluk olmayaca\u011f\u0131 varsay\u0131l\u0131yor.<\/p>\n<p>Bu noktada ba\u015fka bir potansiyel sorun daha var. Bir a\u015f\u0131 onay al\u0131r almaz, bu a\u015f\u0131ya b\u00fcy\u00fck miktarlarda ihtiya\u00e7 duyulacakt\u0131r. COVID-19 hastal\u0131\u011f\u0131na kar\u015f\u0131 \u00fcretilecek a\u015f\u0131 gerekli \u00fcretim kapasitesine sahip de\u011fildir. A\u015f\u0131 geli\u015ftirme bir tak\u0131m riskler bar\u0131nd\u0131r\u0131r, \u00e7ok az a\u015f\u0131 aday\u0131 klinik \u00e7al\u0131\u015fmalara yakla\u015fabilir. \u00dcretim tesisleri belirli a\u015f\u0131lara g\u00f6re uyarlanma e\u011filimi ta\u015f\u0131r, elinizdeki \u00fcr\u00fcn\u00fcn ba\u015far\u0131l\u0131 olup olmayaca\u011f\u0131n\u0131 bilmedi\u011finizde \u00fcretim talebinize g\u00f6re bir \u00f6l\u00e7eklendirme yapmak ticari olarak m\u00fcmk\u00fcn de\u011fildir. CEPI ve benzeri kurulu\u015flar, risklerin bir k\u0131sm\u0131n\u0131 \u00fcstlenerek ihtiya\u00e7 duyulan a\u015f\u0131lar\u0131n geli\u015ftirilmesi i\u00e7in \u015firketleri te\u015fvik edebilir.<\/p>\n<p>COVID-19 hastal\u0131\u011f\u0131na kar\u015f\u0131 bir a\u015f\u0131 geli\u015ftirilip onayland\u0131ktan sonra da belirli zorluklar ya\u015fanabilir. Kuzey Karolina\u2019daki Duke \u00dcniversitesi\u2019nden k\u00fcresel sa\u011fl\u0131k uzman\u0131 Jonathan Quick, \u201c\u0130nsanlarda ge\u00e7erli oldu\u011fu kan\u0131tlanm\u0131\u015f etkili bir a\u015f\u0131 \u00fcretmek, k\u00fcresel a\u015f\u0131lama program\u0131 i\u00e7in gereken yolun \u00fc\u00e7te birinin kat edilmesini sa\u011fl\u0131yor. Vir\u00fcs biyolojisi ve a\u015f\u0131 teknolojisi s\u0131n\u0131rlay\u0131c\u0131 fakt\u00f6rler olabilir ancak politikan\u0131n ve ekonominin ba\u011f\u0131\u015f\u0131kl\u0131k sa\u011flay\u0131c\u0131 a\u015f\u0131lar\u0131n \u00f6n\u00fcndeki ana engel olma olas\u0131l\u0131\u011f\u0131 daha y\u00fcksektir\u201d a\u00e7\u0131klamalar\u0131nda bulundu.<\/p>\n<p><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"size-medium wp-image-40845 alignright\" src=\"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/wp-content\/uploads\/2020\/03\/g\u00f6rsel-1-300x178.jpeg\" alt=\"\" width=\"300\" height=\"178\" srcset=\"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/wp-content\/uploads\/2020\/03\/g\u00f6rsel-1-300x178.jpeg 300w, https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/wp-content\/uploads\/2020\/03\/g\u00f6rsel-1-1024x608.jpeg 1024w, https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/wp-content\/uploads\/2020\/03\/g\u00f6rsel-1-768x456.jpeg 768w, https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/wp-content\/uploads\/2020\/03\/g\u00f6rsel-1-1536x913.jpeg 1536w, https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/wp-content\/uploads\/2020\/03\/g\u00f6rsel-1-2048x1217.jpeg 2048w, https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/wp-content\/uploads\/2020\/03\/g\u00f6rsel-1-600x356.jpeg 600w\" sizes=\"auto, (max-width: 300px) 100vw, 300px\" \/>As\u0131l sorun, a\u015f\u0131n\u0131n ihtiyac\u0131 olan herkese ula\u015fmas\u0131n\u0131 sa\u011flamakt\u0131r. S\u00f6z konusu durum, \u00fclkeler a\u00e7\u0131s\u0131ndan bile bir zorluktur. K\u00fcresel \u00f6l\u00e7ekli salg\u0131nlarda, \u00fclkeler de ila\u00e7lar i\u00e7in birbirleriyle rekabet etmek zorundad\u0131r. Pandemiler yani k\u00fcresel salg\u0131nlar, k\u0131r\u0131lgan ve yetersiz fona sahip sa\u011fl\u0131k sistemlerinin bulundu\u011fu \u00fclkelere daha \u00e7ok zarar verme e\u011filimi g\u00f6sterir. A\u015f\u0131 s\u00f6z konusu oldu\u011funda ise ihtiya\u00e7 ve sat\u0131n alma g\u00fcc\u00fc aras\u0131nda do\u011fal bir dengesizlik bulunur. \u00d6rne\u011fin 2009\u2019daki H1N1 k\u00fcresel grip salg\u0131n\u0131 s\u0131ras\u0131nda a\u015f\u0131 kaynaklar\u0131 onlar\u0131 kar\u015f\u0131layabilecek olanaklara sahip \u00fclkeler taraf\u0131ndan edinildi. Yoksullara ise bu kaynaklardan \u00e7ok az aktar\u0131m yap\u0131labildi. Ancak b\u00fcy\u00fck bir a\u015f\u0131 tedarik\u00e7isi olan Hindistan\u2019\u0131n, \u00fcretti\u011fi a\u015f\u0131lar\u0131 ihra\u00e7 etmeden \u00f6nce kendi 1.3 milyar ki\u015filik g\u00fc\u00e7l\u00fc n\u00fcfusunu korumak i\u00e7in a\u015f\u0131 kaynaklar\u0131n\u0131 \u00fclke i\u00e7ine aktard\u0131\u011f\u0131 bir durum da s\u00f6z konusu olabilir.<\/p>\n<p>K\u00fcresel salg\u0131nlar\u0131n d\u0131\u015f\u0131nda da D\u00fcnya Sa\u011fl\u0131k \u00d6rg\u00fct\u00fc, e\u015fitlik\u00e7i bir k\u00fcresel da\u011f\u0131l\u0131m stratejisini kabul etmek i\u00e7in h\u00fck\u00fcmetleri, kurulu\u015flar\u0131 ve a\u015f\u0131 \u00fcreticilerini bir araya getirerek a\u015f\u0131 ittifak\u0131 gibi organizasyonlar yap\u0131yor. Ancak k\u00fcresel salg\u0131nlarda durum biraz farkl\u0131d\u0131r. Hi\u00e7bir \u00fclke D\u00fcnya Sa\u011fl\u0131k \u00d6rg\u00fct\u00fc\u2019n\u00fcn \u00f6nerdi\u011fi d\u00fczenlemelere ba\u011fl\u0131 de\u011fildir. DS\u00d6\u2019n\u00fcn s\u00f6z konusu organizasyonlar\u0131ndan biri olan Gavi\u2019nin CEO\u2019su Seth Berkley, \u201cAs\u0131l soru \u015fu ki, ulusal acil durumlar\u0131n devam etti\u011fi bir durumda ne olacak?\u201d diyor.<\/p>\n<p>Bu durum tart\u0131\u015f\u0131l\u0131yor ancak nelerin ya\u015fanaca\u011f\u0131n\u0131 g\u00f6rmeden \u00f6nce muhtemelen biraz zaman ge\u00e7ecek. Wilder-Smith, k\u00fcresel salg\u0131n i\u00e7in \u201cMuhtemelen bir a\u015f\u0131 geli\u015ftirilmeden \u00f6nce salg\u0131n\u0131n yay\u0131l\u0131m\u0131 zirve yapacak ve azalma d\u00f6nemine girecek\u201d diyor. Geli\u015ftirilecek bir a\u015f\u0131, COVID-19 hastal\u0131\u011f\u0131 grip gibi bir hale gelirse, yani mevsimsel salg\u0131nlara d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcrse bir\u00e7ok ya\u015fam\u0131 kurtarabilir. Ancak o zamana kadarki umudumuz, hastal\u0131\u011f\u0131n m\u00fcmk\u00fcn oldu\u011funca kontrol alt\u0131na al\u0131nabilmesidir. \u015eu bilgece \u00f6\u011f\u00fcd\u00fc tekrarlamak gerek: Ellerini y\u0131ka!<\/p>\n<p><strong>Kaynak:<\/strong> <a href=\"https:\/\/www.theguardian.com\/world\/2020\/mar\/18\/when-will-a-coronavirus-vaccine-be-ready\">THE GUARDIAN<\/a><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>En etkili \u00f6nleme stratejileri bile COVID-19 solunum yolu hastal\u0131\u011f\u0131n\u0131n yay\u0131l\u0131m\u0131n\u0131 sadece yava\u015flatm\u0131\u015ft\u0131r. D\u00fcnya Sa\u011fl\u0131k \u00d6rg\u00fct\u00fc taraf\u0131ndan pandemi yani k\u00fcresel boyutlu bir salg\u0131n ilan\u0131 yap\u0131ld\u0131\u011f\u0131nda, t\u00fcm g\u00f6zler bir a\u015f\u0131n\u0131n geli\u015ftirilmesi olas\u0131l\u0131\u011f\u0131na d\u00f6nd\u00fc. \u00c7\u00fcnk\u00fc sadece bir a\u015f\u0131 insanlar\u0131n hastalanmas\u0131n\u0131 \u00f6nleyebilir. Yakla\u015f\u0131k 35 \u015firket ve akademik kurulu\u015f, s\u00f6z konusu hastal\u0131\u011fa kar\u015f\u0131 a\u015f\u0131 geli\u015ftirmek i\u00e7in \u00e7aba i\u00e7erisinde. Bunlardan en [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":1390,"featured_media":40896,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_acf_changed":false,"footnotes":""},"categories":[19],"tags":[2777,5848,5763,5764],"class_list":["post-40895","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-bilim-gundemi","tag-asi","tag-covid-19","tag-koronavirus","tag-salgin"],"acf":[],"aioseo_notices":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/40895","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1390"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=40895"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/40895\/revisions"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media\/40896"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=40895"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=40895"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=40895"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}