{"id":41131,"date":"2020-04-01T00:00:25","date_gmt":"2020-03-31T21:00:25","guid":{"rendered":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/?p=41131"},"modified":"2020-05-26T23:28:18","modified_gmt":"2020-05-26T20:28:18","slug":"sirketlerin-ve-hukumetlerin-yonettigi-akilli-sehirler","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/2020\/04\/01\/sirketlerin-ve-hukumetlerin-yonettigi-akilli-sehirler","title":{"rendered":"\u015eirketlerin ve h\u00fck\u00fcmetlerin y\u00f6netti\u011fi ak\u0131ll\u0131 \u015fehirler"},"content":{"rendered":"

\u015eirketler taraf\u0131ndan veya onlar\u0131n inisiyatifinde geli\u015ftirilen ak\u0131ll\u0131 \u015fehir platformlar\u0131nda, g\u00fc\u00e7l\u00fc \u015firketler, k\u0131sa d\u00f6nemli kazan\u00e7lar i\u00e7in y\u00f6netimi k\u0131smen veya tamamen \u015firketlere devreden belediye y\u00f6netimleri var. \u015eirketlerin, s\u0131f\u0131rdan kurduklar\u0131 ya da kurmak istedikleri ak\u0131ll\u0131 \u015fehirlerin gelecekleri belirsiz. H\u00fck\u00fcmetler taraf\u0131ndan y\u00f6netilen ak\u0131ll\u0131 \u015fehir platformlar\u0131nda g\u00fc\u00e7l\u00fc h\u00fck\u00fcmetler ve onlar\u0131n i\u015fbirli\u011fi yapt\u0131\u011f\u0131 \u015firketler var. \u00c7in bu konuda ba\u015f\u0131 \u00e7ekiyor. <\/em><\/p>\n

Ak\u0131ll\u0131 \u015fehir teknolojileri t\u00fcm d\u00fcnyada h\u0131zla yayg\u0131nla\u015f\u0131yor. ABD\u2019deki \u015fehirlerin \u00fc\u00e7te ikisinden fazlas\u0131 ak\u0131ll\u0131 \u015fehir teknolojilerini uygulamaya \u00e7al\u0131\u015f\u0131yor. Ama bu sefer en \u00f6nde ABD de\u011fil, \u00c7in var. \u00c7in, eski \u015fehirlerini yeniden in\u015fa ediyor ve s\u0131f\u0131rdan yeni \u015fehirler yarat\u0131yor. Ak\u0131ll\u0131 \u015fehir hareketi, bili\u015fim teknolojilerinin bu iki lider \u00fclkesiyle de s\u0131n\u0131rl\u0131 de\u011fil. Londra\u2019dan Singapur\u2019a, Rio de Janeiro\u2019dan Delhi\u2019ye ve G\u00fcney Afrika\u2019daki Cape Town\u2019dan Pasifik Adas\u0131\u2019ndaki Mauritius Cumhuriyeti\u2019ne kadar ak\u0131ll\u0131 \u015fehir teknolojileri bir\u00e7ok yerde deneniyor. Fakat Mosco\u2019nun (2019) dikkat \u00e7ekti\u011fi gibi, son on y\u0131ldaki h\u0131zl\u0131 geli\u015fmelere ra\u011fmen, insanlar ak\u0131ll\u0131 \u015fehirlerin ne oldu\u011fu hakk\u0131nda yeterli bilgiye sahip de\u011filler. \u00d6rne\u011fin, ATG Access\u2019in Birle\u015fik Krall\u0131k\u2019ta, 1000 ki\u015finin kat\u0131l\u0131m\u0131yla ger\u00e7ekle\u015ftirdi\u011fi bir ara\u015ft\u0131rmada, kat\u0131l\u0131mc\u0131lar\u0131n\u0131n % 68\u2019inin ak\u0131ll\u0131 \u015fehrin ne oldu\u011funu bile bilmedi\u011fi ortaya \u00e7\u0131km\u0131\u015f (https:\/\/www.atgaccess.com\/files\/downloads\/atg-smart-cities-whitepaper.pdf).<\/p>\n

Ak\u0131ll\u0131 \u015fehirlerin uluslararas\u0131 d\u00fczeyde kabul g\u00f6ren bir tan\u0131m\u0131 yok. Bu nedenle, \u0130ngiltere gibi geli\u015fmi\u015f bir \u00fclkede bile insanlar\u0131n ak\u0131ll\u0131 \u015fehirlerin ne oldu\u011funu bilmemesine fazla \u015fa\u015f\u0131rmamak gerekiyor. \u00c7e\u015fitli uluslararas\u0131 kurulu\u015flar\u0131n tan\u0131mlar\u0131na bakt\u0131\u011f\u0131m\u0131zda ise ak\u0131ll\u0131 \u015fehirlerin a\u00e7\u0131klay\u0131c\u0131l\u0131ktan uzak ve daha \u00e7ok teknoloji odakl\u0131 oldu\u011funu g\u00f6r\u00fcyoruz (https:\/\/www.akillisehirler.gov.tr\/akilli-sehir-nedir\/):<\/p>\n

\u201cAk\u0131ll\u0131 ve s\u00fcrd\u00fcr\u00fclebilir \u015fehir, mevcut ve gelecek nesillerin ekonomik, sosyal, \u00e7evresel ve k\u00fclt\u00fcrel ihtiya\u00e7lar\u0131n\u0131 g\u00f6zetirken; ya\u015fam kalitesini, \u015fehircilik hizmet sunumunun verimlili\u011fini ve rekabet g\u00fcc\u00fcn\u00fc art\u0131rmak i\u00e7in bilgi ve ileti\u015fim teknolojilerini ve di\u011fer ara\u00e7lar\u0131 kullanan yenilik\u00e7i bir \u015fehirdir.\u201d (ITU, 2016)<\/p>\n

\u201c\u015eehrin planlamas\u0131n\u0131, y\u00f6netimini, in\u015fas\u0131n\u0131, ak\u0131ll\u0131 hizmetleri kolayla\u015ft\u0131racak Nesnelerin \u0130nterneti, Bulut Bili\u015fim, B\u00fcy\u00fck Veri ve entegre Co\u011frafi Bilgi Sistemleri gibi yeni nesil bilgi ileti\u015fim teknolojilerinin uyguland\u0131\u011f\u0131 yeni bir kavram ve yeni bir modeldir.\u201d (ISO, 2014)<\/p>\n

\u201cAk\u0131ll\u0131 \u015eehir; Ekosistem varl\u0131klar\u0131na s\u00fcrd\u00fcr\u00fclebilir, m\u00fcreffeh ve kapsay\u0131c\u0131 bir gelecek sunmak i\u00e7in fiziksel, dijital ve insani sistemlerin yap\u0131land\u0131r\u0131lm\u0131\u015f bir \u00e7evre ile etkin entegrasyonudur.\u201d (PAS 180, 2014)<\/p>\n

Ak\u0131ll\u0131 \u015fehirlerin net bir tan\u0131m\u0131 olmamas\u0131na ra\u011fmen ak\u0131ll\u0131 \u015fehir hareketinin ba\u015flang\u0131c\u0131 IBM\u2019nin 2009 y\u0131l\u0131nda yay\u0131mlad\u0131\u011f\u0131 \u201cDaha ak\u0131ll\u0131 \u015fehirlerin vizyonu\u201d ba\u015fl\u0131kl\u0131 rapora dayand\u0131r\u0131l\u0131yor (https:\/\/www-03.ibm.com\/press\/attachments\/IBV_Smarter_Cities_-_Final.pdf). Mosco (2019), IBM\u2019in ak\u0131ll\u0131 \u015fehir hamlesini 2008 ekonomik krizi sonras\u0131nda yeni pazarlar yaratmay\u0131 hedefleyen bir a\u00e7\u0131l\u0131m olarak de\u011ferlendiriyor. Raporda yer alan vaatler ak\u0131ll\u0131 \u015fehir tan\u0131t\u0131mlar\u0131nda h\u00e2l\u00e2 olduk\u00e7a yayg\u0131n: Su\u00e7la m\u00fccadele ve daha sa\u011fl\u0131kl\u0131 ya\u015fam, trafik s\u0131k\u0131\u015f\u0131kl\u0131\u011f\u0131n\u0131 a\u015fmak ve kazalara daha h\u0131zl\u0131 m\u00fcdahale edebilmek, daha y\u00fcksek ba\u011flant\u0131 h\u0131z\u0131, su kaynaklar\u0131n\u0131n kullan\u0131m\u0131nda fark\u0131ndal\u0131\u011f\u0131 art\u0131rmak, t\u00fcketicilerin fiyat sinyallerini daha iyi g\u00f6ndermesini sa\u011flayarak enerji sekt\u00f6r\u00fcndeki pazar performans\u0131n\u0131 art\u0131rmak.<\/p>\n

\"\"
Ak\u0131ll\u0131 \u015fehir hareketinin ba\u015flang\u0131c\u0131 IBM\u2019nin 2009 y\u0131l\u0131nda yay\u0131mlad\u0131\u011f\u0131 \u201cDaha ak\u0131ll\u0131 \u015fehirlerin vizyonu\u201d ba\u015fl\u0131kl\u0131 rapora dayand\u0131r\u0131l\u0131yor.<\/figcaption><\/figure>\n

IBM\u2019ye g\u00f6re ak\u0131ll\u0131 \u015fehirler, birbirine ba\u011fl\u0131 enformasyon kaynaklar\u0131ndan yararlanarak kendi faaliyetlerini daha iyi anl\u0131yor ve kontrol ediyor; s\u0131n\u0131rl\u0131 kaynaklar\u0131 en verimli bi\u00e7imde kullanabiliyor. IBM\u2019nin rakiplerinden Cisco ise enformasyon ve ileti\u015fim teknolojileriyle elde edilecek verimlilik art\u0131\u015f\u0131, maliyet d\u00fc\u015f\u00fc\u015f\u00fc ve ya\u015fam kalitesindeki art\u0131\u015f \u00fczerinde duruyor. \u015eirketlere ve \u015fehirlere ak\u0131ll\u0131 \u015fehir uygulamalar\u0131 \u00fczerine dan\u0131\u015fmanl\u0131k yapan McKinsey 2018 y\u0131l\u0131nda yay\u0131mlad\u0131\u011f\u0131 raporunda ak\u0131ll\u0131l\u0131\u011f\u0131, ak\u0131ll\u0131 \u015fehir teknolojilerinin varl\u0131\u011f\u0131, \u015fehirlerin teknoloji yo\u011fun altyap\u0131lara ne kadar iyi uyum sa\u011flayabildi\u011fi ve \u015fehir sakinlerinin ger\u00e7ek zamanl\u0131 toplu ta\u015f\u0131ma bilgileri ve uzaktan t\u0131bbi te\u015fhis gibi ak\u0131ll\u0131 \u015fehir uygulamalar\u0131n\u0131 ne kadar benimseyebildi\u011fiyle \u00f6l\u00e7\u00fcyor. Ak\u0131ll\u0131 \u015fehirleri, bilgisayar ve ak\u0131ll\u0131 telefon metaforlar\u0131yla a\u00e7\u0131klamay\u0131 deneyenler de var. Siemens, ak\u0131ll\u0131 \u015fehirleri bir a\u00e7\u0131k hava bilgisayar\u0131na benzetiyor. Jenny McGrath de Kansas City\u2019deki ak\u0131ll\u0131 \u015fehir projesini tart\u0131\u015ft\u0131\u011f\u0131 yaz\u0131s\u0131nda ak\u0131ll\u0131 \u015fehri, alg\u0131lay\u0131c\u0131larla donat\u0131lm\u0131\u015f ve uygulamalara ihtiya\u00e7 duyan dev bir ak\u0131ll\u0131 telefona benzetiyor (https:\/\/www.digitaltrends.com\/home\/kansas-city-smart-city-technology\/).<\/p>\n

Teknoloji \u015firketleri, kendi bak\u0131\u015f a\u00e7\u0131lar\u0131na g\u00f6re ak\u0131ll\u0131 \u015fehirleri tan\u0131ml\u0131yorlar. M\u00fcmk\u00fcn oldu\u011funca \u00e7ok veri toplayarak ve bunu \u015fehirleri daha verimli y\u00f6netmek i\u00e7in kullanarak maliyetlerin d\u00fc\u015f\u00fcr\u00fclece\u011fini ve hedeflerin ger\u00e7ekle\u015ftirilebilece\u011fini d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcyorlar. Mosco (2019), ak\u0131ll\u0131 \u015fehirlerde teknolojinin ve verinin \u00f6nemini kabul etmekle beraber bu tan\u0131m ve metaforlardaki basitli\u011fi aldat\u0131c\u0131 buluyor. Hi\u00e7 kimsenin \u015fehrin i\u015fleyi\u015fini daha iyi kavramaya, kontrol etmeye ve daha verimli yapmaya itiraz\u0131 olamaz ama burada kritik soru, bunlar\u0131n neleri hedefledi\u011fidir. Ak\u0131ll\u0131 \u015fehirlerde kullan\u0131lan teknoloji, e\u015fitsizli\u011fi art\u0131rabilece\u011fi gibi tam tersini de yapabilir. Londra, Singapur ve New York ba\u015far\u0131l\u0131 ak\u0131ll\u0131 \u015fehir \u00f6rnekleri olmalar\u0131n\u0131n yan\u0131nda e\u015fitsizli\u011fin de giderek artt\u0131\u011f\u0131 yerlerdir. Cisco, teknoloji yard\u0131m\u0131yla verimlilik art\u0131\u015f\u0131ndan, maliyet d\u00fc\u015f\u00fc\u015f\u00fcnden ve ya\u015fam kalitesi art\u0131\u015f\u0131ndan s\u00f6z ediyor. Ama hangi ama\u00e7 i\u00e7in ve kim i\u00e7in? \u00d6rne\u011fin Singapur ak\u0131ll\u0131 teknolojileri evsiz insanlar\u0131 belirlemek ve sokaklardan uzakla\u015ft\u0131rmak i\u00e7in kullan\u0131yor. San Diego, bir\u00e7ok \u015fehirde oldu\u011fu gibi sokak lambalar\u0131na g\u00f6zetim kameralar\u0131 yerle\u015ftiriyor. San Diego\u2019nun i\u015f orta\u011f\u0131 General Electric (bir\u00e7ok teknoloji \u015firketi gibi) bundan bir yarar sa\u011fl\u0131yor ama ya \u015fehir sakinleri?<\/p>\n

Mosco (2019), bilgisayar ya da ak\u0131ll\u0131 telefon metaforu yerine daha esnek g\u00f6rd\u00fc\u011f\u00fc platform metaforunu tercih ediyor ve \u015fehri sadece bir \u015fey olarak de\u011fil, bir s\u00fcre\u00e7 olarak ele al\u0131yor. Platformlar en genel anlam\u0131yla iki ya da daha fazla kullan\u0131c\u0131n\u0131n etkile\u015fimini sa\u011flayan dijital altyap\u0131lar. Son y\u0131llarda yayg\u0131nla\u015fan platform ekonomileri, m\u00fc\u015fteriler, servis sa\u011flay\u0131c\u0131lar, \u00fcreticiler, tedarik\u00e7iler ve fiziksel nesneler gibi farkl\u0131 tipte kullan\u0131c\u0131lar\u0131 bir araya getiriyorlar.\u00a0 Bilgisayar ve ak\u0131ll\u0131 telefon metaforlar\u0131 yerine ak\u0131ll\u0131 \u015fehirleri, kullan\u0131c\u0131lar\u0131n gereksinimlerini kar\u015f\u0131layan, fiziksel bir alanda yer alan bir platform olarak g\u00f6rmek daha a\u00e7\u0131klay\u0131c\u0131 olabilir.<\/p>\n

Ak\u0131ll\u0131 \u015fehir hareketinin s\u00f6zc\u00fcleri, dikkati \u00f6zellikle yeni teknolojilere \u00e7ekerek ak\u0131ll\u0131 teknolojilerin sokaklar\u0131 daha g\u00fcvenli, havay\u0131 daha temiz, ula\u015f\u0131m\u0131 daha verimli yapaca\u011f\u0131n\u0131 iddia ediyorlar. An\u0131nda ileti\u015fim ve algoritmalar sayesinde insanlara g\u00f6re daha hatas\u0131z ve \u00e7ok daha h\u0131zl\u0131 karar verebilen y\u00f6netim sistemleri geli\u015ftirilebilecek. Ancak bu iddialara kar\u015f\u0131 ak\u0131ll\u0131 \u015fehirlerle beraber g\u00f6zetimin derinle\u015fti\u011fini, \u015fehirlerin y\u00f6netiminin \u00f6zel \u015firketlere devredildi\u011fini, demokrasinin darald\u0131\u011f\u0131n\u0131, bilgisayar korsanlar\u0131n\u0131n sald\u0131r\u0131s\u0131na fazlas\u0131yla a\u00e7\u0131k bir ortam yarat\u0131ld\u0131\u011f\u0131n\u0131, iklim de\u011fi\u015fikli\u011finin h\u0131zland\u0131\u011f\u0131n\u0131 savunanlar da var. Baz\u0131 \u015fehirlerde, toplumsal hareketler \u015firket politikalar\u0131n\u0131n sorgulanmas\u0131n\u0131 sa\u011flayabiliyor ve belediyeleri politikalar\u0131n\u0131 de\u011fi\u015ftirmeye zorlayabiliyor. Fakat bu da ancak kamuoyu, ak\u0131ll\u0131 \u015fehirler ve olas\u0131 sonu\u00e7lar\u0131 hakk\u0131nda bilgilendirilebildi\u011finde; ak\u0131ll\u0131 \u015fehirler, yapay zek\u00e2, nesnelerin interneti, 5G vb teknolojilere indirgenmeden y\u00f6netim sorunsal\u0131 ekseninde ele al\u0131nd\u0131\u011f\u0131nda m\u00fcmk\u00fcn oluyor.<\/p>\n

\u0130nsanlar risklerin fark\u0131na vard\u0131k\u00e7a belediyeler ve \u015firketler de vizyonlar\u0131n\u0131 pazarlarken kulland\u0131klar\u0131 iki sihirli kelimenin (inovasyon ve verimlilik) yan\u0131na bir \u00fc\u00e7\u00fcnc\u00fcs\u00fcn\u00fc, kat\u0131l\u0131mc\u0131l\u0131\u011f\u0131 ekleyerek \u00f6nleyici bir hamle yapma gere\u011fi duyuyorlar. Fakat d\u00fcnyadaki ak\u0131ll\u0131 \u015fehir \u00f6rneklerini inceledi\u011fimizde insanlar\u0131n geleceklerini ilgilendiren politika ve uygulamalara kat\u0131l\u0131m\u0131n\u0131n \u00e7o\u011fu zaman s\u0131n\u0131rl\u0131 bir d\u00fczeyde ger\u00e7ekle\u015fti\u011fini g\u00f6r\u00fcyoruz.<\/p>\n

\"\"
Ak\u0131ll\u0131 \u015fehir hareketinin s\u00f6zc\u00fcleri, dikkati \u00f6zellikle yeni teknolojilere \u00e7ekerek ak\u0131ll\u0131 teknolojilerin sokaklar\u0131 daha g\u00fcvenli, havay\u0131 daha temiz, ula\u015f\u0131m\u0131 daha verimli yapaca\u011f\u0131n\u0131 iddia ediyorlar.<\/figcaption><\/figure>\n

Ak\u0131ll\u0131 \u015fehirleri, farkl\u0131 akt\u00f6rleri (resmi kurumlar, \u015firketler ve yurtta\u015flar) bir araya getiren bir platform olarak ele almak, buralardaki gerilimleri ve g\u00fc\u00e7 ili\u015fkilerini daha a\u00e7\u0131k se\u00e7ik g\u00f6rebilmemize yard\u0131mc\u0131 oluyor. B\u00f6ylece kullan\u0131lan teknolojiler yerine farkl\u0131 \u00e7\u0131kar ve \u00e7at\u0131\u015fmalar\u0131 tart\u0131\u015fabiliyoruz. Bir ak\u0131ll\u0131 \u015fehri y\u00f6netmenin \u00e7e\u015fitli yollar\u0131 olsa da ak\u0131ll\u0131 \u015fehirlerin y\u00f6netiminde \u00fc\u00e7 temel e\u011filimle kar\u015f\u0131 kar\u015f\u0131yay\u0131z. Birinci e\u011filim, ak\u0131ll\u0131 \u015fehirlerin \u015firketlerin (\u00e7o\u011funlukla teknoloji \u015firketlerinin) \u00f6nc\u00fcl\u00fc\u011f\u00fcnde geli\u015ftirilmesi. \u0130kinci e\u011filim, \u00f6zellikle \u00c7in\u2019de oldu\u011fu gibi ak\u0131ll\u0131 \u015fehirlerin yerel, b\u00f6lgesel ve ulusal d\u00fczeydeki resmi kurumlar\u0131n \u00f6nc\u00fcl\u00fc\u011f\u00fcnde geli\u015ftirilmesi ve y\u00f6netilmesi. \u00dc\u00e7\u00fcnc\u00fc e\u011filim ise kamusal alan\u0131, verinin kamusal sahipli\u011fini ve y\u00f6netimini, ak\u0131ll\u0131 \u015fehir geli\u015ftirme s\u00fcrecine tam kat\u0131l\u0131m\u0131 hedefleyen yurtta\u015f odakl\u0131 ak\u0131ll\u0131 \u015fehirler.<\/p>\n

Bu yaz\u0131da, ilk ikisini ele alaca\u011f\u0131m. Yurtta\u015flar\u0131n y\u00f6netimde etkili oldu\u011fu ak\u0131ll\u0131 \u015fehirleri ve bu \u015fehirlerin en \u00f6nemlisi olan Barcelona\u2019y\u0131 ba\u015fka bir yaz\u0131da, daha ayr\u0131nt\u0131l\u0131 tart\u0131\u015fmak istiyorum. Ama \u00f6nce kat\u0131l\u0131m ve kat\u0131l\u0131m d\u00fczeyi hakk\u0131nda netle\u015fmek gerekiyor. \u00c7\u00fcnk\u00fc bazen kat\u0131l\u0131m\u0131 g\u00fc\u00e7lendirdi\u011fini iddia eden uygulamalar ger\u00e7ek kat\u0131l\u0131mc\u0131l\u0131\u011f\u0131 engellemeyi hedefleyen bir strateji de olabiliyor.<\/p>\n

\u201cBen kat\u0131l\u0131yorum, sen kat\u0131l\u0131yorsun, o kat\u0131l\u0131yor, biz kat\u0131l\u0131yoruz, siz kat\u0131l\u0131yorsunuz… Onlar k\u00e2r ediyor.
\n<\/strong>Ba\u015fl\u0131k, Frans\u0131z \u00f6\u011frencilerin 1968 Bahar\u0131\u2019nda ast\u0131klar\u0131 bir afi\u015ften ve g\u00fcn\u00fcm\u00fczdeki ak\u0131ll\u0131 \u015fehir ve belediyecilik tart\u0131\u015fmalar\u0131nda s\u0131k\u00e7a ba\u015fvurulan kat\u0131l\u0131mc\u0131l\u0131k s\u00f6yleminin aldat\u0131c\u0131l\u0131\u011f\u0131n\u0131 \u00f6zetliyor.<\/p>\n

Sherry Arnstein, 1969 y\u0131l\u0131nda yay\u0131mlanan \u201cYurtta\u015f Kat\u0131l\u0131m Merdiveni\u201d adl\u0131 makalesinde yurtta\u015f kat\u0131l\u0131m\u0131n\u0131, \u0131spanak yemeye benzetir: \u0130nsanlar i\u00e7in iyi oldu\u011fundan teoride kimse \u0131spana\u011fa kar\u015f\u0131 de\u011fildir. Y\u00f6netilenlerin y\u00f6netime kat\u0131l\u0131m\u0131 da teoride demokrasinin k\u00f6\u015fe ta\u015flar\u0131ndan biridir ve neredeyse herkesin kuvvetlice alk\u0131\u015flad\u0131\u011f\u0131 bir fikirdir. Fakat bu ilkeyi yoksul siyahlar, Meksikal\u0131 Amerikanlar, Porto Rikolular, K\u0131z\u0131lderililer, Eskimolar ve beyazlar i\u00e7in uygulamaya kalkt\u0131\u011f\u0131n\u0131zda alk\u0131\u015flar zay\u0131flar. Yoksullar, kat\u0131l\u0131m\u0131 g\u00fcc\u00fcn yeniden da\u011f\u0131t\u0131m\u0131 olarak tan\u0131mlamaya \u00e7al\u0131\u015ft\u0131klar\u0131nda kat\u0131l\u0131m ilkesi, \u00e7e\u015fitli \u0131rksal, etnik, ideolojik ve siyasi muhalefetle kar\u015f\u0131 kar\u015f\u0131ya kal\u0131r.<\/p>\n

G\u00fcc\u00fcn yeniden da\u011f\u0131t\u0131m\u0131 olmadan kat\u0131l\u0131m, g\u00fc\u00e7s\u00fczler i\u00e7in bo\u015f ve yarars\u0131z bir s\u00fcre\u00e7tir. Kat\u0131l\u0131m s\u00f6ylemi s\u00fcre\u00e7ten sadece belirli bir kesim yarar sa\u011flayabilecek olmas\u0131na kar\u015f\u0131n g\u00fc\u00e7 sahiplerinin t\u00fcm taraflar\u0131n dikkate al\u0131nd\u0131\u011f\u0131n\u0131 iddia edebilmesine yard\u0131mc\u0131 olur. B\u00f6ylece sadece stat\u00fckoyu devam ettirmek kolayla\u015f\u0131r. Arnstein (1969) kat\u0131l\u0131m\u0131, \u015fu anda siyasi ve ekonomik s\u00fcre\u00e7lerden d\u0131\u015flanan yurtta\u015flar\u0131n gelece\u011fe bilin\u00e7li olarak dahil edilmesini sa\u011flayan g\u00fcc\u00fcn yeniden da\u011f\u0131t\u0131m\u0131 olarak tan\u0131mlar. Bilgilerin nas\u0131l payla\u015f\u0131ld\u0131\u011f\u0131n\u0131, hedeflerin ve politikalar\u0131n nas\u0131l belirlendi\u011fini, vergi kaynaklar\u0131n\u0131n nas\u0131l tahsis edildi\u011fini, programlar\u0131n nas\u0131l i\u015fletildi\u011fini, i\u015flerin ve yard\u0131mlar\u0131n nas\u0131l b\u00f6l\u00fc\u015ft\u00fcr\u00fcld\u00fc\u011f\u00fcn\u00fc belirleyen bir stratejidir.<\/p>\n

Olgular\u0131 siyah ve beyaz diye s\u0131n\u0131fland\u0131rmak \u00e7o\u011fu zaman yan\u0131lt\u0131c\u0131 oluyor. Bu nedenle, yurtta\u015f kat\u0131l\u0131m\u0131n\u0131n varl\u0131\u011f\u0131ndan ve yoklu\u011fundan s\u00f6z etmek yerine kat\u0131l\u0131m\u0131n farkl\u0131 d\u00fczeylerini tart\u0131\u015fmak daha a\u00e7\u0131klay\u0131c\u0131 olabilir. Arnstein (1969), yurtta\u015f kat\u0131l\u0131m\u0131n\u0131 sekiz basamaktan olu\u015fan bir merdiven \u00f6rne\u011fiyle a\u00e7\u0131klamaya \u00e7al\u0131\u015f\u0131r. Arnstein (1969) kat\u0131l\u0131m merdiveninin konuyu basitle\u015ftirdi\u011fini; yoksullar\u0131n ve g\u00fc\u00e7 sahiplerinin homojen bloklar olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 kabul eder. Ama bu benzetme farkl\u0131 kat\u0131l\u0131m\/kat\u0131lamama durumlar\u0131 olabilece\u011fini ve farkl\u0131l\u0131klar\u0131 tart\u0131\u015fabilmeyi kolayla\u015ft\u0131rmaktad\u0131r. Zaaflar\u0131na kar\u015f\u0131n, Arnstein\u2019in (1969) 50 y\u0131l \u00f6nceki federal sosyal programlardan \u00f6rneklerle a\u00e7\u0131klad\u0131\u011f\u0131 kat\u0131l\u0131m merdiveninin g\u00fcn\u00fcm\u00fczdeki kat\u0131l\u0131m\u0131 (ve kat\u0131l\u0131ms\u0131zl\u0131\u011f\u0131) anlamaya yard\u0131mc\u0131 olaca\u011f\u0131n\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcyorum.<\/p>\n

Arnstein\u2019in (1969) kat\u0131l\u0131m merdiveninin ilk iki basama\u011f\u0131nda bir kat\u0131l\u0131m s\u00f6z konusu de\u011fildir. Birinci basamak manip\u00fclasyondur. \u0130nsanlar yurtta\u015f kat\u0131l\u0131m\u0131 ad\u0131na dan\u0131\u015fma kurullar\u0131na yerle\u015ftirilirler. Ama\u00e7 onlar\u0131 e\u011fitmek veya desteklerini sa\u011flamakt\u0131r. Bir bak\u0131ma halkla ili\u015fkiler \u00e7al\u0131\u015fmas\u0131d\u0131r. \u0130kinci basamak, terapi olarak adland\u0131r\u0131l\u0131r. Uzmanlar, yurtta\u015flar\u0131 planlamaya dahil etme maskesi alt\u0131nda vatanda\u015flar\u0131 klinik grup terapisine tabi tutarlar. Bu kat\u0131l\u0131m bi\u00e7iminde yurtta\u015flar kapsaml\u0131 faaliyetlerde bulunurlar, ancak asl\u0131nda yap\u0131lan yurtta\u015flar\u0131n ger\u00e7ek sorunlar\u0131ndan uzakla\u015ft\u0131r\u0131larak daha \u00fcst toplumsal de\u011ferlere uyum sa\u011flamas\u0131na yard\u0131mc\u0131 olmakt\u0131r.<\/p>\n

\u00dc\u00e7\u00fcnc\u00fc basamak, bilgilendirmedir. Bilgilendirme, yurtta\u015f kat\u0131l\u0131m\u0131 i\u00e7in gerekli bir ko\u015ful olmas\u0131na kar\u015f\u0131n burada s\u00f6z konusu olan tek y\u00f6nl\u00fc, y\u00f6netenlerden yurtta\u015flara bir bilgi ak\u0131\u015f\u0131d\u0131r. Yurtta\u015flar\u0131n geri bildirim ya da itiraz hakk\u0131 yoktur. Y\u00f6neticiler, afi\u015flerle ve \u00e7e\u015fitli medya ara\u00e7lar\u0131 ile ve kendi belirledikleri zamanda yurtta\u015flar\u0131 faaliyetleri hakk\u0131nda bilgilendirirler. D\u00f6rd\u00fcnc\u00fc basamak, dan\u0131\u015fmad\u0131r. Bu asl\u0131nda kat\u0131l\u0131m\u0131n \u00fcst basamaklar\u0131 i\u00e7in de gerekli bir ad\u0131md\u0131r. E\u011filim anketleri, mahalle bulu\u015fmalar\u0131 ve halka a\u00e7\u0131k toplant\u0131larla yurtta\u015flara d\u00fc\u015f\u00fcncelerini ifade etme olana\u011f\u0131 verilir. Fakat buradaki temel sorun, yar\u0131m kalan bir giri\u015fim olmas\u0131 ve belirtilen g\u00f6r\u00fc\u015f ve \u00f6neriler do\u011frultusunda gerekli ad\u0131mlar\u0131n at\u0131lmamas\u0131d\u0131r. Be\u015finci basamak olan yat\u0131\u015ft\u0131rmada ise yurtta\u015flara s\u0131n\u0131rl\u0131 bir kat\u0131l\u0131m ve dolay\u0131s\u0131yla etkide bulunabilme olana\u011f\u0131 verilir. G\u00f6stermelik olarak dan\u0131\u015fma kurullar\u0131na ve komisyonlara dahil edilirler. Ama buralarda ya az\u0131nl\u0131k durumundad\u0131rlar ya da son karar bir \u00fcst makam taraf\u0131ndan al\u0131nmaktad\u0131r.<\/p>\n

Arnstein (1969), \u00fc\u00e7\u00fcnc\u00fc, d\u00f6rd\u00fcnc\u00fc ve be\u015finci basamaklardaki kat\u0131l\u0131m\u0131n g\u00f6stermelik oldu\u011funu yazar. Alt\u0131nc\u0131, yedinci ve sekizinci basamaklar ise iktidar\u0131n yurtta\u015fta oldu\u011fu basamaklard\u0131r. Ortakl\u0131k olarak adland\u0131r\u0131lan alt\u0131nc\u0131 basamakta yurtta\u015flar ve iktidar sahipleri aras\u0131ndaki m\u00fczakereler sonucunda iktidar\u0131n payla\u015f\u0131m\u0131 vard\u0131r. Taraflar, ortak politika kurullar\u0131, planlama komiteleri ve anla\u015fmazl\u0131klar\u0131n \u00e7\u00f6z\u00fcm\u00fcne y\u00f6nelik mekanizmalar gibi yap\u0131lar arac\u0131l\u0131\u011f\u0131yla planlama ve karar verme sorumluluklar\u0131n\u0131 payla\u015fmay\u0131 kabul ederler. Bu basamakta, g\u00fc\u00e7 sahiplerinin iktidarlar\u0131ndan g\u00f6n\u00fcll\u00fc olarak vazge\u00e7mesi de\u011fil, \u00f6rg\u00fctl\u00fc bir toplulu\u011fun iktidara ortak olmas\u0131 s\u00f6z konusudur. Yedinci basamak, iktidar\u0131n yetkilerinin halka devredilmesidir. Halk y\u00f6netsel g\u00fc\u00e7 \u00e7o\u011funlu\u011funu elinde bulundurur ve y\u00f6netenler yetkilerini halka devrederler. Sekizinci ve son basamak ise yurtta\u015f denetimidir. Bu basamakta halk her \u015feyin denetim yetkisine sahiptir.<\/p>\n

\"\"
Verimlilik ve g\u00fcven s\u00f6ylemlerinin aksine ak\u0131ll\u0131 \u015fehirlerle beraber g\u00f6zetimin derinle\u015fti\u011fini, \u015fehirlerin y\u00f6netiminin \u00f6zel \u015firketlere devredildi\u011fini, demokrasinin darald\u0131\u011f\u0131n\u0131 savunanlar da var.<\/figcaption><\/figure>\n

\u015eirketler ve h\u00fck\u00fcmetler taraf\u0131ndan y\u00f6netilen ak\u0131ll\u0131 \u015fehir \u00f6rneklerini inceledi\u011fimizde yurtta\u015f kat\u0131l\u0131m\u0131n\u0131n ya hi\u00e7 olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 ya da g\u00f6stermelik oldu\u011funu g\u00f6r\u00fcyoruz. Daha da k\u00f6t\u00fcs\u00fc Eric Schmidt, Jeff Bezos, Mark Zuckerberg, Elon Musk, Peter Thiel, Bill Gates gibileri \u015fehirlerin y\u0131llard\u0131r se\u00e7ilmi\u015f resmi g\u00f6revliler taraf\u0131ndan y\u00f6netilmi\u015f olmas\u0131n\u0131n bunun b\u00f6yle devam edece\u011fi anlam\u0131na gelmedi\u011fini d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcyorlar. Pazar\u0131n, \u015fehirlerin kar\u015f\u0131 kar\u015f\u0131ya oldu\u011fu zorluklar\u0131n \u00fcstesinden gelmede kamu sekt\u00f6r\u00fcn\u00fcn y\u0131llanm\u0131\u015f b\u00fcrokrasilerinden daha ba\u015far\u0131l\u0131 olaca\u011f\u0131n\u0131 \u00f6ne s\u00fcr\u00fcyorlar. \u015eehirlerin y\u00f6netiminin \u015firketlere devredilmesi y\u0131llard\u0131r devam eden \u00f6zelle\u015ftirme ve kurals\u0131zla\u015ft\u0131rma politikalar\u0131n\u0131n mant\u0131ksal sonucu; \u015fimdi iyi ya da k\u00f6t\u00fc i\u015fleyen \u015fehir y\u00f6netimleri de devre d\u0131\u015f\u0131 b\u0131rak\u0131lmak isteniyor. Ak\u0131ll\u0131 \u015fehirler, maliyeti y\u00fcksek, orta ve uzun vadede \u00e7e\u015fitli riskler i\u00e7eren projeler. Buna kar\u015f\u0131n a\u015fa\u011f\u0131daki \u015firket ve h\u00fck\u00fcmet uygulamalar\u0131nda g\u00f6rece\u011fimiz gibi yurtta\u015flar\u0131n kendi gelecekleri hakk\u0131nda s\u00f6z, yetki ve karar hakk\u0131na sahip olamad\u0131\u011f\u0131 ger\u00e7e\u011fiyle kar\u015f\u0131 kar\u015f\u0131yay\u0131z.<\/p>\n

Eski \u015fehirleri ak\u0131lland\u0131rmak ya da yeni \u015fehirler kurmak
\n<\/strong>Her ak\u0131ll\u0131 \u015fehir plan\u0131 kendine \u00f6zg\u00fc olsa da iki temel yakla\u015f\u0131m var. Birinci yakla\u015f\u0131m, var olan bir \u015fehrin altyap\u0131s\u0131n\u0131 yeni ula\u015f\u0131m, enerji ve ileti\u015fim a\u011flar\u0131 yaratan yeni internet teknolojileri (bulut bili\u015fim, b\u00fcy\u00fck veri, nesnelerin interneti ve 5G) ile yeniden in\u015fa etmek. \u0130kinci yakla\u015f\u0131m ise yeni bir \u015fehir in\u015fa etmek. Bunun yan\u0131nda pilot teknolojilerin denendi\u011fi \u015fehirler de var.<\/p>\n

Ak\u0131ll\u0131 \u015fehirler ger\u00e7ekten de IBM\u2019nin hedefledi\u011fi gibi teknoloji \u015firketleri i\u00e7in yeni bir pazar oldu. \u015eehirlerini ak\u0131lland\u0131rmak isteyen belediye y\u00f6netimlerine donan\u0131m, yaz\u0131l\u0131m ve dan\u0131\u015fmanl\u0131k satt\u0131lar; onlarla beraber ak\u0131ll\u0131 \u015fehirler in\u015fa ettiler. Teknoloji \u015firketleri \u015fehir y\u00f6netimlerini merkezi izleme ve karar alma tesisleri i\u00e7in ikna etmeye \u00e7al\u0131\u015ft\u0131lar. Bunda ilk ba\u015far\u0131l\u0131 olan, 2010 y\u0131l\u0131n\u0131n sonunda Rio de Janeiro\u2019da, Rio Operasyon Merkezi\u2019ni kuran IBM\u2019di. Merkez, ba\u015fl\u0131ca birimlerdeki (polis ve itfaiye gibi) geli\u015fmelerin yan\u0131nda \u015fehirdeki \u00e7e\u015fitli olaylar\u0131 (hava durumu, elektrik, su, \u00e7\u00f6plerin toplanmas\u0131 vb) tek bir yerden izleyebiliyordu. Herhangi bir kamu arac\u0131n\u0131n nerede oldu\u011fu bilinebiliyordu.<\/p>\n

\"\"
Ak\u0131ll\u0131 \u015fehirler, \u015fehirler i\u00e7in fazlas\u0131yla maliyetli ve teknoloji \u015firketleri i\u00e7in k\u00e2rl\u0131 bir i\u015f. \u015eehir y\u00f6netimleri, \u015firketlerle farkl\u0131 ortakl\u0131klar kuruyor. Yurtta\u015flar\u0131n kat\u0131l\u0131ms\u0131zl\u0131\u011f\u0131n\u0131n \u00f6tesinde \u015firketler se\u00e7ilmi\u015f y\u00f6neticilerin de yerini alabiliyor.<\/figcaption><\/figure>\n

Ancak Merkez\u2019in faaliyetleri \u015feffaf de\u011fildi ve t\u00fcm \u015fehre yay\u0131lan bu kameralar\u0131n konu\u015fland\u0131r\u0131lmas\u0131nda yurtta\u015f kat\u0131l\u0131m\u0131 s\u00f6z konusu de\u011fildi. Merkez, 2014 D\u00fcnya Kupas\u0131 ve 2016 Olimpiyatlar\u0131\u2019ndaki protestolar\u0131 izlemek i\u00e7in kullan\u0131ld\u0131. Belediye Ba\u015fkan\u0131, yapt\u0131\u011f\u0131 bir konu\u015fmada her bir k\u00f6\u015fenin 7 g\u00fcn 24 saat izlendi\u011fini \u00f6v\u00fcnerek anlat\u0131yordu. Fakat ak\u0131ll\u0131 \u015fehir teknolojilerinin, e\u015fitsizlik, yoksullu\u011fun y\u00f6neti\u015fimi veya \u015fehrin planlanmas\u0131 i\u00e7in kullan\u0131lmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 vurgulayan ele\u015ftiriler de vard\u0131. Siemens de Singapur\u2019da \u015eehir Kabini ad\u0131 verilen bir merkez in\u015fa etti. Ba\u015fka \u015fehirlerde de benzer giri\u015fimler oldu ancak g\u00f6zetim ve merkezile\u015fmeden duyulan kayg\u0131lar \u00f6rg\u00fctlendi\u011finde belediyeler ve \u015firketler projelerini rafa kald\u0131rmak zorunda kald\u0131lar.<\/p>\n

\u015eirketler, \u015fehir y\u00f6netimlerine do\u011frudan teknoloji satman\u0131n yan\u0131nda ak\u0131ll\u0131 \u015fehirlere farkl\u0131 stratejilerle eklemleniyorlar. Amazon, Seattle\u2019\u0131 tamamen otomatikle\u015ftirilmi\u015f Amazon Go d\u00fckk\u00e2nlar\u0131 gibi yenilikleri test edebilece\u011fi bir teknoloji laboratuvar\u0131 olarak g\u00f6r\u00fcyor.<\/p>\n

Google, 2015 y\u0131l\u0131nda Sidewalk Labs adl\u0131 birimini kurduktan sonra \u015fehirlerin yeniden yap\u0131land\u0131r\u0131lmas\u0131nda daha aktif roller \u00fcstlenmeye ba\u015flad\u0131. Ancak ellerine bir \u015fehir teslim edildi\u011finde ne yapabilece\u011fini t\u00fcm d\u00fcnyaya g\u00f6stermek isteyen Google\u2019\u0131n hayali, Toronto\u2019yla yap\u0131lan anla\u015fma sonras\u0131 ger\u00e7ek oldu. Art\u0131k s\u00fcr\u00fcc\u00fcs\u00fcz ara\u00e7lar, uyarlanabilen trafik \u015feritleri ve lambalar\u0131, ses ve kirlili\u011fin izlenmesi, dronlarla teslimat, kar\u0131n eritildi\u011fi \u0131s\u0131t\u0131lm\u0131\u015f bisiklet yollar\u0131 gibi yenilikleri deneyebilirler.<\/p>\n

Ak\u0131ll\u0131 \u015fehirler, \u015fehirler i\u00e7in fazlas\u0131yla maliyetli ve teknoloji \u015firketleri i\u00e7in k\u00e2rl\u0131 bir i\u015f. \u015eehir y\u00f6netimleri, \u015firketlerle farkl\u0131 ortakl\u0131klar kuruyor. Yurtta\u015flar\u0131n kat\u0131l\u0131ms\u0131zl\u0131\u011f\u0131n\u0131n \u00f6tesinde \u015firketler se\u00e7ilmi\u015f y\u00f6neticilerin de yerini alabiliyor. Ama daha ilginci elde ettikleri alanlarda s\u0131f\u0131rdan \u015fehirler kurmay\u0131 deneyen giri\u015fimciler.<\/p>\n

Facebok, Menlo Park\u2019taki genel merkezinin yan\u0131ndaki Willow Village semtinde 1500 apartman dairesinin yan\u0131nda d\u00fckk\u00e2nlar, okullar, parklar ve bir k\u00fclt\u00fcr merkezi i\u00e7eren bir kasaba in\u015fa ediyor. Genel merkezin yak\u0131n\u0131nda ya\u015fayan \u00e7al\u0131\u015fanlar bu apartmanlar\u0131n ilk sakinleri olacak.<\/p>\n

\"\"
Facebok, Menlo Park\u2019taki genel merkezinin yan\u0131ndaki Willow Village semtinde 1500 apartman dairesinin yan\u0131nda d\u00fckk\u00e2nlar, okullar, parklar ve bir k\u00fclt\u00fcr merkezi i\u00e7eren bir kasaba in\u015fa ediyor.<\/figcaption><\/figure>\n

Elon Musk\u2019\u0131n Tesla\u2019s\u0131n\u0131n Avustralya\u2019da in\u015fa etti\u011fi YarraBend, Tesla bataryalardan, Tesla g\u00fcne\u015f enerjisinden, Tesla ta\u015f\u0131mac\u0131l\u0131ktan ve Tesla \u015farj istasyonlar\u0131ndan yararlanacak. Tesla ve ortaklar\u0131na g\u00f6re YarraBend sakinleri tipik bir yerle\u015fim yerinden % 80 daha az \u00e7\u00f6p \u00fcretecek ve % 43 daha az su t\u00fcketecek. Fakat i\u00e7erdi\u011fi t\u00fcm ileri teknoloji uygulamalar\u0131na ra\u011fmen 80 y\u0131ll\u0131k bir k\u00e2\u011f\u0131t fabrikas\u0131n\u0131n neden oldu\u011fu asbest kirlili\u011fi YarraBend\u2019in i\u015fini zorla\u015ft\u0131r\u0131yor. YarraBend\u2019i geli\u015ftirenler araziyi sat\u0131n ald\u0131klar\u0131nda asbestten haberdar olduklar\u0131n\u0131 ama kirlili\u011fin kapsam\u0131 ve onu temizlemenin maliyetinden haberdar olmad\u0131klar\u0131n\u0131 iddia ediyorlar. \u015eehri geli\u015ftirenlerle araziyi satan \u015firket aras\u0131ndaki dava devam ediyor.<\/p>\n

Bill Gates\u2019in ad\u0131 ise Arizona \u00e7\u00f6l\u00fcndeki Belmont\u2019ta in\u015fa edilen bir ak\u0131ll\u0131 \u015fehir ile beraber an\u0131l\u0131yor. Gates\u2019in s\u00fcrecin ne kadar i\u00e7inde oldu\u011fu tam bilinmiyor. \u015eehir yakla\u015f\u0131k 140 km2<\/sup> bir alanda in\u015fa edilecek ve % 10\u2019u ticari faaliyetlere, % 1\u2019i de kamu okullar\u0131na ayr\u0131lacak. \u015eehirde 80000 evin olmas\u0131 ve 200000 ki\u015fin ya\u015famas\u0131 planlan\u0131yor. Ama su kayna\u011f\u0131 hakk\u0131nda sorun ya\u015f\u0131yorlar.<\/p>\n

Blockchains LCC, blokzincirinin hayat\u0131n her alan\u0131nda oldu\u011fu, s\u0131f\u0131rdan bir \u015fehir in\u015fa ediyor. \u015eehir yapay zek\u00e2, nanoteknoloji ve 3B yaz\u0131c\u0131lar ile bir teknoloji cenneti olacak. Kuzey Nevada \u00e7\u00f6l\u00fcnde, 283 km2<\/sup>\u2019lik alanda in\u015fa edilecek \u015fehirde evler, apartmanlar, okullar, \u00fcniversite yerle\u015fkesi ve hatta bir banka olacak. \u015eirketin sahibi Jeffrey Berns, bankalardan pek haz etmeyen birisi ve kendi ba\u015f\u0131na blokzinciri teknolojisine dayanan bir banka in\u015fa etmek istiyor. Suyun nereden gelece\u011fi yine belirsiz.<\/p>\n

Bir i\u015f geli\u015ftirme merkezi olan Y Combinator\u2019\u0131n arkas\u0131nda oldu\u011fu Yeni \u015eehirler \u0130nisiyatifi ise \u00e7\u0131lg\u0131n projelerle aras\u0131na mesafe koymaya \u00e7al\u0131\u015f\u0131yor ve mevcut yasal k\u0131s\u0131tlamalar\u0131 g\u00f6z \u00f6n\u00fcne alarak m\u00fcmk\u00fcn olan en iyi \u015fehri tasarlamaya \u00e7al\u0131\u015ft\u0131\u011f\u0131n\u0131 \u00f6ne s\u00fcr\u00fcyor. Y Combinator, herhangi bir yer belirtmiyor fakat kriterlerine uyan yerlere yat\u0131r\u0131m yapaca\u011f\u0131n\u0131 s\u00f6yl\u00fcyor. Y Combinator, bir\u00e7ok ak\u0131ll\u0131 \u015fehir projesinde hi\u00e7 g\u00fcndeme gelmeyen baz\u0131 sorular\u0131 soruyor:<\/p>\n

– \u015eehri ne i\u00e7in optimum hale getirmeliyiz?
\n– Bir \u015fehrin verimlili\u011fini nas\u0131l \u00f6l\u00e7meliyiz?
\n– Hangi de\u011ferleri \u015fehir k\u00fclt\u00fcr\u00fcne yerle\u015ftirmeli veya yerle\u015ftirmemeli?
\n– \u015eehirler daha fazla insan\u0131n mutlu olmas\u0131na ve potansiyellerine ula\u015fmas\u0131na nas\u0131l yard\u0131mc\u0131 olabilir?
\n– \u00c7e\u015fitli insanlar \u015fehirde ya\u015famaya ve \u00e7al\u0131\u015fmaya nas\u0131l te\u015fvik edilebilir?
\n– Yurtta\u015flar y\u00f6netime nas\u0131l rol g\u00f6stermeli ve kat\u0131lmal\u0131?
\n– Bir \u015fehrin s\u00fcrekli geli\u015fti\u011finden ve her zaman de\u011fi\u015fime a\u00e7\u0131k oldu\u011fundan nas\u0131l emin olabiliriz?
\n– Konutlar\u0131 nas\u0131l ekonomik hale getirebiliriz?
\n– Bir \u015fehirdeki ara\u00e7lar i\u00e7in do\u011fru rol nedir?
\n– Daha ya\u015fanabilir yerler yaratmak i\u00e7in kamusal ve \u00f6zel alanlar\u0131 nas\u0131l d\u00fczenleyebiliriz?
\n– \u015eehirleraras\u0131 h\u0131zl\u0131 ula\u015f\u0131m\u0131 nas\u0131l uygun fiyatl\u0131 hale getirebiliriz?
\n– Kolay anla\u015f\u0131l\u0131r ve kapsaml\u0131 kural ve d\u00fczenlemeleri nas\u0131l yapabiliriz?
\n– Yeni \u015fehrin \u00e7evredeki topluluk \u00fczerinde ne gibi etkileri olacak?<\/p>\n

Belki do\u011fru sorular, ama Mosco\u2019nun (2019) endi\u015fesine hak vermemek elde de\u011fil: Startup<\/strong> mant\u0131\u011f\u0131yla bir \u015fehir kurulabilir mi?<\/p>\n

H\u00fck\u00fcmetlerin y\u00f6netti\u011fi ak\u0131ll\u0131 \u015fehirler
\n<\/strong>\u00c7in, ak\u0131ll\u0131 \u015fehir teknolojilerini kullanan, eski \u015fehirlerini yenileyen, s\u0131f\u0131rdan yeni \u015fehirler yaratan \u00fclkelerin ba\u015f\u0131nda geliyor. \u00c7in\u2019in ak\u0131ll\u0131 \u015fehirleri sosyal kredi notu gibi g\u00f6zetim uygulamalar\u0131 ile g\u00fcndeme gelmesine ra\u011fmen Bat\u0131\u2019daki \u00f6rneklerine g\u00f6re daha planl\u0131 ilerliyor. Ama \u00c7in\u2019e ge\u00e7meden k\u0131saca Singapur\u2019a bakmakta yarar var.<\/p>\n

Singapur, merkezi ulusal h\u00fck\u00fcmetin kontrol\u00fcnde ak\u0131ll\u0131 \u015fehirler yaratmak isteyen \u00fclkeler i\u00e7in bir model sa\u011fl\u0131yor. Singapur \u00f6zellikle \u00c7in ve Hindistan\u2019daki ak\u0131ll\u0131 \u015fehir projelerini etkiledi. Dubai\u2019yi bir ak\u0131ll\u0131 \u015fehir yapmak isteyen Birle\u015fik Arap Emirlikleri\u2019ne \u00f6rnek oldu. Altyap\u0131y\u0131 ve insanlar\u0131 izlemeyi hedefleyen bir ak\u0131ll\u0131 \u015fehir giri\u015fimini 2014 y\u0131l\u0131nda ba\u015flatan ve daha en ba\u015f\u0131ndan g\u00f6zetim g\u00fcd\u00fcs\u00fcyle yola \u00e7\u0131kan Singapur, kendi yurtta\u015flar\u0131 ve \u00fclkeye gelen ziyaret\u00e7iler hakk\u0131nda toplad\u0131\u011f\u0131 verinin kullan\u0131m\u0131 ve y\u00f6netimi \u00fczerine yo\u011funla\u015ft\u0131. K\u0131sa s\u00fcrede soka\u011fa \u00e7\u00f6p atanlar\u0131n belirlenip cezaland\u0131r\u0131ld\u0131\u011f\u0131 ve evsizlere s\u0131f\u0131r tolerans g\u00f6sterilen bir \u015fehir haline geldi. 2016\u2019da \u015firketlerle bir anla\u015fma yaparak hemen hemen her yeri alg\u0131lay\u0131c\u0131larla donatt\u0131. B\u00f6ylece kamusal alanlardan al\u0131\u015fveri\u015f merkezlerine kadar \u015fehri izlemek, \u00fclkede kay\u0131tl\u0131 her bir arac\u0131n hareketini takip etmek olanakl\u0131 hale geldi. Ayr\u0131ca halka a\u00e7\u0131k huzurevleri gibi yerler de yo\u011fun olarak izleniyor ve s\u00fcrekli g\u00f6zetim sayesinde herhangi bir olumsuz durumda aileler h\u0131zla haberdar ediliyor.<\/p>\n

\"\"
Singapur, merkezi ulusal h\u00fck\u00fcmetin kontrol\u00fcnde ak\u0131ll\u0131 \u015fehirler yaratmak isteyen \u00fclkeler i\u00e7in bir model sa\u011fl\u0131yor.<\/figcaption><\/figure>\n

Veriler, Sanal Singapur ad\u0131 verilen \u00e7evrimi\u00e7i bir platformda toplan\u0131yor ve h\u00fck\u00fcmet bu platform sayesinde ger\u00e7ek zamanl\u0131 olarak \u00fclkenin gidi\u015fat\u0131 hakk\u0131nda genel ve \u00f6zel bilgilere eri\u015febiliyor. Veri yard\u0131m\u0131yla geli\u015ftirilen algoritmalar h\u00fck\u00fcmete salg\u0131nlar\u0131n yay\u0131l\u0131\u015f\u0131 ve kalabal\u0131klar\u0131n bir ter\u00f6rist sald\u0131r\u0131ya nas\u0131l tepki verebilece\u011fi hakk\u0131nda kestirimlerde bulunabilmesine; h\u00fck\u00fcmetin insanlar\u0131 belirli davran\u0131\u015flara y\u00f6nlendirebilmesi i\u00e7in d\u00fcrtmesine yard\u0131mc\u0131 oluyor. Siemens\u2019in geli\u015ftirdi\u011fi \u015eehir Kabini ad\u0131 verilen merkezi operasyon birimi \u00e7evrimi\u00e7i karar almay\u0131 h\u0131zland\u0131r\u0131yor.<\/p>\n

Singapur, t\u00fcm bunlar\u0131 kamuoyunun g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fcn\u00fc almadan ve verinin kullan\u0131m\u0131 hakk\u0131nda herhangi bir s\u0131n\u0131rlama olmadan yapt\u0131. Kararlar merkezi olarak ve kamuoyunun bilgisi olmadan al\u0131n\u0131yor. Devlet kurumlar\u0131, ba\u015fta ula\u015f\u0131m, ileti\u015fim ve bar\u0131nma altyap\u0131s\u0131 (n\u00fcfusun % 80\u2019i devlet konutlar\u0131nda ya\u015f\u0131yor) olmak \u00fczere g\u00fcndelik hayat\u0131 bir\u00e7ok a\u00e7\u0131dan kontrol ediyor. Fakat Mosco\u2019nun (2019) vurgulad\u0131\u011f\u0131 gibi Singapur, g\u00fc\u00e7l\u00fc merkezi y\u00f6netimler taraf\u0131ndan y\u00f6nlendirilen ak\u0131ll\u0131 \u015fehir projelerinin risklerini de ortaya koyuyor. Temiz sokaklar\u0131n, az su\u00e7un, verimli ula\u015f\u0131m\u0131n, geni\u015f bant ileti\u015fimin ve evsizlerin daha az g\u00f6r\u00fcn\u00fcr olmas\u0131n\u0131n bir bedeli var. Yurtta\u015flar bu bedeli \u015fimdiye kadar g\u00f6r\u00fclmemi\u015f bir d\u00fczeyde olan ve hayat\u0131n her alan\u0131n\u0131 y\u00f6neten, y\u00f6nlendiren ve metala\u015ft\u0131ran g\u00f6zetimle \u00f6d\u00fcyorlar. Ayr\u0131ca bilgisayar korsanlar\u0131n\u0131n d\u00fczenli sald\u0131r\u0131lar\u0131na kar\u015f\u0131 haz\u0131rl\u0131kl\u0131 olmalar\u0131 gerekiyor.<\/p>\n

\u00c7in
\n<\/strong>5,6 milyon n\u00fcfusa sahip bir \u015fehir devleti olan Singapur\u2019un kar\u015f\u0131 kar\u015f\u0131ya oldu\u011fu sorunlar 1,4 milyarl\u0131k \u00c7in\u2019de devasa boyutlara ula\u015fmas\u0131na ra\u011fmen ak\u0131ll\u0131 \u015fehirler, \u00c7in h\u00fck\u00fcmetinin politikalar\u0131nda merkezi bir yere sahip. D\u00fcnyada planlama veya geli\u015ftirme a\u015famas\u0131nda olan yakla\u015f\u0131k 1000 ak\u0131ll\u0131 \u015fehir projesi var ve bunlar\u0131n yar\u0131s\u0131 \u00c7in\u2019de. \u00c7in\u2019in ak\u0131ll\u0131 \u015fehir stratejisi 2011\u2019de, 12. Be\u015f Y\u0131ll\u0131k Plan\u2019da yer ald\u0131 ve 2011-2013 y\u0131l\u0131ndaki planda \u015eanghay\u2019\u0131n ak\u0131ll\u0131 \u015fehre d\u00f6n\u00fc\u015ft\u00fcr\u00fclmesine karar verildi. \u015eangay gibi eski \u015fehirlerin yan\u0131nda s\u0131f\u0131rdan kurulan ak\u0131ll\u0131 \u015fehirler de var.<\/p>\n

\u015eanghay, kent sakinleri i\u00e7in \u00e7o\u011fu devlet hizmetine eri\u015fimi birle\u015ftiren ve kolayla\u015ft\u0131ran bulut tabanl\u0131 bir platform olan Citizen Cloud\u2019a ev sahipli\u011fi yap\u0131yor. 2017 y\u0131l\u0131 sonu verilerine g\u00f6re \u015eanghay sakinlerinin \u00fc\u00e7te biri bu platformu kullanm\u0131\u015f. \u015eehirde Huawei ile birlikte geli\u015ftirilen ve s\u00fcr\u00fcc\u00fclerin mevcut park yerlerini bulmas\u0131n\u0131 kolayla\u015ft\u0131ran bir uygulama kullan\u0131l\u0131yor. Kamera ve alg\u0131lay\u0131c\u0131lardan toplanan veri, yeni enformasyon ara\u00e7lar\u0131 geli\u015ftirebilmeleri i\u00e7in \u015firketlerle de payla\u015f\u0131l\u0131yor.<\/p>\n

Pekin, Guangzhou, Xi\u2019an ve Hangzhou gibi eski \u015fehirlerde de \u00e7e\u015fitli ak\u0131ll\u0131 \u015fehir uygulamalar\u0131 var. Pekin\u2019de bilet veya kart almaks\u0131z\u0131n toplu ula\u015f\u0131m ara\u00e7lar\u0131n\u0131 kullanabilmeyi sa\u011flayan bir mobil uygulama kullan\u0131l\u0131yor. 11.000\u2019i startup olmak \u00fczere 140.000 teknoloji \u015firketine ev sahipli\u011fi yapan Guangzhou, i\u015f inovasyonunun ak\u0131ll\u0131 \u015fehri olarak g\u00f6r\u00fcl\u00fcyor. Guangzhou\u2019da \u00f6zellikle sa\u011fl\u0131k sistemleri \u00f6n planda. Guangzhou\u2019daki b\u00fcy\u00fck hastaneler, vatanda\u015flar\u0131n randevu alabilecekleri, \u00fccret \u00f6deyebilecekleri ve di\u011fer sa\u011fl\u0131k hizmetlerine eri\u015febilecekleri bir uygulamaya sahipler. Yeni internet teknolojilerinden yararlanan Xi\u2019an, k\u0131rdan \u015fehre g\u00f6\u00e7\u00fcn kayd\u0131n\u0131 tutuyor ve kamu hizmeti programlar\u0131 geli\u015ftiriyor. Hangzhou, \u00c7in\u2019in Amazon\u2019u Alibaba ile birlikte \u00e7al\u0131\u015f\u0131yor. \u015eehirdeki alg\u0131lay\u0131c\u0131lar ve g\u00f6zetim kameralar\u0131n\u0131n yard\u0131m\u0131yla, yol ko\u015fullar\u0131 hakk\u0131nda ger\u00e7ek zamanl\u0131 veri toplan\u0131yor ve veriler, \u015fehirdeki b\u00fcy\u00fck kav\u015faklarda trafik sinyallerini kontrol eden bir yapay zek\u00e2 merkezine iletiliyor.<\/p>\n

\"\"
\u00c7in, ak\u0131ll\u0131 \u015fehir teknolojilerini kullanan, eski \u015fehirlerini yenileyen, s\u0131f\u0131rdan yeni \u015fehirler yaratan \u00fclkelerin ba\u015f\u0131nda geliyor.<\/figcaption><\/figure>\n

\u00c7in\u2019in Ning\u015fia Hui \u00d6zerk B\u00f6lgesi\u2019nin merkezi olan Yinchuan, di\u011fer \u015fehirlere g\u00f6re daha k\u00fc\u00e7\u00fck olmas\u0131na ra\u011fmen daha \u00e7ok ilgi \u00e7eken bir \u015fehir. \u015eehir n\u00fcfusunun \u00fc\u00e7te biri M\u00fcsl\u00fcman Hui\u2019lerden olu\u015fuyor. Baz\u0131lar\u0131 h\u00fck\u00fcmetin Yinchuan\u2019a yapt\u0131\u011f\u0131 yat\u0131r\u0131m\u0131 di\u011fer az\u0131nl\u0131klara g\u00f6re daha uysal olan bir az\u0131nl\u0131\u011f\u0131 desteklemesiyle ili\u015fkilendiriyor. Yinchuan, ziyaret\u00e7ileri selamlayan ve y\u00f6nlendiren hologramlardan \u015fehrin d\u00f6rt bir yan\u0131nda bulunan g\u00fcne\u015f enerjili \u00e7\u00f6p kutular\u0131na kadar tam bir teknoloji cenneti. Bu teknolojiler i\u00e7inde en \u00e7ok konu\u015fulan ise y\u00fcz tan\u0131ma teknolojisi. Yinchuan\u2019da y\u00fcz\u00fcn\u00fcz kredi kart\u0131, otob\u00fcs bileti ve baz\u0131 binalara girebilmeyi sa\u011flayan giri\u015f kart\u0131 yerine ge\u00e7iyor. Yinchuan, g\u00f6zetim uygulamalar\u0131 nedeniyle s\u0131k\u00e7a ele\u015ftirilmesine ra\u011fmen h\u00fck\u00fcmet bu ele\u015ftirileri pek umursam\u0131yor, tam tersine her f\u0131rsatta bu \u015fehri sergilemekten gurur duyuyor.<\/p>\n

\u00c7in, s\u0131f\u0131rdan tamamen ak\u0131ll\u0131 \u015fehir in\u015fa etmede de di\u011fer \u00fclkelerin \u00e7ok ilerisinde. Genellikle h\u00fck\u00fcmet ve b\u00fcy\u00fck teknoloji firmalar\u0131n\u0131n i\u015fbirli\u011fiyle altyap\u0131da (\u00f6zellikle de ta\u015f\u0131mac\u0131l\u0131k ve ileti\u015fimde), politika ve g\u00fcvenlikte verimlili\u011fi hedefleyen planlar geli\u015ftiriliyor. Ancak \u00c7in\u2019in Xiong\u2019an\u2019da oldu\u011fu gibi farkl\u0131 giri\u015fimleri de var. H\u00fck\u00fcmet Xiong\u2019an\u2019\u0131n yaln\u0131z ak\u0131ll\u0131 de\u011fil, ye\u015fil bir \u015fehir olmas\u0131 i\u00e7in de \u00e7aba g\u00f6steriyor. \u015eehrin d\u00fc\u015f\u00fck karbon ekonomisi i\u00e7in bir model olmas\u0131 bekleniyor.<\/p>\n

Ba\u015fka yerlerde de Xiong\u2019an benzeri giri\u015fimler var: Songdo (G\u00fcney Kore), Masdar City (Birle\u015fik Arap Emirlikleri), PlanIT Vadisi (Portekiz). Bu yerler ba\u015far\u0131 ve ba\u015far\u0131s\u0131zl\u0131klar\u0131yla gelecek i\u00e7in bir laboratuvar olma \u00f6zelli\u011fine de sahipler. \u00d6rne\u011fin Songdo da yeni internet teknolojileriyle donat\u0131lm\u0131\u015f. \u00c7\u00f6p kamyonlar\u0131na gerek kalmadan \u00e7\u00f6pler toplan\u0131yor ve elektri\u011fe d\u00f6n\u00fc\u015ft\u00fcr\u00fcl\u00fcyor. \u015eehirdeki alg\u0131lay\u0131c\u0131lar trafi\u011fi d\u00fczenliyor ve herkesin \u00e7evrimi\u00e7i e\u011fitime eri\u015fim hakk\u0131 var. Fakat projenin uzamas\u0131, ger\u00e7ek metropollerden uzak olmas\u0131, \u00e7ok pahal\u0131 ve fazla ar\u0131nd\u0131r\u0131lm\u0131\u015f bir b\u00f6lge olmas\u0131 Songdo\u2019yu bir hayalet kasabaya d\u00f6n\u00fc\u015ft\u00fcrm\u00fc\u015f.<\/p>\n

\u00c7in, Xiong\u2019an\u2019da bu sorunlar\u0131 a\u015fmak i\u00e7in buran\u0131n \u00f6zel \u015firketler i\u00e7in bir inovasyon merkezi ve Pekin\u2019in emrinde bir h\u00fck\u00fcmet merkezi olmas\u0131 i\u00e7in \u00e7aba g\u00f6steriyor. Biyoteknoloji ve tar\u0131m end\u00fcstrileri i\u00e7in ye\u015fil ara\u015ft\u0131rma, geli\u015ftirme ve \u00fcretim konusunda uzmanla\u015fma hedefleniyor. Ayr\u0131ca merkezi h\u00fck\u00fcmetin idari faaliyetlerine de ev sahipli\u011fi yaparak hava kirlili\u011fi ve b\u00fcrokrasiyle bo\u011fu\u015fan Pekin\u2019in y\u00fck\u00fcn\u00fc azaltmas\u0131 bekleniyor. \u00c7inli planc\u0131lar\u0131n Songdo\u2019dan ald\u0131\u011f\u0131 en \u00f6nemli ders, Xiong\u2019an\u2019\u0131n uzun erimli bir plan olarak de\u011ferlendirilmesinin \u00f6nemli oldu\u011fu. Xiong\u2019an, yava\u015f geli\u015fen ve tam potansiyeline 2035\u2019te eri\u015fmesi planlanan bir proje olarak y\u00fcr\u00fct\u00fcl\u00fcyor. Xiong\u2019an, giderek daha \u00f6nemli hale gelen iklim de\u011fi\u015fikli\u011fi i\u00e7in de bir model olacak. Mosco\u2019nun (2019) vurgulad\u0131\u011f\u0131 gibi \u00e7evre duyarl\u0131l\u0131\u011f\u0131 ak\u0131ll\u0131 \u015fehir projelerinde s\u0131k\u00e7a g\u00f6rd\u00fc\u011f\u00fcm\u00fcz gibi basit bir halkla ili\u015fkiler stratejisi de\u011fil. Merkezi h\u00fck\u00fcmet, iklim de\u011fi\u015fikli\u011fi, y\u00fckselen denizler ve \u015eangay gibi baz\u0131 k\u0131y\u0131 \u015fehirlerinin su bask\u0131n\u0131 riski alt\u0131nda olmas\u0131n\u0131 ciddiye al\u0131yor.<\/p>\n

Mosco (2019), ak\u0131ll\u0131 \u015fehirlere yap\u0131lan b\u00fcy\u00fck yat\u0131r\u0131m\u0131n \u00c7in\u2019in bir tar\u0131m toplumundan, \u00f6nce sanayi, sonras\u0131nda da enformasyon toplumuna ge\u00e7i\u015f stratejisi ba\u011flam\u0131nda ele al\u0131nmas\u0131 gerekti\u011fini belirtiyor. Bu ge\u00e7i\u015f i\u00e7in altyap\u0131ya b\u00fcy\u00fck yat\u0131r\u0131mlar\u0131n yap\u0131lmas\u0131 \u015fart. Ak\u0131ll\u0131 \u015fehirler sunduklar\u0131 yeni i\u015f ve ya\u015fam bi\u00e7imi olanaklar\u0131 ile insanlar\u0131n ilgisini \u00e7ekiyor. Bu da \u00c7in h\u00fck\u00fcmetinin dijital sekt\u00f6rdeki \u015firketleri desteklemek ve kontrol etmek, toplumu ileri teknolojilerle y\u00f6netmek\/izlemek gibi tart\u0131\u015fmal\u0131 politikalar\u0131n\u0131 me\u015frula\u015ft\u0131rmas\u0131na yard\u0131mc\u0131 oluyor.<\/p>\n

Alibaba, Ping An, Tencent ve Huawei, \u00c7in\u2019deki ak\u0131ll\u0131 \u015fehir projelerinin \u00f6nemli bile\u015fenleri. \u00c7in h\u00fck\u00fcmetinin, yabanc\u0131 \u015firketlerin faaliyetlerini s\u0131n\u0131rland\u0131rmas\u0131 \u00c7inli \u015firketlerin i\u015fini kolayla\u015ft\u0131r\u0131yor. Amazon\u2019un yerini Alibaba, Google\u2019\u0131n yerini Baidu, Facebook yerini Tencent, Uber\u2019in yerini Didi Chuxing dolduruyor. \u00c7in h\u00fck\u00fcmetinin \u015firketlerle ili\u015fkisi her zaman p\u00fcr\u00fczs\u00fcz olmasa da h\u00fck\u00fcmetin ileri teknolojinin geli\u015ftirilmesinde tart\u0131\u015fmas\u0131z bir otoritesi var. \u00d6rne\u011fin, \u00c7in\u2019in ak\u0131ll\u0131 \u015fehir uygulamalar\u0131n\u0131 desteklemesinin arkas\u0131ndaki en b\u00fcy\u00fck g\u00fcd\u00fclerden biri buralardan elde edece\u011fi devasa miktarda ki\u015fisel ve kurumsal veri. H\u00fck\u00fcmet, foto\u011fraflar\u0131, videolar\u0131 ve metinleri d\u00fc\u015f\u00fck \u00fccretlerle \u00e7al\u0131\u015ft\u0131rd\u0131\u011f\u0131 insanlara etiketlettirerek yapay zek\u00e2 end\u00fcstrisine (s\u00fcr\u00fcc\u00fcs\u00fcz arabalar, y\u00fcz tan\u0131ma sistemleri ve algoritmik karar alma sistemlerinin geli\u015ftirilebilmesi i\u00e7in) \u00f6nemli bir kaynak sa\u011fl\u0131yor.<\/p>\n

\u00c7in ayr\u0131ca yurtta\u015flar\u0131n\u0131n davran\u0131\u015flar\u0131n\u0131 izlemek ve d\u00fczenlemek i\u00e7in dijital ara\u00e7lar geli\u015ftiriyor. Bunlardan en dikkat \u00e7ekeni ise Bat\u0131\u2019daki finansal kredi notunu \u00f6rnek alan sosyal kredi notu sistemi. Sosyal kredi notu sistemi, yurtta\u015flar\u0131n dijital ayak izlerinden besleniyor ve \u015fehir ak\u0131lland\u0131k\u00e7a ya\u015fam\u0131n kay\u0131t alt\u0131na al\u0131nan oran\u0131 da art\u0131yor. Ki\u015finin k\u0131rm\u0131z\u0131 \u0131\u015f\u0131kta ge\u00e7mesi, bir kredi \u00f6demesini aksatmas\u0131, h\u00fck\u00fcmeti ele\u015ftiren bir posta atmas\u0131 kredi notunu d\u00fc\u015f\u00fcr\u00fcyor ve baz\u0131 resmi hizmetlerden (ehliyet, pasaport yenilemek gibi) yararlanabilme \u015fans\u0131n\u0131 azalt\u0131yor. Tam tersine, yurtseverli\u011fi g\u00f6sterme veya yasalar\u0131 ihlal edenleri bildirme gibi h\u00fck\u00fcmetin ho\u015funa gidecek davran\u0131\u015flar sosyal kredi notunu y\u00fckseltiyor. Ki\u015finin vize almas\u0131n\u0131 ya da \u00e7ocu\u011funu iyi bir okula kayd\u0131n\u0131 yapt\u0131rabilmesini kolayla\u015ft\u0131r\u0131yor. Ancak 1,4 milyarl\u0131k \u00c7in\u2019den elde edilen b\u00fcy\u00fck verinin analizinde kar\u015f\u0131la\u015f\u0131lan sorunlar nedeniyle \u00c7in\u2019in sosyal kredi notu uygulamas\u0131 yava\u015f ilerliyor; daha \u00e7ok ak\u0131ll\u0131 \u015fehirlerde denemeler yap\u0131l\u0131yor.<\/p>\n

Mosco (2019), \u00c7in\u2019in teknoloji destekli g\u00f6zetiminin Bat\u0131\u2019n\u0131n \u00e7ok ilerisinde oldu\u011funu iddia etmenin abart\u0131l\u0131 ve Silikon vadisi \u015firketlerinin uygulamalar\u0131n\u0131 hafife almak olaca\u011f\u0131n\u0131 yaz\u0131yor. Silikon Vadisi\u2019nin g\u00f6zetim kapitalizmi, \u00c7in\u2019in sosyal kredi notu sisteminin temelini olu\u015fturuyor. Ak\u0131ll\u0131 \u015fehir s\u00f6ylemi, karma\u015f\u0131k bir toplumu daha verimli y\u00f6netmenin bir yolu olarak me\u015frula\u015ft\u0131r\u0131l\u0131yor. Artan g\u00f6zetim uygulamalar\u0131 i\u00e7in de ayn\u0131 \u015feyi s\u00f6yleyebiliriz.<\/p>\n

Hindistan<\/strong>
\nHerhangi bir h\u00fck\u00fcmet, \u00c7in\u2019in ba\u015far\u0131s\u0131n\u0131 tekrar edebilir mi? Hindistan bunu tart\u0131\u015fmak i\u00e7in iyi bir \u00f6rnek olabilir. Hindistan bir zamanlar Bat\u0131\u2019daki \u00e7a\u011fr\u0131 merkezlerinin ta\u015feronla\u015ft\u0131r\u0131ld\u0131\u011f\u0131, BT de\u011fer zincirinin altlar\u0131nda yer alan bir \u00fclkeydi. Ancak son y\u0131llarda yaz\u0131l\u0131m sekt\u00f6r\u00fcndeki ba\u015far\u0131lar\u0131 Hindistan\u2019\u0131 BT de\u011fer zincirinde yukar\u0131lara ta\u015f\u0131d\u0131. Sekt\u00f6rdeki i\u015fg\u00fcc\u00fc maliyetlerinin Bat\u0131 \u00fclkelerine g\u00f6re daha d\u00fc\u015f\u00fck olmas\u0131 Hindistan\u2019\u0131n Bat\u0131 \u00fclkeleriyle rekabet edebilmesini sa\u011fl\u0131yor. Hindistan h\u00fck\u00fcmeti, 2015 y\u0131l\u0131nda 100 ak\u0131ll\u0131 \u015fehir yaratmay\u0131 ve 500 \u015fehri de yenilemeyi planlarken en \u00e7ok nitelikli i\u015fg\u00fcc\u00fcne g\u00fcveniyordu.<\/p>\n

Fakat Hindistan\u2019\u0131n \u00c7in\u2019e g\u00f6re en b\u00fcy\u00fck dezavantaj\u0131 h\u00fck\u00fcmetin \u00c7in\u2019deki kadar g\u00fc\u00e7l\u00fc ve rakipsiz olmamas\u0131. \u00d6rne\u011fin, ak\u0131ll\u0131 \u015fehirler kapsam\u0131nda y\u00fcr\u00fct\u00fclen projelerden biri olan Aadhaar\u2019\u0131n 1,3 milyar yurtta\u015f\u0131n ki\u015fisel bilgilerini ve foto\u011fraf\u0131n\u0131 buluta y\u00fcklemek istemesi b\u00fcy\u00fck bir muhalefetle kar\u015f\u0131la\u015ft\u0131. Aadhaar, yurtta\u015flar\u0131n indirimli g\u0131da gibi devlet yard\u0131mlar\u0131n\u0131 almalar\u0131na yard\u0131mc\u0131 olacakt\u0131. D\u00fckk\u00e2nlar, ki\u015finin parmak izini tarayarak Aadhaar \u00fczerinden bir do\u011frulama yapacakt\u0131. Fakat mahremiyet ve sistemin bilgisayar korsanlar\u0131n\u0131n sald\u0131r\u0131s\u0131na u\u011frama potansiyeli b\u00fcy\u00fck protestolara neden oldu.<\/p>\n

Ayr\u0131ca parlamentonun daha az merkezi olmas\u0131 ve merkezi y\u00f6netimle \u015fehir y\u00f6netimleri aras\u0131ndaki politik tart\u0131\u015fmalar ak\u0131ll\u0131 \u015fehir projelerini olumsuz etkiledi. Baz\u0131 yerlerde ise \u015fehir sakinlerinin itirazlar\u0131na ra\u011fmen y\u00fcr\u00fct\u00fclen \u00e7al\u0131\u015fmalar vard\u0131. Bunlardan biri de Bhopal\u2019di. 2-3 Aral\u0131k 1984\u2019te, Union Carbide adl\u0131 \u015firketin tesislerindeki gaz s\u0131z\u0131nt\u0131s\u0131ndan 500.000 Bhopalli etkilenmi\u015f, binlercesi \u00f6lm\u00fc\u015ft\u00fc. Do\u011fal olarak Bhopal halk\u0131 Bat\u0131l\u0131 \u015firketlere g\u00fcvenmiyordu; ak\u0131ll\u0131 \u015fehir projesinin yine bir Bat\u0131l\u0131 \u015firketle (Hewlett Packard) beraber y\u00fcr\u00fct\u00fclecek olmas\u0131 tepkilere neden oldu. Alg\u0131lay\u0131c\u0131lar veri toplayacak, algoritmalarla i\u015fler daha verimli y\u00fcr\u00fct\u00fclecek ve maliyetler d\u00fc\u015fecekti. Fakat \u015fehir ak\u0131llan\u0131rken, d\u00fc\u015f\u00fck gelirli b\u00f6lgeler ak\u0131ll\u0131 mahallelere yer a\u00e7mak i\u00e7in y\u0131k\u0131ld\u0131; yoksullar\u0131n gitti\u011fi 11 okul ortadan kald\u0131r\u0131ld\u0131\u011f\u0131 i\u00e7in okula devam azald\u0131. Verimlilik ad\u0131na \u015fehrin y\u00f6netimi yerel, se\u00e7ilmi\u015f y\u00f6neticiler yerine Bhopal Ak\u0131ll\u0131 \u015eehir Geli\u015ftirme Kurulu\u015fu adl\u0131 \u00f6zel bir birime devredildi.<\/p>\n

\"\"
Hindistan\u2019da ak\u0131ll\u0131 \u015fehirler kapsam\u0131nda y\u00fcr\u00fct\u00fclen projelerden biri olan Aadhaar\u2019\u0131n 1,3 milyar yurtta\u015f\u0131n ki\u015fisel bilgilerini ve foto\u011fraf\u0131n\u0131 buluta y\u00fcklemek istemesi b\u00fcy\u00fck bir muhalefetle kar\u015f\u0131la\u015fm\u0131\u015ft\u0131.<\/figcaption><\/figure>\n

Hindistan\u2019daki ak\u0131ll\u0131 \u015fehir projeleri \u00c7in\u2019dekiler kadar iddial\u0131 de\u011fildi ve bunun i\u00e7in ayr\u0131lan para daha azd\u0131. Ama sorun paradan \u00e7ok planlamadan kaynaklan\u0131yordu. Alt s\u0131n\u0131flar\u0131n ihtiya\u00e7lar\u0131n\u0131 g\u00f6z \u00f6n\u00fcnde bulundurarak dikkatli bir planlama yap\u0131lamad\u0131\u011f\u0131ndan \u00e7o\u011funlukla \u00fcst s\u0131n\u0131flar\u0131n \u00e7\u0131karlar\u0131na hizmet eden \u00e7al\u0131\u015fmalar yap\u0131ld\u0131 ve bu da var olan e\u015fitsizlikleri art\u0131rd\u0131. Belirli hedefler, proje teslim tarihleri ve de\u011ferlendirme i\u00e7in planlar yoktu. \u015eehirlere CCTV kameralar yerle\u015ftirmek ve g\u00fcne\u015f enerjili sokak lambalar\u0131 kullanmak bir \u015fehri ak\u0131ll\u0131 yapmaya yetmiyordu. Yoksullar yerlerinden edilirken buralarda in\u015fa edilen yerlere zenginler ta\u015f\u0131nd\u0131lar.<\/p>\n

\u00c7in, Hindistan\u2019a g\u00f6re \u00e7ok daha ba\u015far\u0131l\u0131. Ak\u0131ll\u0131 \u015fehirler i\u00e7in daha \u00e7ok yat\u0131r\u0131m yap\u0131l\u0131yor ve \u00e7ok say\u0131da ba\u015far\u0131 \u00f6yk\u00fcs\u00fc var. Fakat \u015funu da ak\u0131ldan \u00e7\u0131karmamak laz\u0131m: \u00c7in\u2019de Hindistan\u2019da oldu\u011fu gibi ak\u0131ll\u0131 \u015fehir \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131n\u0131n karanl\u0131k y\u00f6nlerini kamuoyuna iletebilecek bir bas\u0131n yok. O y\u00fczden \u00c7in\u2019in karanl\u0131k taraflar\u0131n\u0131 bilemiyoruz. Hindistan\u2019\u0131n \u00f6nemli \u015firketlerinden olan ve \u00fclkenin BT\u2019deki ba\u015far\u0131s\u0131nda \u00f6nemli bir yere sahip olan Tata Grup, ak\u0131ll\u0131 \u015fehirler hakk\u0131nda haz\u0131rlad\u0131\u011f\u0131 bir raporda ak\u0131ll\u0131 \u015fehir projelerindeki ba\u015far\u0131s\u0131zl\u0131klar\u0131 ele al\u0131rken kat\u0131l\u0131mc\u0131l\u0131k sorununa i\u015faret ediyor; insanlara yap\u0131lan sunumlar\u0131n teknik i\u00e7eriklerle dolu oldu\u011funu, insanlar\u0131n kendi ihtiya\u00e7lar\u0131n\u0131 ve taleplerini ifade edebilme \u015fans\u0131n\u0131 bulamad\u0131klar\u0131n\u0131 belirtiyor. Alibaba ve Baidu\u2019nun \u00c7in h\u00fck\u00fcmetinin politikalar\u0131n\u0131 b\u00f6yle alenen ele\u015ftirebilmesi ve \u00c7in h\u00fck\u00fcmetinin de kendini bu ele\u015ftirilere yan\u0131t vermek zorunda hissetmesi pek kolay de\u011fil.<\/p>\n

***<\/strong><\/p>\n

\u015eirketler taraf\u0131ndan veya onlar\u0131n inisiyatifinde geli\u015ftirilen ak\u0131ll\u0131 \u015fehir platformlar\u0131nda, g\u00fc\u00e7l\u00fc \u015firketler, k\u0131sa d\u00f6nemli kazan\u00e7lar i\u00e7in y\u00f6netimi k\u0131smen veya tamamen \u015firketlere devreden belediye y\u00f6netimleri var. \u015eirketlerin, s\u0131f\u0131rdan kurduklar\u0131 ya da kurmak istedikleri ak\u0131ll\u0131 \u015fehirlerin gelecekleri belirsiz.<\/p>\n

H\u00fck\u00fcmetler taraf\u0131ndan y\u00f6netilen ak\u0131ll\u0131 \u015fehir platformlar\u0131nda g\u00fc\u00e7l\u00fc h\u00fck\u00fcmetler ve onlar\u0131n i\u015fbirli\u011fi yapt\u0131\u011f\u0131 \u015firketler var. Ama Hindistan \u00f6rne\u011finin g\u00f6sterdi\u011fi gibi uzun vadeli planlar ve planlar\u0131 uygulamada kararl\u0131 bir h\u00fck\u00fcmet olmad\u0131\u011f\u0131 s\u00fcrece bu tip ak\u0131ll\u0131 \u015fehir projelerinin ba\u015far\u0131l\u0131 olmas\u0131 zor.<\/p>\n

Mosco\u2019nun (2019) \u00fczerinde durdu\u011fu gibi ak\u0131ll\u0131 \u015fehir projeleri, \u00e7o\u011funlukla yard\u0131ma en az ihtiyac\u0131 olanlara yard\u0131mc\u0131 oluyor. Ula\u015f\u0131m a\u011flar\u0131n\u0131 iyile\u015ftirmek, \u00e7\u00f6p toplamay\u0131 otomatikle\u015ftirmek, trafi\u011fi daha ak\u0131ll\u0131 bi\u00e7imde y\u00f6netmek ve 5G kablosuz a\u011flar yaratmak \u015fehirleri daha verimli yapabilir. Ama toplumun dezavantajl\u0131 kesimlerinin de bu uygulamalara eri\u015febilmesi gerekiyor. 5G\u2019nin onu nas\u0131l kullanaca\u011f\u0131n\u0131 bilmeyenler ya da tamamen otomatikle\u015ftirilmi\u015f, kasiyersiz marketlerin burada harcayacak paras\u0131 olmayanlar i\u00e7in ne gibi bir \u00f6nemi olabilir? Bir ak\u0131ll\u0131 \u015fehir, engellilerin hizmetlere eri\u015fimini kolayla\u015ft\u0131rmal\u0131, yoksullar i\u00e7in daha ucuz ula\u015f\u0131m ve besleyici g\u0131dalara eri\u015fim sa\u011flamal\u0131.<\/p>\n

\"\"
Vincent Mosco\u2019ya g\u00f6re kimsenin \u015fehrin i\u015fleyi\u015fini daha iyi kavramaya, kontrol etmeye ve daha verimli yapmaya itiraz\u0131 olamaz ama burada kritik soru, bunlar\u0131n neleri hedefledi\u011fidir.<\/figcaption><\/figure>\n

Amac\u0131 sadece k\u00e2r olan birinci se\u00e7ene\u011fin engellilerin, yoksullar\u0131n ve toplumun dezavantajl\u0131 di\u011fer kesimlerinin ihtiya\u00e7lar\u0131n\u0131 g\u00f6z \u00f6n\u00fcnde bulundurmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 ve bulunduramayaca\u011f\u0131n\u0131 tahmin etmek zor de\u011fil. Kimi zaman Toronto\u2019da oldu\u011fu gibi yurtta\u015flar kat\u0131l\u0131m olanaklar\u0131n\u0131 zorlasa da kat\u0131l\u0131m olanaklar\u0131 s\u0131n\u0131rl\u0131. \u0130kinci se\u00e7enek, \u00c7in\u2019de oldu\u011fu gibi, halk\u0131n ihtiya\u00e7lar\u0131na kar\u015f\u0131 daha duyarl\u0131 fakat buradaki g\u00f6zetim ve denetim uygulamalar\u0131 insanlar\u0131 kayg\u0131land\u0131r\u0131yor.<\/p>\n

Ancak bu iki se\u00e7ene\u011fe mecbur de\u011filiz. Demokratik y\u00f6neti\u015fim ve yurtta\u015flar\u0131n ihtiya\u00e7lar\u0131 \u00fczerine kurulu ak\u0131ll\u0131 \u015fehirler in\u015fa etmek m\u00fcmk\u00fcn. Kararlarda kat\u0131l\u0131mc\u0131l\u0131\u011f\u0131, toplumsal e\u015fitli\u011fi, kamusal kurumlar\u0131n ve alanlar\u0131n korunmas\u0131n\u0131 ve geni\u015fletilmesini hedefleyen ak\u0131ll\u0131 \u015fehirler in\u015fa edilebilir. Ba\u015fta Barcelona olmak \u00fczerinde d\u00fcnyan\u0131n farkl\u0131 yerlerinde, yurtta\u015flar\u0131n y\u00f6netti\u011fi ak\u0131ll\u0131 \u015fehirler var. Sonraki yaz\u0131larda bu \u015fehirleri tart\u0131\u015faca\u011f\u0131m.<\/p>\n

KAYNAKLAR<\/strong><\/p>\n

– Arnstein, S. R. (1969). A ladder of citizen participation. Journal of the American Institute of planners, 35(4), 216-224.<\/p>\n

– Mosco, V. (2019). The smart city in a digital world. Emerald Publishing Limited.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

\u015eirketler taraf\u0131ndan veya onlar\u0131n inisiyatifinde geli\u015ftirilen ak\u0131ll\u0131 \u015fehir platformlar\u0131nda, g\u00fc\u00e7l\u00fc \u015firketler, k\u0131sa d\u00f6nemli kazan\u00e7lar i\u00e7in y\u00f6netimi k\u0131smen veya tamamen \u015firketlere devreden belediye y\u00f6netimleri var. \u015eirketlerin, s\u0131f\u0131rdan kurduklar\u0131 ya da kurmak istedikleri ak\u0131ll\u0131 \u015fehirlerin gelecekleri belirsiz. H\u00fck\u00fcmetler taraf\u0131ndan y\u00f6netilen ak\u0131ll\u0131 \u015fehir platformlar\u0131nda g\u00fc\u00e7l\u00fc h\u00fck\u00fcmetler ve onlar\u0131n i\u015fbirli\u011fi yapt\u0131\u011f\u0131 \u015firketler var. \u00c7in bu konuda ba\u015f\u0131 \u00e7ekiyor. Ak\u0131ll\u0131 […]<\/p>\n","protected":false},"author":276,"featured_media":41132,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_acf_changed":false,"footnotes":""},"categories":[5947],"tags":[5859,4300],"class_list":["post-41131","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-olaganustu-nisan-sayisi","tag-akilli-sehirler","tag-bilisim-dunyasindan"],"acf":[],"aioseo_notices":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/41131","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/users\/276"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=41131"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/41131\/revisions"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media\/41132"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=41131"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=41131"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=41131"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}