{"id":41183,"date":"2020-04-01T14:26:40","date_gmt":"2020-04-01T11:26:40","guid":{"rendered":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/?p=41183"},"modified":"2020-04-02T15:59:37","modified_gmt":"2020-04-02T12:59:37","slug":"dunyadaki-en-buyuk-tur-yokolusunda-once-kara-hayvanlari-mi-yok-oldu","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/2020\/04\/01\/dunyadaki-en-buyuk-tur-yokolusunda-once-kara-hayvanlari-mi-yok-oldu","title":{"rendered":"D\u00fcnyadaki en b\u00fcy\u00fck kitlesel yokolu\u015f s\u0131ras\u0131nda \u00f6nce kara hayvanlar\u0131 m\u0131 yok oldu?"},"content":{"rendered":"

Paleontologlar Permiyen d\u00f6nemin sonunda ger\u00e7ekle\u015fen kitlesel yokolu\u015fun \u00f6nce ve sonras\u0131na ait kara fosillerinin hangi tarihten kald\u0131\u011f\u0131n\u0131 inceleyerek Pangea’n\u0131n par\u00e7alanmas\u0131ndan sonra g\u00fcneyde kalan Gondwana par\u00e7as\u0131nda ger\u00e7ekle\u015fen karasal yokolu\u015fun daha iyi belgelenen denizel yokolu\u015fla e\u015f zamanl\u0131 olarak ger\u00e7ekle\u015fti\u011fini varsay\u0131yorlard\u0131; ancak yeni bir \u00e7al\u0131\u015fma, Gondwana fosilleri i\u00e7in net tarihler sunuyor ve 252 milyon y\u0131l \u00f6nce deniz canl\u0131lar\u0131n\u0131n h\u0131zl\u0131 bir \u015fekilde yok olmas\u0131ndan da gerilere, belki de 400.000 y\u0131ll\u0131k bir yok olma d\u00f6nemine i\u015faret ediyor.<\/p>\n

G\u00fcney Amerika ve Avustralya\u2019da yeniden incelen fosil yataklar\u0131 \u00fczerinde ya\u015f tayini yapan biliminsanlar\u0131, 252 milyon y\u0131l \u00f6nceki Permiyen d\u00f6nemin sonunda ger\u00e7ekle\u015fen kitlesel yokolu\u015fun kara ve denizde farkl\u0131 zamanlarda etkili oldu\u011funu ortaya \u00e7\u0131kard\u0131. Bu kitlesel yokolu\u015f, ya\u015fayan canl\u0131lar\u0131n en b\u00fcy\u00fck yokolu\u015flar\u0131ndan birine tekab\u00fcl ediyor.<\/p>\n

\u00c7al\u0131\u015fma, ekosistem de\u011fi\u015fikliklerinin karada oldu\u011fundan y\u00fcz binlerce y\u0131l \u00f6nce denizde ba\u015flad\u0131\u011f\u0131n\u0131 ve sonunda karada ya\u015fayan canl\u0131lar\u0131n y\u00fczde 70’inin \u00f6l\u00fcm\u00fcne neden oldu\u011funu ortaya koyuyor. Okyanusta ya\u015fayan canl\u0131 t\u00fcrlerinin yakla\u015f\u0131k y\u00fczde 95’inin yok olmas\u0131yla sonu\u00e7lanan deniz canl\u0131lar\u0131n\u0131n soyunun t\u00fckenmesi durumu on binlerce y\u0131l i\u00e7inde ger\u00e7ekle\u015fmi\u015f olabilir.<\/p>\n

\u00c7o\u011fu biliminsan\u0131, \u015fu anda Sibirya dedi\u011fimiz yerde bir milyon y\u0131ll\u0131k s\u00fcre boyunca meydana gelen bir dizi volkanik patlaman\u0131n Permiyen d\u00f6nemin sonunda ger\u00e7ekle\u015fen kitlesel yokolu\u015fun nedeni oldu\u011funu d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcr. Kaliforniya \u00dcniversitesi\u2019nde \u00e7al\u0131\u015fan paleobotanik bilimci Do\u00e7. Dr. Cindy Looy, \u201c\u00c7o\u011fu insan, karadaki yokolu\u015fun denizdeki ile e\u015f zamanl\u0131 olarak her iki yar\u0131mk\u00fcrede birlikte ger\u00e7ekle\u015fti\u011fini d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcyordu\u201d dedi ve s\u00f6zlerine \u015f\u00f6yle devam etti: \u201cKuzey ve G\u00fcney yar\u0131mk\u00fcrelerde b\u00fcy\u00fck de\u011fi\u015fikliklerin e\u015f zamanl\u0131 olmamas\u0131, t\u00fcrlerin yokolu\u015funa neden olan durum i\u00e7in hipotezler \u00fcretme \u00fczerine b\u00fcy\u00fck bir etkiye sahip.\u201d<\/p>\n

Okyanustaki canl\u0131 t\u00fcrlerinin yok olmas\u0131 karadaki yokolu\u015fla ba\u015fl\u0131 ba\u015f\u0131na ayn\u0131 nedene veya mekanizmaya sahip olmak zorunda de\u011fildir.<\/p>\n

Looy’un laboratuvar\u0131nda \u00e7al\u0131\u015fanlar, D\u00fcnya’n\u0131n koruyucu ozon tabakas\u0131n\u0131n \u00e7\u00f6kmesinin bitki t\u00fcrlerini \u0131\u015f\u0131nlara maruz b\u0131rakarak onlar\u0131 yok edip etmedi\u011fini belirlemek i\u00e7in canl\u0131 bitkiler \u00fczerinde deneyler yapt\u0131. \u0130klim de\u011fi\u015fimi, atmosferdeki karbondioksit art\u0131\u015f\u0131 ve okyanus asitle\u015fmesinde art\u0131\u015f gibi di\u011fer k\u00fcresel de\u011fi\u015fiklikler de Permiyen d\u00f6neminin sonu, Triyas’\u0131n ba\u015flang\u0131c\u0131na do\u011fru meydana geldi ve y\u00fcksek ihtimalle bu yokolu\u015fa katk\u0131da bulundu.<\/p>\n

Karada son omurgal\u0131 Permiyen neslinin t\u00fckeni\u015fi en iyi \u015fekilde bug\u00fcn Antarktika, Afrika, G\u00fcney Amerika ve Avustralya olarak bildi\u011fimiz k\u0131talara ayr\u0131lan ve Pangea olarak bilinen s\u00fcper k\u0131tan\u0131n g\u00fcney yar\u0131s\u0131na denk gelen Godwana b\u00f6lgesinde kaydedildi. G\u00fcney Afrika\u2019daki Karoo Havzas\u0131\u2019nda b\u00fcy\u00fck otoburlar\u0131n veya bitki yiyenlerin pop\u00fclasyonlar\u0131, Daptocephalus toplulu\u011fundan Lystrosaurus toplulu\u011funa kayd\u0131 ve bu topluluklar\u0131n soyu ise art\u0131k t\u00fckenmi\u015f durumda.<\/p>\n

\"\"Okyanusta soyu t\u00fckenen canl\u0131 t\u00fcrleri en iyi Kuzey Yar\u0131mk\u00fcre’de, \u00f6zellikle de \u00c7in’den elde edilen fosiller taraf\u0131ndan belgelenmektedir. Permiyen d\u00f6nem sonu yokolu\u015f belki de en iyi trilobitlerin yok olmas\u0131yla ili\u015fkilidir. Looy\u2019un da dahil oldu\u011fu biliminsanlar\u0131ndan olu\u015fan uluslararas\u0131 bir ekip, karasal yokolu\u015fa ait daha net bir tarihe ula\u015fabilmek i\u00e7in Karoo Havzas\u0131’ndaki iyi korunmu\u015f volkanik k\u00fcl yata\u011f\u0131nda zirkon kristallerinin uranyum kur\u015fun tarihlemesini ger\u00e7ekle\u015ftirdi. Ayr\u0131ca kamp\u00fcs\u00fcn Paleontoloji M\u00fczesi’nde a\u00e7\u0131k tohumlu bitki ve paleobotanikten sorumlu m\u00fcd\u00fcr olan Looy ve Jepson Herbaria eski toprak katmanlar\u0131n\u0131n birka\u00e7 metre \u00fczerindeki tortular\u0131n Glossopteris poleninden yoksun oldu\u011fu do\u011frulad\u0131. Bu da ge\u00e7 Permiyen d\u00f6neminde Gondwana floras\u0131na egemen olan e\u011frelti otlar\u0131 benzeri canl\u0131lar\u0131n soylar\u0131n\u0131n bahsedilen zamanlarda t\u00fckenmi\u015f oldu\u011fu anlam\u0131na geliyor.<\/p>\n

252,24 milyon ya\u015f\u0131ndaki zirkonlar, bir di\u011fer ad\u0131yla volkanlar i\u00e7inde y\u00fckselen magmada olu\u015fan ve patlamalar s\u0131ras\u0131nda atmosfere yay\u0131lan mikroskopik silikat kristalleri, \u00c7in’de teyit edilen Permiyen-Triyas (P-T) s\u0131n\u0131r\u0131 i\u00e7in elde edilen tarihten 300.000 y\u0131l daha eski. Bu, G\u00fcney Afrika’da P-T s\u0131n\u0131r\u0131n\u0131 olu\u015fturdu\u011fu varsay\u0131lan tortu tabakas\u0131n\u0131n asl\u0131nda en az 300.000 y\u0131ldan da eski oldu\u011fu g\u00f6stermektedir.<\/p>\n

Benzer \u015fekilde, Ocak ay\u0131nda Christopher Fielding ve Lincoln’daki Nebraska \u00dcniversitesi’ndeki meslekta\u015flar\u0131 taraf\u0131ndan yay\u0131nlanan \u00e7al\u0131\u015fmaya g\u00f6re, Avustralya’da ilk bitki soyunun t\u00fckeni\u015fini belgeleyen katmanlar\u0131n hemen \u00fczerindeki bir k\u00fcl yata\u011f\u0131ndan al\u0131nan \u00f6rnekler, benzer \u015fekilde beklenenden neredeyse 400.000 y\u0131l daha eskiydi.<\/p>\n

\"\"Looy, “Karoo Havzas\u0131 i\u00e7in Permiyen d\u00f6nemin sonundaki yokolu\u015flar\u0131n tipik \u00f6rne\u011fini g\u00f6sterir; ancak yak\u0131n zamana kadar buradaki yokolu\u015flar\u0131n tarihi belli de\u011fildi” dedi. “Yeni zirkon kay\u0131tlar\u0131, Lystrosaurus b\u00f6lgesinin taban\u0131n\u0131n Avustralya’daki \u00f6rne\u011fe benzer \u015fekilde birka\u00e7 y\u00fcz bin y\u0131ll\u0131k oldu\u011funu ve deniz canl\u0131lar\u0131n\u0131n yokolu\u015fundan da eskilere dayand\u0131\u011f\u0131n\u0131 g\u00f6steriyor. Bu ise Gondwana’da bulunan bitki ve hayvan t\u00fcrlerindeki azal\u0131\u015f\u0131n Kuzey Yar\u0131mk\u00fcre\u2019deki deniz canl\u0131lar\u0131n\u0131n kitlesel yokolu\u015fuyla paralel olmad\u0131\u011f\u0131 anlam\u0131na gelir: “Birka\u00e7 y\u0131ld\u0131r, denizdeki kitlesel yokolu\u015fun aksine, karadaki ya\u015fam\u0131n bozulmas\u0131n\u0131n Triyas D\u00f6nemi’ne kadar s\u00fcrd\u00fc\u011f\u00fcn\u00fc biliyoruz; ancak karadaki yokolu\u015fun denizdekinden \u00f6nce ba\u015flamas\u0131 beklenmedik bir ger\u00e7ekti.”<\/p>\n

Looy ve meslekta\u015flar\u0131 \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131nda Changhsingian (Permiyen d\u00f6neminin sonlar\u0131) ve muhtemelen erken Triyas d\u00f6nemi s\u0131ras\u0131nda karasal ekosistemlerin daha kademeli, karma\u015f\u0131k ve incelikli ge\u00e7i\u015fine daha fazla \u00f6nem verilmesi gerekti\u011fi sonucuna vard\u0131. Looy ve meslekta\u015flar\u0131 ara\u015ft\u0131rma bulgular\u0131n\u0131 19 Mart’ta Nature Communications<\/em> dergisinde yay\u0131nlad\u0131.<\/p>\n

Kaynak:<\/strong> SCIENCE DAILY<\/a><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Paleontologlar Permiyen d\u00f6nemin sonunda ger\u00e7ekle\u015fen kitlesel yokolu\u015fun \u00f6nce ve sonras\u0131na ait kara fosillerinin hangi tarihten kald\u0131\u011f\u0131n\u0131 inceleyerek Pangea’n\u0131n par\u00e7alanmas\u0131ndan sonra g\u00fcneyde kalan Gondwana par\u00e7as\u0131nda ger\u00e7ekle\u015fen karasal yokolu\u015fun daha iyi belgelenen denizel yokolu\u015fla e\u015f zamanl\u0131 olarak ger\u00e7ekle\u015fti\u011fini varsay\u0131yorlard\u0131; ancak yeni bir \u00e7al\u0131\u015fma, Gondwana fosilleri i\u00e7in net tarihler sunuyor ve 252 milyon y\u0131l \u00f6nce deniz canl\u0131lar\u0131n\u0131n h\u0131zl\u0131 […]<\/p>\n","protected":false},"author":1248,"featured_media":37611,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_acf_changed":false,"footnotes":""},"categories":[19],"tags":[506,3271,5431,4077],"class_list":["post-41183","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-bilim-gundemi","tag-ekosistem","tag-kitlesel-yokolus","tag-magma","tag-permiyen"],"acf":[],"aioseo_notices":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/41183","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1248"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=41183"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/41183\/revisions"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media\/37611"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=41183"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=41183"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=41183"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}