Bir s\u00f6zc\u00fck zihnimizi esir alm\u0131\u015f durumda. S\u0131radan mikroskopla g\u00f6remedi\u011fimiz, izleyemedi\u011fimiz bir vir\u00fcs d\u00fcnyay\u0131 durduramasa bile bizim d\u00fcnyay\u0131 kendisinden ibaret sand\u0131\u011f\u0131m\u0131z h\u0131zla ak\u0131p giden modern hayat\u0131m\u0131z\u0131 durdurmak \u00fczere. Her yeni g\u00fcn yapageldi\u011fimiz baz\u0131 \u015feyleri durdurma, baz\u0131lar\u0131n\u0131 da ileride durdurmak \u00fczere \u015fimdilik yava\u015flatma kararlar\u0131yla ba\u015fl\u0131yor. Bu kararlar\u0131n bir k\u0131sm\u0131n\u0131 kendimiz al\u0131yoruz, kalan\u0131 da d\u0131\u015far\u0131dan kurallar ve yapt\u0131r\u0131mlar olarak dayat\u0131l\u0131yor. Sava\u015flar\u0131n, k\u0131r\u0131mlar\u0131n, kazalar\u0131n, felaketlerin, do\u011fal ve yapay afetlerin yapamad\u0131\u011f\u0131n\u0131 beyni olmayan, sinir sistemi olmayan, akl\u0131, zek\u00e2s\u0131, duygular\u0131 olmayan pasif bir ya\u015fam formu birka\u00e7 ayda yap\u0131verdi. \u00d6nce ola\u011fan mutasyonlar\u0131ndan birini ge\u00e7irerek hayvandan insana ve insandan insana s\u0131\u00e7rayabilir hale geldi. Sonra k\u0131sa s\u00fcre i\u00e7inde k\u00fcresel k\u00f6y\u00fcm\u00fcz\u00fcn her yan\u0131na yay\u0131ld\u0131. Sonra da \u00fclke s\u0131n\u0131rlar\u0131n\u0131 kapatt\u0131rd\u0131, uluslararas\u0131 u\u00e7u\u015flar\u0131 durdurdu, finansal yap\u0131lar\u0131 \u00e7\u00f6kertti, okullar\u0131 tatil ettirdi, \u00e7al\u0131\u015fma hayat\u0131n\u0131 s\u00fcrd\u00fcr\u00fclemez hale getirdi. \u015eimdilerde hastaneleri doldurup sa\u011fl\u0131k sistemlerini \u00e7\u00f6kertmekle me\u015fgul. Bizi de kayg\u0131lar\u0131m\u0131zla birlikte evlerimize, hatta odalar\u0131m\u0131za kapatt\u0131 ve d\u00fcnyan\u0131n gelece\u011fini, bu gelecek i\u00e7inde kendimizin nas\u0131l bir yeri olabilece\u011fini d\u00fc\u015f\u00fcnmeye zorluyor. Ne kadar d\u00fc\u015f\u00fcnsek de olan\u0131 biteni analiz etmemiz, y\u00f6n\u00fcm\u00fcz\u00fc belirlememiz m\u00fcmk\u00fcn de\u011fil. S\u0131radan insanlar olarak uygarl\u0131\u011f\u0131m\u0131za kasteden bu musibet vir\u00fcs\u00fcn kar\u015f\u0131s\u0131nda bir elimizde sabun, di\u011ferinde kolonya, tenceremizde makarna ve dolapta stoklad\u0131\u011f\u0131m\u0131z bir miktar tuvalet k\u00e2\u011f\u0131d\u0131 ile kalakalm\u0131\u015f durumday\u0131z.<\/p>\n
Biz basiretimiz ba\u011fl\u0131 beklerken uzmanlar\u0131nsa hakl\u0131 kayg\u0131lar\u0131 ve \u00e7ok ba\u015fka dertleri var. Her ak\u015fam televizyonlarda, g\u00fcnd\u00fcz gazetelerde, internet medyas\u0131nda ve sosyal a\u011flarda tart\u0131\u015f\u0131lsa da t\u00fckenmiyor. Y\u00fczlerce veri tablosu, \u00e7e\u015fit \u00e7e\u015fit grafik seriliyor \u00f6n\u00fcm\u00fcze. Tahliller, yarg\u0131lar, genellemeler, \u00f6ng\u00f6r\u00fcler havada u\u00e7u\u015fuyor. \u00dclkelerin vaka ve kay\u0131p say\u0131lar\u0131na dair projeksiyonlar yap\u0131l\u0131yor, hastane, yatak, yo\u011fun bak\u0131m \u00fcnitesi, solunum cihaz\u0131, hekim, hem\u015fire, eczane say\u0131lar\u0131 kar\u015f\u0131la\u015ft\u0131r\u0131l\u0131yor. Anla\u015f\u0131lan o ki \u00e7ok bilinmeyenli \u00e7ok say\u0131da problemle kar\u015f\u0131 kar\u015f\u0131yay\u0131z. Y\u00fcre\u011fimize su serpecek, bizi teselli edecek s\u00f6zler duymaya uza\u011f\u0131z. G\u00f6revi gere\u011fi \u201cben de bilmiyorum\u201d deme hakk\u0131na sahip olmayan sa\u011fl\u0131k bakan\u0131 bildi\u011fi yolu g\u00f6sterdi: \u201cBu hastal\u0131\u011fa kar\u015f\u0131 elimizde g\u00fc\u00e7l\u00fc bir koz var: Yakalanmamak.\u201d \u00d6yle ya, \u201cen kestirme yol en bilinen yoldur\u201d. Sizin elinizden gelen ancak bu kadar\u0131ysa elbette hasta olmamak bir yurtta\u015fl\u0131k \u00f6devidir art\u0131k hepimiz i\u00e7in. Peki, bilin bakal\u0131m ne eksik? Bilim k\u00fclt\u00fcr\u00fcne sahip, okuryazar yurtta\u015f.<\/p>\n
B\u00f6yle bir durumda yurtta\u015flar e\u011fitimli ve genel k\u00fclt\u00fcr sahibi olmal\u0131d\u0131r. Temel e\u011fitimimiz boyunca derslerde \u00f6\u011frendiklerimiz bizi uzman yapmaz. Matemati\u011fin ne oldu\u011fu ve nas\u0131l kullan\u0131labilece\u011fi hakk\u0131nda bir fikir sahibi oluruz ama matematik\u00e7i olamay\u0131z. Benzer durum edebiyat, fizik, kimya, tarih, biyoloji, co\u011frafya, m\u00fczik, spor gibi benzer dersler i\u00e7in de ge\u00e7erlidir. Bu alanlara dair evrensel ge\u00e7erlili\u011fi olan yeni bilgiler \u00fcretmemiz, bilime katk\u0131 yapmam\u0131z de\u011fil, uzmanlar\u0131 dinleyebilmemiz, anlayabilmemiz beklenir. \u201cH\u00fccreler enfekte oluyor\u201d, \u201csalg\u0131n \u00fcstel olarak yay\u0131l\u0131yor\u201d, \u201calt solunum yollar\u0131n\u0131 etkileyen viral enfeksiyon\u201d dendi\u011finde neden bahsedildi\u011fini anlayabilmemiz istenir. \u201cSosyal mesafe korunmal\u0131\u201d, \u201chijyen i\u00e7in sabun kullan\u0131lmal\u0131\u201d gibi \u00f6nerilerle kar\u015f\u0131la\u015ft\u0131\u011f\u0131m\u0131zda bunlar\u0131n nedenlerini tahmin edebilmemiz beklenir.<\/p>\n
Ayr\u0131ca yurtta\u015flar okuryazar olmal\u0131d\u0131r. Bilgilerimiz eylemlerimize, davran\u0131\u015flar\u0131m\u0131za y\u00f6n vermelidir. G\u00fcndelik edimlerimiz, bunlar\u0131n olu\u015fturdu\u011fu riskler farkl\u0131. Anlad\u0131klar\u0131m\u0131zdan kendi hayat\u0131m\u0131za uyarlayabilece\u011fimiz \u00e7\u0131kar\u0131mlar yapabilmemiz gerekir. Bu da ara\u015ft\u0131rmayla m\u00fcmk\u00fcn olur. Ara\u015ft\u0131rma i\u00e7in okuryazarl\u0131k \u015fartt\u0131r. S\u00f6zl\u00fckler aksini s\u00f6ylese de okuryazarl\u0131k okumay\u0131 yazmay\u0131 bilmenin d\u0131\u015f\u0131na ta\u015fan bir kabiliyettir. Okumay\u0131 bilse de okur olmayanlar yeni bir problemle kar\u015f\u0131la\u015ft\u0131klar\u0131nda okumak, ara\u015ft\u0131rmak yerine ba\u015fkalar\u0131na sormay\u0131, onlardan \u00f6\u011frenmeyi tercih ederler. S\u00f6ylenenleri kar\u015f\u0131la\u015ft\u0131rarak \u00f6\u011frenmeye \u00e7al\u0131\u015f\u0131rlar. Okuryazar i\u00e7inse bilginin kayna\u011f\u0131 sa\u011fdan soldan duyduklar\u0131yla s\u0131n\u0131rl\u0131 de\u011fildir. Bilgiye nerede, nas\u0131l ula\u015faca\u011f\u0131n\u0131, kaynaklar\u0131n\u0131n g\u00fcvenilirli\u011fini nas\u0131l test edece\u011fini, onlar\u0131 ba\u015fka kaynaklarla nas\u0131l kar\u015f\u0131la\u015ft\u0131raca\u011f\u0131n\u0131 bilir.<\/p>\n
Yurtta\u015flar\u0131n bilim k\u00fclt\u00fcr\u00fc de olmal\u0131d\u0131r. En g\u00fcvenilir ve g\u00fcncel kaynaklardaki bilgiler de s\u0131n\u0131rlanm\u0131\u015f ko\u015fullar i\u00e7inde \u00fcretilmi\u015flerdir. Bilim bir konuda ve belli ko\u015fullarda s\u0131nanm\u0131\u015f, ispatlanm\u0131\u015f \u00f6nermeleri rafa kald\u0131r\u0131p kendi haline b\u0131rakmaz. Bu bilgilerin ba\u015fka ko\u015fullarda ge\u00e7erli olup olamayaca\u011f\u0131n\u0131 s\u0131namaya devam ederek, beklenen sonu\u00e7lara ula\u015f\u0131lam\u0131yorsa bunun nedenlerini irdeleyerek, yeni hipotezler kurarak, yeni deneyler tasarlayarak, birikerek ilerler. Bilimsel bilginin eksi\u011fi, kusuru, yanl\u0131\u015fl\u0131\u011f\u0131 yine bilimsel y\u00f6ntemle sorgulan\u0131r ve giderilir. Bilim okuryazarl\u0131\u011f\u0131 ise ancak genel k\u00fclt\u00fcr ve okuryazarl\u0131\u011f\u0131n \u00fczerine eklenebilir. Bir konuda uzmanl\u0131k bilgisine sahip olmak ki\u015fiye bilim k\u00fclt\u00fcr\u00fc kazand\u0131rmaz.<\/p>\n
Toplum sa\u011fl\u0131\u011f\u0131yla ilgili daha ciddi \u00f6nlemlerin al\u0131nmas\u0131, bunlar\u0131n uygulanmas\u0131n\u0131n yarataca\u011f\u0131 sosyal ve ekonomik zaaflar\u0131n giderilmesi konusunda siyasal iktidara s\u00f6z ge\u00e7iremeyen \u201cbilim kurulu\u201d toplumun sa\u011fduyusuna g\u00fcvenerek evde kal\u0131nmas\u0131n\u0131, kal\u0131nam\u0131yorsa sosyal izolasyon ve hijyen konusuna dikkat edilmesini \u00f6neriyor. Oysa kendilerini ve toplumu koruma konusunda yurtta\u015flar\u0131n g\u00f6revi kamunun alaca\u011f\u0131 tedbirlerin tamamlay\u0131c\u0131s\u0131d\u0131r. B\u00fct\u00fcn \u00f6nlemler al\u0131nd\u0131ktan, t\u00fcm ekonomik destekler sa\u011fland\u0131ktan sonra g\u00f6rev s\u0131ras\u0131 ger\u00e7ekten yurtta\u015flara geldi\u011finde bilimle, bilimsel bilgiyle ili\u015fkimizin niteli\u011fi bu m\u00fccadeledeki g\u00fcc\u00fcm\u00fcz\u00fcn s\u0131n\u0131rlar\u0131n\u0131 belirleyecek.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"
Bir s\u00f6zc\u00fck zihnimizi esir alm\u0131\u015f durumda. S\u0131radan mikroskopla g\u00f6remedi\u011fimiz, izleyemedi\u011fimiz bir vir\u00fcs d\u00fcnyay\u0131 durduramasa bile bizim d\u00fcnyay\u0131 kendisinden ibaret sand\u0131\u011f\u0131m\u0131z h\u0131zla ak\u0131p giden modern hayat\u0131m\u0131z\u0131 durdurmak \u00fczere. Her yeni g\u00fcn yapageldi\u011fimiz baz\u0131 \u015feyleri durdurma, baz\u0131lar\u0131n\u0131 da ileride durdurmak \u00fczere \u015fimdilik yava\u015flatma kararlar\u0131yla ba\u015fl\u0131yor. Bu kararlar\u0131n bir k\u0131sm\u0131n\u0131 kendimiz al\u0131yoruz, kalan\u0131 da d\u0131\u015far\u0131dan kurallar ve yapt\u0131r\u0131mlar […]<\/p>\n","protected":false},"author":74,"featured_media":41326,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_acf_changed":false,"footnotes":""},"categories":[513,515,5947,510],"tags":[5802,5991],"class_list":["post-41325","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-kitapcil","category-nautilus","category-olaganustu-nisan-sayisi","category-surekli-bolumler","tag-nautilus","tag-ozer-or"],"acf":[],"aioseo_notices":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/41325","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/users\/74"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=41325"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/41325\/revisions"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media\/41326"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=41325"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=41325"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=41325"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}