{"id":41448,"date":"2020-04-04T00:00:12","date_gmt":"2020-04-03T21:00:12","guid":{"rendered":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/?p=41448"},"modified":"2020-05-26T23:26:09","modified_gmt":"2020-05-26T20:26:09","slug":"sosyal-medyayi-kime-borcluyuz","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/2020\/04\/04\/sosyal-medyayi-kime-borcluyuz","title":{"rendered":"Sosyal medyay\u0131 kime bor\u00e7luyuz?"},"content":{"rendered":"

\u0130nternetin teknolojik olarak ortaya \u00e7\u0131k\u0131\u015f\u0131n\u0131n da \u201csosyal\u201d nitelikler kazan\u0131p t\u00fcm kullan\u0131c\u0131lar\u0131n kolektif \u00fcretim faaliyetinin bir alan\u0131 haline d\u00f6n\u00fc\u015fmesinin de arkas\u0131nda bulunan yeg\u00e2ne g\u00fc\u00e7 insanl\u0131\u011f\u0131n ortak \u00fcretici faaliyetinden ba\u015fkas\u0131 de\u011fildir. \u0130nternetin ve sosyal medyan\u0131n ortaya \u00e7\u0131k\u0131\u015f\u0131n\u0131n tek bir mucide, m\u00fchendise, bireye, kuruma, \u015firkete ya da \u015firketlere dayand\u0131r\u0131lamamas\u0131n\u0131n nedeni budur. <\/em><\/p>\n

Sosyal medya, metaforik bir ifade olarak, insanlar\u0131n ger\u00e7ek hayatta oldu\u011fu gibi sosyalle\u015fmesine i\u015faret eder ama bir farkla, bunu y\u00fcz y\u00fcze de\u011fil arac\u0131l\u0131 olarak bize sunan bir mecray\u0131 ya da mecralar b\u00fct\u00fcn\u00fcn\u00fc i\u00e7erir. G\u00fcndelik dilde sosyal medya denildi\u011finde genellikle Facebook, Twitter veya Instagram gibi kimi pop\u00fcler sosyal a\u011f sitelerini (Social networking sites) kastederiz, fakat ger\u00e7ekte sosyal medya \u00e7ok daha geni\u015f bir k\u00fcmeyi i\u00e7ine al\u0131r ve ilk akla gelenler bu \u015firketlerden \u00e7ok daha fazlas\u0131 olmal\u0131d\u0131r.
\nKoronavir\u00fcs, k\u00fcresel bir salg\u0131n halini alarak evde kalma olana\u011f\u0131na sahip olan herkesi evlerine hapsetti ve sosyal medyay\u0131 \u00e7o\u011fu insan i\u00e7in tek sosyal mecra olmasa bile en \u00f6nemli sosyalle\u015fme arac\u0131 haline d\u00f6n\u00fc\u015ft\u00fcrd\u00fc ya da kimimiz i\u00e7in sosyal medyan\u0131n bu anlam\u0131n\u0131 daha da peki\u015ftirdi. Bu nedenle, uzmanlar\u0131n s\u0131k s\u0131k \u00f6nerdi\u011fi \u201csosyal mesafelenme\u201d \u00f6nlemi i\u00e7in bi\u00e7ilmi\u015f bir kaftan haline geldi. Sosyal a\u011flar\u0131m\u0131z\u0131n kesi\u015fti\u011fi tan\u0131d\u0131\u011f\u0131m\u0131z tan\u0131mad\u0131\u011f\u0131m\u0131z ne kadar insan varsa onlarla ileti\u015fim halinde olabiliyoruz ve bu nedenle \u201csosyal mesafelenme\u201dyi \u201cfiziksel mesafelenme\u201dye d\u00f6n\u00fc\u015ft\u00fcrd\u00fc\u011f\u00fcn\u00fc s\u00f6yleyebiliriz. Evden g\u00fcnlerce \u00e7\u0131kmasak bile sosyal medya arac\u0131l\u0131\u011f\u0131yla d\u00fcnyadan haber alabiliyoruz, televizyonlar t\u00fcm g\u00fcn a\u00e7\u0131k olsa bile biz sosyal medyadan haber almay\u0131 tercih ediyoruz. Sa\u011f olsun sosyal medya, \u201cfiziksel mesafelenme\u201d g\u00fcnlerinde pek \u00e7ok yaraya merhem oluyor, di\u011fer yandan pek \u00e7ok yaraya neden olsa bile.
\nBu yaz\u0131, \u201cKorona g\u00fcnleri\u201dnde sosyal medyan\u0131n a\u00e7t\u0131\u011f\u0131 ya da g\u00f6r\u00fcn\u00fcr k\u0131ld\u0131\u011f\u0131 yaralara de\u011finmek yerine, bize sa\u011flad\u0131\u011f\u0131 olanaklardan hareketle, sosyal medyay\u0131 kime bor\u00e7lu oldu\u011fumuz sorusunu yan\u0131tlamay\u0131 ama\u00e7l\u0131yor. Ezici \u00e7o\u011funlu\u011fumuzun kulland\u0131\u011f\u0131, kendini alamad\u0131\u011f\u0131, u\u011fruna i\u015fini g\u00fcc\u00fcn\u00fc aksatt\u0131\u011f\u0131 ve bu sosyal izolasyon g\u00fcnlerinde sosyal bir varl\u0131k olarak hepimizin sosyalle\u015fme ihtiyac\u0131n\u0131 bir nebze de olsa giderdi\u011fi bu mecra nas\u0131l ortaya \u00e7\u0131kt\u0131 ve yoluna nas\u0131l devam ediyor? Sosyal medya dedi\u011fimizde akl\u0131m\u0131za s\u0131kl\u0131kla baz\u0131 \u015firketler geliyor olsa da, biz ger\u00e7ekten sosyal medyay\u0131 bu \u015firketlere mi bor\u00e7luyuz?<\/p>\n

Sosyal medya ve kullan\u0131c\u0131n\u0131n y\u00fckseli\u015fi
\n<\/strong>S\u0131ralanan sorular\u0131 cevaplamaya ge\u00e7meden \u00f6nce sosyal medya derken tam olarak neyi anlamam\u0131z gerekti\u011fini belirlemek gerekiyor. Zaten buna verece\u011fimiz bilimsel yan\u0131t sosyal medya ve \u015firketler aras\u0131ndaki ili\u015fkiye de belli \u00f6l\u00e7\u00fclerde yan\u0131t vermemizi sa\u011flayacak. Sosyal medya, kelimenin kar\u015f\u0131l\u0131kl\u0131 ileti\u015fimi vurgulayan anlam\u0131yla, en k\u0131sa haliyle, etkile\u015fimli medyay\u0131 tan\u0131ml\u0131yor. Yani sadece sosyal a\u011f sitelerini de\u011fil, onlar\u0131 da i\u00e7ine alan, ticari olsun olmas\u0131n bilinen b\u00fct\u00fcn web 2.0<\/em> hizmetleri sosyal medya k\u00fcmesi i\u00e7ine dahil edilebilir.
\nNeler var bu k\u00fcmenin alt\u0131nda? Wikipedia ve blog\u2019lar gibi i\u00e7erik payla\u015fan siteler, Linux gibi \u00fccretsiz, i\u015fbirli\u011fi i\u00e7inde kurulmu\u015f, a\u00e7\u0131k kaynakl\u0131 bir i\u015fletim sistemi ya da Mozilla Firefox gibi a\u00e7\u0131k kaynakl\u0131 taray\u0131c\u0131lar, E-bay ya da Hepsiburada gibi \u00fcretici ve t\u00fcketicileri bulu\u015fturan al\u0131\u015fveri\u015f siteleri, Twitter, Facebook ve Instagram gibi sosyal a\u011f siteleri, Swarm ve Foursquare gibi sosyal a\u011flarla arama-ke\u015fif hizmetlerini bulu\u015fturan uygulamalar, YouTube ve Flickr gibi video ve foto\u011fraf payla\u015f\u0131m siteleri. Hatta Google Maps gibi haritaland\u0131rma servislerini sosyal medya olarak anmak gerekir.
\nTicari olsun olmas\u0131n b\u00fct\u00fcn bu web 2.0<\/em> i\u00e7eriklerinin ortak noktas\u0131, mevcut i\u00e7eriklerinin tamam\u0131n\u0131n ya da \u00f6nemli bir k\u0131sm\u0131n\u0131n bu servisleri kullanan kullan\u0131c\u0131lar taraf\u0131ndan olu\u015fturulmu\u015f olmas\u0131d\u0131r. B\u00fct\u00fcn bu \u00f6rneklerdeki kar\u015f\u0131l\u0131kl\u0131 etkile\u015fim olgusu, h\u00e2kim bir metafora d\u00f6n\u00fc\u015ferek sosyal medya olarak dilimizde yer etmi\u015ftir.<\/p>\n

\"\"
Sosyal medya, kelimenin kar\u015f\u0131l\u0131kl\u0131 ileti\u015fimi vurgulayan anlam\u0131yla, etkile\u015fimli medyay\u0131 tan\u0131ml\u0131yor. Yani sadece sosyal a\u011f sitelerini de\u011fil, onlar\u0131 da i\u00e7ine alan, ticari olsun olmas\u0131n bilinen b\u00fct\u00fcn web 2.0 hizmetleri sosyal medya k\u00fcmesi i\u00e7ine dahil edilebilir.<\/figcaption><\/figure>\n

\u00d6te yandan, daha az pop\u00fcler olan web 2.0<\/em>, s\u0131n\u0131rl\u0131 i\u00e7erik \u00fcreticilerinin ba\u015f role sahip oldu\u011fu web 1.0<\/em>\u2019dan farkl\u0131 olarak, h\u00e2lihaz\u0131rda kullan\u0131c\u0131n\u0131n i\u00e7erik \u00fcreterek kat\u0131l\u0131m\u0131n\u0131n esas oldu\u011fu t\u00fcm bu web ortam\u0131n\u0131 tan\u0131ml\u0131yor.
\nDijital teknolojilerin geli\u015fimi ve telekom\u00fcnikasyon altyap\u0131s\u0131n\u0131n bu d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcmle uyumlu hale getirilmesiyle \u00e7ift y\u00f6nl\u00fc ileti\u015fim bi\u00e7imleri internet dedi\u011fimiz ortam arac\u0131l\u0131\u011f\u0131yla yayg\u0131nla\u015ft\u0131. Web 1.0<\/em>\u2019dan web 2.0<\/em>\u2019a ge\u00e7erken kar\u015f\u0131m\u0131za \u00e7\u0131kan b\u00fct\u00fcn bu d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcm -kullan\u0131c\u0131lar\u0131n ipleri eline almaya ba\u015flamas\u0131 da diyebiliriz- s\u0131k s\u0131k \u201ckullan\u0131c\u0131n\u0131n y\u00fckseli\u015fi\u201d olarak da an\u0131l\u0131r. Bug\u00fcn sosyal medyaya ba\u011flananlar, geleneksel medya ara\u00e7lar\u0131n\u0131n(1) kar\u015f\u0131s\u0131nda yer alan \u201cson t\u00fcketici\u201d gibi pasif de\u011filler art\u0131k. Elimizdeki ak\u0131ll\u0131 telefonlarla ya da bilgisayarlarla sosyal a\u011flara ba\u011flan\u0131yoruz, i\u00e7erik \u00fcretiyoruz, be\u011fenmedi\u011fimiz i\u00e7erikleri ele\u015ftirebiliyoruz ve de\u011fi\u015ftirebiliyoruz ve bunlar\u0131 a\u011flara ba\u011flanabildi\u011fimiz m\u00fcddet\u00e7e her an ve her yerde yapabiliyoruz. Konu\u015fman\u0131n icad\u0131ndan ba\u015flay\u0131p ma\u011fara resimleriyle arac\u0131l\u0131 halen gelen uzun ileti\u015fimsel \u00f6yk\u00fcm\u00fcz\u00fcn vard\u0131\u011f\u0131 bu son a\u015fama ger\u00e7ekten \u00e7ok \u00f6nemli olanaklar\u0131 i\u00e7inde bar\u0131nd\u0131r\u0131yor.
\nDahas\u0131 t\u00fcm bunlar\u0131 yaparken kat\u0131l\u0131mc\u0131 bir k\u00fclt\u00fcr in\u015fa etti\u011fimizi d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcyoruz ya da kimileri b\u00f6yle bir e\u015fitlik\u00e7i ortam\u0131n var oldu\u011funa dair teoriler ortaya at\u0131yor. Hepsi de g\u00f6z doldurucu ve \u00e7ok \u00f6nemli ger\u00e7eklere i\u015faret ediyor ama d\u00fc\u015f\u00fcnmemiz gereken ba\u015fka etkenler var.<\/p>\n

Kritik soru: Sosyal medyada de\u011feri kim yarat\u0131r?
\n<\/strong>Sosyal medyadaki \u201csosyal\u201din yaln\u0131zca pop\u00fcler sosyal a\u011f sitelerine g\u00f6ndermede bulunmad\u0131\u011f\u0131n\u0131, asl\u0131nda en geni\u015f arac\u0131l\u0131 ileti\u015fim ortam\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcld\u00fc\u011f\u00fcnde \u00e7ok ciddi bir s\u0131\u00e7ramaya kar\u015f\u0131l\u0131k geldi\u011fini belirledikten sonra \u015fu kritik soruyu sormam\u0131z gerekir: Sosyal medyadaki de\u011feri kim yarat\u0131r?
\n\u015euras\u0131 a\u00e7\u0131kt\u0131r ki, kullan\u0131c\u0131lar sosyal medyaya belirli kullan\u0131m de\u011ferleri<\/strong> nedeniyle (sosyalle\u015fmek, haber almak vb.) ba\u011flan\u0131yorlar. Bu kullan\u0131m de\u011ferlerini yine ba\u015fka sosyal medya kullan\u0131c\u0131lar\u0131 \u00fcretiyor. Yani t\u00fcm kullan\u0131c\u0131lar kolektif bir \u015fekilde i\u00e7erik \u00fcretiyor ve bunu di\u011fer insanlarla payla\u015f\u0131yorlar. Bu faaliyet her bir sosyal medya kullan\u0131c\u0131s\u0131n\u0131n sosyal medyay\u0131 kullanmas\u0131n\u0131n ard\u0131ndaki yeg\u00e2ne nedendir.
\n\u00d6te yandan, g\u00fcn\u00fcm\u00fczde sosyal medya sadece kullan\u0131m de\u011ferinden ibaret de\u011fil. Yukar\u0131da web 2.0<\/em>\u2019\u0131n ticari olan ve olmayan \u00f6rnekleri aras\u0131nda bir ayr\u0131m yapmam\u0131\u015ft\u0131k ama iktisadi de\u011fer, yani de\u011fi\u015fim de\u011feri<\/strong> s\u00f6z konusu oldu\u011funda bu ayr\u0131m\u0131 yapmak zorunda kal\u0131r\u0131z. \u00c7\u00fcnk\u00fc sosyal medya, ayn\u0131 zamanda, \u00e7ok b\u00fcy\u00fck sermaye faaliyetlerine ev sahipli\u011fi yapan da bir alan. G\u00fcn\u00fcm\u00fcz\u00fcn en g\u00f6zde ve b\u00fcy\u00fck \u015firketlerinin sosyal medyan\u0131n bu \u201csosyal\u201d yan\u0131ndan ge\u00e7indi\u011fini s\u00f6ylemek abart\u0131l\u0131 olmaz. \u00c7\u00fcnk\u00fc sosyal medya g\u00fcn\u00fcm\u00fczde kullan\u0131c\u0131 verilerinin metala\u015ft\u0131r\u0131lmas\u0131 amac\u0131yla kullan\u0131lan yeg\u00e2ne alan. \u0130nsanlar, sosyal medyada i\u00e7erik \u00fcretir ve bunu payla\u015f\u0131rken \u00e7e\u015fitli profiller olu\u015ftururlar, bu profillerde kendileri hakk\u0131nda bilgiler payla\u015f\u0131rlar, konum bilgilerini ve be\u011fenilerini payla\u015f\u0131rlar. Arama \u00e7ubuklar\u0131na merak ettikleri her t\u00fcrl\u00fc soruyu yazabilirler ve bu yolla ilgilerini de payla\u015fm\u0131\u015f olurlar. Hatta kullan\u0131c\u0131lar t\u00fcm bunlar\u0131 yaparken o an i\u00e7in ili\u015fkinin ticari boyutunun \u00e7ok fark\u0131nda bile olmazlar. B\u00fct\u00fcn bunlar, meseleye de\u011fi\u015fim de\u011feri a\u00e7\u0131s\u0131ndan bakan \u015firketler i\u00e7in sosyal medyan\u0131n neden de\u011ferli oldu\u011funu a\u00e7\u0131klar. \u0130nsanlar sosyal medyada sosyalle\u015firken \u015firketler de onlar\u0131n bilgilerini metala\u015ft\u0131r\u0131r. Yani o bilgileri anlaml\u0131 veriler haline d\u00f6n\u00fc\u015ft\u00fcr\u00fcp ba\u015fka \u015firketlere satarlar ve o \u015firketlerin \u00fcr\u00fcnleri sosyal medya kullan\u0131c\u0131s\u0131n\u0131n kar\u015f\u0131s\u0131na reklamlar olarak \u00e7\u0131kart\u0131l\u0131r.
\nG\u00fcndelik hayat\u0131m\u0131zda bu ili\u015fkinin fark\u0131nda olarak sosyal medyada yer al\u0131r\u0131z. Hatta \u00e7o\u011fu insan bunun adil bir ili\u015fki oldu\u011funu bile d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcr. Sosyal medya \u015firketleri kullan\u0131c\u0131lar\u0131n verilerini metala\u015ft\u0131r\u0131yor olsa da en az\u0131ndan bunun kar\u015f\u0131l\u0131\u011f\u0131nda sosyal medyay\u0131 insanlara bedava olarak sunarlar, denilebilir. Ancak ger\u00e7ekte durum biraz daha farkl\u0131d\u0131r.<\/p>\n

\"\"
\u0130nsanlar sosyal medyada sosyalle\u015firken \u015firketler de onlar\u0131n bilgilerini metala\u015ft\u0131r\u0131r. Yani o bilgileri anlaml\u0131 veriler haline d\u00f6n\u00fc\u015ft\u00fcr\u00fcp ba\u015fka \u015firketlere satarlar ve o \u015firketlerin \u00fcr\u00fcnleri sosyal medya kullan\u0131c\u0131s\u0131n\u0131n kar\u015f\u0131s\u0131na reklamlar olarak \u00e7\u0131kart\u0131l\u0131r.<\/figcaption><\/figure>\n

Sosyal medya ger\u00e7ekten de bedava m\u0131?
\n<\/strong>Sosyal medya, tam da yukar\u0131daki ili\u015fki nedeniyle, bedava de\u011fildir. Kullan\u0131c\u0131lar sosyal medyada en temel insan haklar\u0131ndan biri olan ileti\u015fim hakk\u0131n\u0131 kullan\u0131rlarken \u00e7e\u015fitli \u015firketleri d\u00fcnyan\u0131n en k\u00e2rl\u0131 \u015firketleri haline getirirler. \u0130nsanlar bu mecray\u0131 ne kadar \u00e7ok kullan\u0131rsa t\u00fcketim \u00e7ark\u0131 o kadar \u00e7ok d\u00f6ner ve kullan\u0131c\u0131lar t\u00fcketim s\u00fcrecinin daha \u00e7ok nesnesi haline gelirler. Sosyal medya i\u00e7eriklerini \u00fcreten kullan\u0131c\u0131lar bu i\u00e7erikler ve mecralar \u00fczerindeki denetimi kaybederler. \u0130nsanlar\u0131n insanlarla ileti\u015fim kurmas\u0131n\u0131n ko\u015fulu kullan\u0131c\u0131 verilerinin metala\u015ft\u0131r\u0131lmas\u0131na indirgenir. Hatta bu o kadar do\u011fal bir s\u00fcre\u00e7 gibi g\u00f6r\u00fcnmeye ba\u015flar ki, Google, dev bir reklam \u015firketi olsa da, g\u00f6r\u00fcn\u00fc\u015fte bedava oldu\u011fu i\u00e7in, biz onu arama motoru olarak biliriz.
\nSosyal medyan\u0131n g\u00f6r\u00fcn\u00fc\u015fte de\u011fil ama ger\u00e7ekten de bedava oldu\u011funu ancak tek bir ko\u015ful ger\u00e7ekle\u015fti\u011finde s\u00f6yleyebiliriz: Kullan\u0131c\u0131 verilerinin metala\u015ft\u0131r\u0131lmamas\u0131. Sosyal medya metala\u015ft\u0131r\u0131lma s\u00fcre\u00e7lerinden uzak tutulup evrensel, ortak bir ileti\u015fim mecras\u0131 olarak yeniden dizayn edilirse k\u00e2r odakl\u0131 y\u00fcklerden de kurtulmu\u015f olur. E\u011fer kullan\u0131c\u0131 verileri ba\u015fka \u015firketlere sat\u0131lmazsa ve kullan\u0131c\u0131lar \u00fcretici g\u00fc\u00e7lerini birle\u015ftirip ortaya \u00e7\u0131kard\u0131klar\u0131 birikimi ba\u015fkalar\u0131yla payla\u015f\u0131rsa sosyal medya ger\u00e7ekten de bedava olarak kabul edilebilir. Nitekim bunun \u00f6rneklerine g\u00fcn\u00fcm\u00fczde de rastlamaktay\u0131z. \u00d6rne\u011fin Wikipedia, kullan\u0131c\u0131 verilerinin metala\u015ft\u0131r\u0131lmad\u0131\u011f\u0131 ve ortak \u00fcretim ve payla\u015f\u0131m s\u00fcrecinin ortaya \u00e7\u0131kard\u0131\u011f\u0131 pop\u00fcler bir \u00f6rnek olarak orada durmaktad\u0131r.
\n\u00d6te yandan, bir parantez a\u00e7\u0131larak \u015fu da eklenmelidir ki, ticari sosyal medya siteleri ta\u015f\u0131d\u0131klar\u0131 olanaklar\u0131 g\u00f6kten zembille indirmez. Kullan\u0131c\u0131 verilerinin s\u00f6m\u00fcr\u00fclmesi madalyonun bir y\u00fcz\u00fcyse, ayn\u0131 s\u00f6m\u00fcr\u00fc ili\u015fkisi o mecralar\u0131n \u00fcretim s\u00fcrecinde de ger\u00e7ekle\u015fir. Daha net ifade etmek gerekirse, Twitter ya da Facebook\u2019un, ticari sosyal medya mecralar\u0131 olarak pazarlanabilmesinin tek ko\u015fulu, bu \u015firketlerin \u00e7al\u0131\u015ft\u0131rd\u0131\u011f\u0131 \u00fcretici insan g\u00fcc\u00fcne, kodlar\u0131 ve algoritmalar\u0131 yazan ve d\u00fcnyan\u0131n her yerine da\u011f\u0131lm\u0131\u015f emek g\u00fcc\u00fcne dayan\u0131r. Dolay\u0131s\u0131yla, sosyal medyan\u0131n i\u00e7eri\u011fini kullan\u0131c\u0131lar \u00fcretirken, kodlar\u0131n\u0131 da bili\u015fim emek\u00e7ileri yazarlar. Ama bu \u015firketler t\u00fcm gelirlerini kullan\u0131c\u0131 verilerinin metala\u015ft\u0131r\u0131lmas\u0131yla kazan\u0131rlar.<\/p>\n

\u0130nternetin ve sosyal medyan\u0131n ele\u015ftirel tarihi
\n<\/strong>Christian Fuchs\u2019un (2015) \u00e7ok hakl\u0131 bir \u015fekilde i\u015faret etti\u011fi gibi, sosyal medyan\u0131n ticarile\u015fmesinin ya da g\u00f6r\u00fcn\u00fc\u015fte bedava olmas\u0131n\u0131n normal bir \u015fey olarak kar\u015f\u0131lanmas\u0131n\u0131n ard\u0131ndaki en b\u00fcy\u00fck neden sosyal medyan\u0131n meta bi\u00e7imi<\/strong> d\u0131\u015f\u0131nda d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fclememesidir. Buradaki sorun \u00e7ok a\u00e7\u0131k bir \u015fekilde ideolojiktir. \u0130leti\u015fim ara\u00e7lar\u0131 ve \u00fcr\u00fcnleri neden metala\u015fmak zorundad\u0131r? \u0130nsanlar neden ileti\u015fim gibi ya\u015famsal \u00f6nemdeki bir ihtiyac\u0131 kar\u015f\u0131lamak i\u00e7in ki\u015fisel bilgilerini sosyal medyaya eri\u015fmek kar\u015f\u0131l\u0131\u011f\u0131nda \u201csatmak\u201d zorunda kal\u0131rlar? T\u00fcm bunlar i\u015fin do\u011fas\u0131nda m\u0131 vard\u0131r yoksa bu durum tarihsel bir ili\u015fki bi\u00e7iminin sonucu mudur? Hi\u00e7 \u015f\u00fcphesiz sosyal medyan\u0131n ya da daha genel olarak internetin metala\u015ft\u0131r\u0131lmas\u0131 bu mecralar\u0131n do\u011fal niteliklerinden kaynaklanmaz.
\nG\u00fcn\u00fcm\u00fcz\u00fcn en \u00f6nemli ileti\u015fim mecralar\u0131ndan biri olan internetin ele\u015ftirel tarihi b\u00fct\u00fcn bu olanaklar\u0131n neden ve nas\u0131l ticarile\u015ftirildi\u011fini g\u00f6zler \u00f6n\u00fcne serer. \u0130nternetin ticarile\u015fmesinin \u00f6yk\u00fcs\u00fc, do\u011fal bir s\u00fcre\u00e7 olmaktan ziyade, yap\u0131s\u0131 gere\u011fi ticarile\u015fmeye pek de uygun olmayan bu mecran\u0131n \u00f6zenle bu yola sokulmas\u0131ndan ibarettir. Kamusal hizmet anlay\u0131\u015f\u0131yla ve kamusal harcamalarla geli\u015ftirilmeye olduk\u00e7a m\u00fcsait bir ileti\u015fim mecras\u0131 olarak ortaya \u00e7\u0131kan internet (ki bilindi\u011fi gibi ilk olarak askeri ama\u00e7larla kullan\u0131lm\u0131\u015f, daha sonra bilimsel ama\u00e7larla \u00fcniversitelerin hizmetine sunulmu\u015ftur), 1990\u2019l\u0131 y\u0131llardan itibaren neo-liberal birikim rejimine h\u0131zla dahil edilerek \u015firketlerin pazarlama nesnesine ve pazarlama faaliyetlerinin altyap\u0131s\u0131na d\u00f6n\u00fc\u015ft\u00fcr\u00fclm\u00fc\u015ft\u00fcr. \u0130nternet hizmetleri bug\u00fcn \u201chava ve su kadar bol\u201d olabilecekken, piyasa ko\u015fullar\u0131nda yarat\u0131lan \u201ck\u0131tl\u0131k\u201d sonucunda, paketlenip sat\u0131n al\u0131nabilecek metalara d\u00f6n\u00fc\u015ft\u00fcr\u00fclm\u00fc\u015ft\u00fcr (Foster ve McChasney, 2011: 87-88). Sosyal medya da bu s\u00fcre\u00e7ten do\u011fal olarak azade tutulmam\u0131\u015ft\u0131r.
\nT\u00fcm bu nedenlerden dolay\u0131, sosyal medya dedi\u011fimiz ileti\u015fim ortam\u0131, bug\u00fcn, t\u00fcm kullan\u0131c\u0131lar\u0131n \u00fcretti\u011fi i\u00e7erikler nedeniyle de\u011ferlidir. Kullan\u0131c\u0131lar i\u00e7in de\u011ferlidir, \u00e7\u00fcnk\u00fc orada en temel insani ihtiya\u00e7lar\u0131m\u0131zdan biri olan sosyalle\u015fme ihtiyac\u0131m\u0131z\u0131 gideririz, yeni bilgiler ediniriz ve yeni bilgilerle katk\u0131da bulunuruz. Bu alana el atm\u0131\u015f \u015firketlerin t\u00fcm \u00e7abas\u0131 ise bu kolektif faaliyete kat\u0131lan kullan\u0131c\u0131lar\u0131n verilerine de\u011fi\u015fim de\u011feri g\u00f6zl\u00fc\u011f\u00fcyle bak\u0131p onlar\u0131 metala\u015ft\u0131rmaya \u00e7al\u0131\u015fmaktan ibarettir. Daha \u00f6zl\u00fc bir \u015fekilde ifade etmek gerekirse, sosyal medyay\u0131 var eden \u015fey t\u00fcm insanlar\u0131n ortak \u00fcretici faaliyetiyken, sosyal medyay\u0131 ticarile\u015ftiren, al\u0131n\u0131p sat\u0131labilen bir \u015feye d\u00f6n\u00fc\u015ft\u00fcren \u015fey ise kapitalist \u00fcretim tarz\u0131n\u0131n yeni birikim alanlar\u0131 yaratma gayretinden ba\u015fkas\u0131 de\u011fildir.<\/p>\n

\"\"
Sosyal medyay\u0131 var eden \u015fey t\u00fcm insanlar\u0131n ortak \u00fcretici faaliyetiyken, sosyal medyay\u0131 ticarile\u015ftiren, al\u0131n\u0131p sat\u0131labilen bir \u015feye d\u00f6n\u00fc\u015ft\u00fcren \u015fey ise kapitalist \u00fcretim tarz\u0131n\u0131n yeni birikim alanlar\u0131 yaratma gayretinden ba\u015fkas\u0131 de\u011fildir.<\/figcaption><\/figure>\n

Karl Marx, Kapital<\/em>\u2019in birinci cildindeki bir dipnotta \u015funu s\u00f6yler: \u201cEle\u015ftirel bir teknoloji tarihi, 18. y\u00fczy\u0131l\u0131n herhangi bir bulu\u015funda tek bir bireye ait olan k\u0131sm\u0131n ne kadar k\u00fc\u00e7\u00fck oldu\u011funu g\u00f6sterirdi. \u015eimdiye kadar b\u00f6yle bir eser yaz\u0131lmam\u0131\u015ft\u0131r\u201d (Marx, 2011: 358). Ama biz bug\u00fcn \u015funu net bir \u015fekilde biliyoruz ki internetin teknolojik olarak ortaya \u00e7\u0131k\u0131\u015f\u0131n\u0131n da \u201csosyal\u201d nitelikler kazan\u0131p t\u00fcm kullan\u0131c\u0131lar\u0131n kolektif \u00fcretim faaliyetinin bir alan\u0131 haline d\u00f6n\u00fc\u015fmesinin de arkas\u0131nda bulunan yeg\u00e2ne g\u00fc\u00e7 insanl\u0131\u011f\u0131n ortak \u00fcretici faaliyetinden ba\u015fkas\u0131 de\u011fildir. \u0130nternetin ve sosyal medyan\u0131n ortaya \u00e7\u0131k\u0131\u015f\u0131n\u0131n tek bir mucide, m\u00fchendise, bireye, kuruma, \u015firkete ya da \u015firketlere dayand\u0131r\u0131lamamas\u0131n\u0131n nedeni budur.<\/p>\n

D\u0130PNOTLAR
\n<\/strong>1) Geleneksel medya, dijital medyan\u0131n icad\u0131ndan \u00f6nceki ileti\u015fim ara\u00e7lar\u0131n\u0131 kapsar. Geleneksel medyada her bir ileti\u015fim arac\u0131 ve ortam\u0131 farkl\u0131d\u0131r, her i\u00e7erik onu gerektiren ileti\u015fim ortam\u0131nda \u00fcretilmek, transfer edilmek ve t\u00fcketilmek zorundad\u0131r. \u201cAnalog \u00e7a\u011f\u201d\u0131n teknolojileriyle devam eden televizyon, radyo, telefon, foto\u011fraf, gazete vb. ileti\u015fim ara\u00e7 ve ortamlar\u0131n\u0131 kapsar.<\/p>\n

KAYNAKLAR
\n<\/strong>– Foster, J. B. & McChasney, R. (2011), \u201c\u0130nternetin Kapitalizmle U\u011fursuz Evlili\u011fi\u201d, \u00c7ev., K\u0131van\u00e7 Naz\u0131m, Onur Gayretli. Monthly Review T\u00fcrk\u00e7e. (28): 57-89.
\nNotabene.
\n– Marx, K. (2011), Kapital (Cilt I), \u00c7ev., Mehmet Selik, Nail Satl\u0131gan, \u0130stanbul: Yordam.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

\u0130nternetin teknolojik olarak ortaya \u00e7\u0131k\u0131\u015f\u0131n\u0131n da \u201csosyal\u201d nitelikler kazan\u0131p t\u00fcm kullan\u0131c\u0131lar\u0131n kolektif \u00fcretim faaliyetinin bir alan\u0131 haline d\u00f6n\u00fc\u015fmesinin de arkas\u0131nda bulunan yeg\u00e2ne g\u00fc\u00e7 insanl\u0131\u011f\u0131n ortak \u00fcretici faaliyetinden ba\u015fkas\u0131 de\u011fildir. \u0130nternetin ve sosyal medyan\u0131n ortaya \u00e7\u0131k\u0131\u015f\u0131n\u0131n tek bir mucide, m\u00fchendise, bireye, kuruma, \u015firkete ya da \u015firketlere dayand\u0131r\u0131lamamas\u0131n\u0131n nedeni budur. Sosyal medya, metaforik bir ifade olarak, insanlar\u0131n […]<\/p>\n","protected":false},"author":2394,"featured_media":41449,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_acf_changed":false,"footnotes":""},"categories":[5947],"tags":[6012,998],"class_list":["post-41448","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-olaganustu-nisan-sayisi","tag-dr-emre-canpolat","tag-sosyal-medya"],"acf":[],"aioseo_notices":[],"aioseo_head":"\n\t\t\n\t\n\t\n\t\n\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t