Okuyaca\u011f\u0131n\u0131z metin, \u00fc\u00e7 ay \u00f6nce yitirdi\u011fimiz Marksist tarih\u00e7i Eric J. Hobsbawn\u2019\u0131n, Manifesto<\/em>\u2019nun yaz\u0131l\u0131\u015f\u0131n\u0131n 150. y\u0131l\u0131 dolay\u0131s\u0131yla 1998 y\u0131l\u0131nda yeniden yay\u0131mlanan \u0130ngilizce bask\u0131s\u0131na yazd\u0131\u011f\u0131 \u00f6ns\u00f6zden \u00f6zetlenmi\u015ftir. T\u00fcrk\u00e7ele\u015ftirmeyi Osman Altun ger\u00e7ekle\u015ftirdi.<\/p><\/blockquote>\n<\/blockquote>\n
1847 ilkbahar\u0131nda Karl Marx ve Friedrich Engels, 1830\u2019larda Paris\u2019te Frans\u0131z Devrimi etkisi alt\u0131nda -\u00e7o\u011funlukla terzi ve marangoz- Alman kalifiye i\u015f\u00e7ileri taraf\u0131ndan \u00f6rg\u00fctlenmi\u015f ve h\u00e2l\u00e2 \u00e7o\u011funlukla bunlar gibi radikal zanaat\u00e7\u0131lardan olu\u015fan gizli, devrimci bir topluluk olan \u201cS\u00fcrg\u00fcnler Birli\u011fi\u201dnin (Bund der Gerechten) devam\u0131 olan \u201cAdalet Birli\u011fi\u201dne (Bund der Ge\u00e4chteten) kat\u0131lmaya karar verdiler. Birlik, Marx ve Engels\u2019in \u201cele\u015ftirel kom\u00fcnizm\u201d anlay\u0131\u015flar\u0131na ikna olarak, temel politik belge olarak kullan\u0131lacak ve \u00f6rg\u00fct yap\u0131s\u0131n\u0131n daha d\u00fczenli hale getirilmesine yard\u0131mc\u0131 olacak bir metnin tasla\u011f\u0131n\u0131n haz\u0131rlamas\u0131 i\u00e7in onlara teklifte bulundu. Ger\u00e7ekten de 1847 yaz\u0131nda \u00e7ok d\u00fczensiz olan \u00f6rg\u00fct, bunun ard\u0131ndan, ismini \u201cKom\u00fcnistler Birli\u011fi\u201d olarak de\u011fi\u015ftirdi ve \u201cburjuvazinin y\u0131k\u0131lmas\u0131, proletarya iktidar\u0131n\u0131n kurulmas\u0131, s\u0131n\u0131f \u00e7at\u0131\u015fmas\u0131 \u00fczerine in\u015fa edilmi\u015f eski toplumun yok edilmesi ve s\u0131n\u0131fs\u0131z, \u00f6zel m\u00fclkiyetsiz yeni bir toplumun kurulmas\u0131\u201d amac\u0131na ba\u011fland\u0131. Ayr\u0131ca birlik, ikinci kongresini Kas\u0131m-Aral\u0131k 1847\u2019de d\u00fczenleyerek resmi olarak yeni ama\u00e7 ve kurallar\u0131n\u0131 belirledi ve Marx ve Engels\u2019i, birli\u011fin yeni ama\u00e7 ve politikalar\u0131n\u0131 a\u00e7\u0131klamak i\u00e7in bir manifesto haz\u0131rlamak \u00fczere davet etti.
\nTaslaklar, Marx ve Engels\u2019in her ikisi taraf\u0131ndan da haz\u0131rlanm\u0131\u015f ve belge her ikisinin de g\u00f6r\u00fc\u015flerini yans\u0131t\u0131yor olsa da, sonu\u00e7 metni -birli\u011fin y\u00f6neticisi taraf\u0131ndan yazd\u0131\u011f\u0131 metinleri kesin bir son teslim tarihi bask\u0131s\u0131 olmadan sonu\u00e7land\u0131rmakta zorluk \u00e7eken Marx\u2019a yap\u0131lan kat\u0131 bir hat\u0131rlatman\u0131n ard\u0131ndan- neredeyse kesin olarak Marx taraf\u0131ndan tamamlanm\u0131\u015ft\u0131r. Daha erken taslaklar\u0131n bulunmamas\u0131, metnin h\u0131zl\u0131 yaz\u0131ld\u0131\u011f\u0131n\u0131 g\u00f6steriyor olabilir. Kom\u00fcnist Parti Manifestosu<\/em> ba\u015fl\u0131kl\u0131 23 sayfal\u0131k sonu\u00e7 metni, Ocak 1848\u2019de yay\u0131nland\u0131.
\nBu k\u00fc\u00e7\u00fck bro\u015f\u00fcr Frans\u0131z Devrimi d\u00f6nemindeki \u201c\u0130nsan ve Yurtta\u015f Haklar\u0131 Bildirgesi\u201dnden bu yana yaz\u0131lm\u0131\u015f uzak ara en etkili politik metindir. \u0130yi \u015fans sonucu sokaklara, Paris\u2019ten b\u00fct\u00fcn Avrupa k\u0131tas\u0131na orman yang\u0131n\u0131 gibi yay\u0131lan 1848 devrimlerinin patlamas\u0131ndan bir ya da iki hafta \u00f6nce ula\u015ft\u0131.
\nSonraki 40 y\u0131lda Manifesto, \u00fczerlerindeki Marksist etkinin 1880\u2019lerde \u00f6zellikle artt\u0131\u011f\u0131 yeni sosyalist i\u015f\u00e7i partilerinin y\u00fckseli\u015fiyle birlikte d\u00fcnyay\u0131 fethetti. Ekim Devrimi\u2019nden sonra \u00f6zg\u00fcn isme geri d\u00f6nen Rus Bol\u015fevik Partisi\u2019ne kadar hi\u00e7birisi Kom\u00fcnist Parti ad\u0131n\u0131 kullanmad\u0131 ancak \u201cKom\u00fcnist Partisi Manifestosu\u201d ad\u0131 de\u011fi\u015fmedi.
\nSovyet kom\u00fcnizminin \u00e7\u00f6k\u00fc\u015f\u00fcnden ve d\u00fcnyan\u0131n bir\u00e7ok b\u00f6lgesindeki Marksist parti ve hareketlerin d\u00fc\u015f\u00fc\u015f\u00fcnden sonra bile \u00f6yle kalmaya devam etti. Sans\u00fcr\u00fcn olmad\u0131\u011f\u0131 \u00fclkelerde iyi bir kitap\u00e7\u0131ya ya da k\u00fct\u00fcphaneye ula\u015fabilen ki\u015fi, ona da ula\u015fabilmektedir. Dolay\u0131s\u0131yla art\u0131k bu hayret verici ba\u015fyap\u0131t\u0131n yeni bir bask\u0131s\u0131n\u0131 yapmak onu ula\u015f\u0131labilir k\u0131lmaya ya da ge\u00e7mi\u015fte onu do\u011fru yorumlamaya dair yap\u0131lan y\u00fczy\u0131ll\u0131k tart\u0131\u015fmalar\u0131 tekrar hat\u0131rlatmaya hizmet etmiyor. 21. y\u00fczy\u0131l\u0131n ilk birka\u00e7 on y\u0131l\u0131nda da Manifesto<\/em>\u2019nun ya\u015fad\u0131\u011f\u0131m\u0131z d\u00fcnyaya dair s\u00f6yleyece\u011fi bir\u00e7ok \u015fey oldu\u011funu kendimize hat\u0131rlatmam\u0131z\u0131 sa\u011fl\u0131yor.<\/p>\n***<\/p>\n
Manifesto<\/em> i\u00e7in ne s\u00f6ylemeli? Elbette, tarihin belirli bir an\u0131 i\u00e7in yaz\u0131lm\u0131\u015f bir metin. Bir k\u0131sm\u0131 neredeyse an\u0131nda demode oldu -\u00f6rne\u011fin ne 1848\u2019de ne de sonras\u0131nda uygulanm\u0131\u015f olan Almanya\u2019daki kom\u00fcnistler i\u00e7in \u00f6nerilen taktikler b\u00f6l\u00fcm\u00fc-. Okuyan\u0131n ya\u015fad\u0131\u011f\u0131 d\u00f6nemle metnin yaz\u0131ld\u0131\u011f\u0131 d\u00f6nem aras\u0131ndaki zaman uzad\u0131k\u00e7a daha fazla b\u00f6l\u00fcm\u00fc demode hale geldi. Guizot ve Metternich \u00fclke y\u00f6netimlerinden tarih kitaplar\u0131na ge\u00e7eli \u00e7ok oluyor, (Papa h\u00e2l\u00e2 var olsa da) \u00c7ar diye birisi ise art\u0131k yok.\u201cSosyalist ve Kom\u00fcnist Literat\u00fcr\u201d tart\u0131\u015fmalar\u0131 a\u00e7\u0131s\u0131ndan ise Marx ve Engels\u2019in kendileri daha 1872\u2019de metnin eskimi\u015f oldu\u011funu kabul etmi\u015flerdi.
\nDahas\u0131 Manifesto<\/em>\u2019nun sadece belirli bir tarihsel durum i\u00e7in yaz\u0131lm\u0131\u015f olmas\u0131 bir yana Marksist d\u00fc\u015f\u00fcncenin geli\u015fiminde bir a\u015famay\u0131 -g\u00f6reli olarak olgunla\u015fmam\u0131\u015f bir a\u015famay\u0131- temsil etti\u011fi de a\u00e7\u0131kt\u0131r. Bu durum ekonomi a\u00e7\u0131s\u0131ndan daha belirgindir. Marx 1843\u2019ten sonra politik ekonomi ile ciddi bir \u015fekilde ilgilenmi\u015f olmakla beraber, daha sonra Kapital<\/em>\u2019de a\u00e7\u0131klayaca\u011f\u0131, 1848 Devrimi\u2019nden sonra \u0130ngiltere\u2019deki s\u00fcrg\u00fcn\u00fcnde ve 1850 yaz\u0131nda British Museum K\u00fct\u00fcphanesi\u2019nin hazinelerine ula\u015ft\u0131ktan sonra yapmaya ba\u015flad\u0131\u011f\u0131 ekonomik analizini geli\u015ftirmeye hen\u00fcz ba\u015flamam\u0131\u015ft\u0131. Bu nedenle, Marksist art\u0131 de\u011fer kuram\u0131 ve s\u00f6m\u00fcr\u00fc kavramlar\u0131 i\u00e7in \u00f6nemli bir konu olan, \u201cemek\u201d ve \u201cemek g\u00fcc\u00fc\u201d kavramlar\u0131 aras\u0131ndaki farkl\u0131l\u0131k, hen\u00fcz a\u00e7\u0131k\u00e7a Manifesto<\/em>\u2019da olu\u015fmam\u0131\u015ft\u0131. Ya da olgun Marx, Manifesto<\/em>\u2019yu yazarken d\u00fc\u015f\u00fcnd\u00fc\u011f\u00fc gibi bir meta olarak eme\u011fin de\u011ferinin \u00fcretim maliyeti oldu\u011funu de\u011fil, bir i\u015f\u00e7iyi hayatta tutmak i\u00e7in gereken en az maliyet oldu\u011funu d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcyordu. K\u0131sacas\u0131 Marx Manifesto<\/em>\u2019yu Marksist bir ekonomist olmaktan ziyade kom\u00fcnist bir Ricardocu olarak yazm\u0131\u015ft\u0131r.
\nAncak buna ra\u011fmen Marx ve Engels, okurlar\u0131 Manifesto<\/em>\u2019nun tarihsel ve baz\u0131 hususlarda zaman\u0131 ge\u00e7mi\u015f bir metin oldu\u011fu konusunda uyarmakla beraber, 1848 metni tekrar bas\u0131l\u0131rken g\u00f6reli olarak \u00e7ok az d\u00fczeltme yapm\u0131\u015f ve a\u00e7\u0131klama eklemi\u015flerdir. H\u00e2l\u00e2 metnin, kendi kom\u00fcnizm anlay\u0131\u015flar\u0131n\u0131n, daha iyi bir toplumun yarat\u0131lmas\u0131 i\u00e7in \u00fcretilen di\u011fer projelerden farkl\u0131l\u0131\u011f\u0131n\u0131 ortaya koyan, \u00f6nemli bir \u00e7al\u0131\u015fma olarak kalmaya devam etti\u011fini d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcyorlard\u0131. \u00d6z\u00fcnde Manifesto<\/em> tarihsel bir analizdir. \u00c7ekirde\u011fi, toplumlar\u0131n, \u00f6zellikle seleflerinin yerine ge\u00e7en, d\u00fcnyay\u0131 k\u00f6kl\u00fc bir \u015fekilde d\u00f6n\u00fc\u015ft\u00fcren ve iktidar\u0131n\u0131n ka\u00e7\u0131n\u0131lmaz \u015fartlar\u0131n\u0131 yaratan burjuva s\u0131n\u0131f\u0131n\u0131n tarihsel geli\u015fimini i\u00e7eriyordu. Marksist ekonominin aksine bu analizin alt\u0131nda yatan \u201ctarihin materyalist yorumu\u201d 1840\u2019l\u0131 y\u0131llar\u0131n ortalar\u0131nda olgunla\u015fm\u0131\u015f ve daha sonraki y\u0131llarda \u00f6z\u00fcnde de\u011fi\u015fmemi\u015ftir. Bu bak\u0131mdan Manifesto<\/em> zaten Marksizmi anlatan bir belgeydi. Ayr\u0131nt\u0131lar\u0131 daha detayl\u0131 analizlerle geli\u015ftirilecek olmakla beraber Marksizmin tarihsel \u00f6ng\u00f6r\u00fclerini somutla\u015ft\u0131r\u0131yordu.<\/p>\n***<\/p>\n
Manifesto<\/em>, onu ilk defa okuyan g\u00fcn\u00fcm\u00fcz okuyucusunda nas\u0131l bir etki b\u0131rak\u0131r? Yeni okuyucu bu \u015fa\u015f\u0131rt\u0131c\u0131 kitap\u00e7\u0131\u011f\u0131n tutkulu inanc\u0131ndan, yo\u011funlu\u011fundan, entelekt\u00fcel ve bi\u00e7imsel g\u00fcc\u00fcnden etkilenmeden edemez. Sanki her biri tekil, yarat\u0131c\u0131 bir patlama gibi yaz\u0131lm\u0131\u015f, an\u0131tsal c\u00fcmleler politik tart\u0131\u015fma d\u00fcnyas\u0131n\u0131n \u00f6tesine ge\u00e7ip unutulmaz aforizmalara d\u00f6n\u00fc\u015fm\u00fc\u015ft\u00fcr: Ba\u015flang\u0131\u00e7taki \u201cAvrupa\u2019da bir hayalet dola\u015f\u0131yor, kom\u00fcnizm hayaleti\u201dnden sondaki \u201cProleterlerin zincirlerinden ba\u015fka kaybedecek \u015feyleri yoktur. Kazanabilecekleri bir D\u00fcnya vard\u0131r\u201d c\u00fcmlesine kadar. 19. y\u00fczy\u0131l Alman yaz\u0131n\u0131nda rastlanmayan bir bi\u00e7imde 1 ila 5 sat\u0131r uzunlu\u011funda k\u0131sa ve sabit paragraflarla yaz\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r (200 paragraf\u0131n sadece 5 tanesinde 15 ya da daha fazla sat\u0131r bulunmaktad\u0131r). Ne olursa olsun, Kom\u00fcnist Manifesto<\/em>, \u0130ncil<\/em> g\u00fcc\u00fcnde bir politik belagat g\u00fcc\u00fcne sahiptir. K\u0131sacas\u0131 onun, edebi g\u00fcc\u00fcn\u00fc ink\u00e2r etmek imk\u00e2ns\u0131zd\u0131r.
\nAyr\u0131ca iki unsur Manifesto<\/em>\u2019ya g\u00fcc\u00fcn\u00fc vermektedir. \u0130lki ileri g\u00f6r\u00fc\u015fl\u00fcl\u00fc\u011f\u00fcd\u00fcr; kapitalizm zafer y\u00fcr\u00fcy\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcn ba\u015flang\u0131c\u0131nda olsa da bu \u00fcretim bi\u00e7imi kal\u0131c\u0131, de\u011fi\u015fmez, \u201ctarihin sonu\u201d de\u011fil, insanl\u0131k tarihinde ge\u00e7ici, \u00f6ncekiler gibi ba\u015fka bir toplumun yerini alaca\u011f\u0131 bir a\u015famad\u0131r (e\u011fer -Manifesto\u2019nun bu c\u00fcmlesine fazla \u00f6nem verilmemi\u015ftir- \u201c\u00e7at\u0131\u015fan s\u0131n\u0131flar toplu halde\u201d \u00e7\u00f6kmezse). \u0130kincisi Manifesto<\/em>\u2019nun kapitalizmin uzun d\u00f6nem geli\u015fiminin tarihsel e\u011filimlerine dair anlay\u0131\u015f\u0131d\u0131r. Kapitalist ekonominin devrimci potansiyeli h\u00e2lihaz\u0131rda fark edilmi\u015fti -Marx ve Engels bunu ilk fark edenin kendileri oldu\u011funu iddia etmiyorlard\u0131. Frans\u0131z Devrimi\u2019nden itibaren inceledikleri baz\u0131 e\u011filimler \u00f6nemli sonu\u00e7lara neden oluyordu -\u00f6rne\u011fin ulus devletten \u00f6nce \u2018kendi ba\u011f\u0131ms\u0131z \u00e7\u0131karlar\u0131, yasalar\u0131, h\u00fck\u00fcmetleri ve vergi sistemleri olan birbirine gev\u015fek ba\u011fl\u0131 vilayetlerin\u2019 \u00e7\u00f6k\u00fc\u015f\u00fc ve yerine \u2018tek h\u00fck\u00fcmet, tek kanun, tek ulusal s\u0131n\u0131f \u00e7\u0131kar\u0131, tek hudut ve tek g\u00fcmr\u00fck tarifesinin\u2019 gelmesi gibi. Marx ve Engels 1848\u2019de kapitalizmin hen\u00fcz d\u00f6n\u00fc\u015ft\u00fcrd\u00fc\u011f\u00fc d\u00fcnyay\u0131 de\u011fil, mant\u0131ksal olarak d\u00f6n\u00fc\u015fmeye yazg\u0131l\u0131 oldu\u011fu d\u00fcnyay\u0131 anlatm\u0131\u015flard\u0131r.
\nToplumsal pratik ve kolektif eylem ile ger\u00e7ekle\u015fecek tarihsel de\u011fi\u015fim, Manifesto<\/em>\u2019nun \u00f6z\u00fcd\u00fcr. Manifesto<\/em>, proletaryan\u0131n geli\u015fimini, \u201c\u00f6nce s\u0131n\u0131f ve sonu\u00e7ta siyasi parti olarak \u00f6rg\u00fctlenme\u201d olarak g\u00f6r\u00fcr. Siyasi iktidar\u0131n proletarya taraf\u0131ndan ele ge\u00e7irilmesi \u201ci\u015f\u00e7ilerin devriminin ilk ad\u0131m\u0131\u201dd\u0131r ve toplumun gelece\u011fi yeni rejimin daha sonraki siyasi eylemlerine (\u201cproletaryan\u0131n siyasi \u00fcst\u00fcnl\u00fc\u011f\u00fcne\u201d) dayanacakt\u0131r. Politikaya yapt\u0131\u011f\u0131 vurgu, tarihsel olarak Marksizmi anar\u015fizmden ve Manifesto<\/em>\u2019nun \u00f6zellikle k\u0131nad\u0131\u011f\u0131 politik eylemlili\u011fi reddeden di\u011fer sosyalist ak\u0131mlar\u0131n varislerinden ay\u0131ran \u015feydir. Lenin\u2019den \u00f6nce bile Marksizm sadece \u201ctarih bize ne g\u00f6sterecek\u201d de\u011fildi, \u201cne yapmal\u0131\u201dyd\u0131 da.
\nAma di\u011fer taraftan, Manifesto<\/em> yenilgiyi de \u00f6nceden \u00f6ng\u00f6rm\u00fc\u015f bir metindir -ve bu sahip oldu\u011fu nitelikler aras\u0131nda en az dikkat \u00e7ekici olan de\u011fildir-. Manifesto<\/em>, kapitalist geli\u015fimin \u201ctoplumun devrimci yeniden yap\u0131lanmas\u0131\u201dna yol a\u00e7mas\u0131n\u0131 umut ederken \u201cgenel \u00e7\u00f6k\u00fc\u015f\u201d ihtimalini de g\u00f6z ard\u0131 etmemi\u015ftir. Y\u0131llar sonra bir ba\u015fka Marksist bunu sosyalizm ile barbarl\u0131k aras\u0131nda bir se\u00e7im olarak tekrar ifade etti. Bunlardan hangisinin \u00fcst\u00fcn gelece\u011fi 21. y\u00fczy\u0131lda yan\u0131t\u0131 verilecek bir sorudur.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"Okuyaca\u011f\u0131n\u0131z metin, \u00fc\u00e7 ay \u00f6nce yitirdi\u011fimiz Marksist tarih\u00e7i Eric J. Hobsbawn\u2019\u0131n, Manifesto\u2019nun yaz\u0131l\u0131\u015f\u0131n\u0131n 150. y\u0131l\u0131 dolay\u0131s\u0131yla 1998 y\u0131l\u0131nda yeniden yay\u0131mlanan \u0130ngilizce bask\u0131s\u0131na yazd\u0131\u011f\u0131 \u00f6ns\u00f6zden \u00f6zetlenmi\u015ftir. T\u00fcrk\u00e7ele\u015ftirmeyi Osman Altun ger\u00e7ekle\u015ftirdi. 1847 ilkbahar\u0131nda Karl Marx ve Friedrich Engels, 1830\u2019larda Paris\u2019te Frans\u0131z Devrimi etkisi alt\u0131nda -\u00e7o\u011funlukla terzi ve marangoz- Alman kalifiye i\u015f\u00e7ileri taraf\u0131ndan \u00f6rg\u00fctlenmi\u015f ve h\u00e2l\u00e2 \u00e7o\u011funlukla bunlar […]<\/p>\n","protected":false},"author":528,"featured_media":42271,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_acf_changed":false,"footnotes":""},"categories":[144,38],"tags":[6178],"class_list":["post-42270","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-107-sayi","category-dergi-sayilari","tag-komunist-manifesto"],"acf":[],"aioseo_notices":[],"aioseo_head":"\n\t\t\n\t\n\t\n\t\n\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t
![\"\"](\"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/wp-content\/uploads\/2020\/04\/2-15.jpg\")