ABD ve AB\u2019de, teknoloji \u015firketlerinin faaliyetlerinin d\u00fczenlenmesi tart\u0131\u015f\u0131l\u0131rken COVID-19 krizi patlak verdi. 2008 k\u00fcresel ekonomik krizi bu salg\u0131nla daha da derinle\u015fti. Bir\u00e7ok \u015firket iflasa s\u00fcr\u00fcklenirken COVID-19 sonras\u0131 d\u00fcnyay\u0131 ekonomik olarak zor g\u00fcnler bekliyor. Ancak bu s\u00fcre\u00e7te b\u00fcy\u00fck teknoloji \u015firketleri krizden kazan\u00e7l\u0131 \u00e7\u0131kt\u0131lar.(1)<\/p>\n
Amazon, bir e-ticaret sitesi ve d\u00fcnyan\u0131n en b\u00fcy\u00fck bulut hizmeti sa\u011flay\u0131c\u0131s\u0131 olarak (son zamanlar\u0131n iki y\u0131ld\u0131z\u0131 Zoom ve Netflix, Amazon\u2019un bulut hizmetlerinden yararlan\u0131yor) bu krizin kazananlar\u0131n\u0131n ba\u015f\u0131nda geldi. Ama krizin as\u0131l kazanan\u0131 g\u00f6zetim kapitalizmi \u015firketleri oldu (Amazon bu alan\u0131n da \u00f6nde gelen akt\u00f6rlerinden!). ABD\u2019de oldu\u011fu gibi devlet kurumlar\u0131 ile veri madencili\u011fi \u015firketleri aras\u0131nda kurulan i\u015fbirli\u011fi g\u00f6zetim sistemlerini daha \u00e7ok geni\u015fletecek ve 11 Eyl\u00fcl\u2019de oldu\u011fu gibi \u015firketlere daha geni\u015f bir manevra alan\u0131 do\u011facak. \u0130ngiltere\u2019de Ulusal Sa\u011fl\u0131k Hizmetleri sa\u011fl\u0131k \u00e7al\u0131\u015fanlar\u0131n\u0131 takip etmek ve kaynaklar\u0131n e\u015fg\u00fcd\u00fcm\u00fcn\u00fc sa\u011flamak i\u00e7in Palantir (kurucusu, Trump\u2019a yak\u0131nl\u0131\u011f\u0131yla bilinen Peter Thiel), Microsoft ve Amazon\u2019un sundu\u011fu hizmetlerden yararlan\u0131yor. Palantir, ABD sa\u011fl\u0131k birimlerine de yard\u0131mc\u0131 oluyor. Clearview A.I gibi veri madencili\u011fi startup\u2019lar\u0131n\u0131n yan\u0131 s\u0131ra IBM, Google, Facebook ve Amazon gibi devler ABD h\u00fck\u00fcmetiyle beraber \u00f6zellikle temas takibi \u00fczerinde \u00e7al\u0131\u015f\u0131yorlar. Muhtemelen bir s\u00fcredir elde etmek i\u00e7in b\u00fcy\u00fck \u00e7aba g\u00f6sterdikleri sa\u011fl\u0131k verilerine \u015fimdi daha rahat eri\u015febilecek ve bu verilerle algoritmalar\u0131n\u0131 g\u00fc\u00e7lendirebilecekler. \u015eimdiye kadar ya\u015fad\u0131klar\u0131m\u0131zdan \u00f6\u011frendi\u011fimiz \u00e7ok \u015fey var: Bu i\u015fbirli\u011fi bize genel sa\u011fl\u0131k hakk\u0131 olarak de\u011fil, hastan\u0131n kar\u015f\u0131s\u0131nda \u00e7ok daha g\u00fc\u00e7l\u00fc sigorta \u015firketleri ve insanlar\u0131n sa\u011fl\u0131\u011f\u0131 yerine k\u00e2r\u0131n\u0131 \u00f6n planda tutan hastaneler olarak geri d\u00f6necek!<\/p>\n
Ivan Manokha\u2019n\u0131n yazd\u0131\u011f\u0131 gibi \u015firketler, h\u00fck\u00fcmetlerle k\u00e2rl\u0131 anla\u015fmalar yapm\u0131\u015f olmalar\u0131n\u0131n yan\u0131nda son y\u0131llarda bozulan imajlar\u0131n\u0131 d\u00fczeltmek ve \u00fczerlerindeki ku\u015fkulu g\u00f6zlerden s\u0131yr\u0131lmak i\u00e7in tarihi bir f\u0131rsat yakalad\u0131lar.(2) G\u00f6zetim kapitalizmi \u015firketleri, 2013 y\u0131l\u0131nda Snowden\u2019\u0131n if\u015falar\u0131, 2018\u2019de tart\u0131\u015f\u0131lan Cambridge Analytica \/ Facebook skandal\u0131, Palantir\u2019in yasad\u0131\u015f\u0131 g\u00f6\u00e7men \u00e7ocuklar\u0131n ebeveynlerinin yakalanmas\u0131ndaki rol\u00fc, internetteki foto\u011fraflar\u0131 tarayarak polisle i\u015fbirli\u011fi yapan Clearview A.I.\u2019\u0131n faaliyetleri gibi imaj zedeleyici olaylardan sonra yitirdikleri me\u015fruiyetlerini \u015fimdi tekrar kazanacaklar; insanlar\u0131n verilerini toplay\u0131p paraya d\u00f6n\u00fc\u015ft\u00fcrerek yapt\u0131klar\u0131 i\u015fi normalle\u015ftirecekler.<\/p>\n
\u00c7\u00fcnk\u00fc sa\u011fl\u0131k ve mahremiyet haklar\u0131ndan birini se\u00e7meye zorlan\u0131yoruz. 11 Eyl\u00fcl 2001\u2019den sonra oldu\u011fu gibi COVID-19\u2019a kar\u015f\u0131 m\u00fccadelede baz\u0131 haklar\u0131m\u0131zdan vazge\u00e7memizin gereklili\u011fi \u00f6ne s\u00fcr\u00fcl\u00fcyor. H\u00fck\u00fcmetler, \u015firketlerin deste\u011fiyle, krizi \u00e7e\u015fitli teknolojilerle y\u00f6netmeye \u00e7al\u0131\u015f\u0131yorlar. \u00c7e\u015fitli teknolojik ara\u00e7larla, kimi zaman yurtta\u015flar\u0131 belirli bir bi\u00e7imde hareket etmeye y\u00f6nlendiriyor kimi zaman da yurtta\u015flar\u0131 belirli s\u0131n\u0131rlarda kalmaya zorluyorlar. Bat\u0131 d\u00fcnyas\u0131n\u0131n \u00e7o\u011funlukla ilkini tercih ediyor olmas\u0131 onu \u00c7in\u2019den daha demokratik yapm\u0131yor. \u0130ki sistem de yurtta\u015f kat\u0131l\u0131m\u0131 ve \u015feffafl\u0131k olmaks\u0131z\u0131n k\u00f6t\u00fcye kullan\u0131ma a\u00e7\u0131k bi\u00e7imde i\u015fliyor.<\/p>\n
Morozov neoliberalizmi, Thatcher\u2019dan bu yana, ba\u015fka se\u00e7ene\u011fimizin olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 s\u00f6yleyen kapitalizmin k\u00f6t\u00fc polisi olarak g\u00f6r\u00fcyor ve bu hik\u00e2yedeki iyi polisin \u00e7\u00f6z\u00fcmc\u00fcl\u00fck ideolojisi oldu\u011funu vurguluyor. \u00c7\u00f6z\u00fcmc\u00fcl\u00fc\u011f\u00fcn temelinde teknolojinin toplumsal sorunlara \u00e7\u00f6z\u00fcmler getirebilece\u011fi ve daha iyi bir hayat sunabilece\u011fi inanc\u0131 yat\u0131yor. \u00c7\u00f6z\u00fcmc\u00fcl\u00fck, sorunun kendisini etrafl\u0131ca tart\u0131\u015fmak yerine \u00e7o\u011funlukla sorunu varsay\u0131yor, varsayd\u0131\u011f\u0131 sorunlara \u00e7\u00f6z\u00fcmler \u00fcretmeye \u00e7al\u0131\u015f\u0131yor. Bu yakla\u015f\u0131m, sorunlar\u0131 \u00e7\u00f6zmek bir yana yeni sorunlara neden oluyor. Morozov, Silikon Vadisi\u2019nde ye\u015feren bu ideolojinin g\u00fcn\u00fcm\u00fczde y\u00f6netici elitlerin sorunlara yakla\u015f\u0131m\u0131n\u0131 da \u015fekillendirdi\u011fini belirtiyor. Y\u00f6netici elitler yine alternatifimizin olmad\u0131\u011f\u0131na ve yapabilece\u011fimiz en iyi \u015feyin sorunlar\u0131n \u00fczerini dijital yara bantlar\u0131yla kapatmak oldu\u011funa inanmam\u0131z\u0131 istiyor. B\u00f6ylece politik tart\u0131\u015fmalardan ve \u00e7\u00f6z\u00fcmlerden ka\u00e7\u0131n\u0131l\u0131yor.<\/p>\n
Neoliberalizm ve \u00e7\u00f6z\u00fcmc\u00fcl\u00fck aras\u0131nda \u00e7ok yak\u0131n bir ili\u015fki var. Her ikisi de daha fazla rekabet ama daha az dayan\u0131\u015fma, daha fazla yarat\u0131c\u0131 y\u0131k\u0131m ama daha az h\u00fck\u00fcmet planlamas\u0131, daha fazla pazar ba\u011f\u0131ml\u0131l\u0131\u011f\u0131 ama daha az refah istiyorlar. \u00c7\u00f6z\u00fcmc\u00fcl\u00fck, neoliberalizmin b\u0131rakt\u0131\u011f\u0131 yerden devam ediyor; hayat\u0131n her alan\u0131nda temel haklara sahip yurtta\u015f\u0131n yerini dijital platformlardaki hizmet sa\u011flay\u0131c\u0131lara not veya \u201cbe\u011fen\u201d vererek belirli bir bi\u00e7imde \u00e7al\u0131\u015fmaya zorlayan (ya daha do\u011frusu zorlad\u0131\u011f\u0131n\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcnen) t\u00fcketiciler al\u0131yor.<\/p>\n
Sorun, sa\u011fl\u0131k ya da mahremiyet aras\u0131nda bir se\u00e7im yapmak veya salg\u0131nla m\u00fccadelede teknolojiye ba\u015fvurup ba\u015fvurmamak de\u011fil. Teknoloji, ancak genel bir sa\u011fl\u0131k politikas\u0131n\u0131n (buna e\u011fitim, ula\u015f\u0131m, ileti\u015fim, enerji gibi alanlar\u0131 da ekleyebiliriz) onunla uyumlu bir bile\u015feni oldu\u011funda anlaml\u0131 hale geliyor. \u00c7\u00f6z\u00fcmc\u00fcl\u00fck, teknolojiyi piyasan\u0131n dar alan\u0131na hapsederek toplumun genel yarar\u0131n\u0131 g\u00f6zeten \u00e7\u00f6z\u00fcmlerin tart\u0131\u015f\u0131lmas\u0131n\u0131 ve hayata ge\u00e7irilmesini engelliyor.<\/p>\n
\u015eimdi, ya\u015fad\u0131\u011f\u0131m\u0131z sorunlar\u0131n k\u00f6kenlerini tart\u0131\u015fma, \u00e7\u00f6z\u00fcm diye kar\u015f\u0131m\u0131za \u00e7\u0131kar\u0131lan uygulamalar\u0131n bu sorunlara uygunlu\u011funu sorgulama ve en \u00f6nemlisi de \u201c\u00fcretimin otomatikle\u015ftirildi\u011fi, teknolojinin herkes i\u00e7in genel sa\u011fl\u0131k ve e\u011fitimin temelini olu\u015fturdu\u011fu, k\u0131sacas\u0131 refah\u0131n payla\u015f\u0131ld\u0131\u011f\u0131 neoliberalizm sonras\u0131 bir d\u00fcnyay\u0131 hayal etmenin\u201d ve dijital platformlarda halk\u0131n s\u00f6z, yetki ve karar hakk\u0131n\u0131 talep etmenin zaman\u0131:<\/p>\n
Amazon, Google, Apple, Microsoft…<\/p>\n
Bizleri nas\u0131l kurtar\u0131r?<\/p>\n
Bizleri kurtaracak olan<\/p>\n
Kendi platformlar\u0131m\u0131zd\u0131r…<\/p>\n
Dipnotlar:<\/strong><\/p>\n 1) https:\/\/sendika63.org\/2020\/04\/teknoloji-firmalari-covid-19u-firsata-cevirdi-benjamin-chin-yee-dillon-wamsley-584061\/<\/p>\n 2) https:\/\/www.opendemocracy.net\/en\/can-europe-make-it\/how-data-mining-companies-are-set-gain-covid-19-pandemic\/<\/p>\n NOT:<\/strong> Bu yaz\u0131n\u0131n geni\u015f hali Bilim ve Gelecek dergisinin \u201cOla\u011fan\u00fcst\u00fc May\u0131s Say\u0131s\u0131\u201dnda yay\u0131nlanacak.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":" ABD ve AB\u2019de, teknoloji \u015firketlerinin faaliyetlerinin d\u00fczenlenmesi tart\u0131\u015f\u0131l\u0131rken COVID-19 krizi patlak verdi. 2008 k\u00fcresel ekonomik krizi bu salg\u0131nla daha da derinle\u015fti. Bir\u00e7ok \u015firket iflasa s\u00fcr\u00fcklenirken COVID-19 sonras\u0131 d\u00fcnyay\u0131 ekonomik olarak zor g\u00fcnler bekliyor. Ancak bu s\u00fcre\u00e7te b\u00fcy\u00fck teknoloji \u015firketleri krizden kazan\u00e7l\u0131 \u00e7\u0131kt\u0131lar.(1) Amazon, bir e-ticaret sitesi ve d\u00fcnyan\u0131n en b\u00fcy\u00fck bulut hizmeti sa\u011flay\u0131c\u0131s\u0131 olarak (son […]<\/p>\n","protected":false},"author":276,"featured_media":42967,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_acf_changed":false,"footnotes":""},"categories":[19],"tags":[579,5848,6355,1563,425],"class_list":["post-42966","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-bilim-gundemi","tag-abd","tag-covid-19","tag-cozumculuk","tag-neoliberalizm","tag-saglik"],"acf":[],"aioseo_notices":[],"aioseo_head":"\n\t\t\n\t\n\t\n\t\n\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t