{"id":43289,"date":"2012-06-01T00:00:56","date_gmt":"2012-05-31T21:00:56","guid":{"rendered":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/?p=43289"},"modified":"2020-04-27T15:14:07","modified_gmt":"2020-04-27T12:14:07","slug":"internette-sinif-mucadelesi","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/2012\/06\/01\/internette-sinif-mucadelesi","title":{"rendered":"\u0130nternette s\u0131n\u0131f m\u00fccadelesi!"},"content":{"rendered":"

\u0130nternette yeni so\u011fuk sava\u015f m\u0131? \u0130nternetin askerile\u015ftirilmesi: <\/em>Acaba sonraki d\u00fcnya sava\u015f\u0131, internette mi ger\u00e7ekle\u015fecek? S\u0131n\u0131rs\u0131z bir bah\u00e7e olarak nitelendirilen internette \u00f6r\u00fclen duvarlar. Fikri m\u00fclkiyet ve yaz\u0131l\u0131m patentleri tart\u0131\u015fmalar\u0131. \u0130nterneti \u201cmedenile\u015ftirme\u201d, daha do\u011frusu denetim alt\u0131na alma \u00e7abalar\u0131. Devletlerin ve \u015firketlerin interneti sans\u00fcrlemeye ve duvarlar \u00f6rmeye y\u00f6nelik hamlelerine kar\u015f\u0131 \u00f6rg\u00fctlenen direni\u015fler. Mahremiyet konusu. \u0130nternette k\u0131yas\u0131ya bir m\u00fccadele s\u00fcr\u00fcyor. <\/em><\/p>\n

The Guardian,<\/em> 16-22 Nisan tarihleri aras\u0131nda internetin temel y\u00f6nelimlerini, i\u00e7erdi\u011fi \u00e7eli\u015fkileri ve \u00e7at\u0131\u015fmalar\u0131 \u201c\u0130nternet \u0130\u00e7in M\u00fccadele\u201d ba\u015fl\u0131\u011f\u0131 alt\u0131nda tart\u0131\u015fmaya a\u00e7t\u0131. Tim Berners-Lee\u2019den Google\u2019\u0131n kurucular\u0131ndan Sergey Brin\u2019e, Korsan Partisi\u2019nden Hillary Clinton\u2019a kadar farkl\u0131 taraflar, internetin gelece\u011fine dair g\u00f6r\u00fc\u015flerini payla\u015ft\u0131lar. Tart\u0131\u015fma, her g\u00fcne bir konu gelecek \u015fekilde yedi ana ba\u015fl\u0131ktan olu\u015ftu. T\u00fcm bu tart\u0131\u015fmalara http:\/\/www.guardian.co.uk\/technology\/series\/battle-for-the-internet adresinden eri\u015febilirsiniz. Bu yaz\u0131da, Guardian<\/em>\u2019da yay\u0131mlanan tart\u0131\u015fmalara k\u0131saca yer verilecek.
\nBirinci g\u00fcn\u00fcn konusu, internette so\u011fuk sava\u015ft\u0131. So\u011fuk sava\u015f\u0131n, en \u00f6nemli mizansenlerinden biri \u00f6zg\u00fcrl\u00fck\u00e7\u00fc Amerika ile bask\u0131c\u0131 Sosyalist Blok\u2019tu. G\u00fcn\u00fcm\u00fczde de benzer bir durum var. \u00c7in, \u00c7in Seddi\u2019ni internette \u00f6rmeye \u00e7al\u0131\u015f\u0131yor; Rusya internetin sans\u00fcr\u00fcne y\u00f6nelik ad\u0131mlar at\u0131yor; \u0130ran, interneti helal k\u0131lma \u00e7abas\u0131 i\u00e7inde. T\u00fcm bunlara kar\u015f\u0131n Bat\u0131, \u00f6zg\u00fcr interneti savunur bir pozisyonda g\u00f6r\u00fcn\u00fcyor.
\n\u0130kinci g\u00fcn ise, internetin askerile\u015ftirilmesi ele al\u0131nd\u0131. Ba\u015fta devlet olmak \u00fczere, her \u015feyin ba\u015f\u0131na e- eklendik\u00e7e, \u00fclkeler bili\u015fim teknolojilerine daha ba\u011f\u0131ml\u0131 hale geliyor. Dolay\u0131s\u0131yla, bili\u015fim teknolojilerinin kullan\u0131m\u0131n\u0131n yayg\u0131n oldu\u011fu bir \u00fclkenin bili\u015fim altyap\u0131s\u0131na yap\u0131lacak herhangi bir sald\u0131r\u0131, o \u00fclkede g\u00fcnl\u00fck hayat\u0131 fel\u00e7 edebilir. Son y\u0131llarda, bunun \u00f6rneklerini de g\u00f6r\u00fcyoruz. Acaba sonraki d\u00fcnya sava\u015f\u0131, internette mi ger\u00e7ekle\u015fecek?
\n\u00dc\u00e7\u00fcnc\u00fc tart\u0131\u015fma konusu ise yeni duvarl\u0131 bah\u00e7eler. Bug\u00fcn bir\u00e7ok insan i\u00e7in Facebook, internet demek. \u0130nternete PC yerine cep telefonu ile eri\u015fim yayg\u0131nla\u015f\u0131yor. Fakat hem Facebook hem de Apple, neredeyse s\u0131n\u0131rs\u0131z bir bah\u00e7e olarak nitelendirilen internette kendilerine duvarlar \u00f6r\u00fcyor ve kullan\u0131c\u0131lar\u0131 ger\u00e7ek internetten kopar\u0131yorlar. Duvarlar\u0131n arkas\u0131ndaki b\u00f6lgelere eri\u015fim, bu \u015firketlerce engelleniyor.
\nD\u00f6rd\u00fcnc\u00fc g\u00fcnde, internetin en kritik m\u00fccadele alanlar\u0131ndan biri olan fikri m\u00fclkiyet konusu tart\u0131\u015f\u0131ld\u0131. Tart\u0131\u015fmada yaln\u0131z telif haklar\u0131 de\u011fil, yaz\u0131l\u0131m patentleri de ele al\u0131nd\u0131. ABD\u2019de g\u00fcndeme gelen ve d\u00fcnyadaki t\u00fcm internet kullan\u0131c\u0131lar\u0131n\u0131 yak\u0131ndan ilgilendiren Sopa, Pipa ve Acta adl\u0131 yasa tasar\u0131lar\u0131 geri p\u00fcsk\u00fcrt\u00fclm\u00fc\u015f olsa da m\u00fccadelenin daha devam etti\u011fi belirtildi.
\nGer\u00e7ekleri, h\u00fck\u00fcmetlerin skandallar\u0131n\u0131 ve anti-demokratik uygulamalar\u0131n\u0131 internet \u00e7a\u011f\u0131nda \u00f6rtbas etmek art\u0131k o kadar kolay de\u011fil. Televizyon kanallar\u0131n\u0131n kameras\u0131ndaki orant\u0131l\u0131 g\u00fc\u00e7, bir cep telefonundan kaydedilen g\u00f6r\u00fcnt\u00fclerin sosyal medyada payla\u015f\u0131m\u0131 ile orant\u0131s\u0131zla\u015fabiliyor. Ancak nefret s\u00f6ylemi de internette kendine \u00e7ok rahat yer bulabiliyor. Bir ki\u015fi hakk\u0131nda at\u0131lan herhangi bir Twitter mesaj\u0131, do\u011frulu\u011fu ara\u015ft\u0131r\u0131lmadan g\u00fcndemi i\u015fgal edebiliyor. Bu karma\u015f\u0131k durum, be\u015finci g\u00fcn\u00fcn tart\u0131\u015fma konusu: \u0130nternetin medenile\u015ftirilmesi m\u00fcmk\u00fcn m\u00fc?
\nDevletlerin ve \u015firketlerin interneti sans\u00fcrlemeye ve duvarlar \u00f6rmeye y\u00f6nelik hamlelerine kar\u015f\u0131 direni\u015fler \u00f6rg\u00fctleniyor. Alt\u0131nc\u0131 g\u00fcn tart\u0131\u015fmas\u0131nda belirtildi\u011fi gibi, bu kar\u015f\u0131 \u00f6rg\u00fctlenmelerin s\u00f6ylemleri ve etkinlikleri farkl\u0131la\u015fabiliyor. Fakat h\u00fck\u00fcmetlere duyulan g\u00fcvensizlik, telif haklar\u0131ndan duyulan rahats\u0131zl\u0131k, mahremiyet, a\u011flara \u00f6zg\u00fcr eri\u015fim gibi konularda ortakla\u015f\u0131yorlar.
\nYedinci g\u00fcnde ise mahremiyet konusu tart\u0131\u015f\u0131ld\u0131. Bug\u00fcn, bir\u00e7ok web sitesi, kullan\u0131c\u0131lar\u0131n davran\u0131\u015flar\u0131, ki\u015fisel hayatlar\u0131 ve di\u011fer insanlarla ba\u011flant\u0131lar\u0131 konusunda \u00e7ok geni\u015f bir bilgi y\u0131\u011f\u0131n\u0131na sahip. Acaba bu siteler, hakk\u0131m\u0131zda ne biliyorlar ve ellerindeki bilgileri nas\u0131l kullan\u0131yorlar?<\/p>\n

1.g\u00fcn: yeni so\u011fuk sava\u015f
\n<\/strong>2000\u2019li y\u0131llara kadar interneti, demokrasi, e\u011fitim, sa\u011fl\u0131k, \u00f6rg\u00fctlenme vs. i\u00e7in nas\u0131l kullanabilece\u011fimizi tart\u0131\u015ft\u0131k. Devletlerin ya da \u015firketlerin, internete m\u00fcdahale edebilece\u011fine pek ihtimal vermedik. Oysa bug\u00fcn yery\u00fcz\u00fcndeki s\u0131n\u0131rlar\u0131n, s\u0131n\u0131rs\u0131z bir d\u00fcnya olarak nitelendirilen internete ta\u015f\u0131nd\u0131\u011f\u0131na \u015fahit oluyoruz. \u00c7in, Rusya ve ABD konulu yaz\u0131lar\u0131 okuyunca, insan ister istemez so\u011fuk sava\u015f y\u0131llar\u0131na geri d\u00f6n\u00fcyor. Ge\u00e7mi\u015fteki tezler, internet ba\u011flam\u0131nda tekrar g\u00fcndeme geliyor: \u00d6zg\u00fcrl\u00fck\u00e7\u00fc ABD ve sans\u00fcrc\u00fc devletler.
\n\u00c7in, internet sans\u00fcr\u00fcnde birinci s\u0131rada geliyor. \u0130nternette olu\u015fturdu\u011fu \u00c7in Seddi ile vatanda\u015flar\u0131n\u0131n deniza\u015f\u0131r\u0131 \u00fclkelerdeki hassas bilgileri okumas\u0131n\u0131, Facebook, Twitter ve Youtube gibi sitelere eri\u015fimini engelliyor.
\nFakat \u00c7in, Twitter\u2019\u0131 yasaklamakla kalmay\u0131p, Twitter yerine kendi microblogu Weibo\u2019yu koymu\u015f. Weibo, \u00c7in\u2019de Twitter\u2019\u0131n yerini alm\u0131\u015f durumda. Ancak Weibo, Twitter\u2019\u0131n Bat\u0131\u2019daki yerinden \u00e7ok daha \u00f6nemli bir yere sahip \u00c7in\u2019de. Weibo\u2019da da sans\u00fcr uygulamas\u0131 var. Buna kar\u015f\u0131n, Weibo\u2019nun \u00c7in\u2019de 300 milyon civar\u0131nda kay\u0131tl\u0131 kullan\u0131c\u0131s\u0131 var ve kullan\u0131m\u0131 olduk\u00e7a yayg\u0131n. Milyonlarca insan, resmi skandallardan TV \u015fovlar\u0131na kadar \u00e7e\u015fitli konularda yorumlar\u0131n\u0131 yaz\u0131yor. 2012 y\u0131l\u0131 ba\u015f\u0131nda, sosyal medya kullan\u0131c\u0131lar\u0131ndan ger\u00e7ek kimlikleri ile kay\u0131t olmas\u0131 istenmi\u015f olmas\u0131na ra\u011fmen h\u00fck\u00fcmet hen\u00fcz bu y\u00f6nde bir yapt\u0131r\u0131m uygulam\u0131\u015f de\u011fil. Sosyal medya, zaman zaman h\u00fck\u00fcmeti rahats\u0131z ediyor. Ama ayn\u0131 zamanda, kamuoyunun \u00e7e\u015fitli konulardaki d\u00fc\u015f\u00fcncesini \u00f6\u011frenme ve buna etkide bulunabilme a\u00e7\u0131s\u0131ndan e\u015fsiz olanaklar sunuyor.
\n\u00c7in h\u00fck\u00fcmetinin sans\u00fcr politikalar\u0131n\u0131 Weibo \u00f6rne\u011fi \u00e7er\u00e7evesinde de\u011ferlendiren yaz\u0131ya yap\u0131lan yorumlarda, Amerikan ve \u0130ngiliz h\u00fck\u00fcmetlerinin sans\u00fcr ve g\u00f6zetim yakla\u015f\u0131mlar\u0131n\u0131n da \u00c7in\u2019i aratmad\u0131\u011f\u0131na dikkat \u00e7ekiliyor.
\n\u00c7in en ba\u015f\u0131ndan beri internete temkinli yakla\u015f\u0131p, \u00fclkede bu do\u011frultuda bir internet kullan\u0131m\u0131 k\u00fclt\u00fcr\u00fc yerle\u015ftirmeye \u00e7al\u0131\u015f\u0131rken, Rusya son zamana dek internet kullan\u0131m\u0131 konusunda herhangi bir k\u0131s\u0131tlay\u0131c\u0131 yakla\u015f\u0131m sergilemedi. Ancak Arap Bahar\u0131 deneyimleri Rusya\u2019y\u0131 harekete ge\u00e7irdi. Rus istihbarat servisi, Bat\u0131l\u0131 istihbarat servislerinin yeni teknolojileri, ba\u015fka \u00fclkelerde gerilim yaratmak ve olu\u015fan gerilimi devam ettirmek i\u00e7in kulland\u0131\u011f\u0131n\u0131 iddia etti. \u0130nternetteki Bat\u0131 etkisine kar\u015f\u0131 hamleler yapmak istedi\u011finde ise, interneti sans\u00fcrlemenin, \u00fclkenin ko\u015fullar\u0131 gere\u011fi pek kolay olmayaca\u011f\u0131n\u0131 fark etti. \u0130nternet kullan\u0131m\u0131n\u0131n yayg\u0131n ve sans\u00fcr\u00fcn hi\u00e7 uygulanmad\u0131\u011f\u0131 bir \u00fclkede, \u00c7in tarz\u0131 uygulamalar b\u00fcy\u00fck tepki \u00e7ekebilirdi. Dolay\u0131s\u0131yla, daha \u00e7ok \u0130slamc\u0131 ya da milliyet\u00e7i su\u00e7lara kar\u015f\u0131 \u00e7\u0131kart\u0131lan, ancak liberal muhalefete, \u00e7evrecilere ve e\u015fcinsellere kar\u015f\u0131 da uygulanan \u201ca\u015f\u0131r\u0131l\u0131k kar\u015f\u0131t\u0131 yasa\u201dy\u0131 internet i\u00e7in de uygulama yoluna gittiler. \u201cElektronik medya\u201ddaki a\u015f\u0131r\u0131l\u0131klara kar\u015f\u0131 geli\u015ftirilen bu yakla\u015f\u0131m sonras\u0131nda blog yazarlar\u0131nda bir otosans\u00fcr refleksi olu\u015ftu.
\nFakat Rusya\u2019n\u0131n \u00c7in gibi, internetin kullan\u0131m\u0131na y\u00f6nelik bir stratejisinin olmamas\u0131 ve teknolojisinin \u00c7in\u2019e g\u00f6re yetersiz olmas\u0131 Rus H\u00fck\u00fcmeti\u2019ni zor durumda b\u0131rak\u0131yor. \u00c7e\u015fitli internet sitelerini yasaklam\u0131\u015f olmalar\u0131na ra\u011fmen, sosyal medyan\u0131n kontrol\u00fcnde \u00c7in\u2019in ba\u015far\u0131s\u0131n\u0131 yakalayamad\u0131lar.
\nVe Amerika… ABD\u2019li aktivistler, ABD H\u00fck\u00fcmeti\u2019nin de deste\u011fini alarak, anti-demokratik rejimlere ve internete getirdikleri yasaklamalara kar\u015f\u0131 etkin bir m\u00fccadele y\u00fcr\u00fct\u00fcyorlar. Anti-demokratik rejimlerde, iktidara kar\u015f\u0131 m\u00fccadele eden aktivistlere destek oluyorlar. \u00d6rne\u011fin, Yeni Amerika Vakf\u0131 adl\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcnce kurulu\u015funun, Common Wireless<\/strong> (Ortak Kablosuz) adl\u0131 projesi, kullan\u0131c\u0131lara izlenme korkusu olmadan, \u00fclkenin internet yap\u0131s\u0131ndan ba\u011f\u0131ms\u0131z olarak haberle\u015fme olana\u011f\u0131 sunuyor. Kullan\u0131c\u0131lar, ak\u0131ll\u0131 telefonlar arac\u0131l\u0131\u011f\u0131yla farkl\u0131 bir a\u011fda bir araya gelebiliyorlar. Arap Bahar\u0131\u2019nda baz\u0131 h\u00fck\u00fcmetlerin, sosyal medya \u00fczerinden \u00f6rg\u00fctlenen eylemlerin \u00f6n\u00fcne ge\u00e7mek i\u00e7in \u00fclkenin internet ba\u011flant\u0131s\u0131n\u0131 kesti\u011fi hat\u0131rlan\u0131rsa, bunun son derece \u00f6nemli bir teknoloji oldu\u011fu ortada. ABD kongresi bu do\u011frultuda yap\u0131lan \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131 desteklemek i\u00e7in milyonlarca dolar harc\u0131yor. \u0130nternet \u00f6zg\u00fcrl\u00fc\u011f\u00fcn\u00fc bir insan hakk\u0131 olarak g\u00f6ren Hillary Clinton, internet \u00f6zg\u00fcrl\u00fc\u011f\u00fcn\u00fcn en ate\u015fli savunucular\u0131ndan biri.
\nAncak ABD\u2019nin bu \u00f6zg\u00fcrl\u00fck\u00e7\u00fc politikalar\u0131 y\u00f6n\u00fcnde son derece ciddi \u015f\u00fcpheler de var. Suriye h\u00fck\u00fcmeti anti-demokrat da, Suudi Arabistan\u2019\u0131nki demokrat m\u0131? ABD, h\u00fck\u00fcmetlere vatanda\u015flar\u0131n\u0131 g\u00f6zetleme olana\u011f\u0131 veren yaz\u0131l\u0131mlar\u0131n ihrac\u0131n\u0131 neden yasaklam\u0131yor?
\nABD h\u00fck\u00fcmetinin temsilcileri, internet \u00f6zg\u00fcrl\u00fc\u011f\u00fcn\u00fcn rejim de\u011fi\u015fikli\u011fi yapmak i\u00e7in desteklendi\u011fi y\u00f6n\u00fcndeki ele\u015ftirilere \u0131srarla kar\u015f\u0131 \u00e7\u0131k\u0131yorlar. As\u0131l ilgilendikleri konunun bir insan hakk\u0131 olarak internet oldu\u011funun alt\u0131n\u0131 \u00e7iziyorlar. Bu s\u00f6ylemleriyle \u00e7ok say\u0131da internet aktivistini etkileyip yedekleyebiliyorlar. Fakat internete y\u00f6nelik ger\u00e7ek tehdit, helal internet ad\u0131 alt\u0131nda alternatif bir internet in\u015fa etmeye \u00e7al\u0131\u015fan \u0130ran\u2019dan de\u011fil, telif haklar\u0131 i\u00e7in lobi faaliyetleri y\u00fcr\u00fcten ve k\u00fcresel \u00e7apta \u00e7ok daha geni\u015f bir sans\u00fcr\u00fc uygulatmaya \u00e7al\u0131\u015fan Amerikan Sinema Derne\u011fi\u2019nden (Motion Picture Association of America) geliyor.
\nBu ba\u011flamda, Sergey Brin\u2019in web\u2019deki \u00f6zg\u00fcrl\u00fc\u011f\u00fcn b\u00fcy\u00fck bir tehlike alt\u0131nda oldu\u011fu uyar\u0131s\u0131na dikkat etmek gerekiyor. Brin, bug\u00fcn web \u00f6zg\u00fcrl\u00fc\u011f\u00fcne y\u00f6nelik \u00fc\u00e7 b\u00fcy\u00fck tehditten s\u00f6z ediyor. Birincisi, h\u00fck\u00fcmetlerin vatanda\u015flar\u0131n internet eri\u015fimini kontrol ve g\u00f6zetim y\u00f6n\u00fcndeki \u00e7abalar\u0131; ikincisi e\u011flence end\u00fcstrisinin korsanl\u0131\u011fa kar\u015f\u0131 y\u00fcr\u00fctt\u00fc\u011f\u00fc telif haklar\u0131 ve patent sava\u015flar\u0131; \u00fc\u00e7\u00fcnc\u00fcs\u00fc Facebook ve Apple\u2019\u0131n ba\u015f\u0131n\u0131 \u00e7ekti\u011fi ve platformlar\u0131nda kullan\u0131labilecek yaz\u0131l\u0131mlar\u0131n ve eri\u015filebilecek i\u00e7eri\u011fin s\u0131n\u0131rland\u0131\u011f\u0131 k\u0131s\u0131tlay\u0131c\u0131 duvarlara sahip olan yaz\u0131l\u0131mlar. \u0130kinci ve \u00fc\u00e7\u00fcnc\u00fc tehditler, a\u015fa\u011f\u0131da tart\u0131\u015f\u0131lacak. Fakat ABD h\u00fck\u00fcmetinin \u00f6zg\u00fcrl\u00fck\u00e7\u00fc politikas\u0131, sadece ilk tehdit ile s\u0131n\u0131rl\u0131. O da k\u0131smen… Daha \u00e7ok ABD\u2019nin uluslararas\u0131 \u00e7\u0131karlar\u0131 taraf\u0131ndan belirleniyor.
\nG\u00f6r\u00fcld\u00fc\u011f\u00fc gibi internet, i\u00e7inden \u00e7\u0131kt\u0131\u011f\u0131 toplumsal d\u00fczenin t\u00fcm g\u00fcnahlar\u0131n\u0131 alm\u0131\u015f ve onlar\u0131 yeniden \u00fcretmi\u015f durumda. Ama internette iyi \u015feyler de oluyor… En az\u0131ndan arzulanan internet kullan\u0131m\u0131n\u0131 hayata ge\u00e7iren yerler de var. Estonya\u2019da internet eri\u015fimi 2003\u2019ten beri insan hakk\u0131 olarak g\u00f6r\u00fcl\u00fcyor. \u00dclke kablosuz a\u011flarla \u00f6r\u00fclm\u00fc\u015f durumda. Estonya h\u00fck\u00fcmeti, e\u011fer interneti h\u00fck\u00fcmet uygulamalar\u0131nda kullanacaksak, \u00f6ncelikle t\u00fcm vatanda\u015flar\u0131n internet eri\u015fimi olmal\u0131d\u0131r diye d\u00fc\u015f\u00fcnm\u00fc\u015f. 1997\u2019de \u00fclkedeki okullar\u0131n y\u00fczde 97\u2019sinde internet eri\u015fimi varm\u0131\u015f. Vergilerin y\u00fczde 94\u2019\u00fc internet \u00fczerinden toplan\u0131yor. H\u00fck\u00fcmet toplant\u0131lar\u0131 2000\u2019den beri k\u00e2\u011f\u0131ts\u0131z. Se\u00e7imler elektronik ortamda ger\u00e7ekle\u015fiyor. Doktorlar herhangi bir k\u00e2\u011f\u0131da re\u00e7ete yazm\u0131yorlar. 20 y\u0131l \u00f6nce n\u00fcfusunun yar\u0131s\u0131n\u0131n telefon eri\u015fimi bile olmad\u0131\u011f\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcl\u00fcrse, ba\u015f d\u00f6nd\u00fcr\u00fcc\u00fc bir geli\u015fme.
\nEstonya, Letonya ve Litvanya ayn\u0131 d\u00f6nemde ba\u011f\u0131ms\u0131zl\u0131\u011f\u0131n\u0131 kazand\u0131. Peki, neden Letonya ve Litvanya de\u011fil de Estonya? Estonyal\u0131lar, di\u011fer iki \u00fclke gibi Slav \u0131rk\u0131ndan de\u011fil, kendilerini Kuzey Avrupal\u0131lara daha yak\u0131n g\u00f6r\u00fcyorlar. Bu nedenle, 1990\u2019larda son derece ileri teknolojiye sahip olan Kuzey Avrupa \u00fclkeleri ile ticari ili\u015fkiler geli\u015ftirmeye \u00e7al\u0131\u015ft\u0131lar. E-posta kullanan bu \u00fclkelerle ticari ili\u015fkileri faks \u00fczerinden y\u00fcr\u00fctmek olmazd\u0131. Bu zorunluluk ve y\u00f6neticilerin teknolojiye yak\u0131nl\u0131\u011f\u0131\/yatk\u0131nl\u0131\u011f\u0131 Estonya\u2019n\u0131n geli\u015fmesinde belirleyici oldu.
\nBug\u00fcn Estonya\u2019da her vatanda\u015f\u0131n \u00f6zel bir vatanda\u015fl\u0131k numaras\u0131 var ve devlet hizmetlerinden bu numara arac\u0131l\u0131\u011f\u0131yla faydalan\u0131yor. Vatanda\u015fl\u0131k numaras\u0131 denilince ilk akla gelen \u015fey g\u00f6zetim oluyor. Estonyal\u0131lar, eskisinden daha g\u00fcvenli olduklar\u0131n\u0131 s\u00f6yl\u00fcyor: \u201c\u00d6nceden de hakk\u0131m\u0131zda bilgi toplan\u0131yordu. Ama \u015fimdi en az\u0131ndan, kimin ve ne zaman bilgilerimize ula\u015ft\u0131\u011f\u0131n\u0131 biliyoruz. Hakk\u0131m\u0131zda toplanan bilgileri biliyoruz ve bilgilerimize her t\u0131kland\u0131\u011f\u0131nda, bundan haberdar oluyoruz.\u201d<\/p>\n

2. g\u00fcn: internetin askerile\u015ftirilmesi
\n<\/strong>2007 y\u0131l\u0131nda, Estonya h\u00fck\u00fcmetinin Sovyetler\u2019den kalma bir an\u0131t\u0131, \u015fehrin merkezinden, \u015fehir d\u0131\u015f\u0131nda bir mezarl\u0131\u011fa ta\u015f\u0131mas\u0131 \u00fclkedeki Rus\u00e7a konu\u015fan az\u0131nl\u0131\u011f\u0131n tepkisini \u00e7ekti. Sokaklarda protestolar yap\u0131ld\u0131 ve bu protestolar k\u0131sa bir s\u00fcre sonra internete ta\u015f\u0131nd\u0131. \u0130lk ba\u015fta, h\u00fck\u00fcmet, medya ve banka sitelerine y\u00f6nelik binlerce kullan\u0131c\u0131dan gelen basit DoS sald\u0131r\u0131lar\u0131 yap\u0131ld\u0131. Daha sonra sald\u0131r\u0131lar\u0131n \u00e7ap\u0131 ve \u015fiddeti geni\u015fledi. \u00dc\u00e7 hafta devam eden sald\u0131r\u0131lar neticesinde Estonya, \u00fclkenin d\u0131\u015far\u0131yla ba\u011flant\u0131s\u0131n\u0131 kesmek zorunda kald\u0131. Bu sald\u0131r\u0131 sonras\u0131nda NATO, Estonya\u2019da siber savunma d\u00fc\u015f\u00fcnce kurulu\u015fu kurdu ve Estonya h\u00fck\u00fcmeti, siber g\u00fcvenlik i\u00e7in konusunda uzman g\u00f6n\u00fcll\u00fclerden olu\u015fan bir ordu kurdu.
\nEstonya\u2019n\u0131n bu deneyimi, say\u0131salla\u015fan devletlerin kritik bir zaaf\u0131n\u0131 da ortaya koymaktayd\u0131. Art\u0131k u\u00e7aklarla bombard\u0131man yapmadan da d\u00fc\u015fman \u00fclkede ya\u015fam fel\u00e7 edilebiliyordu.
\nBunun yan\u0131nda internet ayr\u0131 bir sava\u015f alan\u0131. \u00d6zellikle \u00c7in ve Amerikan ordular\u0131, interneti \u00f6nemli bir sava\u015f arac\u0131 olarak g\u00f6r\u00fcyorlar. Bilgisayar vir\u00fcsleri yard\u0131m\u0131yla, ba\u015fka bir \u00fclkenin n\u00fckleer silahlar\u0131 etkisizle\u015ftirilebiliyor. Hem sald\u0131r\u0131 hem de savunma ama\u00e7l\u0131 tatbikatlar yap\u0131l\u0131yor.
\nH\u00fck\u00fcmetler kabul etmiyor ama, \u00fclkeler birbirlerine internet \u00fczerinden gayri resmi sald\u0131r\u0131lar ger\u00e7ekle\u015ftirebiliyor. Olas\u0131 bir sava\u015f halinde, kara, deniz ve hava sahalar\u0131 yan\u0131nda, internet de yeni bir sava\u015f sahas\u0131 olacak gibi. Burada, ba\u015fta \u00c7in olmak \u00fczere \u00fclkelerin neden windows de\u011fil de GNU\/Linux i\u015fletim sistemini tercih etti\u011fini hat\u0131rlamak gerekiyor. Bu \u00fclkeler, windows gibi kapal\u0131 sistemler kullanman\u0131n \u00fclkenin anahtar\u0131n\u0131 ABD\u2019ye vermek oldu\u011funu biliyorlar.<\/p>\n

3. g\u00fcn: yeni duvarl\u0131 bah\u00e7eler
\n<\/strong>Jonathan Zittrain, 2008 y\u0131l\u0131nda, herkesin h\u00fck\u00fcmetlerin internet \u00fczerindeki bask\u0131lar\u0131na odakland\u0131\u011f\u0131 bir d\u00f6nemde internet kullan\u0131c\u0131lar\u0131n\u0131 uyarmaktayd\u0131: \u0130nternete eri\u015fmek i\u00e7in kulland\u0131\u011f\u0131m\u0131z ara\u00e7lar, internet eri\u015fimimizi kontrol ediyor ve i\u00e7eri\u011fi sans\u00fcrl\u00fcyorsa buna kar\u015f\u0131 ne yapabiliriz?
\nPC\u2019ler yerlerini hen\u00fcz yeni yeni ak\u0131ll\u0131 cep telefonlar\u0131na b\u0131rak\u0131rken, Zittrain \u0130nternet\u2019in Gelece\u011fi ve Onu Nas\u0131l Durdurabiliriz?<\/em> adl\u0131 kitab\u0131nda internete eri\u015firken kulland\u0131\u011f\u0131m\u0131z cihazlara dikkat \u00e7ekiyordu. Bug\u00fcn bu cihazlar, \u015f\u0131k tasar\u0131mlar\u0131na kar\u015f\u0131n internete eri\u015fim hakk\u0131 i\u00e7in b\u00fcy\u00fck tehdit. Hatta g\u00fcvenli ve helal olan internetlerden daha b\u00fcy\u00fck bir tehdit. \u00c7\u00fcnk\u00fc kullan\u0131c\u0131lar\u0131n b\u00fcy\u00fck bir \u00e7o\u011funlu\u011fu, i\u00e7inde bulunduklar\u0131 durumun ve ba\u015flar\u0131na ne gelece\u011fin fark\u0131nda de\u011fil. Ayr\u0131ca, sorunu sadece ifade ve bilgiye eri\u015fim \u00f6zg\u00fcrl\u00fc\u011f\u00fc ba\u011flam\u0131nda de\u011ferlendirmemek gerekiyor. Ba\u015fta iPhone olmak \u00fczere ak\u0131ll\u0131 cep telefonlar\u0131nda telefon sahibine sadece \u015firketin belirledi\u011fi \u015fartlarda telefonu kullanma olana\u011f\u0131 sunuluyor. PC\u2019ler gibi, ihtiyaca g\u00f6re programlanabilir ve geni\u015fletilebilir de\u011filler. \u015eirketin size sundu\u011fu ile yetinmek zorundas\u0131n\u0131z. Bir di\u011fer deyi\u015fle, PC\u2019lerin yerini ak\u0131ll\u0131 cep telefonlar\u0131na b\u0131rakmas\u0131yla beraber \u00fcretici etkinli\u011fimiz zay\u0131flayacak, PC \u00f6ncesinde oldu\u011fu gibi salt t\u00fcketici seviyesine inece\u011fiz.
\nAyn\u0131 sorun, Facebook, Myspace ve Google+ uygulamalar\u0131 i\u00e7in de s\u00f6z konusu. Bu web siteleri, Apple\u2019\u0131n cep telefonunda yapt\u0131\u011f\u0131n\u0131 web\u2019de yap\u0131yorlar. Her ge\u00e7en g\u00fcn, i\u00e7erdikleri uygulama say\u0131s\u0131n\u0131 art\u0131r\u0131yorlar ve kapal\u0131 bir platformla kullan\u0131c\u0131y\u0131 d\u0131\u015f d\u00fcnyadan yal\u0131t\u0131yorlar. Hem Apple, hem de s\u00f6z konusu siteler, adeta sadece belirli bir frekans\u0131 dinleyebilen radyolara d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcyor.
\n\u0130nternette duvarlar \u00f6rerek dolayl\u0131 sans\u00fcr yaratanlar\u0131n gerek\u00e7eleri, interneti do\u011frudan sans\u00fcrleyen h\u00fck\u00fcmetlerinkiyle ayn\u0131: \u0130nternet g\u00fcvenli bir yer de\u011fildir. Vir\u00fcs da\u011f\u0131t\u0131c\u0131lar\u0131ndan, ter\u00f6ristlere, pedofillere kadar \u00e7e\u015fitli tehditler bar\u0131nd\u0131r\u0131r. Biz sizi bunlardan koruyoruz.
\nGoogle\u2019\u0131n internette olu\u015fan duvarlara kar\u015f\u0131 tepkisini bir kapitalistin arta kalan gen\u00e7lik idealizmi ile a\u00e7\u0131klamak yanl\u0131\u015f, en az\u0131ndan eksik olur. Google\u2019\u0131n i\u015f modeli, internetin a\u00e7\u0131kl\u0131\u011f\u0131 ve bilginin \u00f6zg\u00fcrce eri\u015febilirli\u011fi \u00fczerine kurulmu\u015ftur. Kullan\u0131c\u0131n\u0131n, internetteki da\u011f\u0131t\u0131k veriye eri\u015fimini sa\u011flar. \u015eimdi y\u00fckselen duvarlar, Google\u2019\u0131n \u00e7al\u0131\u015fmas\u0131n\u0131 da engelliyor. Duvarlar, Google\u2019\u0131n rekl\u00e2m pastas\u0131n\u0131n bir k\u0131sm\u0131n\u0131 Facebook\u2019a kapt\u0131rmas\u0131na neden olacak.
\n\u0130nternete duvarlar \u00f6r\u00fclmesi, kullan\u0131c\u0131lar tepkisiz kald\u0131k\u00e7a giderek yayg\u0131nla\u015f\u0131yor. Microsoft da Apple gibi, Metro Store ile yeni i\u015fletim sistemi olan Windows 8\u2019e kurulacak yaz\u0131l\u0131mlar\u0131 kontrol etmek istiyor.
\nZittrain\u2019in de belirtti\u011fi gibi insanlar kolay kullan\u0131m\u0131 ve g\u00fcvenli\u011fi isterler. Fakat d\u00fcn ile bug\u00fcn aras\u0131nda niteliksel bir fark s\u00f6z konusudur: \u015eimdiye kadar hi\u00e7 kimse Bill Gates\u2019e \u015fu uygulamay\u0131 Windows\u2019ta kullan\u0131lamaz hale getir ya da \u015fu sitelere eri\u015fimi engelle demedi. Facebook, Google Android, Apple ve Metro sat\u0131\u015f yerlerinde sat\u0131c\u0131lar bu taleplere yan\u0131t verebilirler. Yan\u0131t veriyorlar da… Apple, \u00c7in h\u00fck\u00fcmetinin talebi \u00fczerine Dalai Lama i\u00e7eren uygulamay\u0131 \u00c7in\u2019de satt\u0131\u011f\u0131 telefonlardan \u00e7\u0131kard\u0131. Apple daha sonra bunu, faaliyet y\u00fcr\u00fctt\u00fc\u011f\u00fc \u00fclkelerdeki kanunlara uymak zorunlulu\u011fu olarak ifade etti.
\nWeb\u2019in mucidi Berners-Lee de, internete \u00f6r\u00fclen duvarlar hakk\u0131ndaki kayg\u0131s\u0131n\u0131 dile getiriyor. Duvarlar\u0131n, internetin payla\u015f\u0131mc\u0131 do\u011fas\u0131na kar\u015f\u0131 b\u00fcy\u00fck bir tehdit oldu\u011funu vurguluyor ve \u015funlar\u0131 s\u00f6yl\u00fcyor:
\n\u201cHangi uygulamay\u0131 kullanaca\u011f\u0131ma kendim karar vermeliyim, istedi\u011fim i\u00e7eri\u011fe bakabilmeliyim, hangi cihaz\u0131 se\u00e7ece\u011fime kendim karar vermeliyim ve internet ba\u011flant\u0131m\u0131 sa\u011flayacak firmay\u0131 kendim belirlemeliyim. Ve t\u00fcm bunlar birbirinden ba\u011f\u0131ms\u0131z se\u00e7enekler olmal\u0131.\u201d
\nBerners-Lee, ayr\u0131ca yine pek \u00f6nem verilmeyen bir noktaya dikkat \u00e7ekiyor. Ne Facebook ne de payla\u015f\u0131mda bulundu\u011fumuz di\u011fer siteler ebedi de\u011fil. Bir g\u00fcn payla\u015ft\u0131\u011f\u0131n\u0131z t\u00fcm i\u00e7eri\u011fi kaybedebilirsiniz. Bu nedenle, \u00e7ocuklar\u0131n\u0131za ya da torunlar\u0131n\u0131za g\u00f6stermek istedi\u011finiz resimler i\u00e7in Facebook\u2019a fazla g\u00fcvenmeyin.<\/p>\n

4. g\u00fcn: fikri m\u00fclkiyet sava\u015flar\u0131
\n<\/strong>E\u011flence end\u00fcstrisi, teknolojiden pek ho\u015flanm\u0131yor. Her yeni teknoloji, e\u011flence end\u00fcstrisini yeni lobi faaliyetlerine s\u00fcr\u00fckl\u00fcyor. En son olarak, e\u011flence end\u00fcstrisinin giri\u015fimleriyle ABD Kongresi\u2019ne sunulan SOPA (Stop Online Piracy Act) adl\u0131 yasa tasar\u0131s\u0131 reddedildi. PIPA (Preventing Real Online Threats to Economic Creativity and Theft of Intellectual Property Act) tasar\u0131s\u0131 da yasala\u015famad\u0131. E\u011flence end\u00fcstrisinin, Bulgaristan, Almanya, Hollanda, Polonya ve Slovakya\u2019daki hamlesi de bo\u015fa \u00e7\u0131kt\u0131; bu \u00fclkeler kendileri dayat\u0131lan yasa tasar\u0131lar\u0131n\u0131 imzalamad\u0131lar. Genel kan\u0131 e\u011flence end\u00fcstrisinin s\u00fcre\u00e7ten b\u00fcy\u00fck yara alarak \u00e7\u0131kt\u0131\u011f\u0131. Fakat hi\u00e7 kimse, e\u011flence end\u00fcstrisinin m\u00fccadeleyi b\u0131rakaca\u011f\u0131n\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcnm\u00fcyor.
\nBunun yan\u0131nda, medya \u015firketlerinde, Silikon Vadisi\u2019ne ve \u00f6zellikle de Google\u2019a kar\u015f\u0131 bir tepki var. Medyada, Google\u2019\u0131 korsan i\u00e7erikten gelir sa\u011flayan bir \u015firket olarak g\u00f6steren ve \u00e7at\u0131\u015fmay\u0131 Hollywood-Silicon Vadisi kavgas\u0131na indirgeyen g\u00f6r\u00fc\u015fler yer al\u0131yor. Fakat temel \u00e7eli\u015fki, internetin a\u00e7\u0131k do\u011fas\u0131 ile enformasyon \u00e7a\u011f\u0131 \u00f6ncesinin telif haklar\u0131yla s\u0131n\u0131rland\u0131r\u0131lm\u0131\u015f kapal\u0131 d\u00fcnyas\u0131 aras\u0131ndaki \u00e7eli\u015fki. Bir di\u011fer deyi\u015fle, \u00e7eli\u015fkinin bir taraf\u0131nda Hollywood varsa di\u011fer taraf\u0131nda milyonlarca internet kullan\u0131c\u0131s\u0131 var.
\nWikipedia\u2019n\u0131n kurucusu Wales\u2019e g\u00f6re \u00f6nceden telif haklar\u0131 daha \u00e7ok \u015firketler aras\u0131nda bir sorundu. 50 y\u0131l \u00f6ncesine gidildi\u011fi zaman sadece bir end\u00fcstriyel d\u00fczenlemeydi, s\u0131radan insanlarla u\u011fra\u015f\u0131lmazd\u0131. Fakat \u015fimdi gen\u00e7 insanlar telif haklar\u0131 ihlali gerek\u00e7esiyle su\u00e7lu muamelesi g\u00f6r\u00fcyor. Wales\u2019a g\u00f6re son y\u0131llarda kapsam\u0131 ve s\u00fcresi geni\u015fletilen telif haklar\u0131n\u0131n yeniden tart\u0131\u015f\u0131lmas\u0131 gerekiyor.
\nBir yorumcunun tan\u0131mlamas\u0131 ile internet ile beraber cin bir kez \u015fi\u015feden \u00e7\u0131kt\u0131. Cinin eskisi gibi \u015fi\u015fenin i\u00e7ine t\u0131k\u0131l\u0131p, her \u015feyin internet \u00f6ncesindeki gibi devam etmesi zor g\u00f6r\u00fcn\u00fcyor. Ancak SOPA yasala\u015fmam\u0131\u015f olmas\u0131na ra\u011fmen, bir\u00e7ok dosya payla\u015f\u0131m sitesinin ve \u00e7a\u011f\u0131m\u0131z\u0131n \u0130skenderiyesi library.nu\u2019nun kapat\u0131lm\u0131\u015f olmas\u0131, telif haklar\u0131 \u00e7at\u0131\u015fmas\u0131n\u0131n \u00f6n\u00fcm\u00fczdeki g\u00fcnlerde daha da k\u0131z\u0131\u015faca\u011f\u0131na i\u015faret ediyor.
\nFikri m\u00fclkiyet g\u00fcndeminde tart\u0131\u015f\u0131lan bir di\u011fer konu da yaz\u0131l\u0131m patentleri oldu. Yaz\u0131l\u0131m patentleri, bili\u015fim d\u00fcnyas\u0131 i\u00e7in telif haklar\u0131ndan daha b\u00fcy\u00fck bir tehlike olu\u015fturuyor. Patentler, d\u00fc\u015f\u00fcncenin sunu\u015f bi\u00e7imini de\u011fil, do\u011frudan d\u00fc\u015f\u00fcncenin kendisini m\u00fclkiyet kapsam\u0131na al\u0131yor. Google ve Oracle aras\u0131ndaki dava yaz\u0131l\u0131m patentlerinin neden olabilece\u011fi olumsuzluklar\u0131 a\u00e7\u0131k se\u00e7ik g\u00f6steriyor. Google, ak\u0131ll\u0131 telefonlar\u0131nda Andorid adl\u0131, Linux tabanl\u0131 bir i\u015fletim sistemi kullan\u0131yor. Andorid\u2019e Java dili kullanarak uygulama geli\u015ftirilebiliyor. Kullan\u0131lan Java, Oracle\u2019\u0131n Java\u2019s\u0131n\u0131n yeniden yaz\u0131lm\u0131\u015f hali ve Oracle\u2019\u0131nkinden farkl\u0131 bir sanal makinede \u00e7al\u0131\u015f\u0131yor. Oracle, Google\u2019\u0131n patent ihlali yapt\u0131\u011f\u0131n\u0131 iddia ediyor. Oracle\u2019\u0131n davay\u0131 kaybetmesi durumunda, GNU\/Linux i\u00e7in de tehlike \u00e7anlar\u0131 \u00e7alabilir. Nitekim GNU\/Linux i\u015fletim sistemindeki bir\u00e7ok yaz\u0131l\u0131m UNIX i\u015fletim sistemlerinde yer alan yaz\u0131l\u0131mlar\u0131n yeniden yaz\u0131lm\u0131\u015f hali. Patentlere dayanarak, GNU\/Linux\u2019u da su\u00e7lamak m\u00fcmk\u00fcn.<\/p>\n

5. g\u00fcn: internetin medenile\u015ftirilmesi
\n<\/strong>Herhangi bir \u00fclkedeki m\u00fccadelenin uluslararas\u0131la\u015ft\u0131r\u0131lmas\u0131nda internet \u00f6nemli bir ara\u00e7 haline gelebiliyor. 1990\u2019l\u0131 y\u0131llar\u0131n ikinci yar\u0131s\u0131nda, Zapatistalar\u2019\u0131n seslerini t\u00fcm d\u00fcnyaya duyurmas\u0131 internetin sahip oldu\u011fu potansiyele i\u015faret ediyordu. Sosyal medyan\u0131n yayg\u0131nla\u015fmas\u0131yla, internetin demokrasi m\u00fccadelesindeki \u00f6nemi artt\u0131. Egemen medyan\u0131n g\u00f6rmedi\u011fi, g\u00f6rmek istemedi\u011fi her \u015fey internette yer alabiliyor. Fakat nefret s\u00f6ylemi de internette \u00e7ok h\u0131zl\u0131 yay\u0131labiliyor.
\nBaz\u0131 siyaset\u00e7ilere g\u00f6re, internet kontrolden \u00e7\u0131km\u0131\u015f durumda. Baz\u0131lar\u0131 ise internetin, yery\u00fcz\u00fcn\u00fcn kurallar\u0131ndan, ahlaki de\u011ferlerinden, ilkelerinden ba\u011f\u0131ms\u0131z, paralel bir evren olarak d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fclmesinden duyduklar\u0131 rahats\u0131zl\u0131\u011f\u0131 belirtiyor. Bu do\u011frultuda, interneti ya\u015fad\u0131\u011f\u0131m\u0131z d\u00fcnyan\u0131n kurallar\u0131na uygun \u015fekilde bi\u00e7imlendirmek, yani medenile\u015ftirilmek i\u00e7in \u00e7e\u015fitli \u00f6neriler yap\u0131l\u0131yor. Bu \u00f6nerilerin ortak noktas\u0131, \u00e7o\u011fu zaman internet eri\u015fiminin k\u0131s\u0131tlanmas\u0131 oluyor.
\nVint Cerf ise internetin, okyanuslar gibi yeni bir yasal \u00e7er\u00e7eveye ihtiyac\u0131 oldu\u011funu vurguluyor. Birle\u015fmi\u015f Milletler\u2019in, 1973\u2019te okyanuslar i\u00e7in yasal bir d\u00fczenleme getirmesi gibi benzer bir ihtiya\u00e7 kendini internette de hissettiriyor. \u0130nternet, paralel bir evren de\u011fil, ama internetin kendine \u00f6zg\u00fc dinamikleri oldu\u011funu kabul etmek ve bunu g\u00f6z \u00f6n\u00fcne alan bir hukuksal \u00e7er\u00e7eve olu\u015fturmak gerekiyor.
\nBu ba\u015fl\u0131k alt\u0131nda tart\u0131\u015f\u0131lan bir ba\u015fka konu da sahicilik ve anonimlik oldu. \u0130nternetin en cazip \u00f6zelliklerinden biri olan anonimlik, \u00f6zellikle Facebook ve Google\u2019\u0131n ba\u015f\u0131n\u0131 \u00e7ekti\u011fi bir s\u00fcre\u00e7te yerini sahici kimliklerin kullan\u0131m\u0131na b\u0131rak\u0131yor. Tor projesinin y\u00f6neticisi Lewman, anonimli\u011fe olan ihtiyac\u0131n artt\u0131\u011f\u0131n\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcyor. \u00c7e\u015fitli sitelerin, hakk\u0131n\u0131zda bilgi toplamas\u0131 ve bunu ger\u00e7ek kimli\u011finizle ili\u015fkilendirmesi rahats\u0131zl\u0131k verici olabiliyor. Teknolojik bir \u00e7\u00f6z\u00fcm olarak tor taray\u0131c\u0131s\u0131, (https:\/\/www.torproject.org\/projects\/torbrowser.html.en), anonimli\u011fin tekrar kazan\u0131lmas\u0131na yard\u0131mc\u0131 olabiliyor.<\/p>\n

6. g\u00fcn: a\u00e7\u0131k direni\u015f
\n<\/strong>\u0130nternetin gelece\u011fi i\u00e7in m\u00fccadele eden \u00e7ok say\u0131da grup var. EFF\u2019den (Electronic Frontiers Forundation) Korsan Partisi\u2019ne, Anonymous\u2019tan dosya payla\u015f\u0131m sitelerine kadar farkl\u0131 gruplar\/\u00f6rg\u00fctlenmeler var. M\u00fccadelelerinde kulland\u0131klar\u0131 taktikler ve ara\u00e7lar konusunda farkl\u0131la\u015f\u0131yorlar. \u00d6rne\u011fin, EFF ve FSF (Free Software Foundation) kamuoyunu bilin\u00e7lendirmek \u00fczere \u00e7al\u0131\u015fmalar yap\u0131yor ve kampanyalar \u00f6rg\u00fctl\u00fcyor. Tor projesi, internet kullan\u0131c\u0131lar\u0131n\u0131n anonimli\u011fini sa\u011flamak i\u00e7in yaz\u0131l\u0131mlar geli\u015ftiriyor. Korsan Partisi, politik bir m\u00fccadele y\u00fcr\u00fct\u00fcyor. Anonymous, internetin a\u00e7\u0131kl\u0131k ilkesine zarar veren h\u00fck\u00fcmet ya da \u015firket web sitelerine siber sald\u0131r\u0131lar d\u00fczenliyor.
\nAncak kamuoyunda hactivist<\/strong> olarak da bilinen bu \u00f6rg\u00fctlenmelerin etkinliklerini sadece belirli bir teknolojinin kullan\u0131m\u0131na indirgememek gerekiyor. Hacktivistler interneti sadece bir teknoloji olarak da g\u00f6rm\u00fcyorlar. Her t\u00fcrl\u00fc otoriteyi sorguluyorlar ve enformasyonun \u00f6zg\u00fcr olmas\u0131n\u0131n gereklili\u011fine inan\u0131yorlar. Bu do\u011frultuda, internetin a\u00e7\u0131k kalmas\u0131n\u0131, h\u00fck\u00fcmetlerin ve \u015firketlerin m\u00fcdahaleleriyle sans\u00fcrlenmemesini, kullan\u0131c\u0131lar\u0131n mahremiyetine sayg\u0131 duyulmas\u0131n\u0131 istiyorlar. \u0130nternet i\u00e7in m\u00fccadele keskinle\u015ftik\u00e7e, direni\u015f de politikle\u015fiyor.<\/p>\n

7. g\u00fcn: mahremiyet
\n<\/strong>Facebook\u2019un pop\u00fcler takvimlerinden biri olan Social Calendar, ABD\u2019li Walmart sat\u0131\u015f zinciri taraf\u0131ndan sat\u0131n al\u0131nd\u0131. Facebook kullan\u0131c\u0131lar\u0131 Social Calendar\u2019a \u00f6nemli g\u00fcnleri, ya\u015f g\u00fcnlerini, y\u0131l d\u00f6n\u00fcmlerini girebiliyordu ve kullan\u0131c\u0131lara bu g\u00fcnler hat\u0131rlat\u0131l\u0131yordu. Uygulama, 15 milyon kullan\u0131c\u0131 taraf\u0131ndan kullan\u0131lmakta ve 110 milyondan fazla ki\u015fisel bilgi girdisi i\u00e7ermekteydi. \u015eimdi Walmart t\u00fcm bu bilgilere sahip, bunu ellerindeki bilgilerle birle\u015ftirdi\u011finde yeni bilgiler elde edecek. Ancak Facebook kullan\u0131c\u0131lar\u0131, Social Calendar\u2019\u0131 kullan\u0131rken ki\u015fisel bilgilerinin Walmart\u2019a transfer edilebilece\u011fini hi\u00e7 d\u00fc\u015f\u00fcnmemi\u015flerdi.
\nAvrupa Komisyonu Ba\u015fkan Yard\u0131mc\u0131s\u0131 Viviane Reding\u2019in vurgulad\u0131\u011f\u0131 gibi, kullan\u0131c\u0131lar, verdikleri bilginin gelece\u011fini d\u00fc\u015f\u00fcnmeden, \u00fc\u00e7\u00fcnc\u00fc \u015fah\u0131slara sat\u0131labilece\u011fini dikkate almadan ki\u015fisel bilgilerini da\u011f\u0131t\u0131yorlar. Daha \u00f6nce Bilim ve Gelecek<\/em>\u2019te vurguland\u0131\u011f\u0131 gibi, internette her t\u0131k\u0131m\u0131z kaydediliyor. Bug\u00fcn, Big Data ad\u0131 verilen yerlerde bilimkurgu romanlar\u0131n\u0131n bile s\u0131n\u0131rlar\u0131n\u0131 zorlayan nicelikte ve nitelikte veri var.
\nKullan\u0131c\u0131lar ki\u015fisel verilerini \u00e7e\u015fitli web sitelerine verirken, asl\u0131nda bir al\u0131\u015fveri\u015f yap\u0131yorlar. Nakit olarak ki\u015fisel bilgilerini veriyorlar ve kar\u015f\u0131l\u0131\u011f\u0131nda ilgili sitenin servislerini kullan\u0131yorlar. Kullan\u0131c\u0131lar\u0131n, bu al\u0131\u015fveri\u015ften vazge\u00e7ebilmeleri pek olanakl\u0131 g\u00f6r\u00fcnm\u00fcyor. Ama en az\u0131ndan, yeni g\u00f6zetim teknolojileri hakk\u0131nda bilin\u00e7lendirilmeleri gerekiyor. \u015eirketlerin s\u0131n\u0131rland\u0131r\u0131lmas\u0131 ve ki\u015filere, ki\u015fi hakk\u0131nda sahip oldu\u011fu bilgileri a\u00e7\u0131klamas\u0131 gerekiyor.
\n\u015eirketlerin, ki\u015fisel bilgileri toplamas\u0131n\u0131n yan\u0131nda devletlerin yeni g\u00f6zetim teknolojilerini kullanmadaki hevesi, mahremiyet i\u00e7in bir ba\u015fka tehdit unsuru. Berners-Lee, devletlerin g\u00f6zetim g\u00fcc\u00fcn\u00fcn art\u0131r\u0131lmas\u0131n\u0131 insan haklar\u0131n\u0131n imhas\u0131 olarak g\u00f6r\u00fcyor. Berners-Lee, \u0130ngiliz h\u00fck\u00fcmetinin t\u00fcm e-posta, skype, sosyal medya ileti\u015fimini izleme ve ziyaret edilen siteleri loglama giri\u015fimini ele\u015ftiriyor. Berners-Lee\u2019ye g\u00f6re bu bilgilerin kaydedilmesi, bu bilgilerin art niyetli ki\u015filerin eline ge\u00e7me ihtimalini de beraberinde getiriyor. Veriler \u00e7al\u0131nabilir, r\u00fc\u015fvet kar\u015f\u0131l\u0131\u011f\u0131nda d\u0131\u015far\u0131 s\u0131zd\u0131r\u0131labilir ve \u015fantaj amac\u0131yla kullan\u0131labilir…
\nBerners-Lee\u2019ye g\u00f6re e\u011fer h\u00fck\u00fcmet ki\u015fisel bilgilerin toplanmas\u0131n\u0131n mutlaka gerekli oldu\u011funu d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcyorsa, \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131n\u0131n ba\u011f\u0131ms\u0131z bir organ taraf\u0131ndan denetlenebilmesi gerekiyor. Fakat Berners-Lee bunlar\u0131n \u015fu an i\u00e7in tart\u0131\u015f\u0131lmad\u0131\u011f\u0131n\u0131, bu nedenle \u015fimdi acil olarak yap\u0131lmas\u0131 gerekenin yasay\u0131 durdurmak oldu\u011funu belirtiyor.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

\u0130nternette yeni so\u011fuk sava\u015f m\u0131? \u0130nternetin askerile\u015ftirilmesi: Acaba sonraki d\u00fcnya sava\u015f\u0131, internette mi ger\u00e7ekle\u015fecek? S\u0131n\u0131rs\u0131z bir bah\u00e7e olarak nitelendirilen internette \u00f6r\u00fclen duvarlar. Fikri m\u00fclkiyet ve yaz\u0131l\u0131m patentleri tart\u0131\u015fmalar\u0131. \u0130nterneti \u201cmedenile\u015ftirme\u201d, daha do\u011frusu denetim alt\u0131na alma \u00e7abalar\u0131. Devletlerin ve \u015firketlerin interneti sans\u00fcrlemeye ve duvarlar \u00f6rmeye y\u00f6nelik hamlelerine kar\u015f\u0131 \u00f6rg\u00fctlenen direni\u015fler. Mahremiyet konusu. \u0130nternette k\u0131yas\u0131ya bir m\u00fccadele […]<\/p>\n","protected":false},"author":276,"featured_media":43291,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_acf_changed":false,"footnotes":""},"categories":[137,1465,38,510],"tags":[4300,6443,5975],"class_list":["post-43289","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-100-sayi","category-bilisim-dunyasindan","category-dergi-sayilari","category-surekli-bolumler","tag-bilisim-dunyasindan","tag-internettesinif-mucadelesi","tag-izlem-gozukeles"],"acf":[],"aioseo_notices":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/43289","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/users\/276"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=43289"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/43289\/revisions"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media\/43291"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=43289"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=43289"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=43289"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}