{"id":43359,"date":"2020-03-01T00:00:59","date_gmt":"2020-02-29T21:00:59","guid":{"rendered":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/?p=43359"},"modified":"2020-06-27T16:57:37","modified_gmt":"2020-06-27T13:57:37","slug":"korona-ve-kapitalist-krizin-anatomisi","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/2020\/03\/01\/korona-ve-kapitalist-krizin-anatomisi","title":{"rendered":"Korona ve kapitalist krizin anatomisi"},"content":{"rendered":"

Her olay ya k\u0131sa-d\u00f6nemli statik olarak ya da orta ve uzun d\u00f6nemli dinamik olarak iki farkl\u0131 \u015fekilde ele al\u0131n\u0131p, incelenir. Toplumsal olaylara bak\u0131\u015f a\u00e7\u0131s\u0131 bireyin ekonomik \u00fcretim ili\u015fkileri ba\u011flam\u0131nda kazand\u0131\u011f\u0131 bilin\u00e7 g\u00f6lgesinde belirlenir. Toplumsal \u00fcretim ili\u015fkilerinin topluma kazand\u0131rd\u0131\u011f\u0131 genel bilin\u00e7 d\u00fczeyi ise, toplumun ba\u015fat \u00fcretim ili\u015fkisi d\u00fczeyine ve i\u00e7inde bulunulan k\u00fcresel sistemin kodlar\u0131na g\u00f6re belirlenir. Ulusal ekonomi ba\u011flam\u0131nda sermaye sahibinin bilin\u00e7 d\u00fczeyi ile emek\u00e7inin veya genel kamuoyunun ortalama bilin\u00e7 d\u00fczeyi ufak farkl\u0131l\u0131klarla benze\u015fir. Zira ne hazindir ki, bug\u00fcn fazla ay\u0131rt\u0131na varamad\u0131\u011f\u0131m\u0131z durum, Adam Smith\u2019in bundan neredeyse \u00fc\u00e7 asra yak\u0131n s\u00fcre \u00f6nce yazm\u0131\u015f oldu\u011fu \u00fcnl\u00fc Uluslar\u0131n Serveti<\/em> kitab\u0131nda \u00e7ok veciz \u015fekilde tarif edilmi\u015ftir:
\n\u201c\u0130\u015f\u00e7i \u00e7al\u0131\u015ft\u0131ranlar\u0131n (patronlar\u0131n) t\u00fcm pl\u00e2n ve projeleri emek \u00fczerindeki emelleriyle ilgilidir\u2026 bu grubun \u00e7\u0131kar\u0131n\u0131n toplumsal \u00e7\u0131karla ili\u015fkisi, di\u011fer gruplar\u0131nkinden farkl\u0131 ve terstir.. Bu insanlar t\u00fcm ya\u015famlar\u0131 boyunca pl\u00e2n ve projeler yapmakla u\u011fra\u015ft\u0131klar\u0131ndan, toplumun b\u00fcy\u00fck kesiminden daha geni\u015f alg\u0131lama kapasitesine sahiptirler. Ancak, t\u00fcm zek\u00e2lar\u0131n\u0131 toplumsal \u00e7\u0131kar yerine, i\u015f \u00e7\u0131karlar\u0131 \u00fczerine yo\u011funla\u015ft\u0131rd\u0131klar\u0131ndan, ne kadar ahl\u00e2ksal olmaya \u00e7al\u0131\u015fsalar da, t\u00fcm fikir ve davran\u0131\u015flar\u0131 toplumsal \u00e7\u0131kara de\u011fil, i\u015f \u00e7\u0131karlar\u0131na y\u00f6nelik olur. Kendi \u00e7\u0131karlar\u0131 ile ilgili g\u00fc\u00e7l\u00fc bilin\u00e7le (tetiklenen) i\u015f adamlar\u0131 vasat halk\u0131n ho\u015fg\u00f6r\u00fcs\u00fc \u00fczerine bask\u0131 yap\u0131p, onlara, halk\u0131n \u00e7\u0131karlar\u0131n\u0131n de\u011fil, fakat i\u015f \u00e7evrelerinin \u00e7\u0131karlar\u0131n\u0131n toplumsal \u00e7\u0131kar oldu\u011fu y\u00f6n\u00fcnde telkinde bulunarak, t\u00fcm toplumu halk\u0131n bireysel \u00e7\u0131karlar\u0131ndan ve genel toplumsal \u00e7\u0131karlardan vazge\u00e7meye ikna etmi\u015flerdir. Ne var ki, ticaret ya da \u00fcretim sekt\u00f6r\u00fcn\u00fcn herhangi bir alan\u0131nda faaliyet g\u00f6steren i\u015f adamlar\u0131n\u0131n \u00e7\u0131karlar\u0131 toplumsal \u00e7\u0131kardan farkl\u0131 oldu\u011fu gibi, \u00e7o\u011fu durumda toplumsal \u00e7\u0131kara terstir.\u201d
\nSerbest piyasa ve liberalizm yanl\u0131s\u0131 Smith\u2019in, hen\u00fcz kendi d\u00f6neminde dahi bug\u00fcnk\u00fc kadar sermaye yo\u011fun \u00fcretim teknolojisi ba\u015flamam\u0131\u015fken bu g\u00f6r\u00fc\u015fleri oraya koymas\u0131 ilgin\u00e7 oldu\u011fu kadar, bug\u00fcne de \u0131\u015f\u0131k tutucu niteliktedir. Bug\u00fcn hatta daha da g\u00fc\u00e7lenmi\u015f olan bu g\u00f6r\u00fc\u015f do\u011frultusunda \u015funu s\u00f6yleyebiliriz ki, toplumsal \u00fcretim ili\u015fkilerinin sermaye \u00e7\u0131kar\u0131 do\u011frultusunda \u015fekillendirdi\u011fi bilin\u00e7 \u015femsiyesi, t\u00fcm toplumu kapsay\u0131c\u0131 karakteristi\u011fi ile kolektifle\u015ftirilmi\u015f karart\u0131c\u0131 \u00fcst-yap\u0131 i\u015flevi g\u00f6r\u00fcr.<\/p>\n

\"\"
\u0130sko\u00e7 d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcr Adam Smith.<\/figcaption><\/figure>\n

\u015eu hale g\u00f6re, kapitalist bir toplumda olu\u015fturulan sermaye d\u00fcrt\u00fcl\u00fc kamuoyu bilinciyle bir olaya bak\u0131\u015f ile sosyalist bir toplumda olu\u015fan kolektif kamuoyu bilinciyle ayn\u0131 olaya bak\u0131\u015fta, olay\u0131 izah tarz\u0131nda ve var\u0131lan sonu\u00e7larda fevkalade b\u00fcy\u00fck farkl\u0131l\u0131klar olu\u015fur. K\u0131sacas\u0131, sistem i\u00e7i ufak alg\u0131lama farkl\u0131l\u0131klar\u0131 ve sistemler aras\u0131 derin alg\u0131lama farkl\u0131l\u0131klar\u0131 olaylar\u0131n ele al\u0131nmas\u0131nda, \u00e7\u00f6z\u00fcmlenmesinde ve \u00e7areye y\u00f6neli\u015fte \u00e7ok b\u00fcy\u00fck farkl\u0131l\u0131klara yol a\u00e7ar. \u0130\u00e7inden ge\u00e7ti\u011fimiz korona pandemisinin alg\u0131lan\u0131\u015f\u0131nda ve \u00e7\u00f6z\u00fcm\u00fcne y\u00f6nelik kurgulama algoritmas\u0131nda d\u00fcnyaya ba\u015fat kapitalist sistem kalk\u0131\u015fl\u0131 yakla\u015f\u0131mlarda farkl\u0131 \u00fclkelerde ufak ayr\u0131nt\u0131larla farkl\u0131 \u00e7\u00f6z\u00fcmlere y\u00f6nelinse de genel hatlarla ayn\u0131 \u00e7izgi izlenecek ve olay\u0131n kapitalist sistemle derin ba\u011flant\u0131s\u0131 kurulmadan, a\u011f\u0131rl\u0131kl\u0131 olarak sa\u011falt\u0131m y\u00f6n\u00fc \u00fczerinde durulacakt\u0131r. Konunun ulusal, hatta uluslararas\u0131 d\u00fczeyde seyretmesi ve \u00e7\u00f6z\u00fcmlemenin ba\u015fat ekonomik ili\u015fkiler sisteminin \u00fczerine oturmu\u015f siyasi otoritelerce yap\u0131l\u0131yor olmas\u0131 nedeniyle, maalesef, analiz ve \u00e7\u00f6z\u00fcme y\u00f6neli\u015fin de \u00fcretim ili\u015fkisi ideolojisi do\u011frultusunda olmas\u0131 ka\u00e7\u0131n\u0131lmaz g\u00f6z\u00fckmektedir.<\/p>\n

Anl\u0131k sa\u011falt\u0131m \u00f6nlemleri yeterli mi?
\n<\/strong>\u0130\u00e7inden korku ile ge\u00e7ti\u011fimiz korona pandemisi, ilk alg\u0131lamada bir sa\u011fl\u0131k sorunu olarak kar\u015f\u0131m\u0131za \u00e7\u0131kmaktad\u0131r. \u0130lk g\u00f6r\u00fcnt\u00fcn\u00fcn, analiz \u00f6ncesi veri niteli\u011fi ta\u015f\u0131mas\u0131 nedeniyle, sa\u011fl\u0131k sorunu olarak alg\u0131lanmas\u0131 do\u011fald\u0131r. Zira son derece bula\u015f\u0131c\u0131 ve ge\u00e7mi\u015f salg\u0131nlara k\u0131yasla \u00e7ok daha y\u00fcksek \u015fiddette etkileyici ve \u00f6l\u00fcmc\u00fcl sonu\u00e7 yaratmas\u0131 nedeniyle olay\u0131 \u00e7ok ciddi sa\u011fl\u0131k sorunu olarak ele almak ilk a\u015famada yanl\u0131\u015f de\u011fildir. Ancak, meseleyi b\u00f6yle anl\u0131k g\u00f6r\u00fcn\u00fc\u015f\u00fc ve etkisiyle ortaya koymak olduk\u00e7a yal\u0131n bir bak\u0131\u015f a\u00e7\u0131s\u0131 yans\u0131t\u0131r. \u00c7\u00fcnk\u00fc bu bak\u0131\u015f a\u00e7\u0131s\u0131yla al\u0131nabilecek \u00f6nlemler salg\u0131n\u0131 tedavi edebilir olsa da, olu\u015fumun hik\u00e2yesi hakk\u0131nda bize fazla bilgi veremez. Salg\u0131na salt sa\u011falt\u0131m politikas\u0131 ba\u011flam\u0131nda yakla\u015fmak, yukar\u0131da yapt\u0131\u011f\u0131m ikili tasnifte birinci kategori piyasac\u0131 kapitalist ve k\u0131sa vadeli g\u00f6r\u00fc\u015f alan\u0131na girer. Oysa meselenin \u00f6z\u00fcn\u00fcn anla\u015f\u0131lmas\u0131 ve gerek k\u0131sa vadeli gerek gelece\u011fe y\u00f6nelik etkili \u00f6nlemlerin al\u0131nabilmesi i\u00e7in orta ve uzun d\u00f6nemi kapsay\u0131c\u0131 ikinci yakla\u015f\u0131mla konuya e\u011filmemiz gerekir.
\n\u00d6ncelikle analizimizi derinle\u015ftirmeye gerek\u00e7e olu\u015fturacak \u015fu soruyu sormak gereklidir: Anl\u0131k sa\u011falt\u0131m \u00f6nlemleriyle olumlu sonu\u00e7 al\u0131nmas\u0131na ra\u011fmen, hangi gerek\u00e7e ile uzun erimli analizlere giri\u015fip, olu\u015fumun hik\u00e2yesi \u00fczerinde kafa yormam\u0131z gerekir ki? Olu\u015fumun hik\u00e2yesi \u00f6nemli ise, bizzat tedavinin bize benzer bir \u00f6\u011freti sa\u011flad\u0131\u011f\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fclmez mi? Evet, tedavi bize benzer vakalar kar\u015f\u0131s\u0131nda nas\u0131l bir sa\u011falt\u0131m protokol\u00fc uygulayaca\u011f\u0131m\u0131z hakk\u0131nda gerekli bilgiyi verir. Ancak, bu bilgi sadece ileride olu\u015fabilecek ayn\u0131 ya da \u00e7ok yak\u0131n olu\u015fumlarda bize yard\u0131mc\u0131 olur. Oysa anl\u0131k sa\u011falt\u0131m bilgileri ile yetinmeyip, bug\u00fcnk\u00fc olu\u015fumun geni\u015f tarihsel hik\u00e2yesine ula\u015f\u0131rsak, gelecek d\u00f6nemleri de denetim alt\u0131na alarak, bir daha b\u00f6ylesi yo\u011fun sa\u011falt\u0131m \u00e7abas\u0131 gerektiren a\u011f\u0131r salg\u0131nlarla kar\u015f\u0131la\u015fmama y\u00f6n\u00fcnde \u00f6nlemlerimizi alabiliriz. Anl\u0131k bilgiler ve o bilgilere dayal\u0131 \u00e7\u00f6z\u00fcmler insanl\u0131k tarihine tipik olaylar kar\u015f\u0131s\u0131nda kullan\u0131labilecek statik \u00f6\u011fretiler olarak kaydedilir, bunun \u00f6tesinde fazla bir role sahip olamaz. Bunun sebebi, her olgu ya da olu\u015fumun farkl\u0131 bir hik\u00e2yesinin, farkl\u0131 bir tarihinin bulunuyor olmas\u0131 ve bunlar\u0131n \u00f6nemidir. E\u011fer hi\u00e7bir olgu ya da olu\u015fum bir anda ortaya \u00e7\u0131kmay\u0131p, bir ba\u015flang\u0131\u00e7 sebebine ve uygun kulu\u00e7kalama s\u00fcresine ba\u011fl\u0131 olarak geli\u015fmi\u015fse, salt anl\u0131k g\u00f6r\u00fcnt\u00fc ile yetinip, anl\u0131k ko\u015fula g\u00f6re uygun g\u00f6r\u00fclm\u00fc\u015f tedavi y\u00f6nteminin uygulanmas\u0131, tedavinin etkisinin ge\u00e7icili\u011fine yol a\u00e7abilece\u011fi gibi, ileriki y\u0131llarda olmas\u0131 muhtemel vakalar kar\u015f\u0131s\u0131nda da \u00e7aresiz kalma ihtimalini y\u00fckseltir. \u015eu hale g\u00f6re, gerek anl\u0131k tedavide, gerek ileriki y\u0131llarda olumsuzluklar\u0131n \u00f6nlenmesiyle sa\u011flanacak maliyet tasarrufu vakalar\u0131n hik\u00e2yelerinin bilinmesiyle olas\u0131d\u0131r.<\/p>\n

\"\"
Pandeminin bug\u00fcnk\u00fc hik\u00e2yesine ula\u015fmak a\u015f\u0131r\u0131 maliyetli bir i\u015f olmay\u0131p, gelecekteki salg\u0131nlar\u0131n \u00f6nlenmesi de gelecekteki maliyetleri \u00f6nlemi\u015f olacakken, ni\u00e7in bu yola girmekte zorlan\u0131yoruz?<\/figcaption><\/figure>\n

Bunun da \u00f6tesinde, bug\u00fcnk\u00fc olu\u015fumun hik\u00e2yesine ula\u015fmak a\u015f\u0131r\u0131 maliyetli bir i\u015f olmay\u0131p, gelecekte olu\u015fabilecek benzer salg\u0131nlar\u0131n \u00f6nlenmesi de gelecekteki maliyetleri (can kayb\u0131 ve y\u00fcksek sa\u011falt\u0131m masraflar\u0131) \u00f6nlemi\u015f olacakken, acaba ni\u00e7in bu yola girmekte zorlan\u0131yoruz? G\u00f6r\u00fcl\u00fcyor ki, kar\u015f\u0131la\u015ft\u0131\u011f\u0131m\u0131z olay\u0131n niteli\u011fi ne olursa olsun, yakla\u015f\u0131m\u0131m\u0131z\u0131n bilimsel olmas\u0131 \u015fu iki ko\u015fula dayanmaktad\u0131r. Birincisi, olaya hangi g\u00f6zl\u00fckle bakt\u0131\u011f\u0131m\u0131z meselesidir; kapitalist ya da sosyalist g\u00f6zl\u00fck olay\u0131 alg\u0131lamada ve anlamada \u00e7ok \u015feyi de\u011fi\u015ftirir. \u0130kincisi, birincisi ile ba\u011flant\u0131l\u0131 olarak, olay\u0131n olu\u015fumunun ve geli\u015fim s\u00fcrecinin, k\u0131sacas\u0131 hik\u00e2yesinin anla\u015f\u0131lmas\u0131, anl\u0131k \u00e7\u00f6z\u00fcm politikas\u0131nda isabet sa\u011flay\u0131c\u0131 oldu\u011fu kadar, ileriki d\u00f6nemlerde benzer olumsuzluklarla kar\u015f\u0131la\u015fmamak a\u00e7\u0131s\u0131ndan da fevkalade \u00f6nemlidir. Bu soru bizi, kapitalist sistemin hi\u00e7bir rasyonel gerek\u00e7eye dayanmayan, k\u0131sa d\u00f6nemli piyasac\u0131 ve sermaye yanl\u0131 \u00e7\u0131karc\u0131 yakla\u015f\u0131m\u0131n\u0131n gerek\u00e7esine g\u00f6t\u00fcr\u00fcr. Kapitalizmin \u00e7\u0131lg\u0131n \u00e7\u0131karc\u0131 i\u015fleyi\u015finin ne denli toplumsal yararlara z\u0131t oldu\u011funun anla\u015f\u0131lmas\u0131 i\u00e7in bu analizi, sa\u011fl\u0131k ve sa\u011falt\u0131m konular\u0131n\u0131 da i\u00e7erecek \u015fekilde ekonomi mant\u0131\u011f\u0131yla biraz derinle\u015ftirmemizi zorunlu k\u0131lar. Bunun i\u00e7in de, sermaye \u00e7\u0131kar\u0131 etraf\u0131nda \u015fekillenen \u00f6zel yarar<\/strong> ve d\u0131\u015fsall\u0131k<\/strong> kavramlar\u0131n\u0131 oda\u011fa koymam\u0131z gerekiyor.<\/p>\n

Kapitalist bak\u0131\u015f a\u00e7\u0131s\u0131
\n<\/strong>Ya\u015fad\u0131\u011f\u0131m\u0131z salg\u0131n olay\u0131nda, d\u00fcnyada oldu\u011fu kadar, \u00fclkemizde de izlenen bak\u0131\u015f a\u00e7\u0131s\u0131nda, baz\u0131 istisnalar d\u0131\u015f\u0131nda, maalesef kapitalist g\u00f6zl\u00fckle \u00e7\u00f6z\u00fcmleme y\u00f6neli\u015fine ve meseleyi k\u0131sa d\u00f6nemli sa\u011fl\u0131k sorunu olarak ele al\u0131n\u0131\u015f\u0131na tan\u0131k olmaktay\u0131z. Duvar\u0131n y\u0131k\u0131l\u0131\u015f\u0131n\u0131 izleyen d\u00f6nemde \u00e7\u0131lg\u0131nca geli\u015fen kapitalizm, \u00f6zellikle de son a\u015famas\u0131 olan neo-liberal d\u00f6neme giri\u015fiyle, hem Adam Smith\u2019i bir kenara savururcas\u0131na toplumsal bilinci kapitalistle\u015ftirme y\u00f6n\u00fcnde peki\u015ftirmi\u015f, hem de analiz zeminlerinin kapitalizmin d\u0131\u015f\u0131na ta\u015fmamas\u0131 i\u00e7in alg\u0131lama duvarlar\u0131n\u0131 y\u00fckseltmi\u015ftir. \u00d6yle ki, bakt\u0131\u011f\u0131m\u0131z her olay\u0131, hi\u00e7 fark\u0131na dahi varmadan, kapitalizm g\u00f6zl\u00fc\u011f\u00fc ile alg\u0131lay\u0131p, hi\u00e7bir derin \u00e7\u00f6z\u00fcmlemeye y\u00f6nelmeden kapitalizm mant\u0131\u011f\u0131 ile y\u00fczeysel anlat\u0131m ve sonland\u0131rma yoluna gitmekteyiz. Nitekim i\u00e7inden ge\u00e7ti\u011fimiz derin sistem krizine de, korkun\u00e7 salg\u0131na da ayn\u0131 g\u00f6zl\u00fckle bak\u0131yor, ayni y\u00fczeysel a\u00e7\u0131klamalar ve ge\u00e7ici \u00e7\u00f6z\u00fcmlerle yetiniyoruz.<\/p>\n

\"\"
K\u0131sa erimli ve sermaye odakl\u0131 \u00e7\u00f6z\u00fcmler bizi kapitalist sistemin piyasac\u0131 ve sermaye yanl\u0131 \u00e7\u0131karc\u0131 yakla\u015f\u0131m\u0131n\u0131n gerek\u00e7esine g\u00f6t\u00fcr\u00fcr.<\/figcaption><\/figure>\n

Sosyal a\u00e7\u0131dan farkl\u0131 davran\u0131\u015f\u0131n olanakl\u0131 olup olmad\u0131\u011f\u0131 konusunda karar verebilmek amac\u0131yla dayanaca\u011f\u0131m\u0131z temelin birinci ad\u0131m\u0131n\u0131, bug\u00fcnk\u00fc ko\u015fullarda olaya nas\u0131l bakt\u0131\u011f\u0131m\u0131z olu\u015fturur. Bug\u00fcn gerek kapitalizm krizi gerek pandemi konusunda hemen hi\u00e7bir tarihsel nedensellik ili\u015fkisine girilmeden, kriz salt anl\u0131k bir ekonomik \u00e7\u00f6k\u00fc\u015f, korona pandemisi ise salt anl\u0131k bula\u015f\u0131c\u0131 sa\u011fl\u0131k sorunu olarak alg\u0131lan\u0131yor ve hemen hi\u00e7bir akademik ya da siyasi \u00e7evrece olay\u0131n olu\u015fum s\u00fcreci ile ba\u015fat ekonomik sistem ve i\u015fleyi\u015fi aras\u0131nda bir ba\u011flant\u0131 kurulmuyorsa, bu bak\u0131\u015f a\u00e7\u0131s\u0131n\u0131n sistemik bak\u0131\u015f a\u00e7\u0131s\u0131ndan sakat oldu\u011fu yarg\u0131s\u0131na varmada bir beis g\u00f6r\u00fclmez.
\nBu yarg\u0131, kapitalizme ba\u015fat sermaye bak\u0131\u015fl\u0131 dar ve statik piyasa y\u00f6ntemine dayan\u0131r. \u015e\u00f6yle ki, kapitalizmin piyasa odakl\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcnme metodolojisinde sembolik bireyin mekanik piyasa yap\u0131lanmas\u0131ndaki karar mekanizmas\u0131nda, kamusal ya da toplumsal \u00e7\u0131kar dikkate al\u0131nmadan salt ki\u015fisel \u00e7\u0131kar\u0131n en \u00fcst d\u00fczeye y\u00fckseltilmesi amac\u0131 h\u00e2kimdir. Akademik tart\u0131\u015fmalarda birey olarak sembolik t\u00fcketici ve \u00fcretici \u00f6rnek al\u0131n\u0131yor olmakla beraber, sosyolojik d\u00fczeyde toplumsal bilincin olu\u015fum s\u00fcreci ve \u00e7al\u0131\u015fma d\u00fczeni kapitalist \u00f6\u011fretiye yans\u0131t\u0131lmamaktad\u0131r. Nitekim \u00fcnl\u00fc d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcr Gunnar Myrdal sosyal alanda \u00e7\u0131karlar\u0131n temsil edilmedi\u011fi bir bilim yap\u0131lamayaca\u011f\u0131n\u0131 iddia etmi\u015fse de, kimin \u00e7\u0131kar\u0131n\u0131n t\u00fcm toplumu \u00e7er\u00e7eveleyece\u011fi muall\u00e2kta kalm\u0131\u015ft\u0131r. Bu belirsizlik Marksist \u00f6\u011fretinin, ana-ak\u0131m iktisat \u00f6\u011fretisinin \u015fekilsel tan\u0131mlamalar\u0131n\u0131n aksine, derine inen ve insan ili\u015fkilerine kadar uzanan analizi yard\u0131m\u0131 ile a\u015f\u0131labilmektedir. Bu a\u00e7\u0131dan, ana-ak\u0131m ekonomi \u00f6\u011fretisine kar\u015f\u0131n, Marks\u2019\u0131n \u00fc\u00e7 ciltlik Kapital\u2019<\/em>i,<\/em> kapitalizmin i\u015fleyi\u015fi ve de\u011ferler sistemini a\u00e7\u0131\u011fa \u00e7\u0131karmas\u0131 a\u00e7\u0131s\u0131ndan paha bi\u00e7ilmezdir. Konu bak\u0131\u015f a\u00e7\u0131s\u0131na evirilince, ba\u015fta \u00fcretim ili\u015fkileri olmak \u00fczere, bunun \u00fczerine in\u015fa edilen toplumsal d\u00fc\u015f\u00fcnce sistemi, bunlardan da \u00f6te, ekonomi alan\u0131na ba\u015fat olan derin bir \u00e7\u0131karlar ili\u015fkisi ve bu ili\u015fkiler do\u011frultusunda olu\u015fmu\u015f toplumsal yap\u0131lanmalar kar\u015f\u0131m\u0131za \u00e7\u0131kar. Hal b\u00f6yle olunca, b\u00f6ylesi kapitalist mant\u0131kla kurgulanm\u0131\u015f derin katmanlar aras\u0131ndan s\u00fcz\u00fclerek s\u00fcreci anlamak olanakl\u0131 olmad\u0131\u011f\u0131 gibi, ileriye y\u00f6nelik \u00f6nleyici \u00f6nlemler almak da olanakl\u0131 olamamaktad\u0131r. Zira karar s\u00fcrecinde bir \u015fekilde yol al\u0131n\u0131yor olsa bile, uygulama safhas\u0131nda benzer ideolojik engellemeler kar\u015f\u0131m\u0131za \u00e7\u0131kar. Bir bak\u0131ma sisteme ba\u015fat olanlar (sermaye dokusu ve benzer ideolojik ajanlar) h\u00e2kimiyetlerini iki safhada da kar\u015f\u0131m\u0131za koyarak, i\u015fleyi\u015fin kendi \u00e7\u0131karlar\u0131 do\u011frultusundan \u00e7al\u0131\u015fmas\u0131n\u0131 sa\u011flayabilmektedir. Nitekim derin bilin\u00e7 sahibi olarak bir an sistem-ba\u015fat g\u00f6zl\u00fc\u011f\u00fcm\u00fcz\u00fc de\u011fi\u015ftirip, mant\u0131ksal \u00e7\u00f6z\u00fcmleme yaparak olay\u0131 tarihsel olu\u015fumu ile irdelesek dahi, geli\u015ftirdi\u011fimiz \u00e7\u00f6z\u00fcmleri uygulama alan\u0131na koymak olanakl\u0131 olamaz, zira ekonomi alan\u0131ndaki reel ve sosyal yap\u0131lanmalar, hatta geli\u015ftirece\u011fimiz \u00e7\u00f6z\u00fcmlerde yarar sa\u011flayacak \u00e7evreler de d\u00e2hil olarak, uygulamam\u0131zla ihtilafa girerek, giri\u015fim \u00e7abalar\u0131n\u0131 engeller. Di\u011fer bir deyi\u015fle, b\u00f6ylesi \u00e7ok engelli durumda, \u201ci\u00e7inde bulunulan ko\u015ful\u201d bireyi de\u011filse bile, kamuoyunu ve onun da \u00f6tesinde siyasi karar mekanizmalar\u0131n\u0131, hatta akademik \u00e7evreleri genel g\u00f6zl\u00fckle bakmaya ve genel mant\u0131kla d\u00fc\u015f\u00fcnmeye zorlar. Aksi durumda bireyin d\u0131\u015flanmas\u0131 mukadderdir. Sermaye ve \u00fcretim ili\u015fkileri alt-yap\u0131s\u0131n\u0131n \u00fcretti\u011fi ve besledi\u011fi kamuoyu kanaatinden sapma yapabilme yetene\u011fi bulunmayan siyasi erk de sistem mant\u0131\u011f\u0131 i\u00e7inde kalmay\u0131 ye\u011fler.<\/p>\n

\"\"
Marks\u2019\u0131n \u00fc\u00e7 ciltlik Kapital\u2019i, kapitalizmin i\u015fleyi\u015fi ve de\u011ferler sistemini a\u00e7\u0131\u011fa \u00e7\u0131karmas\u0131 a\u00e7\u0131s\u0131ndan paha bi\u00e7ilmezdir.<\/figcaption><\/figure>\n

Tart\u0131\u015fman\u0131n bu noktas\u0131nda genelde sa\u011fl\u0131k hizmetleri ve bu ba\u011flamda korona salg\u0131n\u0131 ile sistem aras\u0131ndaki ili\u015fkilere bir g\u00f6z atal\u0131m. Kapitalizm, piyasa i\u015fleyi\u015f kural\u0131 felsefesi ile k\u0131sa d\u00f6nemli anl\u0131k alg\u0131lamalar ve sermayenin yarar-zarar muhasebesi \u00e7er\u00e7evesinde \u00e7al\u0131\u015fan bir sistem olarak, anl\u0131k piyasa d\u00fcrt\u00fcleriyle yap\u0131lan t\u00fcm hesaplamalar\u0131nda sermaye d\u0131\u015f\u0131na sa\u00e7\u0131lan t\u00fcm toplumsal yarar ve maliyet unsurlar\u0131n\u0131 ihmal ederek salt \u00f6zel yarar ve maliyet unsurlar\u0131n\u0131 dikkate al\u0131r. Sermaye alan\u0131 d\u0131\u015f\u0131na sa\u00e7\u0131lan yarar ve maliyetler d\u0131\u015fsall\u0131k<\/strong> olarak adland\u0131r\u0131l\u0131r. Sermayenin karar s\u00fcre\u00e7lerinde \u00f6zel yarar ve maliyetler dikkate al\u0131n\u0131r, \u00a0\u00e7evreye yay\u0131lan ger\u00e7ek d\u0131\u015fsal yarar ve ger\u00e7ek d\u0131\u015fsal maliyetler d\u0131\u015flan\u0131r. Her g\u00fcn tart\u0131\u015ft\u0131\u011f\u0131m\u0131z \u00e7evre sorunlar\u0131, yerk\u00fcrenin elimizin alt\u0131ndan kay\u0131p gitmesi sermayeyi bir an bile d\u00fc\u015f\u00fcnd\u00fcrtmemekte, tedirgin etmemektedir. Oysa ileri d\u00f6nemlerde olmas\u0131 muhtemel olumsuzluklardan dolay\u0131 sermaye de kaybedecektir. Buna ra\u011fmen sermayenin bu denli \u00e7\u0131karc\u0131 davran\u0131\u015f\u0131n\u0131n sebebi, ya\u015fanan ekonomik olay\u0131n sa\u011flad\u0131\u011f\u0131 yarar\u0131n k\u0131sa d\u00f6nemde ve belirli s\u0131n\u0131rl\u0131 \u00e7evrede (sermayeye) ya\u015fan\u0131yor olmas\u0131, buna kar\u015f\u0131n maliyetin orta ya da uzun d\u00f6nemde ve sermaye de d\u00e2hil olarak t\u00fcm \u00e7evreye yay\u0131l\u0131yor olmas\u0131d\u0131r. Ne var ki, sermaye uzun d\u00f6nemde olu\u015fmas\u0131 olas\u0131 maliyetin anl\u0131k g\u00f6r\u00fcnt\u00fcs\u00fcn\u00fc \u00e7ok d\u00fc\u015f\u00fck olarak alg\u0131lar. Bu ba\u011flamda Keynes\u2019in \u00fcnl\u00fc laf\u0131n\u0131 hat\u0131rlayal\u0131m: \u201cuzun d\u00f6nemde zaten hepimiz \u00f6lm\u00fc\u015f olaca\u011f\u0131z\u201d. \u00c7evre kirlili\u011fini ele ald\u0131\u011f\u0131m\u0131zda \u00fcretim faaliyeti sermayeye k\u0131sa d\u00f6nemde y\u00fcksek art\u0131k de\u011fer yarat\u0131rken, eme\u011fi ve \u00e7evreyi s\u00f6m\u00fcrmektedir. Fakat bu durumu, sendikal \u00f6rg\u00fctlenme zay\u0131flad\u0131k\u00e7a emek de alg\u0131layamamakta ya da alg\u0131lasa dahi m\u00fccadeleye girememekte, ileri d\u00f6nemlerde \u00e7evre kirlenmesinden olumsuz etkilenecekler de meseleye bilin\u00e7li yakla\u015famamaktad\u0131r. Bunun tipik \u00f6rne\u011fi, g\u00fcney b\u00f6lgesindeki elektrik santrallerinin bacalar\u0131na filtre takma konusunda devletten destek alm\u0131\u015f olmalar\u0131na ra\u011fmen yerine getirmemelerinde g\u00f6r\u00fclmektedir. Bireysel \u00f6rneklerden genellemeye gidersek, piyasa sisteminin salt de\u011fi\u015fim de\u011feri olan meta ve hizmetleri piyasada korudu\u011fu, de\u011fi\u015fim de\u011feri olmayan hi\u00e7bir meta veya hizmetin piyasada kendisine yer bulmad\u0131\u011f\u0131 \u015feklinde piyasac\u0131 mant\u0131\u011fa ula\u015f\u0131r\u0131z. K\u00fcremizi istila etmi\u015f olan kapitalizmin g\u00fcn\u00fcm\u00fczdeki a\u015famas\u0131 olan neo-liberal yakla\u015f\u0131mla piyasa sisteminin ge\u00e7mi\u015fteki alan\u0131ndan hemen t\u00fcm hizmet ve meta alanlar\u0131n\u0131 kaplarcas\u0131na \u00e7ok daha yayg\u0131nla\u015ft\u0131r\u0131lmas\u0131yla t\u00fcm sosyal-ekonomi alan\u0131 de\u011fi\u015fim de\u011feri olan meta ve hizmetlerin alan\u0131na d\u00f6n\u00fc\u015fm\u00fc\u015f oldu.<\/p>\n

\"\"
Britanyal\u0131 iktisat\u00e7\u0131 John Maynard Keynes.<\/figcaption><\/figure>\n

D\u0131\u015fsall\u0131k
\n<\/strong>Mek\u00e2nsal (e\u015f zamanl\u0131-yerel) ve zamansal (zamanlararas\u0131) d\u0131\u015fsall\u0131klar dikkate al\u0131nmadan yap\u0131lan hesaplarla giri\u015filen ekonomi faaliyetinin asl\u0131nda ana-ak\u0131m iktisat \u00f6\u011fretisinde \u00f6nemli bir konu olarak teorik d\u00fczeyde biliniyor olmas\u0131na ra\u011fmen, konular\u0131n etkili i\u015flenmemesinin sebebi, sermaye ideolojisinin bilim alan\u0131na emperyalist sald\u0131r\u0131s\u0131yla, adeta bilimi kendi \u00e7\u0131karlar\u0131na uydurmakta beis g\u00f6rmemesidir. G\u00fcney b\u00f6lgemizdeki enerji santrallerine kar\u015f\u0131 devletin olduk\u00e7a big\u00e2ne kalmas\u0131 ise, sermayenin bilim alan\u0131na oldu\u011fu kadar, siyaset alan\u0131n\u0131 da emperyalist sald\u0131r\u0131yla h\u00e2kimiyeti alt\u0131na almas\u0131n\u0131n tipik g\u00f6stergesidir. Sermaye salt \u00f6zel yarar\u0131n\u0131 g\u00fcderek \u00e7evreye yayd\u0131\u011f\u0131 maliyetlerle toplumsal yarara zarar vererek k\u00e2r\u0131n\u0131 y\u00fckseltirken kamusal otoritelerin halk\u0131n \u00e7\u0131kar\u0131 do\u011frultusunda ald\u0131\u011f\u0131 \u00f6nleyici tedbirleri rahatl\u0131kla ihmal ve ihlal edebilmektedir. Bu olay mek\u00e2nsal d\u0131\u015fsall\u0131kt\u0131r. Yo\u011fun \u00e7evre kirlili\u011finin olu\u015fturdu\u011fu k\u00fcresel \u0131s\u0131nma ise hem mek\u00e2nsal hem de zamansal d\u0131\u015fsall\u0131kt\u0131r. Bunun da \u00f6tesinde mek\u00e2nsal-zamansal d\u0131\u015fsall\u0131k olan k\u00fcresel \u0131s\u0131nma \u201ck\u00fcresel kamusal maliyet\u201d olarak uluslararas\u0131 boyutta tart\u0131\u015f\u0131ld\u0131\u011f\u0131 halde, tan\u0131k oldu\u011fumuz \u00fczere, geli\u015fmi\u015f g\u00fc\u00e7l\u00fc merkez sermayenin tekelci bask\u0131s\u0131 ile hemen hi\u00e7bir \u00f6nleyici tedbir al\u0131namamaktad\u0131r. Yukar\u0131da da belirtildi\u011fi gibi, d\u0131\u015flanan ger\u00e7ek yarar ya da maliyetin \u00e7evreye ve \u00fc\u00e7\u00fcnc\u00fc ki\u015filere yarar sa\u011flamas\u0131 ya da maliyet olu\u015fturmas\u0131 her iki ko\u015fulda da genel ekonomik sosyal denge a\u00e7\u0131s\u0131ndan olumsuzluk yans\u0131t\u0131r; d\u0131\u015fsal maliyet ko\u015fulunda gere\u011finden fazla \u00fcretim yap\u0131lmas\u0131, d\u0131\u015fsal yarar ko\u015fulunda ise, gere\u011finden d\u00fc\u015f\u00fck d\u00fczeyde \u00fcretim yap\u0131lmas\u0131 s\u00f6z konusudur.<\/p>\n

Genel kriz ve ideolojik yap\u0131lanma
\n<\/strong>Bu genel \u00e7er\u00e7evede \u00f6nce k\u0131saca ekonomik krize bakal\u0131m. Zira ekonomik kriz olgusu bir t\u00fcr zamansal d\u0131\u015fsall\u0131k olu\u015fumudur. \u015e\u00f6yle ki, sermayenin bir d\u00f6nemde, ileriyi d\u00fc\u015f\u00fcnmeden a\u015f\u0131r\u0131 davran\u0131\u015fa s\u00fcr\u00fcklenmesi ileriki bir d\u00f6nemde sermayenin de\u011fersizle\u015fmesine, krize ve toplumsal \u00e7\u00f6k\u00fc\u015fe yol a\u00e7ar. Bu s\u00fcre\u00e7, sermayenin zamansal olumsuzluk yarat\u0131c\u0131 deviniminden \u00e7ekinmeden yol almas\u0131, yani zamansal d\u0131\u015fsal maliyet olu\u015fturmas\u0131d\u0131r. Biraz tarih \u00fczerinde h\u0131zl\u0131ca s\u00f6rf yapmak \u00fczere \u0130kinci Payla\u015f\u0131m Sava\u015f\u0131 ertesi d\u00f6neme gidelim. Sava\u015f sonras\u0131nda ABD, Marshall yard\u0131m\u0131yla Avrupa\u2019da, Japonya\u2019da, k\u0131saca genel kapitalist d\u00fcnyada, sosyalizmin etraf\u0131n\u0131 sararcas\u0131na sava\u015f y\u0131k\u0131m\u0131n\u0131n giderilmesi \u00e7abalar\u0131na giri\u015firken, yakla\u015f\u0131k 1970\u2019lerin ortalar\u0131na dek, yani neo-liberalizmin ba\u015flang\u0131c\u0131na dek pembe d\u00f6nem olarak an\u0131lan s\u00fcreci ba\u015flatt\u0131.\u00a0 Bu s\u00fcre\u00e7te emek\u00e7iler ve toplumun hemen her kesimi i\u00e7in fevkalade olumlu geli\u015fmeler ya\u015fand\u0131. Kamu kesimi taraf\u0131ndan \u00fcretilen toplumsal hizmetler geni\u015fletildi, kamu kesiminde \u00fcretilen e\u011fitim ve sa\u011fl\u0131k gibi be\u015feri sermaye \u00fcretici faaliyetlere h\u0131z verildi, \u00f6zel kesimde \u00fccretler tatmin edici d\u00fczeylere \u00e7ekildi, k\u0131sacas\u0131 Keynes\u2019in 1936 y\u0131l\u0131nda \u00fcnl\u00fc Genel Teori<\/em> adl\u0131 eseri ile temelini atm\u0131\u015f oldu\u011fu \u201crefah devleti\u201d ya da \u201csosyal devlet\u201d uygulamas\u0131 t\u00fcm h\u0131z\u0131 ile kapitalist d\u00fcnyaya yay\u0131ld\u0131. Bu g\u00fczel r\u00fcya nedense 1989 y\u0131l\u0131nda Duvar\u2019\u0131n \u00e7\u00f6k\u00fc\u015f\u00fc ile sonland\u0131r\u0131ld\u0131.
\nNeden b\u00f6yle bir d\u00f6nem ya\u015fand\u0131 ve neden sonland\u0131r\u0131ld\u0131 d\u00fc\u011f\u00fcm\u00fcn\u00fc \u00e7\u00f6zersek, krizin de hik\u00e2yesini anlayabiliriz. Bu d\u00fc\u011f\u00fcm\u00fc \u00e7\u00f6zebilmek i\u00e7in, tam bir kapitalist slogan-vari s\u00f6ylem olan, \u201ckriz, ABD\u2019de, finansal balonunun patlamas\u0131yla, 2008 y\u0131l\u0131nda meydana geldi\u201d sath\u00ee g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fcn\u00fc reddedip, daha derine inmeliyiz. Metodumuz hep ayn\u0131d\u0131r; hi\u00e7bir olay\u0131 salt anl\u0131k g\u00f6r\u00fcnt\u00fcs\u00fc ile alg\u0131lamay\u0131p, anlatmay\u0131p, olay\u0131 olu\u015fum s\u00fcreciyle kavray\u0131p, t\u00fcm ge\u00e7mi\u015f hik\u00e2yesiyle ortaya koymak.\u00a0 Bu noktadan ileriye gidebilmek i\u00e7in, duvar\u0131n y\u0131k\u0131l\u0131\u015f\u0131n\u0131 ana sebep olarak g\u00f6rmeyip, zaman boyutu ba\u011flam\u0131nda, sava\u015f sonras\u0131 d\u00f6nemde ya\u015fananlara bir g\u00f6z atmam\u0131z gerekmektedir. K\u0131sa anlat\u0131mla \u015fu kadar\u0131n\u0131 belirtmek bu anlat\u0131m\u0131 destekler; pembe d\u00f6nemde emek\u00e7ilerin durumu mutlak olarak iyile\u015fti. \u00d6zellikle merkez kapitalist \u00fclkelerde \u00fccretler o d\u00fczeye geldi ki, emek\u00e7iler tatillerini istedikleri bir yabanc\u0131 \u00fclkede ge\u00e7irebilir oldu. Bu durum sermaye a\u00e7\u0131s\u0131ndan da gerekliydi, zira y\u0131k\u0131lm\u0131\u015f b\u00f6lgelerde \u00fcretimin aya\u011fa kalk\u0131\u015f h\u0131z\u0131nda piyasan\u0131n da canlanmas\u0131 gerekiyordu. O nedenle, sosyal politikalarla ya\u015fanan piyasa geni\u015flemesi emek yanl\u0131 oldu\u011fu kadar sermaye yanl\u0131 da g\u00f6r\u00fclmelidir. \u0130kincisi, sava\u015f sonras\u0131 d\u00f6nemde Sovyetlere destek olarak K\u0131z\u0131l \u00c7in de tarih sahnesine \u00e7\u0131km\u0131\u015ft\u0131. Bu durum kapitalist merkezlerin korkulu r\u00fcyas\u0131 haline gelmi\u015fti. Nihayet bir \u00fc\u00e7\u00fcnc\u00fc sebep de, o d\u00f6nemde hen\u00fcz a\u015f\u0131r\u0131 d\u00fczeyde makine-yo\u011fun sisteme ge\u00e7ilmemi\u015f olup, \u00fcretim kalabal\u0131k emek\u00e7i gruplarla yap\u0131l\u0131yordu. Dolay\u0131s\u0131yla kom\u00fcnist tehlike kar\u015f\u0131s\u0131nda emek\u00e7ilerin kafalar\u0131n\u0131n ve y\u00fcreklerinin \u00e7elinmesi sermaye sisteminin bekas\u0131 i\u00e7in elzemdi. Bu nedenledir ki, Keynes\u2019in refah devleti teorik alt-yap\u0131s\u0131n\u0131n olu\u015fum tarihi ile (1936), g\u00fcn\u00fcm\u00fczde sosyal haklar\u0131 t\u0131rpanlayan neo-liberal yakla\u015f\u0131m\u0131n politik \u00e7\u0131k\u0131\u015f (1938) tarihinin birbirine \u00e7ok yak\u0131n olmas\u0131na ra\u011fmen, sermayenin piyasa gereksinimi, kom\u00fcnist korkusu ve emek\u00e7ilerin kafas\u0131n\u0131 \u00e7elme d\u00fcrt\u00fcs\u00fc \u00f6ne \u00e7\u0131km\u0131\u015f ve Keynes politikas\u0131 oturtulmu\u015ftur. Bu manzara d\u00f6nemin bir cephesini, pembe cephesini bize yans\u0131t\u0131r. Di\u011fer cephede ise, bilin\u00e7li ve s\u00f6m\u00fcr\u00fcc\u00fc sermaye vard\u0131r. Her \u00fcretim a\u015famas\u0131nda art\u0131k de\u011fere el koyan sermayedar\u0131n birikimi, tekelle\u015fen kar\u015f\u0131t g\u00fc\u00e7lerden korunarak hayatta kalma d\u00fcrt\u00fcs\u00fc ile tedricen makinele\u015fmeye y\u00f6neldi. \u00dcretimin giderek makine-yo\u011fun s\u00fcrece evirilmesi, \u00fcretimi h\u0131zla y\u00fckseltirken, i\u00e7 piyasay\u0131 ayn\u0131 h\u0131zda y\u00fckseltemezdi, y\u00fckseltemedi de. S\u00fcre\u00e7 \u015f\u00f6yle \u00e7al\u0131\u015f\u0131r: doygunluk nedeniyle ilk d\u00f6nemlerde sat\u0131\u015flar yava\u015flar, zamanla d\u00fc\u015fmeye dahi ba\u015flayabilir. Bu s\u00fcrecin yans\u0131mas\u0131 i\u015fletmelerin k\u00e2rl\u0131l\u0131\u011f\u0131n\u0131n ve k\u00e2rl\u0131l\u0131\u011f\u0131n yans\u0131mas\u0131 olan stok de\u011ferlerinin gerilemesi \u015feklinde ortaya \u00e7\u0131kar. Sermaye yava\u015f yava\u015f de\u011fersizle\u015fiyordur. \u0130\u015fte, geli\u015fmi\u015f kapitalist d\u00fcnyaya \u00f6zg\u00fc tipik doygunluk krizinin anatomisi budur. Kriz t\u00fcketimin doygunla\u015fmas\u0131 ve firmalar\u0131n sermaye de\u011ferlerinin erimesi \u015feklinde ortaya \u00e7\u0131kan tipik arz\u0131n talebi a\u015fma ya da talebin arza yeti\u015fememe krizidir. Malum oldu\u011fu \u00fczere, 1929 krizi ertesinde Keynes\u2019in geli\u015ftirdi\u011fi ve refah devleti politikalar\u0131n\u0131n dayand\u0131r\u0131ld\u0131\u011f\u0131 mant\u0131k, Marks\u2019\u0131n arz\u0131n devaml\u0131 y\u00fckseli\u015fi teorik g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fcne kar\u015f\u0131n, pratik talep yetersizli\u011fi g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fcd\u00fcr. Hal b\u00f6yle olunca, krizde ne ABD su\u00e7ludur, ne de kriz bir finans patlamas\u0131d\u0131r. Krizin ABD\u2019de olmas\u0131 ABD\u2019nin en geli\u015fmi\u015f kapitalist ekonomi olmas\u0131ndan kaynaklanmaktad\u0131r. Kriz 1970\u2019lerin ortalar\u0131na do\u011fru reel sekt\u00f6rde ba\u015flam\u0131\u015f olup, finansal sekt\u00f6r krizi 2008\u2019lere kadar s\u00fcr\u00fcklemi\u015f, finansal balon mevcut meta de\u011ferini a\u015f\u0131r\u0131 boyutta a\u015f\u0131nca, g\u00f6r\u00fcnt\u00fcde finansal kriz \u015feklinde tabloya yans\u0131m\u0131\u015ft\u0131r. \u015eimdi de soru \u015fudur: e\u011fer durum ger\u00e7ekten burada anlat\u0131ld\u0131\u011f\u0131 \u015fekilde cereyan etmi\u015f ise, ni\u00e7in ana-ak\u0131m iktisat\u00e7\u0131lar\u0131 yukar\u0131daki slogana yap\u0131\u015fmaktad\u0131r?
\n\"\"Kapitalizmin \u00e7ok \u00f6nemli koruyucu mele\u011fi, ba\u015fta akademik \u00e7evreler olmak \u00fczere, genellikle itibarl\u0131 akademik \u00e7evrelerde \u00fcretilen sistem yanl\u0131 ifadelerden a\u015f\u0131r\u0131 sapan \u00e7ok sivri ve \u00e7\u0131k\u0131nt\u0131 ifadelerden ka\u00e7\u0131n\u0131c\u0131 \u00f6\u011frenilmi\u015f davran\u0131\u015f kal\u0131b\u0131d\u0131r. Aynen ila\u00e7 piyasas\u0131nda oldu\u011fu gibi, s\u00f6zde bilim d\u00fcnyas\u0131nda da sistemin kaleleri mesabesindeki akademik \u00e7evrelerin geli\u015ftirdi\u011fi s\u00f6ylem ya da ifade d\u0131\u015f\u0131na \u00e7\u0131k\u0131lamaz. Bunun sebebi, s\u00f6zde bilim d\u00fcnyas\u0131 ile sistemin etraf\u0131na koruyucu z\u0131rh \u00f6rmektir. \u00d6r\u00fclen bu z\u0131rh, akademilerde \u00fcstatlar taraf\u0131ndan \u00fcretilen sermaye ideolojisinin gen\u00e7 dima\u011flara enjekte edilmesiyle korunur, g\u00fc\u00e7lendirilir. Ondan dolay\u0131d\u0131r ki, b\u00fcy\u00fck ve tan\u0131nm\u0131\u015f akademik \u00e7evrelere g\u00f6z\u00fcn\u00fc diken hemen herkes, genel \u00e7izgiyi koruyarak, be\u015f g\u00fcnl\u00fck d\u00fcnyada anlams\u0131z m\u00fccadeleye girmek yerine, tan\u0131nm\u0131\u015f bir akademik kurumda itibarl\u0131 yer edinebilmeyi hedefler. Marks\u2019\u0131n hemen t\u00fcm \u00e7evrelerden d\u0131\u015flanmas\u0131n\u0131n, ABD\u2019nin \u00fcnl\u00fc \u00fcniversitelerinde sosyalizmin itibar g\u00f6rmemesinin, hatta \u00fclkemizde ya\u015fad\u0131\u011f\u0131m\u0131z son KHK uygulamas\u0131nda da kadrolar\u0131n yenilenerek sisteme uyarlanmas\u0131n\u0131n hedefi ayn\u0131d\u0131r.<\/p>\n

E\u011fitim ve sa\u011fl\u0131k hizmeti \u00f6zelle\u015ftirilirse\u2026
\n<\/strong>Genel kriz ve ideolojik yap\u0131lanma \u00fczerinde k\u0131saca durduktan sonra, ikinci ana meselemiz olan sa\u011fl\u0131k ve korona pandemisi konusuna e\u011filelim. D\u0131\u015fsall\u0131k ad\u0131 verilen olaylar\u0131n tipik \u00f6rne\u011fini e\u011fitim ve sa\u011fl\u0131k i\u015fleri olu\u015fturur. E\u011fitimin ve sa\u011fl\u0131\u011f\u0131n \u00f6zelle\u015ftirilmesinin \u00e7ok gerisinde sermaye-siyaset i\u015fbirli\u011fi taraf\u0131ndan topluma kar\u015f\u0131 i\u015flenmi\u015f b\u00f6yle bir su\u00e7 yatar. E\u011fitim hizmeti \u00f6zelle\u015ftirilip piyasa \u00fcr\u00fcn\u00fc olarak sunuldu\u011funda, hizmet d\u00fczey ve niteli\u011fi m\u00fc\u015fteri olarak g\u00f6r\u00fclen \u00f6\u011frenci tercihlerine g\u00f6re yap\u0131land\u0131r\u0131l\u0131r. \u00d6\u011frenci tercihleri ise, e\u011fitimle kazan\u0131labilecek genel k\u00fclt\u00fcr ve geni\u015f felsefe-mant\u0131k yap\u0131lanmas\u0131ndan \u00e7ok, piyasada paraya tahvil edilebilecek bilgi ve beceri kazanmaya y\u00f6nelik olur. Daha bu a\u015famada piyasa oyun kural\u0131na g\u00f6re viteslenen \u00f6\u011frenci, \u00e7evreyi ya da genel k\u00fclt\u00fcr\u00fcn insana sa\u011flad\u0131\u011f\u0131 bak\u0131\u015f perspektifini yitirir. \u00d6\u011frencinin \u00e7evreyi ve sistemi derinli\u011fine anlayabilmesine hizmet edebilecek felsefe ve mant\u0131ktan yoksun olu\u015fu, onu sorgulamadan sistemle ve sermaye mant\u0131\u011f\u0131 ile birle\u015ftirir. Bu durumda kendisine yap\u0131lan ve kendisinin de \u00e7evreye uygulad\u0131\u011f\u0131 davran\u0131\u015f\u0131 sorgulayamayan \u00f6\u011frenci tedricen sistem mant\u0131\u011f\u0131 i\u00e7inde eriyerek, Platon\u2019un ma\u011faras\u0131na benzer \u015fekilde dar kal\u0131plarla d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcrken, i\u00e7ine d\u00fc\u015ft\u00fc\u011f\u00fc ya da d\u00fc\u015f\u00fcr\u00fcld\u00fc\u011f\u00fc kendi \u00e7\u0131kar\u0131 aleyhine \u00e7al\u0131\u015fan kuyuyu da alg\u0131layamaz. E\u011fitim yoluyla yarat\u0131lan cehalet b\u00f6ylesi bir olu\u015fumdur; cahil b\u0131rakt\u0131r\u0131lan bir nesil cehaletle sava\u015famaz, \u00e7\u00fcnk\u00fc i\u00e7inde bulundu\u011fu cehalet durumunu alg\u0131layamaz.
\nE\u011fitimi bu y\u00f6n\u00fc ile ele al\u0131p sa\u011fl\u0131k e\u011fitimi ya da hizmeti ile birle\u015ftirirsek, kar\u015f\u0131m\u0131za ilgin\u00e7 \u015fekilde g\u00fcn\u00fcm\u00fcz\u00fcn hazin tablosu \u00e7\u0131kar. \u015e\u00f6yle ki, t\u0131p hizmetlerinin \u00f6zelle\u015ftirilmesinin t\u0131p e\u011fitimi \u00fczerindeki etkisine y\u00f6neldi\u011fimizde, sistemin derin kollar\u0131n\u0131n topluma nas\u0131l zarar verici \u00e7al\u0131\u015ft\u0131\u011f\u0131n\u0131 g\u00f6rebiliriz. Sa\u011fl\u0131k alan\u0131ndan devletin \u00e7ekilmesi ve hizmetin \u00f6zel kesime terk edilmesi t\u0131p \u00f6\u011frencilerinin bran\u015f se\u00e7imlerinde piyasada de\u011fi\u015fim de\u011feri y\u00fcksek olan alanlar\u0131n \u00f6ne \u00e7\u0131kmas\u0131na sebep olur. Hemen bu noktada salg\u0131nla sistemi birle\u015ftirmek \u00e7ok anlaml\u0131d\u0131r. T\u0131p alan\u0131nda halk sa\u011fl\u0131\u011f\u0131 ya da vir\u00fcs veya sair temel bilim alanlar\u0131 geri planda kal\u0131nca, piyasada paraya tahvil edilebilecek alanlar, \u00f6rne\u011fin jinekoloji, estetik cerrahi vs \u00f6ne \u00e7\u0131kar. Piyasada de\u011fi\u015fim de\u011feri olan alanlar\u0131n ihmal edilmesi gerekir diye d\u00fc\u015f\u00fcnmeden, mesele toplumda k\u0131sa, orta ve uzun d\u00f6nemde her alanda yeteri kadar yararl\u0131 eleman \u00fcretmek ve s\u00f6z konusu alanlar\u0131, bir di\u011ferini ihlal etmeden geli\u015ftirmektir. B\u00f6yle bir program ancak e\u011fitim ve sa\u011fl\u0131k alanlar\u0131n\u0131n kamusal hizmet olarak sunulmas\u0131 ile ger\u00e7ekle\u015febilir. Aksi halde, e\u011fitim ve sa\u011fl\u0131kta baz\u0131 alanlar\u0131 \u00f6zelle\u015ftirici k\u0131sm\u00ee politika uygulamas\u0131na alan a\u00e7mak, uzun d\u00f6nemde s\u00f6z konusu alanlarda kamusal h\u00e2kimiyetin t\u00fcm\u00fcyle kaybedilmesine kap\u0131 a\u00e7mak demektir. Bug\u00fcn\u00fcn t\u0131p hizmetlerinde \u00f6nleyici sa\u011fl\u0131k hizmeti aksamakta ve tedavi edici hizmet \u00f6ne \u00e7\u0131k\u0131yorsa, toplum i\u00e7in fevkalade tehlikeli olan bu s\u00fcre\u00e7 hizmetin \u00f6zelle\u015ftirilmesinin ka\u00e7\u0131n\u0131lmaz sonucunda olu\u015fmu\u015ftur. Zira toplumsal yarar a\u00e7\u0131s\u0131ndan fevkalade de\u011ferli olan koruyucu sa\u011fl\u0131k hizmetlerinin piyasa de\u011fi\u015fim de\u011feri yoktur ya da \u00e7ok d\u00fc\u015f\u00fckt\u00fcr, buna kar\u015f\u0131n tedavi edici sa\u011fl\u0131k hizmetlerinin fevkalade y\u00fcksek de\u011fi\u015fim de\u011feri vard\u0131r.
\nD\u00fcnya Sa\u011fl\u0131k \u00d6rg\u00fct\u00fc raporlar\u0131na g\u00f6re, fert ba\u015f\u0131na en y\u00fcksek sa\u011fl\u0131k harcamas\u0131 yapan \u00fclke, herkes\u00e7e malum olabilece\u011fi gibi, ABD\u2019dir. Ancak, rapor verileri, maalesef, fert ba\u015f\u0131na harcama miktar\u0131 ile sa\u011fl\u0131k hizmetlerinde kalite ili\u015fkinin ters oldu\u011funu ortaya koyuyor. D\u00fcnya Sa\u011fl\u0131k \u00d6rg\u00fct\u00fc raporuna g\u00f6re g\u00fcn\u00fcm\u00fczdeki durum \u015f\u00f6yledir: sa\u011fl\u0131k hizmeti kalitesi olarak s\u0131ralamada en y\u00fcksek mevki K\u00fcba ve Kerela taraf\u0131ndan tutulmaktad\u0131r. K\u00fcba\u2019y\u0131 tan\u0131yoruz; herkes\u00e7e malum ekonomisi ve siyaset politikalar\u0131yla, \u00f6zellikle de sa\u011fl\u0131kta hepimize g\u0131pta ettiren bir \u00fclkedir.\u00a0 Kerela\u2019ya gelince, Hindistan\u2019\u0131n g\u00fcney bat\u0131s\u0131nda sa\u011fl\u0131kta sosyalizasyon uygulamas\u0131yla tan\u0131nan bir b\u00f6lgedir. G\u00f6r\u00fcl\u00fcyor ki, sermayenin ba\u015fatl\u0131\u011f\u0131nda olu\u015fturulan piyasa d\u00fczeni toplumsal yarara hizmetten uzakt\u0131r. \u00c7\u00fcnk\u00fc sermaye salt kendi \u00e7\u0131kar\u0131n\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcnme e\u011filimindedir ve sosyal yarar\u0131 d\u0131\u015flar. Ne var ki, sa\u011fl\u0131k sorunlar\u0131 ba\u011flam\u0131nda g\u00fcn\u00fcm\u00fczde ya\u015fanan pandemi kar\u015f\u0131s\u0131nda sermaye sahipleri a\u015f\u0131r\u0131 risk ile, g\u00fc\u00e7l\u00fc ila\u00e7 firmalar\u0131 ise \u00e7aresizlikle kar\u015f\u0131 kar\u015f\u0131ya kalm\u0131\u015flard\u0131r. Zira korona, gelir farklar\u0131 g\u00f6zetmeden t\u00fcm insanlara bula\u015fabilmekte ve hi\u00e7bir ay\u0131r\u0131ma girmeden herkesi yoklayabilmektedir. Biraz gerilere gitti\u011fimizde, sermaye sahibi vars\u0131l insanlar\u0131n sa\u011fl\u0131\u011f\u0131n \u00f6zelle\u015ftirilmesinden zarar g\u00f6rmeyeceklerini, tam tersi de\u011fi\u015fim de\u011feri y\u00fcksek alanlar\u0131n sa\u011fl\u0131k emek\u00e7ilerine a\u00e7\u0131lmas\u0131n\u0131n yoksullar\u0131 d\u0131\u015flayarak vars\u0131llara kamu kesimindekinden daha nitelikli hizmet verebilece\u011fini \u00f6ng\u00f6rm\u00fc\u015flerdi. Her hangi bir sa\u011fl\u0131k riski kar\u015f\u0131s\u0131nda muazzam servetleri ile kendilerini kurtarabilecekleri d\u00fc\u015f\u00fcne yatm\u0131\u015flard\u0131. Oysa bug\u00fcn durum hi\u00e7 de \u00f6yle de\u011fil. Bug\u00fcn sermaye sahipleri ve yak\u0131n yanda\u015flar\u0131 ancak izolasyon sayesinde k\u0131smen korunabilmektedirler. Bug\u00fcn sermaye sahipleri h\u00e2l\u00e2 al\u0131\u015fkanl\u0131klar\u0131n\u0131 s\u00fcrd\u00fcrerek, emek\u00e7ileri canlar\u0131 pahas\u0131na \u00fcretime s\u00fcrebilmek i\u00e7in siyasileri zorlamaktalar. Zira sermayedar dedi\u011fimiz varl\u0131k, sermayenin devaml\u0131 b\u00fcy\u00fcme dinami\u011finin insanla\u015fm\u0131\u015f g\u00f6r\u00fcnt\u00fcs\u00fcnden ba\u015fka bir doku de\u011fildir. \u00d6zelle\u015ftirme dayatmalar\u0131nda oldu\u011fu gibi, g\u00fcn\u00fcm\u00fcz ko\u015fullar\u0131nda da birikim h\u0131rs\u0131ndan uzak duramayan sermaye sahipleri, emek\u00e7ilerin kar\u015f\u0131 kar\u015f\u0131ya olabilece\u011fi t\u00fcm riskleri vicdanlar\u0131nda eriterek \u00fcretimin devam\u0131 i\u00e7in t\u00fcm kanallar\u0131 zorlamaktad\u0131r. \u00c7\u00fcnk\u00fc sermaye sahipleri i\u00e7in emek, her an ikame edilebilecek \u00fcretim arac\u0131d\u0131r, metala\u015ft\u0131r\u0131lm\u0131\u015f biyolojik varl\u0131kt\u0131r, buna kar\u015f\u0131n kaybedilen anl\u0131k k\u00e2r telafisi olanaks\u0131z \u201ck\u00e2rdan zarard\u0131r\u201d.
\nSermaye ayn\u0131 d\u00fcrt\u00fcs\u00fcn\u00fc \u00e7evre sorununda da s\u00fcrd\u00fcrmektedir. K\u00fcresel \u0131s\u0131nman\u0131n neredeyse limitine gelinmi\u015f olup, biliminsanlar\u0131n\u0131n ve \u00e7evrecilerin t\u00fcm uyar\u0131lar\u0131na ra\u011fmen sanayi kurulu\u015flar\u0131n\u0131n pervas\u0131zca \u00fcretimini s\u00fcrd\u00fcrmesi \u00f6n\u00fc al\u0131namayan rekabet ortam\u0131nda k\u00e2r etme ve ya\u015famda kalma d\u00fcrt\u00fcs\u00fcn\u00fcn sonucudur. Hal b\u00f6yle olunca bireysel su\u00e7lamaya y\u00f6nelmek ve mikro sorunlara palyatif \u00e7\u00f6z\u00fcm aramak neticesi olmayacak naif giri\u015fimlerdir. Ger\u00e7i kad\u0131n haklar\u0131 ya da \u00e7evre vb gibi sorunlar\u0131n m\u00fcnferiden ortaya at\u0131lmas\u0131 ve \u00e7\u00f6z\u00fcm \u00fcretilmeye \u00e7al\u0131\u015f\u0131lmas\u0131 da ileride bir noktada sorunlar\u0131n birle\u015ferek toplu \u00e7\u00f6z\u00fcme g\u00f6t\u00fcrece\u011fi ileri s\u00fcr\u00fclmekle beraber, bu yol tehlikelidir. Ger\u00e7ek \u00e7\u00f6z\u00fcm yolu, k\u0131sm\u00ee alanlarda y\u00fcr\u00fcmek ya da makul g\u00f6r\u00fclebilecek ele\u015ftirilerde yo\u011funla\u015fmak de\u011fil, do\u011frudan sistemi hedef alarak, sorgulamak ve ele\u015ftirmektir.<\/p>\n

Krizi \u00f6rten perde
\n<\/strong>G\u00fcn\u00fcm\u00fczde ekonomik kriz zamana yay\u0131lm\u0131\u015f seyrini s\u00fcrd\u00fcr\u00fcrken, bunun \u00fczerine korona pandemi sorununun oturmas\u0131n\u0131n toplumlar ve siyaset \u00fczerinde iki farkl\u0131 y\u00f6nde etki olu\u015fturabilece\u011fi kanaatindeyim. Ekonomik kriz hemen her \u00fclkede siyaseti tedricen t\u00f6rp\u00fcl\u00fcyordu. Ekonomik krizde sermayeden \u00e7ok siyasi otoriteler su\u00e7lan\u0131yordu. ABD\u2019de \u00fcnl\u00fc i\u015fgal eylemi ve finans \u00e7evresine y\u00f6neltilen,\u00a0 \u201cbiz % 99, siz % 1\u2019siniz\u201d slogan\u0131, reel sermayeyi oldu\u011fu kadar, siyasi otoriteyi de perdeliyordu. Reel sermaye dokusundan ve bu gidi\u015fat\u0131 bilimsel sosla boyayan ana-ak\u0131m ekonomi alan\u0131n\u0131n \u00fcnl\u00fc \u00fcniversitelerinden de hesap sormay\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcnmeyen \u00e7evre, kapitalizmin hatalar\u0131n\u0131 \u00f6rtmede icat edilen \u201cpe\u00e7e\u201d den hesap sormaya kalkt\u0131. Nafile! Bu krizin sebebini kamuoyu hangi alana yap\u0131\u015ft\u0131r\u0131rsa yap\u0131\u015ft\u0131rs\u0131n bir nokta \u00e7ok sarihti; kriz i\u00e7eride idi ve toplumun bir kesimi, netle\u015ftirilemeyen di\u011fer kesimin sald\u0131r\u0131s\u0131 alt\u0131nda idi. \u00a0Kapitalizmin bu patolojiye verebilece\u011fi bir yan\u0131t yokken, pandemi krizinin ortaya \u00e7\u0131kmas\u0131, sanki kapitalist kriz bir s\u00fcre haf\u0131zalardan silinsin diye bizzat kapitalist merkezlerden pompalanm\u0131\u015f gibi d\u00fc\u015f\u00fcnd\u00fcrt\u00fcyor! Tabiat\u0131yla b\u00f6yle bir \u015fey s\u00f6z konusu de\u011fil, ama bu krizin ekonominin bir s\u00fcre i\u00e7in de olsa kendi krizini geride b\u0131rakt\u0131\u011f\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fclebilir. K\u00fcresel krizin \u00fczerine sa\u011fl\u0131k krizinin oturmas\u0131, \u00fcretimin bir s\u00fcre durmas\u0131 ve tedricen faaliyete ge\u00e7mesi nedeniyle krizin \u015fiddetlenece\u011fi kesindi fakat \u015fu da g\u00f6zden ka\u00e7\u0131r\u0131lmamal\u0131d\u0131r ki, ekonomik krizde toplumun bir kesimi ve siyasi otorite kar\u015f\u0131t ve d\u00fc\u015fman olarak alg\u0131lan\u0131rken, pandemi olay\u0131nda d\u00fc\u015fman\u0131n kayna\u011f\u0131 d\u0131\u015far\u0131s\u0131 ve sald\u0131r\u0131 hemen herkese y\u00f6neliktir. Hal b\u00f6yle olunca m\u00fccadelede reel siyasetin h\u00e2kim olarak \u00f6ne \u00e7\u0131kmas\u0131 ekonomik krize ra\u011fmen ve ge\u00e7ici de olsa siyaseti g\u00f6rece g\u00fc\u00e7lendirdi\u011fi kanaatindeyim. \u015e\u00f6yle ki, a\u015f\u0131s\u0131 veya ilac\u0131 bulunmam\u0131\u015f bir d\u00fc\u015fmana kar\u015f\u0131 m\u00fccadelede sonu\u00e7tan \u00e7ok, siyasilerin gayreti \u00f6ne \u00e7\u0131karak, \u00f6l\u00fcmler siyasilerin hatas\u0131 olarak de\u011fil, d\u00fc\u015fman\u0131n vah\u015feti olarak g\u00f6r\u00fcl\u00fcr. Bu ba\u011flamda kamuoyunda pandemi ile ekonomi politikalar\u0131 aras\u0131nda anlaml\u0131 ili\u015fki kurulmadan, ni\u00e7in halk sa\u011fl\u0131\u011f\u0131na \u00f6nem verilmeyip toplumlar\u0131n bu hale s\u00fcr\u00fckleni\u015finin hesab\u0131 sorulmadan, do\u011frudan tedavi \u00fczerinde yo\u011funla\u015f\u0131l\u0131r. Kapitalizmin sapt\u0131r\u0131c\u0131 ideolojisi bu konuda ba\u015fat olur.\u00a0\u00a0 Siyasilerin d\u00fc\u015fmana kar\u015f\u0131 canla ba\u015fla m\u00fccadelesi ya da vermeye \u00e7al\u0131\u015ft\u0131\u011f\u0131 g\u00f6r\u00fcnt\u00fc, ekonomik krizi k\u0131smen perdeleyip, kriz nedeniyle y\u0131pranan siyasi imajlar\u0131 k\u0131smen telafi ediyor olabilir. Zira sa\u00e7\u0131lan paralar, i\u015fsizlere yap\u0131lan yard\u0131mlar -az veya \u00e7ok- i\u015ften \u00e7\u0131karma engelleri vs maalesef kapitalist siyasilerin hanesine yaz\u0131lacak de\u011ferler olarak g\u00f6r\u00fclebilir. Ancak, sermayeye yap\u0131lanlar kar\u015f\u0131s\u0131nda emek\u00e7ilere y\u00f6nelik fevkalade zay\u0131f desteklere ra\u011fmen, kapitalist ideoloji perdesi emek\u00e7ileri ve \u00f6rg\u00fctlerini \u00f6ylesine k\u00f6r etmi\u015f ki, bir emek\u00e7i \u00f6rg\u00fct\u00fc d\u0131\u015f\u0131nda di\u011ferlerinin varl\u0131\u011f\u0131 bile ortaya \u00e7\u0131kmad\u0131. Siyasiler gayet fark\u0131nda olarak bu durumu sonuna kadar s\u00f6m\u00fcrmeye \u00e7al\u0131\u015fmakta, k\u00f6t\u00fc ekonomi y\u00f6netimlerinin olumsuz g\u00f6r\u00fcnt\u00fcs\u00fcn\u00fc pandemiye kar\u015f\u0131 canh\u0131ra\u015f m\u00fccadele (!) g\u00f6r\u00fcnt\u00fcleriyle perdelemeye \u00e7al\u0131\u015fmaktalar. \u00d6rne\u011fin, yard\u0131mlar az veya \u00e7ok demeden, \u201cyap\u0131l\u0131yor\u201d s\u00f6ylemini etrafa yaymak i\u00e7in siyasiler yanda\u015f yay\u0131n organlar\u0131yla ellerinden geleni yap\u0131yorlar.
\nSa\u011fl\u0131k krizinin k\u00fcresel sistem krizine d\u00f6nme olas\u0131l\u0131\u011f\u0131n\u0131 olduk\u00e7a zay\u0131f g\u00f6r\u00fcyorum. Bunun sebebi, sa\u011fl\u0131k krizinin k\u00f6keninin kapitalizmin bozdu\u011fu dengeler olmas\u0131na kar\u015f\u0131n, halk\u0131n bu durumu alg\u0131lamada cehalet yan\u0131nda, bilgisizlik ve hastal\u0131\u011fa kar\u015f\u0131 m\u00fccadele gayretlerinin t\u00fcm bu olumsuzluklar\u0131 \u00f6rtme becerisidir. D\u00fcnya d\u00fczeyinde de halk\u0131n geneli felsef\u00ee d\u00fc\u015f\u00fcnme yetene\u011fine sahip olmad\u0131\u011f\u0131 i\u00e7in, yorumu anl\u0131k ve g\u00f6rd\u00fc\u011f\u00fcne dayanarak yapacakt\u0131r. G\u00f6r\u00fcnen ise perdenin arkas\u0131 de\u011fil, \u00f6n\u00fcd\u00fcr. \u0130ngiltere\u2019de ba\u015fbakan\u0131n dahi bir s\u00fcre solunum cihaz\u0131nda olmas\u0131, insanlar\u0131 kapitalizmi yermeye de\u011fil, ba\u015fbakan\u0131n iyile\u015fmesi i\u00e7in duaya y\u00f6nlendiriyor olabilir. Oysa o ba\u015fbakan ki, kapitalist sistemin siyasi lideridir ve insanl\u0131\u011fa ve emek\u00e7ilere yar de\u011fil, sermayenin yan\u0131ndad\u0131r.<\/p>\n

T\u00fcrkiye\u2019de durum
\n<\/strong>T\u00fcrkiye\u2019ye geldi\u011fimizde durum bu genel \u00e7er\u00e7eveden daha olumlu bir manzara sergilememektedir. Bu konuda \u015fu noktalar maalesef aleyhe \u00e7al\u0131\u015fmaktad\u0131r.<\/p>\n

1) Emek\u00e7iler da\u011f\u0131n\u0131k, durumdan mutazarr\u0131r olmakla beraber, bunu kapitalizmin ya da emek\u00e7ilerin sorunu olarak de\u011fil, genel durum olarak alg\u0131lamaktad\u0131r. Son g\u00f6stermelik mali kararlar da, durumdan oy kotarmaya \u00e7al\u0131\u015fan AKP\u2019nin i\u015fini kolayla\u015ft\u0131rmaktad\u0131r. \u00dcstelik de AKP t\u00fcm bu \u00e7abalar\u0131 her t\u00fcrl\u00fc ekonomik riski, enflasyon d\u00e2hil, g\u00f6ze alarak yap\u0131yor g\u00f6r\u00fcnt\u00fcs\u00fc vererek, sars\u0131labilecek durumunu g\u00fc\u00e7lendirmeye \u00e7al\u0131\u015fmaktad\u0131r. Dikkat edilirse t\u00fcm d\u00fcnya siyasileri ayn\u0131 protokolle hareket etmektedir.<\/p>\n

\"\"
G\u00f6stermelik mali kararlar, durumdan oy kotarmaya \u00e7al\u0131\u015fan AKP\u2019nin i\u015fini kolayla\u015ft\u0131r\u0131yor.<\/figcaption><\/figure>\n

2) Emek\u00e7ileri ve genel halk\u0131 \u00f6rg\u00fctleyecek ve mobilize edecek g\u00fc\u00e7l\u00fc sol siyasi parti ve siyasi hareket ortada yoktur. Gezi hareketini \u00f6rg\u00fcts\u00fcz yap\u0131ld\u0131 diye g\u00f6klere \u00e7\u0131karanlar liberal sosyologlard\u0131r. \u00d6rg\u00fcts\u00fcz hi\u00e7bir hareket ba\u015far\u0131ya ula\u015famaz. Hareket \u00f6rg\u00fcts\u00fcz ba\u015flat\u0131labilir, fakat y\u00fcr\u00fcy\u00fc\u015fte \u00f6rg\u00fctlenmek ya da \u00f6rg\u00fct\u00fcn ortaya \u00e7\u0131kmas\u0131 gerekir. Bunun i\u00e7in de dura\u011fan d\u00f6nemlerde sol siyasi \u00f6rg\u00fctlerin \u00e7al\u0131\u015fm\u0131\u015f ve haz\u0131rl\u0131kl\u0131 olmas\u0131 \u015fartt\u0131r. \u00d6zellikle kriz d\u00f6nemlerinde sol partiler ya da cephelerin t\u00fcm hesaplar\u0131 bir tarafa b\u0131rak\u0131p g\u00fc\u00e7 birli\u011fi yapmalar\u0131 \u00e7ok \u00f6nemlidir. Aksi halde, t\u00fcm kurulu\u015flar en fazla bir fikir hareketi olarak ya\u015fam\u0131n\u0131 zorla s\u00fcrd\u00fcrebilir.<\/p>\n

3) D\u00fcnya konjonkt\u00fcr\u00fc de T\u00fcrkiye\u2019nin b\u00f6yle bir at\u0131l\u0131m yapmas\u0131na elveri\u015fli de\u011fildir. Kald\u0131 ki, g\u00fcn\u00fcm\u00fcz\u00fcn ekonomik alanda birle\u015fmi\u015f ekonomileri aras\u0131nda tedarik zincirleri olu\u015fumu da, eskilerde kalm\u0131\u015f olan \u201czincirin en zay\u0131f halkas\u0131\u201d g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fcn\u00fc ge\u00e7ersiz k\u0131lmaktad\u0131r. Hal b\u00f6yle olunca, d\u00fcnya ko\u015ful ve birlikteli\u011finden soyutlanm\u0131\u015f izole bir hareket beklemek fazla anlaml\u0131 de\u011fildir. Pandemi sonras\u0131 \u00fclkelerin daha izole, disiplinli bask\u0131c\u0131 olaca\u011f\u0131 ileri s\u00fcr\u00fclmekle beraber, i\u015fler biraz d\u00fczeldikten sonra, kapitalizmin, \u015fimdiye kadar neyi nas\u0131l yapt\u0131 ise, bundan sonra da ayn\u0131 \u015feyleri ayn\u0131 \u015fekilde yapmas\u0131 sistem gere\u011fidir.<\/p>\n

4) Pandemi sonras\u0131nda, maalesef, kapitalizme elveri\u015fli bir ortam olu\u015facak gibi g\u00f6z\u00fck\u00fcyor. \u015e\u00f6yle ki, pandemi esnas\u0131nda duran ya da yava\u015flayan \u00fcretim tesislerine, ertelenen ya da kar\u015f\u0131lanmayan talep birikimi ile kar\u015f\u0131l\u0131k verilecek olmas\u0131 ve bu s\u00fcrecin kamudan pompalanan paralarla s\u00fcrd\u00fcr\u00fclmesi, adeta \u0130kinci Payla\u015f\u0131m Sava\u015f\u0131 ertesinde ya\u015fanan pembe d\u00f6nemi, sosyal devlet mant\u0131\u011f\u0131n\u0131 -kesinlikle ayn\u0131 \u015fiddette olmayarak- and\u0131r\u0131rcas\u0131na canland\u0131rabilir. Siyasiler de bu s\u00fcrecin bence fark\u0131nda ve o nedenle bug\u00fcnk\u00fc ekonomik yava\u015flama, hatta k\u0131sm\u00ee \u00e7\u00f6k\u00fc\u015fler, ileride lehte kullan\u0131lacak f\u0131rsatlar olarak olumlu kar\u015f\u0131lanmakta dahi olabilir.<\/p>\n

Hepsinin \u00f6tesinde ya\u015fad\u0131\u011f\u0131m\u0131z ve ucunda \u00f6l\u00fcm olan deh\u015fet tablosu her ne kadar insan\u0131n tek olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131, olamayaca\u011f\u0131n\u0131, birinin di\u011ferine muhta\u00e7 ve ba\u011f\u0131ml\u0131 oldu\u011funu, dayan\u0131\u015fman\u0131n salt bireyin kendisi i\u00e7in de\u011fil, kar\u015f\u0131s\u0131ndaki i\u00e7in de gerekli oldu\u011funu \u00f6\u011fretmeye \u00e7al\u0131\u015fm\u0131\u015f ise de, k\u0131sa s\u00fcrede ger\u00e7ekle\u015fmi\u015f bu \u00f6\u011fretinin beynin \u00fcst katman\u0131nda misafir olarak kalmay\u0131p, insano\u011flunun as\u0131rlardan beri edinmi\u015f oldu\u011fu ve kognitif s\u00fcrece nak\u015folunan davran\u0131\u015f kodlar\u0131n\u0131 de\u011fi\u015ftirebilece\u011fi biraz hayal gibi geliyor bana. Umar\u0131m yanl\u0131\u015f d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcyorumdur.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Her olay ya k\u0131sa-d\u00f6nemli statik olarak ya da orta ve uzun d\u00f6nemli dinamik olarak iki farkl\u0131 \u015fekilde ele al\u0131n\u0131p, incelenir. Toplumsal olaylara bak\u0131\u015f a\u00e7\u0131s\u0131 bireyin ekonomik \u00fcretim ili\u015fkileri ba\u011flam\u0131nda kazand\u0131\u011f\u0131 bilin\u00e7 g\u00f6lgesinde belirlenir. Toplumsal \u00fcretim ili\u015fkilerinin topluma kazand\u0131rd\u0131\u011f\u0131 genel bilin\u00e7 d\u00fczeyi ise, toplumun ba\u015fat \u00fcretim ili\u015fkisi d\u00fczeyine ve i\u00e7inde bulunulan k\u00fcresel sistemin kodlar\u0131na g\u00f6re belirlenir. […]<\/p>\n","protected":false},"author":2466,"featured_media":43360,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_acf_changed":false,"footnotes":""},"categories":[6455],"tags":[6459,5916,6458],"class_list":["post-43359","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-olaganustu-mayis-sayisi","tag-ekonomik-kriz","tag-izzettin-onder","tag-korona-ve-kapitalizm"],"acf":[],"aioseo_notices":[],"aioseo_head":"\n\t\t\n\t\n\t\n\t\n\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t