{"id":43402,"date":"2020-05-01T00:00:19","date_gmt":"2020-04-30T21:00:19","guid":{"rendered":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/?p=43402"},"modified":"2020-06-27T16:58:48","modified_gmt":"2020-06-27T13:58:48","slug":"korona-sonrasi-felsefe","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/2020\/05\/01\/korona-sonrasi-felsefe","title":{"rendered":"Korona sonras\u0131 felsefe"},"content":{"rendered":"

Felsefe, eninde sonunda insani sorunlar\u0131m\u0131z\u0131, \u00e7evre sorunlar\u0131n\u0131, politik sorunlar\u0131m\u0131z\u0131 tart\u0131\u015fmak zorunda kalacakt\u0131r. Bilim de, hem \u00f6nemini her ge\u00e7en g\u00fcn art\u0131racak, hem de kendisini ele\u015ftiri s\u00fczgecinden ge\u00e7irecektir. Kapitalizmin hizmetine girmi\u015f bilimden insana hizmet eden bilime do\u011fru d\u00f6n\u00fc\u015fecektir diye umuyorum. Ekonomik sistem a\u00e7\u0131s\u0131ndan kapitalizmin e\u015fitsizli\u011finden kurtulup daha adil b\u00f6l\u00fc\u015f\u00fcm\u00fcn oldu\u011fu bir d\u00fcnyaya do\u011fru gidece\u011fiz ve insanl\u0131\u011f\u0131n b\u00fct\u00fcn\u00fcn\u00fc ilgilendiren temel problemlere (g\u00f6\u00e7men, k\u00fcresel \u0131s\u0131nma, iklim de\u011fi\u015fikli\u011fi, \u00e7evre, silahlanma, sava\u015f, a\u00e7l\u0131k sorunlar\u0131 gibi) ilgimizi artt\u0131raca\u011f\u0131z. <\/em><\/p>\n

Ge\u00e7mi\u015ften g\u00fcn\u00fcm\u00fcze, felsefede ele al\u0131nan konuya y\u00f6nelik ikili bir yakla\u015f\u0131m<\/strong> s\u00f6z konusudur. Bir tarafta filozof, \u00f6nce var olan\u0131<\/strong> ortaya koyar, var olan \u00fczerinde refleksiyonda bulunur, var olan\u0131n betimini, analizini ve a\u00e7\u0131klamas\u0131n\u0131 vermeye \u00e7al\u0131\u015f\u0131r. Filozof bununla yetinmez; ikinci bir yakla\u015f\u0131m daha ortaya koyar; bu yakla\u015f\u0131m\u0131yla var olan\u0131n ele\u015ftirisinden olmas\u0131 gerekene<\/strong> do\u011fru ilerler. Korona sonras\u0131 felsefenin nereye do\u011fru evrilece\u011fi sorusu, felsefenin bu ikinci boyutuyla yak\u0131ndan ili\u015fkili gibi geliyor bana. Asl\u0131nda bilimde de, var olandan yola \u00e7\u0131karak \u00f6ndeyilerde bulunmak s\u00f6z konusudur. Ancak bilimin \u00f6ndeyileri olmas\u0131 gerekene y\u00f6nelik de\u011fildir; gelecekte olas\u0131 olarak ortaya \u00e7\u0131kabilecek olana<\/strong> y\u00f6neliktir. Kan\u0131mca felsefede kar\u015f\u0131la\u015ft\u0131\u011f\u0131m\u0131z bu iki boyut da \u00e7ok \u00f6nemlidir; \u00e7\u00fcnk\u00fc var olan\u0131 g\u00f6rmeden, onu analiz etmeden, onu sorgulamadan, var olan\u0131 a\u015fmaya y\u00f6nelik \u00e7\u0131kar\u0131mlar yapmak, olmas\u0131 gerekene y\u00f6nelmek pek olas\u0131 g\u00f6z\u00fckm\u00fcyor. Yani, \u00f6nce var olan\u0131n ne oldu\u011funu g\u00f6rmeniz, onu yap\u0131-s\u00f6k\u00fcme u\u011fratman\u0131z, yanl\u0131\u015flar\u0131 saptaman\u0131z, sonra da olmas\u0131 gerekene uzanman\u0131z gerekiyor.
\nGeriye do\u011fru bakt\u0131\u011f\u0131mda, korona vir\u00fcse uzanan s\u00fcre\u00e7te neler g\u00f6r\u00fcyorum? \u00d6ncelikle belirtmeliyim ki, korona vir\u00fcs salg\u0131n\u0131 gibi insanl\u0131\u011f\u0131n varl\u0131\u011f\u0131n\u0131 tehdit eden bu t\u00fcrden kriz anlar\u0131nda insan bu s\u00fcrece nas\u0131l geldi\u011fimizin bir hesab\u0131n\u0131 yap\u0131p, bu s\u00fcrece uzanan olaylar silsilesini ve uygarl\u0131k ser\u00fcvenini g\u00f6z\u00fcn\u00fcn \u00f6n\u00fcnde canland\u0131r\u0131yor; s\u00fcreci anlamaya, kavramaya ve analiz etmeye \u00e7al\u0131\u015f\u0131yor. Yani t\u00fcm s\u00fcrece ele\u015ftirel bir refleksiyonla yakla\u015f\u0131yor. Korona \u00f6ncesi uygarl\u0131k s\u00fcrecimize bakt\u0131\u011f\u0131mda t\u00fcm\u00fcyle olumsuz \u015feyler g\u00f6rm\u00fcyorum elbette; g\u00f6rd\u00fc\u011f\u00fcm iyi y\u00f6nler oldu\u011fu gibi, ba\u015far\u0131s\u0131z \u015feyler de s\u00f6z konusu. Felsefenin var olana y\u00f6nelik yakla\u015f\u0131m\u0131 yoluyla s\u00f6ylersem, beni etkileyen birka\u00e7 hususa de\u011finmem ka\u00e7\u0131n\u0131lmaz. Bu var olana ili\u015fkin saptamalar\u0131m\u0131 yapt\u0131ktan sonra felsefenin ikinci yakla\u015f\u0131m\u0131yla, yani olmas\u0131 gerekene d\u00f6n\u00fck ifadelerimi daha nesnel bir zemine oturtmu\u015f olaca\u011f\u0131m.
\n\u0130nsanl\u0131\u011f\u0131n uygarl\u0131k ser\u00fcvenine tarihsel a\u00e7\u0131dan bakt\u0131\u011f\u0131mda, avc\u0131l\u0131k-toplay\u0131c\u0131l\u0131ktan, tar\u0131ma dayal\u0131 uygarl\u0131\u011fa, oradan sanayi tarz\u0131 uygarl\u0131\u011fa ve bili\u015fim teknolojisi temelli bir uygarl\u0131\u011fa do\u011fru evrildi\u011fimizi g\u00f6r\u00fcyorum. Bu uzun yolculukta, pek \u00e7ok insan ba\u015far\u0131s\u0131na imza att\u0131\u011f\u0131m\u0131z a\u00e7\u0131k. Bunu g\u00f6rmek i\u00e7in \u015fu felsefi deneyi yapmak olas\u0131: Bir an i\u00e7in insan\u0131n olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 varsaysak, evrende neler varl\u0131\u011f\u0131n\u0131 yitirirdi? Basit bir refleksiyon dilin, k\u00fclt\u00fcr\u00fcn, inan\u00e7 sistemlerinin, bilimin, sanat\u0131n, felsefenin, ahlak\u0131n, ekonominin vb. olamayaca\u011f\u0131n\u0131 hemencecik g\u00f6r\u00fcverir. Yani do\u011fada kendili\u011finden var olan\u0131n d\u0131\u015f\u0131ndaki her \u015fey insan ba\u015far\u0131lar\u0131n\u0131n \u00fcr\u00fcn\u00fcd\u00fcr ve insan ba\u015far\u0131lar\u0131 do\u011fa ile diyalektik i\u00e7inde var oluyor. \u0130nsan do\u011fay\u0131 oldu\u011fu gibi benimsemiyor; de\u011fi\u015ftiriyor, d\u00f6n\u00fc\u015ft\u00fcr\u00fcyor, var olandan gereksinimleri do\u011frultusunda yeni \u015feyler \u00fcretiyor. Hatta gereksinimleriyle yetinmeyip l\u00fcks ve konforu ar\u0131yor; hayat\u0131n\u0131 kolayla\u015ft\u0131rmak i\u00e7in pek \u00e7ok \u015fey yap\u0131yor. Yani do\u011fay\u0131 s\u00fcrekli d\u00f6n\u00fc\u015ft\u00fcr\u00fcyor. O y\u00fczden insan\u0131 ciddiye almam\u0131z gerekir; o ger\u00e7ekten bir olanaklar varl\u0131\u011f\u0131 ve olanaklar\u0131 \u00f6l\u00e7\u00fcs\u00fcnde de \u00fcretiyor. Burada hemen \u015funu da itiraf etmek gerekiyor: \u0130\u015fte felsefenin temel konusunun, insan\u0131n do\u011fayla girdi\u011fi ili\u015fkideki bu \u00fcretimi \u00fczerinde k\u00f6kl\u00fc bir refleksiyon oldu\u011funu san\u0131yorum.<\/p>\n

D\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcrlerin olmas\u0131 gerekene y\u00f6nelik s\u00f6ylemleri
\n<\/strong>Tabi \u015funu unutmamam\u0131z gerekiyor; tarihsel bak\u0131mdan insan hangi uygarl\u0131k d\u00fczeyinde ise, hangi tarihsel sosyal-ekonomik ko\u015fullarda ya\u015f\u0131yorsa, var olana y\u00f6neldi\u011finde \u00f6ncelikle onun felsefesini yap\u0131yor. S\u00f6z gelimi Platon\u2019un yapt\u0131\u011f\u0131 felsefe, antik Yunan\u2019\u0131n \u015fehir devleti ve ticaret kolonileri ekseninde yap\u0131lanan ko\u015fullar\u0131ndan ortaya \u00e7\u0131k\u0131yor. \u0130bni Sina\u2019n\u0131n felsefesi de \u00f6yle; o da var olan feodal \u0130slam toplumunun olanaklar\u0131 \u0131\u015f\u0131\u011f\u0131nda, o ko\u015fullarda felsefe yap\u0131yor. Yine Kant\u2019\u0131n yapt\u0131\u011f\u0131 felsefe, sanayi devrimi toplumlar\u0131nda var olan ya da o d\u00f6nemin toplumsal-siyasal-ekonomik yap\u0131s\u0131, bilimsel yap\u0131s\u0131yla ilgiliydi. Nitekim onun Newton fizi\u011fini temellendirmeye y\u00f6neldi\u011fini, sanayi toplumunun de\u011ferlerini \u00f6n plana \u00e7\u0131kard\u0131\u011f\u0131n\u0131 biliyoruz. Elbette Kant\u2019\u0131n t\u00fcm\u00fcyle orada tak\u0131l\u0131 kald\u0131\u011f\u0131n\u0131 s\u00f6yleyemeyiz; onda \u00e7a\u011f\u0131n\u0131 a\u015fan ve bug\u00fcn bize \u0131\u015f\u0131k olan \u00f6nemli unsurlar\u0131n oldu\u011fu a\u00e7\u0131k. Onun ele\u015ftirel yakla\u015f\u0131m\u0131n\u0131n ve s\u00fcrekli ayd\u0131nlanma idealinin geride kald\u0131\u011f\u0131n\u0131 s\u00f6ylemek yanl\u0131\u015f olur. Felsefenin bir y\u00f6n\u00fcyle bilimle ili\u015fkili bir etkinlik oldu\u011fu saptamalar\u0131 h\u00e2l\u00e2 \u0131\u015f\u0131k olarak \u00f6n\u00fcm\u00fczde duruyor. Ancak biz Newton fizi\u011finin de\u011fil, Einstein fizi\u011finin ve kuantum teorisinin egemen oldu\u011fu, bili\u015fim teknolojilerinin olabildi\u011fince yay\u0131ld\u0131\u011f\u0131, ayd\u0131nlanman\u0131n de\u011ferlerinin sorguland\u0131\u011f\u0131 yeni bir d\u00fcnyada ya\u015f\u0131yoruz.<\/p>\n

\"\"
Tarihsel bak\u0131mdan insan hangi uygarl\u0131k d\u00fczeyinde ise, hangi tarihsel sosyal-ekonomik ko\u015fullarda ya\u015f\u0131yorsa, \u00f6ncelikle onun felsefesini yapar.<\/figcaption><\/figure>\n

Dolay\u0131s\u0131yla \u015funu g\u00f6rmek gerekir: Hangi d\u00f6nemde ya\u015f\u0131yoruz? Hangi uygarl\u0131k ara\u00e7lar\u0131na sahibiz? Ne durumday\u0131z? Bu bak\u0131mdan d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcrlerin tarihsel yanlar\u0131n\u0131 \u00e7ok iyi g\u00f6rmek gerekir. Ayn\u0131 \u015fey Hz. Muhammed\u2019in, Hz. \u0130sa\u2019n\u0131n, Yunus\u2019un, Mevlana\u2019n\u0131n, \u0130bni Sina\u2019n\u0131n, Thomas Aquinas\u2019\u0131n d\u00fc\u015f\u00fcnceleri i\u00e7in de ge\u00e7erlidir. B\u00fct\u00fcn bu d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcrlerin \u00f6nce kendi sosyo-k\u00fclt\u00fcrel-tarihsel ba\u011flama y\u00f6nelik yani var olana ili\u015fkin s\u00f6ylemleri temeldir; ancak biz onlar\u0131 bug\u00fcn h\u00e2l\u00e2 an\u0131yorsak, olmas\u0131 gerekene y\u00f6nelik yakla\u015f\u0131mlar\u0131n\u0131n h\u00e2l\u00e2 bize kimi \u015feyler esinlemeleri y\u00fcz\u00fcndendir. B\u00fct\u00fcn bu d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcrlerin olmas\u0131 gerekene y\u00f6nelik s\u00f6yledikleri<\/strong>, \u00fcrettikleri \u015feyler h\u00e2l\u00e2 canl\u0131 bir ilgi konusu ve dikkatimizi \u00e7ekiyor. Bu a\u00e7\u0131dan d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcrleri ya da filozoflar\u0131 ele al\u0131rken, onlardaki tarihsel olan\u0131 ve tarihsel olmayan\u0131 iyi ay\u0131rmak gerekiyor.<\/p>\n

Evrenselle\u015fme
\n<\/strong>Neden bunlardan s\u00f6z ediyorum; \u00e7\u00fcnk\u00fc uygarl\u0131\u011f\u0131m\u0131z\u0131n mimarlar\u0131, filozoflar, d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcrler, teologlar, biliminsanlar\u0131 ve sanat\u00e7\u0131lard\u0131r. \u0130\u015fte tarihsel s\u00fcremde yarat\u0131lan uygarl\u0131kta geldi\u011fimiz son a\u015famada g\u00f6rd\u00fc\u011f\u00fcm \u015fey \u015fu: Modernite ve Ayd\u0131nlanman\u0131n getirdi\u011fi evrensellik kar\u015f\u0131s\u0131nda, son y\u0131llarda yerellik, post-modern d\u00fc\u015f\u00fcnce arac\u0131l\u0131\u011f\u0131yla neredeyse kutsan\u0131r hale gelmi\u015fti. Ya\u015fad\u0131\u011f\u0131m\u0131z bu s\u00fcrecin asl\u0131nda yerelli\u011fin bir t\u00fcr iflas\u0131na i\u015faret etti\u011fini san\u0131yorum. Korona salg\u0131n\u0131 asl\u0131nda, yerellik diye bir \u015fey olamayaca\u011f\u0131n\u0131, hi\u00e7bir ki\u015finin ya da toplumun yal\u0131t\u0131lamayaca\u011f\u0131n\u0131 g\u00f6sterdi bana. Yerellik-evrensellik \u00e7at\u0131\u015fk\u0131s\u0131nda evrensele katt\u0131\u011f\u0131m\u0131z \u00f6l\u00e7\u00fcde var olabiliyoruz. Yerellik dedi\u011fimiz i\u00e7erik sadece bizim k\u00fclt\u00fcr al\u0131\u015fkanl\u0131klar\u0131m\u0131zla ilgili. \u00d6rne\u011fin, biz M\u00fcsl\u00fcman k\u00fclt\u00fcrde ya\u015fad\u0131\u011f\u0131m\u0131z i\u00e7in s\u00fcnnet oluyoruz.<\/p>\n

\"\"
Corona salg\u0131n\u0131 asl\u0131nda, yerellik diye bir \u015fey olamayaca\u011f\u0131n\u0131, hi\u00e7bir ki\u015finin ya da toplumun yal\u0131t\u0131lamayaca\u011f\u0131n\u0131 g\u00f6sterdi.<\/figcaption><\/figure>\n

D\u00fc\u011f\u00fcnlerimizi kendi gelenek ve g\u00f6reneklerimize \u00f6zg\u00fc yap\u0131yoruz. \u0130nsan ili\u015fkilerimizde ufak tefek k\u00fclt\u00fcrel-yerel farkl\u0131l\u0131klar\u0131m\u0131z var. Bunlar\u0131n d\u0131\u015f\u0131na \u00e7\u0131kt\u0131\u011f\u0131m\u0131zda, \u00f6yle bir d\u00fcnyaya evrildik ki asl\u0131nda, bili\u015fim teknolojilerin geli\u015fimiyle birlikte, d\u00fcnyada yerelliklerin \u00e7ok azald\u0131\u011f\u0131n\u0131, hatta \u00e7ok ilgi \u00e7ekici \u015fekilde k\u00fclt\u00fcr \u00f6r\u00fcnt\u00fclerinin bile birbirine benzemeye do\u011fru gitti\u011fi, ya\u015fam bi\u00e7imlerinin, hatta bo\u015f zaman ge\u00e7irmenin benzer \u015fekillerde de\u011ferlendirildi\u011fi bir d\u00fcnyaya do\u011fru y\u00f6neldik. K\u00fclt\u00fcr alan\u0131nda bunu zaten g\u00f6r\u00fcyoruz; e\u011fitimde, ekonomide, felsefede, sanat \u00fcr\u00fcn\u00fcnde evrenselle\u015fme, ya\u015fam bi\u00e7imlerinin gitgide birbirine benzer \u015fekilde evrenselle\u015fmesi s\u00f6z konusu.<\/p>\n

Aniden de\u011fi\u015fen d\u00fcnya
\n<\/strong>Bu yeni d\u00fcnya \u00f6yle bir d\u00fcnya ki, her \u015fey birbiriyle etkile\u015fiyor. Eskiden de bu etkile\u015fimler vard\u0131; ama \u00e7ok s\u0131n\u0131rl\u0131yd\u0131. Bug\u00fcn geli\u015fen bilim ve teknoloji, etkile\u015fimi Heidegger\u2019in deyi\u015fiyle, herg\u00fcnk\u00fcle\u015ftirmi\u015ftir. Deyi\u015f yerindeyse, kelebek etkisini and\u0131ran bir etkile\u015fimler serisi i\u00e7inde ya\u015f\u0131yoruz. \u015eangay\u2019da bir kelebe\u011fin kanat \u00e7\u0131rpmas\u0131n\u0131n \u0130stanbul\u2019daki borsay\u0131 etkilemesi gibi bir \u015fey bu. B\u00f6ylesi bir d\u00fcnyada yerelliklerin varl\u0131\u011f\u0131n\u0131 korumas\u0131 hi\u00e7 de kolay de\u011fildir. Bu durumun somut \u00f6rne\u011fini korona vir\u00fcs\u00fc salg\u0131n\u0131 ile ya\u015fad\u0131\u011f\u0131m\u0131z\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcyorum. \u00c7in\u2019deki k\u00fc\u00e7\u00fck bir olgunun k\u0131sa s\u00fcrede b\u00fct\u00fcn d\u00fcnyaya yay\u0131lmas\u0131yla insanl\u0131\u011f\u0131 toptan esir ald\u0131\u011f\u0131n\u0131 g\u00f6zlemledik. \u00dcretti\u011fimiz uygarl\u0131\u011f\u0131n, bilim alan\u0131nda bile yeterli olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131, eksiklikler bar\u0131nd\u0131rd\u0131\u011f\u0131n\u0131 g\u00f6rd\u00fck. Burada ironik bir durum s\u00f6z konusudur: Korona \u00f6ncesi d\u00fcnya g\u00fcndemini en \u00e7ok etkileyen, en b\u00fcy\u00fck sorun, Suriye\u2019deki i\u00e7 sava\u015f ve g\u00f6\u00e7menler sorunuydu. Medya s\u00fcrekli bununla ilgiliydi; zihnimiz bu sorun taraf\u0131ndan adeta ku\u015fat\u0131lm\u0131\u015ft\u0131.\u00a0 Bunlar asl\u0131nda yerel ve b\u00f6lgesel sorunlar gibi g\u00f6r\u00fcn\u00fcyordu, ama k\u00fcresel taraflar\u0131 da vard\u0131. K\u00fcresel kapitalizmin, Suriye ve Orta Do\u011fu\u2019daki etkinlikleriyle kar\u015f\u0131 kar\u015f\u0131yayd\u0131k. \u00c7\u0131kar u\u011fruna yap\u0131lan oyunlar, k\u0131\u015fk\u0131rtmalar, birbirini \u00f6ld\u00fcrmeler, a\u00e7l\u0131k ve sefaletin kol gezdi\u011fi bir d\u00fcnyayd\u0131 g\u00f6rd\u00fc\u011f\u00fcm\u00fcz. A\u00e7l\u0131k i\u00e7inde, sefalet i\u00e7inde, \u00fcretti\u011fimizi adil bi\u00e7imde payla\u015famama y\u00fcz\u00fcnden \u00f6len \u00e7ocuklar, insanlar vard\u0131 ve kendimizce kutsalla\u015ft\u0131rd\u0131\u011f\u0131m\u0131z de\u011ferler u\u011fruna insanlar\u0131 \u00f6ld\u00fcrd\u00fc\u011f\u00fcm\u00fcz bir d\u00fcnya s\u00f6z konusuydu. Bu d\u00fcnyan\u0131n bir anda g\u00fcndemimizden \u00e7\u0131kt\u0131\u011f\u0131n\u0131, b\u00fct\u00fcn insanl\u0131\u011f\u0131n g\u00f6r\u00fcnmeyen ortak bir d\u00fc\u015fman kar\u015f\u0131s\u0131nda birle\u015fmek zorunda kald\u0131\u011f\u0131n\u0131 g\u00f6r\u00fcyoruz.<\/p>\n

\"\"
D\u00fcnyadaki her \u015fey birbiriyle etkile\u015fir hale gelmi\u015f durumda.<\/figcaption><\/figure>\n

Korona s\u00fcreciyle takke d\u00fc\u015ft\u00fc kel g\u00f6r\u00fcnd\u00fc
\n<\/strong>\u0130lk kez insan t\u00fcr olarak tehlike alt\u0131nda oldu\u011funu hissetti. Bireyin tehlikesinin \u00f6tesinde, ge\u00e7mi\u015fte Neandertallerde oldu\u011fu gibi t\u00fcr\u00fcm\u00fcz olan Homo sapiens<\/em>\u2019in ortadan kalk\u0131p kalkmayaca\u011f\u0131yla ilgili endi\u015feler olu\u015fmaya ba\u015flad\u0131. Bilimden beklentilerimiz o kadar y\u00fcksekti ki, bilim her \u015feyi \u00e7\u00f6zebilir diye d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcyorduk. Oysa bilimin belli bir alanda bir metot geli\u015ftirmesi, ya da var olan metodu bir probleme uygulamas\u0131 o probleme \u00e7\u00f6z\u00fcm \u00fcretmesi bile olduk\u00e7a zaman alan bir durum. Bunu yakinen deneyimledik. Belki de bilim yak\u0131n zamanda korona ile ilgili bir \u015fey \u00fcretemeyebilir de, bu da olas\u0131l\u0131k dahilinde. Ama \u00e7\u00f6z\u00fcm bulunacaksa tek \u00e7\u00f6z\u00fcm\u00fcn bilimden gelece\u011fi de apa\u00e7\u0131k.
\n\u0130\u015fte bu s\u00fcre\u00e7te ilk kez insanl\u0131\u011f\u0131n birka\u00e7 noktay\u0131 birden sorgulamaya ba\u015flad\u0131\u011f\u0131n\u0131 g\u00f6zlemliyorum. \u0130lk nokta, birbirimiz \u00f6ld\u00fcrmek i\u00e7in milyar dolarlar yat\u0131rd\u0131\u011f\u0131m\u0131z sava\u015f teknolojisine, t\u00fcketim \u00fczerine ve e\u015fitsiz b\u00f6l\u00fc\u015f\u00fcm \u00fczerine kurulu sistemin kendisinin sorgulanmas\u0131d\u0131r. S\u00f6z gelimi, ben evde dururken a\u00e7l\u0131k sorunu ya\u015fam\u0131yorum. \u00d6\u011fretim \u00fcyesi oldu\u011fum, sosyal g\u00fcvencem oldu\u011fu i\u00e7in, ekonomik bir gelirim var, devletten maa\u015f al\u0131yorum, ama \u00f6zel sekt\u00f6rde \u00e7al\u0131\u015fan insanlar\u0131n neo-liberal politikalarla ne kadar g\u00fcvencesizle\u015ftirildi\u011fini, bir kez daha g\u00f6rm\u00fc\u015f olduk. Devleti ele\u015ftiren, s\u00fcrekli onu k\u00fc\u00e7\u00fcltmek gerekti\u011fini savlayan neo-liberaller, ekonomide devlet deste\u011fini s\u0131k s\u0131k yineler hale geldiler. Uygarla\u015fma s\u00fcrecinde en b\u00fcy\u00fck insan ba\u015far\u0131lar\u0131ndan birisi olan sosyal devlet anlay\u0131\u015f\u0131n\u0131n ya\u015famsall\u0131\u011f\u0131n\u0131, \u00f6nemini bir kez daha g\u00f6zlemlemi\u015f olduk.\u00a0 Devlet sahip \u00e7\u0131kmad\u0131\u011f\u0131 durumda, g\u00fcvencesiz ya\u015fayan, piyasa ekonomisi i\u00e7inde eme\u011fi s\u00f6m\u00fcr\u00fclen insanlar\u0131n, nas\u0131l da a\u00e7l\u0131\u011fa mahk\u00fbm oldu\u011funu yakinen g\u00f6rd\u00fck. Yine devlet hastanelerinin \u00f6zel hastaneler kar\u015f\u0131s\u0131ndaki \u00fcst\u00fcnl\u00fc\u011f\u00fc ve insanc\u0131ll\u0131\u011f\u0131 g\u00fcn \u0131\u015f\u0131\u011f\u0131na \u00e7\u0131kt\u0131. Sa\u011fl\u0131kta neo-liberal politikalar\u0131n iflas etti\u011fini ABD\u2019nin ve Avrupa\u2019n\u0131n sa\u011fl\u0131k sisteminde g\u00f6rd\u00fck, g\u00f6r\u00fcyoruz. Her \u015feyin para olmad\u0131\u011f\u0131, insanl\u0131\u011f\u0131n ve h\u00fcmanizman\u0131n esas al\u0131nmas\u0131 gerekti\u011fini yeniden deneyimliyoruz. Sosyal devlet, sosyal adalet ilkelerinin son 25-30 y\u0131ld\u0131r b\u00fct\u00fcn d\u00fcnyada s\u0131kl\u0131kla ele\u015ftirildi\u011fini g\u00f6zl\u00fcyorduk; ama bu s\u00fcre\u00e7 bu ele\u015ftirilerin yersiz oldu\u011funu kan\u0131tlam\u0131\u015f durumda. \u0130\u015fte korona s\u00fcreci, felsefi olarak var olana bakt\u0131\u011f\u0131mda, beni b\u00f6ylesi bir ele\u015ftiri s\u00fcreci i\u00e7ine soktu, insani ba\u015far\u0131lar yan\u0131nda ba\u015far\u0131s\u0131zl\u0131klar\u0131m\u0131z\u0131n bir d\u00f6k\u00fcm\u00fcn\u00fc yapmaya, \u00e7\u0131kar i\u00e7in insanlar\u0131n birbirlerini \u00f6ld\u00fcrd\u00fckleri, e\u015fitsizliklerin kol gezdi\u011fi, bireysel ve ulusal \u00e7\u0131kar ad\u0131na her \u015feyi me\u015fru sayan elimizle yaratt\u0131\u011f\u0131m\u0131z o d\u00fcnyan\u0131n sorgulanmas\u0131na yol a\u00e7t\u0131. Do\u011fa bilincimizi yeniden sorgulamam\u0131z gerekti\u011fini, do\u011fam\u0131n bizim m\u00fcstemlekemiz olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcnmeme yol a\u00e7t\u0131. Demem o ki, bir\u00e7ok insan ba\u015far\u0131s\u0131n\u0131n yan\u0131nda, var olan uygarl\u0131\u011f\u0131m\u0131z pek \u00e7ok ba\u015far\u0131s\u0131zl\u0131klar da i\u00e7eriyor. \u00d6zellikle bu ba\u015far\u0131s\u0131zl\u0131klar\u0131n \u00e7\u0131karc\u0131 neo-liberal kimi politikalarca me\u015frula\u015ft\u0131r\u0131lmaya \u00e7al\u0131\u015f\u0131lmas\u0131, maskelenmesi s\u00f6z konusuydu. Deyi\u015f yerindeyse korona vir\u00fcs s\u00fcreciyle takke d\u00fc\u015ft\u00fc kel g\u00f6r\u00fcnd\u00fc.<\/p>\n

\"\"
\u00c7al\u0131\u015fan insanlar\u0131n neo-liberal politikalarla ne kadar g\u00fcvencesizle\u015ftirildi\u011fini bir kez daha g\u00f6rm\u00fc\u015f olduk.<\/figcaption><\/figure>\n

Korona vir\u00fcs sonras\u0131 neler olacak? Korona sonras\u0131 yeni bir d\u00fcnya kuraca\u011f\u0131z gibi b\u00fcy\u00fck bir beklentim yok a\u00e7\u0131k\u00e7as\u0131. Tarihsel deneyimler b\u00fcy\u00fck beklentilerimi k\u0131r\u0131yor. B\u00fcy\u00fck beklentilerin \u00f6zlemsel d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fc\u015fe dayal\u0131 bir mitos oldu\u011funu san\u0131yorum, ama biz felsefecilerin \u015f\u00f6yle bir g\u00f6revi oldu\u011fu a\u00e7\u0131k: Var olan\u0131n k\u00f6t\u00fc k\u0131s\u0131mlar\u0131 g\u00f6sterip ileriye y\u00f6nelik yeni perspektifler sunmak. Yani felsefenin ikili yakla\u015f\u0131m\u0131, yani var olana<\/strong> ve olmas\u0131 gerekene<\/strong> y\u00f6nelik yakla\u015f\u0131m\u0131n\u0131 birlikte kullanarak, belki, bu anlamda var olan\u0131 yap\u0131-s\u00f6k\u00fcme u\u011frat\u0131p, olumlular\u0131 al\u0131p, olumsuzlar\u0131 ay\u0131klay\u0131p yeni bir d\u00fcnya kurmam\u0131z gerekti\u011fini temellendirebiliriz.<\/p>\n

Felsefenin pratik boyutu
\n<\/strong>Bu ba\u011flamda, \u00f6ncelikle insanl\u0131\u011f\u0131n kendisiyle, t\u00fcr\u00fcyle sava\u015f\u0131n\u0131 sonland\u0131rmas\u0131, sava\u015f teknolojilerine yat\u0131r\u0131mdan vazge\u00e7mesi gerekti\u011fini d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcyorum; \u00e7\u00fcnk\u00fc d\u0131\u015f\u0131m\u0131zda insan t\u00fcr\u00fcn\u00fc yok edebilecek bir\u00e7ok unsur var. As\u0131l sava\u015f\u0131 onlara kar\u015f\u0131 vermemiz ve bu konuda ortakla\u015fmam\u0131z gerekiyor. Bunlarla ba\u015f etmenin yolu, gelene\u011fe, g\u00f6rene\u011fe ba\u011fl\u0131l\u0131k ya da hamasi nutuklarla olacak bir \u015fey de\u011fil, olay\u0131n daha \u00e7ok bilimsel ve felsefi boyutu var. Dolay\u0131s\u0131yla, insan t\u00fcr\u00fcn\u00fcn gelece\u011fi bak\u0131m\u0131ndan bilime ve bilimsel ara\u015ft\u0131rmalara yap\u0131lan yat\u0131r\u0131m\u0131 vurgulamak gerekti\u011fini d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcyorum. Yani felsefenin, bilimin \u015fu an ve gelecekte oynayaca\u011f\u0131 b\u00fcy\u00fck rol\u00fc g\u00f6stermesi, bilimi temellendirmeye y\u00f6nelmesi gerekiyor. Ayr\u0131ca felsefenin kendisini de sorgulamas\u0131 gerekiyor.<\/p>\n

\"\"
Modern felsefede pratik boyut g\u00fcd\u00fckle\u015fmi\u015fti. Marx\u2019a, filozoflar d\u00fcnyay\u0131 sadece anlamak ve a\u00e7\u0131klamakla yetindiler, art\u0131k d\u00fcnyay\u0131 de\u011fi\u015ftirme zaman\u0131 dedirten de bu olsa gerek.<\/figcaption><\/figure>\n

Kan\u0131m odur ki, Descartes\u2019tan itibaren felsefe adeta bir mant\u0131k oyununa d\u00f6n\u00fc\u015fm\u00fc\u015f durumdayd\u0131. Bu mant\u0131k oyununda felsefenin reel d\u00fcnyayla, sosyal ve do\u011fal ger\u00e7eklikle nerdeyse ba\u011f\u0131 kopmu\u015ftu. Bunu \u00f6zellikle kimi analitik felsefe gelene\u011fi i\u00e7erisinde, yap\u0131salc\u0131, post-yap\u0131salc\u0131 ve \u00f6zellikle post-modern d\u00fc\u015f\u00fcncede g\u00f6r\u00fcyorduk. Felsefenin konusu t\u00fcm\u00fcyle dile, dilsel yap\u0131lara, dilsel analize ve mant\u0131ksal olana indirilmi\u015f durumdayd\u0131. Sanki felsefenin epistemolojiden ba\u015fka sorunu yokmu\u015f gibi davran\u0131l\u0131yordu. Bunlar elbette \u00f6nemlidirler; ama felsefe bunlara indirgenemez.
\nAntik Yunan\u2019da felsefenin bir teorik bir de pratik boyutu vard\u0131; teorik boyut kuramsal olana ili\u015fkin sorunlar\u0131 ele al\u0131rken, pratik boyut insanlar\u0131n nas\u0131l ya\u015famas\u0131 gerekti\u011fini, nas\u0131l mutlu olaca\u011f\u0131n\u0131 ara\u015ft\u0131r\u0131yordu. \u0130\u015fte modern felsefede bu pratik boyut b\u00fcy\u00fck \u00f6l\u00e7\u00fcde g\u00fcd\u00fckle\u015fmi\u015fti. Marx\u2019a, filozoflar, d\u00fcnyay\u0131 sadece anlamak ve a\u00e7\u0131klamakla yetindiler, \u00a0art\u0131k d\u00fcnyay\u0131 de\u011fi\u015ftirme zaman\u0131 dedirten de bu olsa gerek. Ya\u015fad\u0131\u011f\u0131m\u0131z s\u00fcre\u00e7 g\u00f6steriyor ki, felsefenin bu pratik boyutu \u00e7ok i\u015flevseldir. Felsefecilerin, nas\u0131l ya\u015fayaca\u011f\u0131m\u0131z, nas\u0131l \u00fcretece\u011fimiz, nas\u0131l \u00fcle\u015fece\u011fimiz, nas\u0131l mutlu olaca\u011f\u0131m\u0131z, sosyal adaleti nas\u0131l in\u015fa edece\u011fimiz, insan haklar\u0131 ve \u00f6zg\u00fcrl\u00fcklerini nas\u0131l koruyup geli\u015ftirece\u011fimiz, demokrasi ve \u00f6zg\u00fcl\u00fck ad\u0131na a\u015f\u0131lm\u0131\u015f ve a\u015f\u0131lmas\u0131 gereken yoz, gerici geleneklerin me\u015frula\u015ft\u0131r\u0131lmas\u0131n\u0131 nas\u0131l \u00f6nleyece\u011fimiz, s\u00fcrekli ayd\u0131nlamay\u0131 nas\u0131l sa\u011flayaca\u011f\u0131m\u0131z, adil bir toplumu nas\u0131l kurgulayaca\u011f\u0131m\u0131z gibi temel insani problemlerle ilgili, olmas\u0131 gerekene d\u00f6n\u00fck yakla\u015f\u0131mlar, alternatifler geli\u015ftirmeleri gerekiyor. Bu konular de\u011ferler alan\u0131d\u0131r ve \u00f6zneldir deyip b\u0131rakamay\u0131z; b\u0131rak\u0131rsak buralar gelenekler, g\u00f6renekler, inan\u00e7 sistemleri, h\u00fcmanist olmayan ideolojiler taraf\u0131ndan dolduruluyor.
\nAsl\u0131nda 1960\u2019l\u0131 y\u0131llardan itibaren bu t\u00fcr s\u00f6ylemler ortaya \u00e7\u0131km\u0131\u015ft\u0131, ama \u015f\u00f6yle bir \u015fey de vard\u0131: Post-modern yakla\u015f\u0131mla yerelliklerin s\u0131k s\u0131k g\u00fcndeme getirildi\u011fi ve evrensel paradigmalar\u0131n, evrensel anlat\u0131lar\u0131n \u00e7\u00f6kt\u00fc\u011f\u00fc gibi bir s\u00f6ylem in\u015fa ediliyordu. Her \u015feyin dile, k\u00fclt\u00fcre, yerele g\u00f6m\u00fcl\u00fc oldu\u011fu dile getiriliyordu. Tek ger\u00e7e\u011fi dilin, k\u00fclt\u00fcr\u00fcn, yerelliklerin ortaya koydu\u011fu, bunun da evrenseli iptal etti\u011fi s\u00f6yleniyordu. Burada durulmuyor, her \u015feyin \u00f6znel ve g\u00f6reli oldu\u011fu pompalan\u0131yordu. Korona s\u00fcrecinin, postmodernizmin bu iddias\u0131n\u0131n \u00e7\u00f6kertti\u011fini san\u0131yorum. Daha da \u00f6te baz\u0131lar\u0131 hakikatin olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 post-hakikat (post-truth) d\u00f6neminde ya\u015fad\u0131\u011f\u0131m\u0131z\u0131 iddia ediyorlard\u0131. Yerelin, k\u00fclt\u00fcrlerin, inan\u00e7lar\u0131n, medyan\u0131n sundu\u011funun \u00f6tesinde bir ger\u00e7ek var ve bu ger\u00e7ek bizi k\u00f6kten etkiliyor. Art\u0131k hi\u00e7 kimsenin evrenselin mitos oldu\u011funu, bilginin nesnelli\u011finin bulunmad\u0131\u011f\u0131n\u0131, her \u015feyin alg\u0131ya ba\u011fl\u0131 oldu\u011funu savunabilece\u011fini sanm\u0131yorum. Koronay\u0131 yenmesi gereken, \u00f6znellikler de\u011fil, nesnelliklerdir; bu sadece bir k\u00fclt\u00fcr\u00fcn ya da bir toplumun tek ba\u015f\u0131na yapabilece\u011fi bir \u015fey de de\u011fildir. Bu anlamda koronan\u0131n hakiki olan\u0131n, hakikat olan\u0131n ne oldu\u011funu bir kez daha g\u00f6sterdi\u011fini san\u0131yorum. Yine bu s\u00fcrecin, insanl\u0131\u011f\u0131n tek ba\u015f\u0131na ya\u015famad\u0131\u011f\u0131n\u0131, insan\u0131n k\u00fcresel bir a\u011f i\u00e7inde ya\u015fad\u0131\u011f\u0131n\u0131 beynimize kaz\u0131d\u0131\u011f\u0131n\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcyorum. Benim Samsun\u2019da, Karadeniz B\u00f6lgesi\u2019nde ve T\u00fcrkiye\u2019de ya\u015famam, d\u00fcnyada olup bitenlere duyars\u0131z kalamayaca\u011f\u0131m bir d\u00fcnyal\u0131 oldu\u011fum ger\u00e7e\u011fini, ya\u015fanan olgulara duyarl\u0131 olmam ger\u00e7e\u011fini de\u011fi\u015ftirmiyor. \u00c7\u00fcnk\u00fc d\u00fcnyan\u0131n herhangi bir yan\u0131nda olan \u015fey beni etkiliyor; varl\u0131\u011f\u0131m\u0131 ve ya\u015fam olanaklar\u0131m\u0131 tehdit ediyor.<\/p>\n

\u00dc\u00e7 sonu\u00e7
\n<\/strong>Korona s\u00fcrecine, felsefenin olmas\u0131 gerekene y\u00f6nelik yakla\u015f\u0131m\u0131yla bakt\u0131\u011f\u0131mda \u00fc\u00e7 sonu\u00e7 \u00e7\u0131kar\u0131yorum:
\n1) \u00dcretim ili\u015fkilerini yeniden d\u00fc\u015f\u00fcnmek, ileti\u015fim teknolojilerine ba\u011fl\u0131 yeni \u00fcretim ili\u015fkilerini g\u00f6zden ge\u00e7irmek, de\u011ferlerimizi yeniden de\u011ferlendirmek gerekiyor. Teknolojinin kullan\u0131lmas\u0131yla yeni ileti\u015fim bi\u00e7imleri geli\u015fti ve \u015fu an \u201ca\u011fda\u015f \u00f6zne\u201d diye nitelendirebilece\u011fimiz bir ili\u015fki bi\u00e7imi i\u00e7erisinde ya\u015f\u0131yoruz. Durumu iyi g\u00f6rmemiz ve pozitif ve negatif y\u00f6nleriyle felsefi olarak tart\u0131\u015fmam\u0131z gerekiyor. Adil bir toplum, daha demokratik, daha insanc\u0131l bir d\u00fcnya yaratma konusunda felsefecilerin \u00fczerine b\u00fcy\u00fck g\u00f6revler d\u00fc\u015f\u00fcyor. \u0130nsanl\u0131\u011f\u0131n ufkunu geni\u015fletmek, yeni ufuk de\u011ferleri yaratmak filozoflar\u0131n i\u015fidir. Bu ufuk de\u011ferlere her zamankinden daha \u00e7ok gereksinim var.<\/p>\n

\"\"
\u00dcretim ili\u015fkilerini yeniden d\u00fc\u015f\u00fcnmek, ileti\u015fim teknolojilerine ba\u011fl\u0131 yeni \u00fcretim ili\u015fkilerini g\u00f6zden ge\u00e7irmek, de\u011ferlerimizi yeniden de\u011ferlendirmek gerekir.<\/figcaption><\/figure>\n

2) Bilimin felsefi d\u00fczlemde sorgulanmas\u0131 ve yeniden temellendirilmesi gerekti\u011fine inan\u0131yorum. Bilimin kendisini, biliminsan\u0131n\u0131n kendisini alg\u0131lay\u0131\u015f\u0131 kadar bilimler aras\u0131nda yap\u0131lm\u0131\u015f s\u0131n\u0131fland\u0131rmalar, sosyal ve do\u011fa bilimi gibi disiplinler aras\u0131nda olu\u015fturulmu\u015f yapay ayr\u0131mlar\u0131n da asl\u0131nda bir \u00f6l\u00e7\u00fcde sorgulanmas\u0131 gerekiyor. Bilimler aras\u0131nda epistik ayr\u0131mlar\u0131n saf d\u0131\u015f\u0131 edilmesi, sosyal bilimlerin laf\u0131 g\u00fczaf olarak alg\u0131lanmas\u0131ndan vazge\u00e7ilmesi gerekiyor. Hume\u2019un da dedi\u011fi gibi, t\u00fcm bilimler insan yetenekleri \u00fczerine kuruludur ve insan bili\u015finin bir \u00fcr\u00fcn\u00fcd\u00fcr. Kald\u0131 ki, do\u011fa bilimleri alan\u0131nda bulgulad\u0131\u011f\u0131n\u0131z herhangi bir sonucu, insana, insani alana uygulaman\u0131z i\u00e7in insan bilimlerinden yararlanmak ve bu bilimlerin verilerini kullanmak zorunday\u0131z. Korona s\u00fcrecinde, basiretsiz bir bi\u00e7imde, iki saat \u00f6ncesinde ilan edilen soka\u011fa \u00e7\u0131kma yasa\u011f\u0131n\u0131n ba\u015flamas\u0131ndan \u00f6nce insanlar\u0131m\u0131z\u0131n soka\u011fa \u00e7\u0131k\u0131p, ihtiya\u00e7lar\u0131n\u0131 almak i\u00e7in marketlere h\u00fccum ettiklerini ve sosyal mesafeye uymad\u0131klar\u0131n\u0131 g\u00f6zlemledik. \u0130nsan psikolojisi, antropolojik ve sosyolojik veriler d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fclerek kararlar al\u0131nm\u0131\u015f olsayd\u0131, daha farkl\u0131 sonu\u00e7lar ortaya \u00e7\u0131kabilirdi. Kan\u0131m odur ki, sorunlarla kar\u015f\u0131la\u015f\u0131ld\u0131\u011f\u0131nda, do\u011fa ve sosyal bilim ayr\u0131m\u0131 yok olmakta, bilimlerin i\u015fbirli\u011fi ger\u00e7e\u011fi ortaya \u00e7\u0131kmaktad\u0131r. \u0130nsana ait her \u015fey do\u011fay\u0131, do\u011faya ait her \u015fey de insan\u0131 \u00e7ok yak\u0131ndan etkiliyor. Bu y\u00fczden bilimler aras\u0131 etkile\u015fimlerin, i\u015fbirliklerinin felsefi olarak irdelenmesi, bilimin bir b\u00fct\u00fcn olarak ele\u015ftirel bir bak\u0131\u015fla temellendirilmesi gerekiyor. Felsefecilere ve filozoflara bu konuda \u00e7ok b\u00fcy\u00fck bir sorumluluk d\u00fc\u015ft\u00fc\u011f\u00fcn\u00fc san\u0131yorum.<\/p>\n

\"\"
Felsefe, eninde sonunda insani sorunlar\u0131m\u0131z\u0131, \u00e7evre sorunlar\u0131n\u0131, politik sorunlar\u0131m\u0131z\u0131 tart\u0131\u015fmak zorunda kalacak.<\/figcaption><\/figure>\n

3) Bu s\u00fcre\u00e7te bir b\u00fct\u00fcn olarak felsefenin kendisi \u00fczerinde de refleksiyonda bulunup d\u00f6n\u00fc\u015fece\u011fini zannediyorum. Felsefe, epistemik bir oyun, mant\u0131k oyunu olmaktan \u00e7\u0131k\u0131p, sosyal ve do\u011fal ger\u00e7ekli\u011fi tart\u0131\u015fan ve sosyal sorunlar\u0131m\u0131z i\u00e7in yeni, alternatif \u00e7\u00f6z\u00fcm \u00f6nerileri \u00fcreten bir disipline do\u011fru d\u00f6n\u00fc\u015fecek ya da d\u00f6n\u00fc\u015fmeli diye d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcyorum. Yani var olandan hareket eden, ama orada durmay\u0131p yeni alternatifler sunan bir felsefeye ihtiyac\u0131m\u0131z var. Felsefe asl\u0131nda var olan sorunlara kar\u015f\u0131 ele\u015ftirel bir tav\u0131r al\u0131\u015ft\u0131r. Bu tav\u0131r hi\u00e7bir zaman yerelle s\u0131n\u0131rl\u0131 kalmam\u0131\u015ft\u0131r. Kalsayd\u0131, korona s\u00fcrecinde \u00f6nemini bir kez daha kavrad\u0131\u011f\u0131m\u0131z uluslararas\u0131 yard\u0131m kolilerinin \u00fczerinde yazan s\u00f6zler hi\u00e7bir etki uyand\u0131rmazd\u0131. Budha\u2019n\u0131n veya Mevlana\u2019n\u0131n bir paket \u00fczerinde g\u00f6rd\u00fc\u011f\u00fcn\u00fcz bir s\u00f6z\u00fc veyahut Kant\u2019\u0131n bir deyi\u015fi, bizleri bu kadar etkilemezdi. Evrenseli yakalad\u0131k\u00e7a filozoflar\u0131n ya\u015fad\u0131\u011f\u0131na ve uygarl\u0131\u011fa katk\u0131 sa\u011flad\u0131\u011f\u0131na inan\u0131yorum. Dolay\u0131s\u0131yla T\u00fcrk k\u00fclt\u00fcr\u00fcnde yeti\u015fmi\u015f felsefecilerimizin evrensel k\u00fclt\u00fcre ve uygarl\u0131\u011fa katk\u0131lar yapt\u0131\u011f\u0131na inan\u0131yorum ve bu katk\u0131n\u0131n artaca\u011f\u0131n\u0131 san\u0131yorum. D\u00fcnya standartlar\u0131 i\u00e7erisinde bakt\u0131\u011f\u0131m\u0131zda, bilimsel, felsefi, sanatsal olarak kendi yerimizi lay\u0131k\u0131yla belirlememiz ve takdir etmemiz gerekiyor.
\nSonu\u00e7 olarak \u015funlar\u0131 s\u00f6yleyebiliriz: Felsefe, eninde sonunda insani sorunlar\u0131m\u0131z\u0131, \u00e7evre sorunlar\u0131n\u0131, politik sorunlar\u0131m\u0131z\u0131 tart\u0131\u015fmak zorunda kalacakt\u0131r. Bilim de, hem \u00f6nemini her ge\u00e7en g\u00fcn art\u0131racak, hem de kendisini ele\u015ftiri s\u00fczgecinden ge\u00e7irecektir. Kapitalizmin hizmetine girmi\u015f bilimden insana hizmet eden bilime do\u011fru d\u00f6n\u00fc\u015fecektir diye umuyorum. Ekonomik sistem a\u00e7\u0131s\u0131ndan kapitalizmin e\u015fitsizli\u011finden kurtulup daha adil b\u00f6l\u00fc\u015f\u00fcm\u00fcn oldu\u011fu bir d\u00fcnyaya do\u011fru gidece\u011fiz ve insanl\u0131\u011f\u0131n b\u00fct\u00fcn\u00fcn\u00fc ilgilendiren temel problemlere (g\u00f6\u00e7men, k\u00fcresel \u0131s\u0131nma, iklim de\u011fi\u015fikli\u011fi, \u00e7evre, silahlanma, sava\u015f, a\u00e7l\u0131k sorunlar\u0131 gibi) ilgimizi artt\u0131raca\u011f\u0131z. Bu sorunlarla tek bir ulusun ba\u015f edemeyece\u011fi a\u00e7\u0131kt\u0131r. Bu y\u00fczden tek tek uluslar\u0131n temsilcilerinin oldu\u011fu ve d\u00fcnyay\u0131 ilgilendiren k\u00fcresel sorunlarda kararlar\u0131n al\u0131nd\u0131\u011f\u0131 k\u00fcresel bir d\u00fcnya parlamentosuna do\u011fru bile evrilebilece\u011fimizi san\u0131yorum.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Felsefe, eninde sonunda insani sorunlar\u0131m\u0131z\u0131, \u00e7evre sorunlar\u0131n\u0131, politik sorunlar\u0131m\u0131z\u0131 tart\u0131\u015fmak zorunda kalacakt\u0131r. Bilim de, hem \u00f6nemini her ge\u00e7en g\u00fcn art\u0131racak, hem de kendisini ele\u015ftiri s\u00fczgecinden ge\u00e7irecektir. Kapitalizmin hizmetine girmi\u015f bilimden insana hizmet eden bilime do\u011fru d\u00f6n\u00fc\u015fecektir diye umuyorum. Ekonomik sistem a\u00e7\u0131s\u0131ndan kapitalizmin e\u015fitsizli\u011finden kurtulup daha adil b\u00f6l\u00fc\u015f\u00fcm\u00fcn oldu\u011fu bir d\u00fcnyaya do\u011fru gidece\u011fiz ve insanl\u0131\u011f\u0131n b\u00fct\u00fcn\u00fcn\u00fc […]<\/p>\n","protected":false},"author":1933,"featured_media":43403,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_acf_changed":false,"footnotes":""},"categories":[6455],"tags":[237,6466,6033],"class_list":["post-43402","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-olaganustu-mayis-sayisi","tag-felsefe","tag-korona-sonrasi-felsefe","tag-prof-dr-hasan-aydin"],"acf":[],"aioseo_notices":[],"aioseo_head":"\n\t\t\n\t\n\t\n\t\n\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t