{"id":43482,"date":"2020-05-01T00:00:29","date_gmt":"2020-04-30T21:00:29","guid":{"rendered":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/?p=43482"},"modified":"2020-06-27T17:00:14","modified_gmt":"2020-06-27T14:00:14","slug":"bir-gazeteci-profili-olarak-basiretci-ali-bey","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/2020\/05\/01\/bir-gazeteci-profili-olarak-basiretci-ali-bey","title":{"rendered":"Bir gazeteci profili olarak Basiret\u00e7i Ali Bey"},"content":{"rendered":"

Osmanl\u0131 tarihinin d\u00f6n\u00fcm noktalar\u0131ndan olan Tanzimat\u2019\u0131n getirdi\u011fi \u00f6nemli yeniliklerden biri bas\u0131n yay\u0131n ya\u015fam\u0131n\u0131n filizlenmesidir. \u0130lk zamanlar devlet taraf\u0131ndan yay\u0131mlanan resmi nitelikteki gazeteler ile gayrim\u00fcslimlerin \u00e7\u0131kard\u0131\u011f\u0131 yabanc\u0131 dillerdekilerin aras\u0131na, y\u00fczy\u0131l\u0131n ortalar\u0131na do\u011fru Osmanl\u0131ca gazeteler eklenir. \u0130mparatorlu\u011fun kaderi \u00fczerine tart\u0131\u015fmalar\u0131 bir kamuoyu olu\u015fturacak \u015fekle sokmaya ba\u015flayan bu \u00e7e\u015fitlili\u011fin do\u011fal sonu\u00e7lar\u0131ndan biri, farkl\u0131 gazeteci profillerinin ilk \u00f6rneklerinin ortaya \u00e7\u0131kmas\u0131 olacakt\u0131r.<\/em><\/p>\n

T\u00fcrk bas\u0131n tarihi 1831\u2019de II. Mahmut\u2019un buyru\u011fuyla yay\u0131mlanan ilk Resmi Gazete Takvim-i Vekayi<\/em> ve 1840\u2019ta bir \u0130ngiliz \u00f6zel giri\u015fimi olmas\u0131na ra\u011fmen ancak devlet deste\u011fiyle ayakta durabilmesi nedeniyle yar\u0131 resmi bir nitelik kazanan Ceride-i Havadis<\/em>\u2019le ba\u015flar. Bu gazeteleri fazla zaman ge\u00e7meden d\u00f6nemin ayd\u0131nlar\u0131 taraf\u0131ndan \u00e7\u0131kar\u0131lan Terc\u00fcman-\u0131 Ahval<\/em>, Tasvir-i Efkar<\/em>, Muhbir<\/em>, \u0130bret<\/em> gibi \u00f6rnekler izler. Toplumun e\u011fitim gereksinimleri ve bu y\u00f6ndeki g\u00fcncel tart\u0131\u015fmalar do\u011frultusunda bu ilk gazeteler, onlar\u0131 \u00e7\u0131karanlar taraf\u0131ndan, yaln\u0131zca g\u00fcnl\u00fck olaylar\u0131n okuyucuya aktar\u0131lmas\u0131 i\u00e7in de\u011fil, halk\u0131n e\u011fitilmesi i\u00e7in de \u00f6nemli bir ayd\u0131nlanma arac\u0131 olarak d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fclmekte ve sunulmaktad\u0131r. Sonu\u00e7ta, Frans\u0131z Devrimi\u2019nin heybetli dalgalar\u0131n\u0131n Bab\u0131ali kayal\u0131klar\u0131na vurmas\u0131n\u0131n \u00fczerinden ancak elli altm\u0131\u015f y\u0131l ge\u00e7mi\u015ftir. II. Mahmut\u2019un \u00f6nayak oldu\u011fu yabanc\u0131 dil \u00f6\u011frenme hamlesine, 1848 Devrimlerinin kar\u015f\u0131 darbelerinden ka\u00e7\u0131p Osmanl\u0131 topraklar\u0131na s\u0131\u011f\u0131nan yabanc\u0131 ayd\u0131nlar da eklenince, Avrupa\u2019yla entelekt\u00fcel al\u0131\u015fveri\u015f artar. Bu d\u00f6nemde yeti\u015fip parlayan \u015einasi, Agah Efendi, Nam\u0131k Kemal, Ahmet Mithat, Ali Suavi gibi isimler, \u00f6nc\u00fc fikirlerle bir araya geldikleri gazetelerinde toplumsal sorunlar ve politik geli\u015fmeler \u00fczerine d\u00fc\u015f\u00fcnce, ele\u015ftiri ve \u00f6nerilerini yazmaktad\u0131r. Ancak yava\u015f yava\u015f gazetelerin kamuoyu olu\u015fturmadaki g\u00fcc\u00fcnden dolay\u0131 saray \u00e7evresindeki iktidar m\u00fccadelelerinde \u00f6nemli birer silah haline gelmesi, devlet ile bas\u0131n aras\u0131ndaki ili\u015fkilerin denetim, bask\u0131 ve sans\u00fcr \u00e7er\u00e7evesinde geli\u015fmesine neden olacakt\u0131r.\"\"
\n19. y\u00fczy\u0131lda Osmanl\u0131\u2019n\u0131n i\u00e7 dengelerini d\u0131\u015f ili\u015fkilerin etkisinden ba\u011f\u0131ms\u0131z de\u011ferlendirmek olduk\u00e7a zordur. Bu i\u00e7 i\u00e7elik, imparatorluk i\u00e7inde yerli bas\u0131n kadar yabanc\u0131 bas\u0131n\u0131n da g\u00fc\u00e7 kazan\u0131p etkili olmas\u0131n\u0131n nedenidir. Birinci D\u00fcnya Sava\u015f\u0131 \u00f6ncesine kadar Osmanl\u0131 topraklar\u0131nda, y\u00fczde sekseni Frans\u0131zca olmak \u00fczere, yabanc\u0131 dillerde \u00e7\u0131kart\u0131lan 200 kadar s\u00fcreli yay\u0131n\u0131n varl\u0131\u011f\u0131ndan s\u00f6z edilebilir. Baz\u0131lar\u0131 Osmanl\u0131\u2019n\u0131n d\u0131\u015f politikas\u0131 \u00fczerinde Avrupa devletlerinin bak\u0131\u015f, etki ve \u00e7\u0131karlar\u0131n\u0131 do\u011frudan yans\u0131tan bu gazete ve dergiler, kapit\u00fclasyonlarla elde ettikleri haklar\u0131 kullanarak, yerli bas\u0131n\u0131n sahip olmad\u0131\u011f\u0131 bir \u00f6zg\u00fcrl\u00fckten de yararlanmaktad\u0131r. 1860 tarihli Matbuat Nizamnamesi ile denetim alt\u0131na al\u0131nmak istenen bu duruma, d\u00f6nemin yerli gazetelerindeki ele\u015ftiri dozunun giderek art\u0131\u015f\u0131n\u0131n da eklenmesi, 1867\u2019te Sadrazam Ali Pa\u015fa taraf\u0131ndan haz\u0131rlanan ve bu y\u00fczden \u201cAli Kararnamesi\u201d olarak adland\u0131r\u0131lan bask\u0131c\u0131 bir d\u00fczenlemeye yol a\u00e7ar. Bas\u0131n \u00fczerinde giderek artan devlet denetimi, d\u00f6nemin etkili gazetelerini \u00e7\u0131karan Nam\u0131k Kemal, Ziya Pa\u015fa, Ali Suavi gibi \u00f6nemli isimlerin yurtd\u0131\u015f\u0131na gidip yay\u0131nlar\u0131n\u0131 oradan s\u00fcrd\u00fcrmelerine neden olacakt\u0131r. Kolayca s\u00f6yleyebiliriz ki, Tanzimat sonras\u0131 d\u00f6nem bas\u0131n\u0131n\u0131n genel g\u00f6r\u00fcn\u00fcm\u00fc bir yandan devletin artan bask\u0131 ve sans\u00fcr\u00fcn\u00fc, bir yandan da kalem sahiplerinin karma\u015f\u0131kla\u015fan uluslararas\u0131 ili\u015fkiler sarmal\u0131n\u0131 yans\u0131tmaktad\u0131r. \u00d6yle ki, Osmanl\u0131\u2019da yeni bir gazete \u00e7\u0131karmak i\u00e7in izin alman\u0131z gereken yer Dahiliye de\u011fil Hariciye Nezareti\u2019dir.<\/p>\n

Ali Bey\u2019in \u2018Basiret<\/em>\u2019i
\n<\/strong>Bir modern zaman u\u011fra\u015f\u0131 olarak gazetecili\u011fe soyunman\u0131n zorluklar\u0131n\u0131 g\u00f6ze alanlar aras\u0131na giren 1830 k\u00fcsur do\u011fumlu Ali Bey hakk\u0131nda, babas\u0131n\u0131n ilmiye s\u0131n\u0131f\u0131ndan gelip Vidin eyaleti kad\u0131 naibi olmas\u0131, kendisinin sarayda yeti\u015fmesi ve hayata gazetecilik yapma hevesiyle at\u0131lm\u0131\u015f olmas\u0131 d\u0131\u015f\u0131nda pek bir bilgiye rastlanmaz. 1867 y\u0131l\u0131nda e\u011fitim bilimleri ve politikadan s\u00f6z etmek \u00fczere Basiret<\/em> ad\u0131nda bir g\u00fcndelik gazete \u00e7\u0131karmak i\u00e7in dilek\u00e7esini Hariciye Naz\u0131r\u0131 Fuat Pa\u015fa\u2019ya veren Ali Bey\u2019e yay\u0131n ruhsat\u0131, Girit\u2019teki ayaklanma nedeniyle talepleri geciktirilen Rum gazetelerine \u00f6rnek olmamas\u0131 i\u00e7in, ancak iki y\u0131l bekletildikten sonra verilir. Ger\u00e7i devlet bu gecikmeye kar\u015f\u0131n gazetenin sorunsuz \u00e7\u0131kabilmesi ad\u0131na masraflara kar\u015f\u0131l\u0131k 300 alt\u0131nl\u0131k bir \u00f6denek sa\u011flam\u0131\u015ft\u0131r, ancak Basiret<\/em>\u2019i \u00e7e\u015fitli bask\u0131larla kendi kontrol\u00fc alt\u0131nda tutmakta da kararl\u0131d\u0131r. Ali Bey\u2019in kendi ifadesiyle \u201cTatyos\u2019un k\u0131r\u0131k d\u00f6k\u00fck makinas\u0131nda say\u0131s\u0131 yirmi paraya bas\u0131lan d\u00f6rt sayfal\u0131k k\u00fc\u00e7\u00fck boy Basiret\u201d, cuma ve pazar g\u00fcnleri d\u0131\u015f\u0131nda haftada be\u015f g\u00fcn olmak \u00fczere yay\u0131m\u0131n\u0131 \u00fc\u00e7 y\u0131l s\u00fcrd\u00fcr\u00fcr.<\/p>\n

Prusya kazan\u0131nca\u2026
\n<\/strong>Ba\u015flang\u0131\u00e7ta g\u00fcnl\u00fck \u00fc\u00e7 y\u00fcz adet bas\u0131lan Basiret<\/em>, \u00f6nemli olaylarda verdi\u011fi eklerle tan\u0131n\u0131rl\u0131\u011f\u0131n\u0131 art\u0131rarak bas\u0131m say\u0131s\u0131n\u0131 birka\u00e7 bine \u00e7\u0131karmaya ba\u015flar. \u0130lk aylarda yazar kadrosu Mustafa Celalettin Pa\u015fa, Halet Bey gibi d\u00f6nemin \u00fcnl\u00fc isimlerinden olu\u015fan gazetenin kalemleri aras\u0131na giderek Ali Suavi, Ahmet Mithat, Nam\u0131k Kemal gibi etkili isimler de kat\u0131lacakt\u0131r. Ancak Basiret<\/em>\u2019in \u0130stanbul bas\u0131n\u0131n\u0131n geri kalan\u0131ndan s\u0131yr\u0131l\u0131p tiraj\u0131n\u0131 on binlere \u00e7\u0131karmas\u0131n\u0131 sa\u011flayan geli\u015fme, Fransa ile Prusya aras\u0131nda \u00e7\u0131kan sava\u015fta g\u00f6sterilen farkl\u0131 tav\u0131r olur. Herkesin Frans\u0131zlar\u0131n kazanaca\u011f\u0131na inan\u0131p ona g\u00f6re taraf oldu\u011fu Bab\u0131ali\u2019de gazetenin ba\u015flang\u0131\u00e7taki tavr\u0131 sava\u015fan taraflar aras\u0131nda bir denge politikas\u0131 izlemektir. Ancak Avrupa\u2019n\u0131n bir ucunda namlular iyice \u0131s\u0131n\u0131p da Ali Bey\u2019in abonesi oldu\u011fu Reuters<\/em> gibi haber kaynaklar\u0131ndan son dakika telgraflar\u0131 ya\u011fmaya ba\u015flay\u0131nca, gazetenin tarafs\u0131zl\u0131k politikas\u0131 sars\u0131l\u0131r. Bir yay\u0131n kurulu toplant\u0131s\u0131nda \u00f6nemli kalemlerden bir eski t\u00fcfek, gen\u00e7li\u011finde Polonya ordusunda asker iken sonradan Osmanl\u0131 tebas\u0131na ge\u00e7en, bug\u00fcn ise merakl\u0131s\u0131n\u0131n ilgisini daha \u00e7ok Naz\u0131m Hikmet\u2019in b\u00fcy\u00fck dedesi olmas\u0131yla \u00e7eken Mustafa Celalettin Pa\u015fa, sava\u015f\u0131n gidi\u015fine ili\u015fkin \u00f6ng\u00f6r\u00fcleriyle gazetenin tavr\u0131n\u0131n de\u011fi\u015ftirilmesine neden olur. Pa\u015fa, \u201cEfendiler, Frans\u0131zlardan gelen bilgiler \u00e7ok tarafl\u0131, hayalperest Napolyon, \u2018askerlerim \u0130mparator Wilhelm\u2019in saray\u0131nda \u00e7orba i\u00e7ip krali\u00e7enin salonunda dans edecekler\u2019 diye iddia ediyor; amma velakin Prusyal\u0131lar \u00f6l\u00fc yaral\u0131 say\u0131lar\u0131n\u0131 oldu\u011fu gibi s\u00f6yleyip ger\u00e7ek\u00e7i bilgi g\u00f6nderiyor; bizim tutaca\u011f\u0131m\u0131z yol da Prusyal\u0131lar\u0131nki gibi olmal\u0131d\u0131r\u201d diye ba\u011flad\u0131\u011f\u0131 s\u00f6zlerini herhalde en etkileyici sesiyle ve tombul b\u00fcy\u00fck ellerini iki yana a\u00e7\u0131p Hali\u00e7\u2019e yans\u0131yan ak\u015fam g\u00fcne\u015fine k\u0131s\u0131k g\u00f6zleriyle bakarak s\u00f6ylemi\u015f olabilir.<\/p>\n

\"\"
Mustafa Celalettin Pa\u015fa, sava\u015f\u0131n gidi\u015fine ili\u015fkin \u00f6ng\u00f6r\u00fcleriyle gazetenin tavr\u0131n\u0131n de\u011fi\u015ftirilmesine neden olur.<\/figcaption><\/figure>\n

Sonuca etkinizin olmad\u0131\u011f\u0131 bir m\u00fccadelede taraf olmay\u0131 se\u00e7mek, sevin\u00e7 ya da \u00fcz\u00fcnt\u00fcn\u00fcz\u00fc bir futbol ma\u00e7\u0131n\u0131n sonucuna ba\u011flaman\u0131n edilgenli\u011fine benzetilebilir. Ancak sava\u015f\u0131 Prusyal\u0131lar\u0131n kazanmas\u0131, Basiret<\/em>\u2019in de Ali Bey\u2019in de kaderini de\u011fi\u015ftirir, bahtlar\u0131n\u0131 a\u00e7ar. Fransa zaferi sonras\u0131nda Prusyal\u0131 komutan Otto von Bismarck, Prusya\u2019y\u0131 ba\u015fka b\u00fcy\u00fck eyaletlerle birle\u015ftirerek b\u00fcy\u00fck Alman devletini kurmu\u015f ve Prens unvan\u0131 alm\u0131\u015ft\u0131r. Ali Bey i\u00e7in g\u00fczel g\u00fcnlerin i\u015fareti de, B\u00fcy\u00fckdere\u2019deki yeni Almanya B\u00fcy\u00fckel\u00e7ili\u011finden, El\u00e7i Kont Kayserling imzas\u0131yla g\u00f6nderilen bir davet mektubuyla gelir.
\nBir pazartesi sabah\u0131 yan\u0131nda gazete yazarlar\u0131ndan Almanca \u00e7evirmeni Tevfik Bey\u2019le birlikte el\u00e7ili\u011fe giden Ali Bey, kont taraf\u0131ndan \u00f6nemli bir diplomatik \u015fahsiyet a\u011f\u0131rl\u0131\u011f\u0131yla kar\u015f\u0131lan\u0131r ve kendisine Prens Bismarck\u2019\u0131n \u015fahsi mektubu en yetkili a\u011f\u0131zdan okunur. Bismarck b\u00fcy\u00fckel\u00e7iye yazd\u0131\u011f\u0131 sat\u0131rlar\u0131nda \u201cBasiret<\/em> gazetesi imtiyaz sahibini bulup g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcz; sava\u015f s\u0131ras\u0131nda devletimiz ve milletimiz hakk\u0131nda yazm\u0131\u015f oldu\u011fu f\u0131kralardan dolay\u0131 bizi minnet alt\u0131nda b\u0131rakm\u0131\u015f oldu\u011fundan, taraf\u0131mdan Alman milleti ad\u0131na te\u015fekk\u00fcrlerimi bildirmekle beraber yol giderleri b\u00fcy\u00fckel\u00e7ilikten \u00f6denmek \u00fczere Berlin\u2019e kadar zahmete katlanmas\u0131 halinde kendisiyle g\u00f6r\u00fc\u015fmekten bilhassa sevinece\u011fimi s\u00f6yleyiniz\u201d demektedir. Belli ki Bismarck el\u00e7ilikten sava\u015f boyunca \u0130stanbul gazetelerinde kendileri hakk\u0131nda \u00e7\u0131kan haberleri \u00e7evirttirerek alm\u0131\u015f ve ba\u011flant\u0131ya ge\u00e7ip kullanaca\u011f\u0131 sempatizanlar\u0131n\u0131 belirlemi\u015ftir. Art\u0131k bu ili\u015fkilerin \u00e7e\u015fitli \u00f6d\u00fcl ve iltifatlarla g\u00fc\u00e7lendirilme zaman\u0131d\u0131r.<\/p>\n

Bismarck ile bulu\u015fma
\n<\/strong>Hemen ertesi g\u00fcn Sadrazam Ali Pa\u015fa\u2019n\u0131n Bebek\u2019teki yal\u0131s\u0131na gidip durumu anlatarak Berlin ziyareti i\u00e7in izin isteyen Ali Bey, b\u00fcy\u00fck bir sevin\u00e7le kar\u015f\u0131lan\u0131r. Sava\u015f boyunca Frans\u0131z taraf\u0131na daha yak\u0131n durmu\u015f olan Osmanl\u0131 Sadrazam\u0131 yeni duruma hemen uyum sa\u011flam\u0131\u015f ve Bismarck gibi b\u00fcy\u00fck bir adam\u0131n bir \u0130slam gazetecisini davet etmesinden \u00e7ok mutlu olmu\u015ftur. Ba\u015f\u0131na iki taraftan da talih ku\u015fu konan Ali Bey hem Osmanl\u0131 devletinin hem de Almanlar\u0131n verdi\u011fi yol \u00fccretlerini ayr\u0131 ayr\u0131 alarak bavullar\u0131n\u0131 haz\u0131rlar. \u00d6nce Karadeniz\u2019e a\u00e7\u0131l\u0131p Tuna nehri \u00fczerinde dura dinlene, geze g\u00f6re yapt\u0131\u011f\u0131 keyifli bir yolculuktan sonra Viyana\u2019ya var\u0131r. Bu g\u00fczel \u015fehirde ge\u00e7en g\u00fcnler s\u0131ras\u0131nda, bir rastlant\u0131 sonucu Bismarck\u2019\u0131n da yak\u0131nlarda bir kapl\u0131cada \u0130mparator Wilhelm\u2019le birlikte kald\u0131\u011f\u0131n\u0131 \u00f6\u011frenince, Ali Bey Prens\u2019le hemen orada g\u00f6r\u00fc\u015febilece\u011fini d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcr. Ancak ajandas\u0131na sad\u0131k oldu\u011fu anla\u015f\u0131lan Bismarck, yabanc\u0131 bir \u00fclkede yine yabanc\u0131 ki\u015filerle bulu\u015fmas\u0131n\u0131n diplomatik olarak yanl\u0131\u015f oldu\u011funu kendisine bildirince Ali Bey Berlin\u2019in yolunu tutar.
\nBismarck birka\u00e7 g\u00fcn sonra ba\u015fkentteki evine de \u00e7at kap\u0131 gelen konu\u011funu bu kez son derece b\u00fcy\u00fck bir ilgi ve s\u0131cakl\u0131kla a\u011f\u0131rlar, Ali Bey\u2019e \u201cAlmanlar\u0131n T\u00fcrklere ve T\u00fcrklerin Almanlara olan sevgilerinin hi\u00e7bir zaman bozulmayacak kadar eski oldu\u011funu\u201d balland\u0131rarak anlat\u0131r. Ali Bey de Prens\u2019e, bu ba\u011f\u0131 g\u00fc\u00e7lendirmek i\u00e7in ne kadar zorlu ko\u015fullarda u\u011fra\u015f verdiklerinden s\u00f6z eder ve matbaa makinalar\u0131 yeni olsa kim bilir daha neler yapabileceklerini \u00e7\u0131tlat\u0131r. Ne zaman ba\u015flad\u0131\u011f\u0131 pek belli olmasa da maddi temelleri o g\u00fcnlerde at\u0131ld\u0131\u011f\u0131 g\u00f6r\u00fclen bu tutku dolu ba\u011f, Birinci D\u00fcnya Sava\u015f\u0131 boyunca cephelerde, \u0130kinci D\u00fcnya Sava\u015f\u0131\u2019nda Almanlar\u0131n kaybedece\u011fi belli olana kadar m\u00fcttefiklere kar\u015f\u0131 bir denge unsuru \u015feklinde, sava\u015ftan sonraki y\u0131llarda ise Alman sanayisine di\u015fleri sa\u011flam insan g\u00fcc\u00fc g\u00f6nderirken, hi\u00e7 eksilmeden devam edecektir.<\/p>\n

\"\"
Prusyal\u0131 komutan Otto von Bismarck, Prusya\u2019y\u0131 ba\u015fka b\u00fcy\u00fck eyaletlerle birle\u015ftirerek b\u00fcy\u00fck Alman devletini kurar ve Prens unvan\u0131 al\u0131r.<\/figcaption><\/figure>\n

 <\/p>\n

Alman yay\u0131lmac\u0131l\u0131\u011f\u0131n\u0131n arac\u0131
\n<\/strong>Kendisine kalaca\u011f\u0131 konukevi ve bir \u00e7evirmenle bir atl\u0131 araba tahsis edilen Ali Bey Berlin g\u00fcnlerinin tad\u0131n\u0131 \u00e7\u0131karmaya daha yeni ba\u015flam\u0131\u015fken, Sadrazam Ali Pa\u015fa\u2019n\u0131n \u0130stanbul\u2019da zamans\u0131z \u00f6l\u00fcm\u00fcn\u00fcn haberini al\u0131r. Her ne kadar bize bug\u00fcn ekonominin k\u00fcreselle\u015fmesinin yeni bir olgu oldu\u011fu s\u00f6ylense de, Ali Pa\u015fa\u2019n\u0131n \u00f6l\u00fcm\u00fc o g\u00fcn\u00fcn Berlin borsas\u0131nda sokaklara kadar yans\u0131yan bir hareketlili\u011fe yol a\u00e7m\u0131\u015ft\u0131r. Ortaya \u00e7\u0131kan fiili durumu de\u011ferlendirmekte gecikmeyen Ali Bey\u2019in de bir an \u00f6nce \u00fclkesine d\u00f6n\u00fcp akl\u0131nda yeni fikirlerle M\u0131s\u0131r\u2019a ge\u00e7mesi gerekmektedir. Ancak Bismarck, Basiret<\/em>\u2019i b\u00fcy\u00fctmek i\u00e7in gereken matbaa makinalar\u0131n\u0131n sa\u011flanmas\u0131 amac\u0131yla Ali Bey\u2019i \u00f6nce M\u00fcnih\u2019te bir dostunun fabrikas\u0131na g\u00f6nderir. Berlin\u2019den ayr\u0131l\u0131rken cebine \u015fi\u015fkin bir de zarf koydurur. Ali Bey y\u0131llar sonra yazaca\u011f\u0131 an\u0131lar\u0131nda, trende zarf\u0131 a\u00e7\u0131p da i\u00e7inde olduk\u00e7a y\u00fckl\u00fc miktarda para oldu\u011funu g\u00f6r\u00fcnce, \u201coh ne ala\u201d diye sevinerek banknotlar\u0131 cebine doldurdu\u011funu yazacakt\u0131r.
\nM\u00fcnih\u2019e var\u0131p makinalar\u0131 alaca\u011f\u0131 fabrikaya gitti\u011finde, Ali Bey Bismarck\u2019\u0131n dostlu\u011funun zannetti\u011finden de k\u00f6kl\u00fc oldu\u011funu anlamakta gecikmez. Be\u011fenip se\u00e7ece\u011fi b\u00fct\u00fcn matbaa makinalar\u0131n\u0131n paras\u0131 da zaten Bismarck taraf\u0131ndan \u00f6denmi\u015ftir. Tabi ki bu paralar yaln\u0131zca ge\u00e7mi\u015f sava\u015ftaki manevi destek i\u00e7in de\u011fil, gelecekte beklenen yanda\u015fl\u0131k i\u00e7in de verilmektedir. Yeni bask\u0131 olanaklar\u0131yla artan tiraj\u0131 ve b\u00fcy\u00fck boyuyla okuyucusuna kavu\u015fan Basiret<\/em>, yay\u0131n ya\u015fam\u0131n\u0131n geri kalan\u0131nda, bu topraklarda Alman yay\u0131lmac\u0131l\u0131\u011f\u0131n\u0131n \u00f6nemli kozlar\u0131ndan biri olarak da k\u00f6r\u00fcklenen Pan-T\u00fcrkizm\u2019in savunuculu\u011funu \u00fcstlenecek; \u0130ngiliz ve Rus emperyalizmine kar\u015f\u0131 Pan-Cermenizm ve Pan-\u0130slamizm\u2019in uyumlu birlikteli\u011fi d\u00fc\u015f\u00fcncesine sayfalar\u0131nda bolca yer verecektir.<\/p>\n

Basiret<\/em><\/strong>\u2019in ve Ali Bey\u2019in sonu
\n<\/strong>Ali Bey\u2019in Almanya d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fc gazetesinin sayfalar\u0131na yans\u0131yan politik tavr\u0131ndaki keskinle\u015fmeye ek olarak, M\u0131s\u0131r eyaleti ile ilgili sorunlara hem ki\u015fisel ili\u015fkileri hem de Basiret<\/em>\u2019in yay\u0131nlar\u0131yla fazlas\u0131yla kar\u0131\u015ft\u0131\u011f\u0131n\u0131n i\u015fareti, M\u0131s\u0131r\u2019\u0131n Osmanl\u0131\u2019dan ayr\u0131lmas\u0131n\u0131 destekleyen yaz\u0131lard\u0131r. Bununla birlikte M\u0131s\u0131r Hidivi \u0130smail Pa\u015fa\u2019n\u0131n kendisine olan ola\u011fan\u00fcst\u00fc c\u00f6mertli\u011finden s\u00f6z edilmesi de \u015fa\u015f\u0131rt\u0131c\u0131 say\u0131lmaz. Bu yay\u0131nlar\u0131 nedeniyle yerli bas\u0131nda pek \u00e7ok gazeteyle deyim yerindeyse kap\u0131\u015fan Basiret<\/em>, 1878 y\u0131l\u0131nda Ali Suavi\u2019nin \u00c7\u0131ra\u011fan bask\u0131n\u0131ndan bir g\u00fcn \u00f6nce yazd\u0131\u011f\u0131 bir yaz\u0131y\u0131 yay\u0131nlay\u0131nca kapat\u0131lacak, imtiyaz sahibi Ali Bey de neredeyse alt\u0131 ay sorguland\u0131ktan sonra s\u00fcrg\u00fcne g\u00f6nderilecektir. S\u00fcrg\u00fcn g\u00fcnlerinde cezas\u0131n\u0131n aff\u0131 i\u00e7in \u0130stanbul\u2019a s\u00fcrekli ba\u015fvurularda bulunan ve bir daha gazete \u00e7\u0131karmama s\u00f6z\u00fc veren Ali Bey\u2019e bir kar\u015f\u0131l\u0131k olarak ve b\u00f6yle durumlarda y\u00fczy\u0131llardan beri yerle\u015fmi\u015f bir devlet gelene\u011fi i\u00e7inde, Hayfa, Karaburun, S\u00f6ke, Erdek gibi yerlerde kaymakaml\u0131klar verilir. Yirmi k\u00fcsur y\u0131l s\u00fcren bu devlet hizmetinden sonra \u0130kinci Me\u015frutiyet\u2019le birlikte yeniden \u0130stanbul\u2019a d\u00f6nen eski gazeteci, Basiret<\/em>\u2019i k\u0131sa bir s\u00fcre daha \u00e7\u0131karsa da gazete tutulmaz ve bu kez kendili\u011finden kapan\u0131r. Bu son gazetecilik giri\u015fiminde, \u00f6nceleri taparcas\u0131na \u00f6vd\u00fc\u011f\u00fc ki\u015filere bu kez s\u00f6vme yolunu se\u00e7mesinin de etkisiyle d\u0131\u015fland\u0131\u011f\u0131 kolayca tahmin edilebilecek olan Ali Bey, 1910\u2019lar\u0131n ilk yar\u0131s\u0131na ait belirsiz bir y\u0131lda Kalam\u0131\u015f\u2019taki evinde \u00f6l\u00fcr.<\/p>\n

Nas\u0131l de\u011ferlendirmeli?
\n<\/strong>\u00d6zellikle 19. y\u00fczy\u0131l\u0131n tarihsel ki\u015filiklerine bug\u00fcn\u00fcn perspektifinden bak\u0131lmas\u0131, pek \u00e7o\u011fu hakk\u0131nda tek ba\u015f\u0131na hakl\u0131l\u0131k pay\u0131 bar\u0131nd\u0131ran ama bir arada d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcl\u00fcnce \u00e7eli\u015fkili olan yarg\u0131larda bulunulmas\u0131na neden olmaktad\u0131r. Basiret\u00e7i Ali Bey hakk\u0131nda yap\u0131lan yorumlar da, ya\u015fad\u0131\u011f\u0131 toplumdaki bozukluklar\u0131 vurgulay\u0131p \u00e7\u00f6z\u00fcmler \u00fcretmeye \u00e7al\u0131\u015fan bir bas\u0131n emek\u00e7isinden, ihanet i\u00e7indeki bir i\u015fbirlik\u00e7iye kadar geni\u015f bir yelpazeye yerle\u015ftirilebilir. Ger\u00e7ekten de, Basiret<\/em> gazetesini \u00e7\u0131kard\u0131\u011f\u0131 sekiz y\u0131l boyunca yazd\u0131\u011f\u0131 \u015fehir mektuplar\u0131nda toplumun sorunlar\u0131na vurgu yapan ve yanl\u0131\u015flar\u0131n d\u00fczeltilmesi i\u00e7in u\u011fra\u015fan bir fig\u00fcrd\u00fcr Ali Bey. Bu nedenle ba\u015f\u0131n\u0131n \u00fczerinde hep bir Demokles k\u0131l\u0131c\u0131 haz\u0131r tutulur, ho\u015fa gitmeyen f\u0131kralar yay\u0131nlad\u0131\u011f\u0131nda nezarete at\u0131l\u0131r, birka\u00e7 kez de gazetesi kapat\u0131l\u0131r. Ama bundan daha \u00f6nemlisi, baz\u0131 \u00f6nemli Osmanl\u0131 tarih\u00e7ileri Ali Bey\u2019in \u00e7ocu\u011fu gibi g\u00f6rd\u00fc\u011f\u00fc Basiret<\/em>\u2019i, imparatorlukta ilk kez saray\u0131 etkileyen bir kamuoyu olu\u015fumuna kan\u0131t olarak g\u00f6sterir. Buna kar\u015f\u0131n gazetesinin sayfalar\u0131n\u0131 \u00e7\u0131karlar\u0131na g\u00f6re y\u00f6nlendirdi\u011fi savlar\u0131 da, baz\u0131lar\u0131n\u0131 pek naif bir bi\u00e7imde kendi an\u0131lar\u0131nda anlatt\u0131\u011f\u0131 tart\u0131\u015fmas\u0131z olgularla desteklenebilir. Ancak d\u00f6nemin ko\u015fullar\u0131 i\u00e7inde herkesin tak\u0131m tutar gibi bir yabanc\u0131 devletin taraftar\u0131 oldu\u011fu d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcld\u00fc\u011f\u00fcnde ya da yak\u0131n gelecekte ortaya \u00e7\u0131kacak olan Ali Kemal gibi \u00f6rneklerle kar\u015f\u0131la\u015ft\u0131r\u0131ld\u0131\u011f\u0131nda, en \u00e7ok da bug\u00fcn\u00fcn pragmatik bak\u0131\u015f a\u00e7\u0131s\u0131yla de\u011ferlendirildi\u011finde, kendisini net yarg\u0131larla etiketlemek yerine pek \u00e7ok ard\u0131l\u0131 i\u00e7in bir prototip oldu\u011funu d\u00fc\u015f\u00fcnmek daha do\u011fru olacakt\u0131r. Hi\u00e7 \u015f\u00fcphesiz Basiret\u00e7i Ali Bey, fark\u0131na vard\u0131\u011f\u0131 bas\u0131n g\u00fcc\u00fcn\u00fc hem kullan\u0131p hem kulland\u0131r\u0131rken kimi zaman yalpalayan bir \u00f6nc\u00fc olarak bug\u00fcn de baz\u0131 meslekta\u015flar\u0131na ilham vermeye devam etmektedir.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Osmanl\u0131 tarihinin d\u00f6n\u00fcm noktalar\u0131ndan olan Tanzimat\u2019\u0131n getirdi\u011fi \u00f6nemli yeniliklerden biri bas\u0131n yay\u0131n ya\u015fam\u0131n\u0131n filizlenmesidir. \u0130lk zamanlar devlet taraf\u0131ndan yay\u0131mlanan resmi nitelikteki gazeteler ile gayrim\u00fcslimlerin \u00e7\u0131kard\u0131\u011f\u0131 yabanc\u0131 dillerdekilerin aras\u0131na, y\u00fczy\u0131l\u0131n ortalar\u0131na do\u011fru Osmanl\u0131ca gazeteler eklenir. \u0130mparatorlu\u011fun kaderi \u00fczerine tart\u0131\u015fmalar\u0131 bir kamuoyu olu\u015fturacak \u015fekle sokmaya ba\u015flayan bu \u00e7e\u015fitlili\u011fin do\u011fal sonu\u00e7lar\u0131ndan biri, farkl\u0131 gazeteci profillerinin ilk \u00f6rneklerinin ortaya […]<\/p>\n","protected":false},"author":177,"featured_media":43484,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_acf_changed":false,"footnotes":""},"categories":[6455],"tags":[6481,6480,5602],"class_list":["post-43482","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-olaganustu-mayis-sayisi","tag-basiret","tag-basiretci-ali-bey","tag-rivayet-muhtelif"],"acf":[],"aioseo_notices":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/43482","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/users\/177"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=43482"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/43482\/revisions"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media\/43484"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=43482"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=43482"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=43482"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}