T\u00fcrkiye\u2019de n\u00fckleer santral yapt\u0131r\u0131lmas\u0131, zaman zaman Ba\u015fbakan\u2019\u0131n ve Enerji Bakan\u0131\u2019n\u0131n a\u00e7\u0131klamalar\u0131na g\u00f6re kesinle\u015fmi\u015f g\u00f6r\u00fcn\u00fcyor. Rus \u015firketi \u00f6rne\u011finde oldu\u011fu gibi, art\u0131k ihaleye \u00e7\u0131k\u0131lmadan uygun g\u00f6r\u00fclen \u015firkete yap\u0131m izni veriliyor. Sanki yabanc\u0131 bir otomobil \u015firketi gelsin, otomobil fabrikas\u0131 kursun, otomobil yaps\u0131n, sats\u0131n; Rus, Kore ya da Japon \u015firketi de gelsin, n\u00fckleer santral kursun, i\u015fletsin, elektrik sats\u0131n deniyor gibi. B\u00fct\u00e7eden bir para ayr\u0131lmayaca\u011f\u0131 i\u00e7in finansman sorunu olmayacak. Santral personelinin de, \u015firketin kendi \u00fclkesinde yeti\u015ftirilip getirilece\u011fi s\u00f6yleniyor. Di\u011fer sistem, alet ve ayg\u0131tlar da T\u00fcrkiye\u2019den \u00e7ok d\u0131\u015fardan getirilebilir. Ama n\u00fckleer bir santralda, sonu\u00e7lar\u0131 bir otomobil fabrikas\u0131ndakiyle kar\u015f\u0131la\u015ft\u0131r\u0131lamayacak olan bir olas\u0131 kazada yay\u0131lacak radyoaktivite sonucu etkilenen \u00e7evre ve insanlar bizim insanlar\u0131m\u0131z olacak. Ba\u015fbakan, g\u00fcvenli\u011fi en y\u00fcksek n\u00fckleer santral yapt\u0131raca\u011f\u0131n\u0131 TV\u2019den birka\u00e7 kez halka duyururken, bu nitelikteki 3. ku\u015fak bir n\u00fckleer santral\u0131n yap\u0131m\u0131 i\u00e7in gerekecek 5-7 milyar Avro yat\u0131r\u0131m\u0131 ilgili \u015firketlerin g\u00f6ze alamayacaklar\u0131n\u0131 san\u0131r\u0131z kendisine kimse s\u00f6ylememi\u015f olmal\u0131. Yabanc\u0131lar\u0131n yap\u0131p i\u015fletece\u011fi, halka sat\u0131lacak elektrik gelirinden santral\u0131n sonradan finanse edilece\u011fi, ancak h\u00fck\u00fcmetin, halk\u0131 koruyarak, elektri\u011fin kiloWattsaat (kWsaat) fiyat\u0131na s\u0131n\u0131rlama getirece\u011fi de d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcl\u00fcrse, ilgili \u015firketin n\u00fckleer santral\u0131, bu ko\u015fullar alt\u0131nda, nas\u0131l olup da en y\u00fcksek g\u00fcvenlikte yapabilece\u011finin a\u00e7\u0131klanmas\u0131 gerekir. Ancak bu, ku\u015fkusuz s\u00f6zle de\u011fil, santral\u0131n teknolojik \u00f6zellikleriyle, fiyat kar\u015f\u0131la\u015ft\u0131rmalar\u0131yla ve IAEA gibi uzman kurumlar\u0131n raporlar\u0131yla.<\/p>\n
Y\u00fcksek g\u00fcvenlikte bir n\u00fckleer santral ka\u00e7a \u00e7\u0131kar? Akkuyu<\/b><\/strong>\u2019da kurulmas\u0131 planlanan Rus santrallar\u0131 (4 adet x 1200 MW\u2019l\u0131k reakt\u00f6r) i\u00e7in ilgili Rus \u015firketinin 20 milyar usd yat\u0131r\u0131m yapaca\u011f\u0131 medyada yer ald\u0131. Buna g\u00f6re 1 reakt\u00f6rl\u00fc 1 santral i\u00e7in: 4,17 milyon usd \/ MW<\/p>\n Kore \u015firketinin<\/b><\/strong> Birle\u015fik Arap Emirli\u011fi\u2019ne yapt\u0131\u011f\u0131 teklif: 4 adet x 1400 i\u00e7in: 20 milyar usd.<\/p>\n Buna g\u00f6re 1 reakt\u00f6r (1 santral) i\u00e7in: 3,6 milyon usd\/ MW<\/p>\n Finlandiya<\/b><\/strong>\u2019da yap\u0131lmakta olan 3. ku\u015fak 1700 MW\u2019l\u0131k bir n\u00fckleer santral i\u00e7in Areva \u015firketiyle yap\u0131lan sabit fiyat s\u00f6zle\u015fmesi ba\u015flang\u0131\u00e7ta (2005) 3,2 milyar Avro iken, bug\u00fcn Finlandiya yetkili kurumunun istedi\u011fi radyasyondan korunmakla ilgili ek g\u00fcvenlik \u00f6nlemlerini kar\u015f\u0131layabilmek i\u00e7in toplam fiyat\u0131n 5 ile 7 milyar Avro aras\u0131nda olaca\u011f\u0131 kestiriliyor.<\/p>\n Modern bir santral\u0131n 6 milyar Avro\u2019ya (=15 Milyar TL kadar) mal olaca\u011f\u0131n\u0131 varsayarsak zamanla artacak fiyatlarla 3. ku\u015fak 1200 MW\u2019l\u0131k bir n\u00fckleer santral\u0131n ileride 15 milyar TL\u2019e mal olaca\u011f\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fclerek, \u015firketin bu paray\u0131 geri alabilmesi i\u00e7in \u00fcretilecek elektri\u011fin kWsaat fiyat\u0131 15 y\u0131ll\u0131k amortisman s\u00fcresi boyunca kabaca: 15 Milyar TL \/ (1200 MW x 1000 kW\/MW x 8760 saat\/y\u0131l x 0,75 verim x 15 y\u0131l)= 13 kuru\u015f\/kWsaat olacakt\u0131r. Santral\u0131n yap\u0131m\u0131 i\u00e7in al\u0131nacak krediye her y\u0131l \u00f6denecek faiz, santral\u0131n i\u015fletme giderleri, sistemlerin bak\u0131m\u0131 ve onar\u0131m\u0131n\u0131n da elektri\u011fin kWsaat fiyat\u0131na katk\u0131s\u0131, \u015firketin k\u00e2r\u0131 da, yukarda kabaca hesaplanan kWsaat fiyat\u0131n 2-3 kat\u0131n\u0131 a\u015fabilir. \u015eirket, ku\u015fkusuz Finlandiya \u00f6rne\u011finde oldu\u011fu gibi, yap\u0131m s\u00fcresince her y\u0131l paras\u0131n\u0131 alarak santral\u0131 yapabilir. Ancak \u2018yap i\u015flet\u2019 modelinde \u015firketin, her y\u0131l kabaca 1 milyarl\u0131k d\u00f6vizi finanse ettirmesi ve ald\u0131\u011f\u0131 krediyi en az 6 y\u0131l boyunca gitgide artan faiz tutarlar\u0131yla geri \u00f6demesi gerekece\u011finden k\u00e2r edebilmesi i\u00e7in ya daha az g\u00fcvenlikte, daha ucuza belki 3. s\u0131n\u0131f bir santral yapacak ya da ileride \u00fcretece\u011fi elektri\u011fi \u00e7ok y\u00fcksek fiyatla satmak isteyecektir. Buna ise ilgili h\u00fck\u00fcmet ve halk kar\u015f\u0131 \u00e7\u0131kaca\u011f\u0131ndan elektri\u011fin kWsaat sat\u0131\u015f fiyat\u0131 s\u0131n\u0131rlamas\u0131n\u0131 daha ba\u015flang\u0131\u00e7ta kabul etmek zorunda kalaca\u011f\u0131ndan tek se\u00e7ene\u011fi ucuza, g\u00fcvenli\u011fi daha az bir n\u00fckleer santral yapmak olacakt\u0131r.<\/p>\n Bir n\u00fckleer santral\u0131n yap\u0131m\u0131 5 ile 10 y\u0131l aras\u0131nda s\u00fcrebiliyor. Ba\u015flang\u0131\u00e7taki \u015fartnameye g\u00f6re haz\u0131rlanan s\u00f6zle\u015fmedeki fiyat, bir dizi de\u011fi\u015fken ve bunlarla ilgili belirsizlikler nedeniyle sonunda \u00e7ok farkl\u0131 olabiliyor. Bunlar neler? \u00d6rne\u011fin, farkl\u0131 \u015firketlerin yapt\u0131klar\u0131 ya da yapacaklar\u0131 santrallar\u0131n benzer sistemlerindeki reakt\u00f6r kazan\u0131, buhar \u00fcrete\u00e7leri, so\u011futma suyu ana pompalar\u0131, boru hatlar\u0131, havaland\u0131rma sistemleri ve di\u011fer y\u00fczlerce malzeme i\u00e7in hangi norm (DIN, KTA, USA normu ya da ba\u015fkas\u0131) kullan\u0131lacak? Ka\u00e7 adet yedek ana so\u011futma suyu pompas\u0131 projede yer al\u0131yor? 1, 2 ya da 3 adet mi? B\u00fcy\u00fck bir kaza durumunda ergiyen yak\u0131t maddesinin reakt\u00f6r kazan\u0131n\u0131n dibini delip \u00e7evreye yay\u0131lmas\u0131n\u0131 \u00f6nleyecek \u2018yak\u0131t tutma \u00e7ana\u011f\u0131\u2019 \u00f6ng\u00f6r\u00fclen santralda var m\u0131? T\u00fcm bu \u00f6rneklerdeki gibi daha bir\u00e7ok de\u011fi\u015fkene g\u00f6re fiyat de\u011fi\u015febiliyor. Ayr\u0131ca, santrallar\u0131n uzun yap\u0131m s\u00fcresi boyunca bilim ve teknolojideki geli\u015fmelere paralel olarak denetleyici kurumlardan yeni yapt\u0131r\u0131mlar geldi\u011finde fiyat art\u0131yor. \u00d6rne\u011fin, reakt\u00f6r kazan\u0131nda kullan\u0131lacak \u00e7eli\u011fin safl\u0131\u011f\u0131 ya da i\u00e7indeki eser elementlerin miktar\u0131 yeni bir norma g\u00f6re de\u011fi\u015fince, kazan yap\u0131m\u0131n\u0131n fiyat\u0131 da de\u011fi\u015fiyor.<\/p>\n Bunlar g\u00f6z \u00f6n\u00fcne al\u0131nd\u0131\u011f\u0131nda, yukar\u0131da verilen birim maliyetlerin, \u015fartnamelerde b\u00fcy\u00fck farkl\u0131l\u0131k varsa, bir anlam\u0131 olmayaca\u011f\u0131 a\u00e7\u0131k. Ayr\u0131ca personel giderleri, n\u00fckleer at\u0131klarla ilgili depo yerlerinin yap\u0131m\u0131 ve i\u015fletme giderlerinin \u015fartnamede bulunup bulunmamas\u0131na g\u00f6re de fiyatlar aras\u0131nda farkl\u0131l\u0131k olacakt\u0131r.<\/p>\n Bu nedenlerle, bir n\u00fckleer santral\u0131n ger\u00e7ek fiyat\u0131 ancak i\u015fletmeye a\u00e7\u0131ld\u0131ktan sonra kestirilebilir. Yeni n\u00fckleer santrallar\u0131n, s\u00fcrekli geli\u015fen g\u00fcvenlik \u00f6nlemlerinin yetkililerce istenmesi sonucu, eskilerine g\u00f6re iki kat daha pahal\u0131 olmalar\u0131 bekleniyor.<\/p>\n Sonu\u00e7 olarak, T\u00fcrkiye\u2019de y\u00fcksek g\u00fcvenlikte tek reakt\u00f6rl\u00fc bir n\u00fckleer santral i\u00e7in en az\u0131ndan 6 milyar Avro (= 7,8 milyar usd=15 milyar TL) ve Akkuyu\u2019da planlanan 4 reakt\u00f6rl\u00fc santral i\u00e7in ise kabaca 30 milyar usd kadar bir para ayr\u0131labilirse 3. ku\u015fak modern bir n\u00fckleer santral kurulabilir. Bunu ise, yukar\u0131da a\u00e7\u0131klanan \u00f6rnekte oldu\u011fu gibi, yabanc\u0131 \u015firketlerin g\u00f6ze alamayacaklar\u0131 a\u00e7\u0131kt\u0131r. Radyoaktif at\u0131klarla ilgili depo yerlerinin yap\u0131m\u0131yla, kullan\u0131lm\u0131\u015f uranyum (pl\u00fctonyumlu) yak\u0131t elemanlar\u0131n\u0131n yabanc\u0131 \u00fclkelere g\u00fcvenlik \u00f6nlemleri al\u0131narak g\u00f6nderilme ve ar\u0131t\u0131lma giderleri de eklendi\u011finde yukar\u0131daki fiyat daha da artacakt\u0131r.<\/p>\n Bu nedenlerle, T\u00fcrkiye\u2019de e\u011fer g\u00fcvenli\u011fi en y\u00fcksek d\u00fczeyde bir n\u00fckleer santral yapt\u0131r\u0131laca\u011f\u0131 s\u00f6yleniyorsa, bizce tek \u00e7\u0131kar yol, Finlandiya\u2019n\u0131n yapt\u0131\u011f\u0131 gibi, devlet b\u00fct\u00e7esinden gerekli paran\u0131n ayr\u0131lmas\u0131 ve ihale yoluyla uluslararas\u0131 standartlarda ve T\u00dcV gibi kurumlar\u0131n denetiminde 3. ku\u015fak modern bir santral\u0131n yapt\u0131r\u0131lmas\u0131d\u0131r. <\/b><\/strong>Ancak b\u00f6ylelikle ileride olabilecek kazalardan halk\u0131n korunmas\u0131 bug\u00fcnden sa\u011flanabilecektir.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":" T\u00fcrkiye\u2019de n\u00fckleer santral yapt\u0131r\u0131lmas\u0131, zaman zaman Ba\u015fbakan\u2019\u0131n ve Enerji Bakan\u0131\u2019n\u0131n a\u00e7\u0131klamalar\u0131na g\u00f6re kesinle\u015fmi\u015f g\u00f6r\u00fcn\u00fcyor. Rus \u015firketi \u00f6rne\u011finde oldu\u011fu gibi, art\u0131k ihaleye \u00e7\u0131k\u0131lmadan uygun g\u00f6r\u00fclen \u015firkete yap\u0131m izni veriliyor. Sanki yabanc\u0131 bir otomobil \u015firketi gelsin, otomobil fabrikas\u0131 kursun, otomobil yaps\u0131n, sats\u0131n; Rus, Kore ya da Japon \u015firketi de gelsin, n\u00fckleer santral kursun, i\u015fletsin, elektrik sats\u0131n deniyor […]<\/p>\n","protected":false},"author":560,"featured_media":43958,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_acf_changed":false,"footnotes":""},"categories":[133,38,535],"tags":[826,281,6630,2849,1506],"class_list":["post-43957","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-96-sayi","category-dergi-sayilari","category-forum","tag-akkuyu","tag-enerji","tag-finlandiya","tag-guvenlik","tag-nukleer-santral"],"acf":[],"aioseo_notices":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/43957","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/users\/560"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=43957"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/43957\/revisions"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media\/43958"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=43957"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=43957"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=43957"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}
\n<\/i><\/b><\/em><\/strong>N\u00fckleer santrallar\u0131n ortalama birim maliyeti, \u00fcretilecek elektriksel birim g\u00fc\u00e7 ba\u015f\u0131na ya da megawatt (MW) ba\u015f\u0131na harcanan para olarak hesaplan\u0131yor. Bu birim maliyet, \u00e7e\u015fitli n\u00fckleer santral tekliflerinin kabaca kar\u015f\u0131la\u015ft\u0131r\u0131lmas\u0131na yarayabiliyor. Bu \u00e7e\u015fit bir hesaplama ve kar\u015f\u0131la\u015ft\u0131rma, g\u00fcvenli\u011fi y\u00fcksek bir santral\u0131n se\u00e7iminde bir \u00f6l\u00e7\u00fct olabilir mi? Bu yaz\u0131m\u0131zda bunu birka\u00e7 \u00f6rnekle irdelemeye ve bunlar\u0131 etkileyen de\u011fi\u015fkenleri a\u00e7\u0131klamaya \u00e7al\u0131\u015faca\u011f\u0131z.<\/p>\n