En \u00f6nemli bilimsel devrimlerden birini ger\u00e7ekle\u015ftiren Darwin, daha pek \u00e7ok konuda g\u00f6zlem yapm\u0131\u015ft\u0131r. Merak etti\u011fi alanlar o kadar geni\u015ftir ki, eserlerini inceledi\u011finizde kar\u015f\u0131n\u0131za botanikten zoolojiye kadar pek \u00e7ok bilim alan\u0131 \u00e7\u0131kar. Darwin\u2019in ilgiyle ara\u015ft\u0131rd\u0131\u011f\u0131 konulardan biri bitkisel humus olu\u015fumuna solucanlar\u0131n etkisiydi. Ancak konuyu ara\u015ft\u0131r\u0131rken, solucanlar\u0131 sadece katk\u0131lar\u0131 bak\u0131m\u0131ndan incelemedi. Merak ediyordu, ancak sadece solucanlar\u0131netkisini g\u00f6zlemlemek akl\u0131ndaki soru i\u015faretlerini gidermeyecekti. G\u00f6zlemlerini solucanlar\u0131n al\u0131\u015fkanl\u0131klar\u0131na \u00e7evirdi: Solucanlar nereyi mesken tutarlar? Solucanlar\u0131n g\u00f6zleri var m\u0131d\u0131r, koku al\u0131rlar m\u0131? Ve ilgin\u00e7 bir soru daha: Solucanlar duyar m\u0131? Yan\u0131tlar\u0131 bulmak i\u00e7in bilimin en temel y\u00f6ntemlerinden birine y\u00f6neldi: G\u00f6zlem. Akl\u0131ndaki her bir soru i\u00e7in onlarca ayr\u0131 durum olu\u015fturup, solucanlar\u0131n tepkilerini g\u00f6zlemliyordu.<\/p>\n
\u201cSolucanlar oyuklar\u0131na yaprak s\u00fcr\u00fcklemekle ya da bunlar\u0131 yemekle me\u015fgulken, hatta bu i\u015f s\u0131ras\u0131nda verdikleri k\u0131sa dinlenme molalar\u0131nda, \u0131\u015f\u0131\u011f\u0131 ya alg\u0131lam\u0131yorlard\u0131 ya da \u0131\u015f\u0131\u011fa ald\u0131rm\u0131yorlard\u0131\u2026\u201d Darwin\u2019in ak\u0131c\u0131 ve anla\u015f\u0131l\u0131r bir dille yazd\u0131\u011f\u0131 notlar\u0131n\u0131 okudu\u011funuzda; o, s\u00f6z konusu g\u00f6zlemi yaparken, \u00e7\u0131kar\u0131mlar \u00fcretirken, notlar\u0131n\u0131 yazarken yan\u0131ndaym\u0131\u015f\u0131z gibi geliyor. \u00c7\u00fcnk\u00fc o do\u011fay\u0131 anlamak, do\u011fan\u0131n i\u015fleyi\u015fine dair edindi\u011fi bilgileri di\u011fer insanlarla payla\u015fmak, do\u011fay\u0131 anla\u015f\u0131l\u0131r k\u0131lmak istiyordu. Anlat\u0131m dilindeki sadelik, g\u00f6zlemlerini kesin kurallar gibi sunmamas\u0131, g\u00f6zlem yapt\u0131\u011f\u0131 alanla ilgili farkl\u0131 \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131 notlar\u0131nda tart\u0131\u015fmas\u0131 ve sorular\u0131na cevap bulana kadar y\u0131lmadan devam etmesi\u2026 Darwin\u2019i unutulmaz ve g\u00fcn\u00fcm\u00fcz d\u00fcnyas\u0131 i\u00e7in bir \u00f6l\u00e7\u00fcde anla\u015f\u0131lmaz k\u0131lan noktalard\u0131 t\u00fcm bunlar. \u00c7\u00fcnk\u00fc yola akl\u0131n\u0131zda bir soru ile \u00e7\u0131karsan\u0131z, g\u00f6zlemleriniz sizi sadece bir sonuca g\u00f6t\u00fcrmeyecektir. Daha b\u00fcy\u00fck emek isteyen, ba\u015fka g\u00f6zlemleri gerektiren yeni sorular gelecektir akl\u0131n\u0131za. Darwin, solucanlar\u0131n g\u00f6zleri olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 ancak ayd\u0131nl\u0131k-karanl\u0131k ayr\u0131m\u0131n\u0131 yapabildiklerini g\u00f6zlemledi. Solucanlar bu ayr\u0131m\u0131 nas\u0131l yap\u0131yordu? \u0130lerleyen a\u015famalardaki g\u00f6zlemleri, solucanlar\u0131n \u0131\u015f\u0131\u011f\u0131 baz\u0131 durumlarda alg\u0131layamad\u0131klar\u0131n\u0131 g\u00f6sterdi. Ayd\u0131nl\u0131k-karanl\u0131k ayr\u0131m\u0131n\u0131n anla\u015f\u0131lmas\u0131nda ba\u015fka duyular\u0131n etkili olabilece\u011fini d\u00fc\u015f\u00fcnd\u00fc, i\u015fte bu noktada kendini yeni g\u00f6zlemlerin i\u00e7inde buldu. Peki ya solucanlar \u0131\u015f\u0131\u011f\u0131 alg\u0131l\u0131yor ama tehlike hissetmediklerinde \u0131\u015f\u0131\u011fa ald\u0131rm\u0131yorlarsa? \u0130nsan\u0131 do\u011fan\u0131n merkezine alan bak\u0131\u015f a\u00e7\u0131s\u0131n\u0131n h\u00e2kim oldu\u011fu bilim d\u00fcnyas\u0131nda bu ifade bir ihtimal gibi g\u00f6r\u00fclse dahi, g\u00f6zlemlerin bir par\u00e7as\u0131 haline getirilme olas\u0131l\u0131\u011f\u0131 d\u00fc\u015f\u00fckt\u00fcr. \u00c7\u00fcnk\u00fc bu bilginin solucanlara dair bir \u00f6zelli\u011fi \u00f6\u011frenmek d\u0131\u015f\u0131nda sunabilece\u011fi bir katk\u0131 ve fayda yok, harcanan emek ve zamandan ibaret bir g\u00f6zlem s\u00fcreci var sadece. Ancak \u2013ger\u00e7ek- bir biliminsan\u0131 akl\u0131nda bir soruyla \u00e7\u0131k\u0131yorsa yola ve merak e\u015flik ediyorsa ona, solucanlar\u0131n \u0131\u015f\u0131\u011fa ald\u0131r\u0131\u015f edip etmemesi dahi \u00f6nem kazan\u0131r. \u00c7\u00fcnk\u00fc istisnalar\u0131 d\u0131\u015far\u0131da b\u0131rak\u0131rsak, g\u00fcn\u00fcm\u00fczdeki genel insan\/biliminsan\u0131profillerii\u00e7in ge\u00e7erli olan bildi\u011fi sanmak de\u011fil, bilmek elzemdir bilim i\u00e7in. Bildik\u00e7e, bilgi edindik\u00e7e g\u00fcnl\u00fck prati\u011fi besleyebilir, pratikten yeni bilgiler edinebiliriz.<\/p>\n
Karakterleri solucanlar olan bir roman okuyormu\u015f hissi veren notlar\u0131nda Darwin, merak\u0131n\u0131 gidermek i\u00e7in yapamayaca\u011f\u0131 \u015fey olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 da g\u00f6steriyor adeta. Solucanlar\u0131n i\u015fitme sistemlerine dair g\u00f6zlemleri i\u00e7in onlara d\u00fcd\u00fck, fagot ve piyano \u00e7al\u0131yor, solucanlar\u0131n tepkilerini \u00f6l\u00e7\u00fcyor ve \u015fu g\u00fcl\u00fcn\u00e7 c\u00fcmleyi kuruyor: \u201cE\u011fer nefesin v\u00fccutlar\u0131na \u00e7arpmamas\u0131na dikkat edilirse, \u00e7\u0131\u011fl\u0131\u011fa kar\u015f\u0131 da kay\u0131ts\u0131z kal\u0131yorlar.\u201d Solucanlar\u0131n beslenme al\u0131\u015fkanl\u0131klar\u0131n\u0131 inceleyip onlara lahanadan ada \u00e7ay\u0131na, etten pancara kadar pek \u00e7ok besin sunduktan sonra ortaya \u00e7\u0131kan farkl\u0131l\u0131klar\u0131 solucanlar\u0131n tat tercihine yoracak incelikte Darwin. Peki, solucanlar i\u00e7in zek\u00e2dan bahsedebilir miyiz? Darwin cevap veriyor heyecanla: \u201cDikkatlerini \u00e7ekti\u011fimizde, normalde ilgi g\u00f6sterecekleri etkileri g\u00f6rmezden geldiklerini g\u00f6rd\u00fck; dikkat, bir nevi zek\u00e2n\u0131n varl\u0131\u011f\u0131na i\u015farettir.\u201d<\/p>\n
\u00d6l\u00fcm\u00fcnden k\u0131sa bir s\u00fcre \u00f6nce yay\u0131mlad\u0131\u011f\u0131, son bilimsel kitab\u0131 Solucanlar<\/em>\u2019daDarwin diyor ki, \u201cArkeologlar solucanlara minnettar olmal\u0131, \u00e7\u00fcnk\u00fc \u00e7\u00fcr\u00fcmeye meyilli olmayan, arazi zeminine d\u00fc\u015fm\u00fc\u015f bir nesneyi, kendi d\u0131\u015fk\u0131lar\u0131n\u0131n alt\u0131na g\u00f6merek, s\u0131n\u0131rlar\u0131 belirsiz uzun bir s\u00fcre muhafaza ederler\u2026\u201d Darwin devam ediyor: \u201cElimizde \u00e7imle kapl\u0131, geni\u015f bir alan varsa, g\u00fczelli\u011finin b\u00fcy\u00fck oranda bel ba\u011flad\u0131\u011f\u0131 d\u00fczl\u00fc\u011f\u00fcn\u00fcn, t\u00fcm engebeleri yava\u015f yava\u015f d\u00fczleyen solucanlardan kaynaklad\u0131\u011f\u0131n\u0131 unutmayal\u0131m.\u201d Darwin bitiriyor: \u201cSaban, insan\u0131n en eski, en de\u011ferli icatlar\u0131ndan biri; fakat daha insan var olmadan uzun s\u00fcre \u00f6nce arazi asl\u0131nda toprak solucanlar\u0131nca muntazaman s\u00fcr\u00fcl\u00fcyordu. D\u00fcnyan\u0131n ge\u00e7mi\u015finde, a\u015fa\u011f\u0131 bir \u00f6rg\u00fctleni\u015fe sahip bu hayvanlar kadar \u00f6nemli rol oynam\u0131\u015f hayvan \u00e7ok var m\u0131, ku\u015fkuluyum.\u201d<\/p>\n \u015e\u00fcphesiz ki Darwin\u2019in fikirleri pir\u00fcpak de\u011fildi, do\u011fal se\u00e7ilim fikrine giden yolda \u00e7\u0131k\u0131\u015f noktas\u0131 yanl\u0131\u015ft\u0131, daha pek \u00e7ok eksi\u011fi vard\u0131 ancak T\u00fcrlerin K\u00f6keni<\/em>\u2019nde sundu\u011fu fikir devrim niteli\u011findeydi. Darwin\u2019in ard\u0131ndan ortaya \u00e7\u0131kan ve Darwin\u2019in kuramsalla\u015ft\u0131rmad\u0131\u011f\u0131 Darwinizm, Neo-Darwinizm gibi ak\u0131mlar, indirgemeci olmakla birlikte bilmeyene Darwin\u2019i \u00e7ok yanl\u0131\u015f tan\u0131t\u0131yor. Oysa Darwin\u2019in \u201cac\u0131 hicvi\u201d*, bize kim oldu\u011fumuzdan \u00f6te ne oldu\u011fumuzu ve bu noktaya nas\u0131l geldi\u011fimizi g\u00f6sterdi. Bunu unutmamal\u0131; evrim ger\u00e7e\u011fini, g\u00f6zlem yapman\u0131n ve merak etmenin \u00f6nemini hep savunmal\u0131y\u0131z. Eh, ne demeli, bu da bizim m\u00fccadelemiz olsun!<\/p>\n * Friedrich Engels, Do\u011fan\u0131n Diyalekti\u011fi<\/em>, Sol Yay\u0131nlar\u0131, s. 415.<\/p>\n Charles Darwin, En \u00f6nemli bilimsel devrimlerden birini ger\u00e7ekle\u015ftiren Darwin, daha pek \u00e7ok konuda g\u00f6zlem yapm\u0131\u015ft\u0131r. Merak etti\u011fi alanlar o kadar geni\u015ftir ki, eserlerini inceledi\u011finizde kar\u015f\u0131n\u0131za botanikten zoolojiye kadar pek \u00e7ok bilim alan\u0131 \u00e7\u0131kar. Darwin\u2019in ilgiyle ara\u015ft\u0131rd\u0131\u011f\u0131 konulardan biri bitkisel humus olu\u015fumuna solucanlar\u0131n etkisiydi. Ancak konuyu ara\u015ft\u0131r\u0131rken, solucanlar\u0131 sadece katk\u0131lar\u0131 bak\u0131m\u0131ndan incelemedi. Merak ediyordu, ancak sadece solucanlar\u0131netkisini g\u00f6zlemlemek […]<\/p>\n","protected":false},"author":1390,"featured_media":45641,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_acf_changed":false,"footnotes":""},"categories":[6912,38],"tags":[6931,4017,4943],"class_list":["post-45873","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-196-sayi","category-dergi-sayilari","tag-alfa-bilim","tag-charles-darwin","tag-solucanlar"],"acf":[],"aioseo_notices":[],"aioseo_head":"\n\t\t\n\t\n\t\n\t\n\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t
\n<\/strong>Solucanlar: Bitkisel Humus Olu\u015fumunda Solucanlar\u0131n Etkileri ve Solucan Al\u0131\u015fkanl\u0131klar\u0131na Dair G\u00f6zlemler,\u00a0 <\/strong>Alfa Bas\u0131m Yay\u0131m,\u00a0 <\/strong>2020,\u00a0 <\/strong>s.187.<\/strong><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"