Hepimiz \u00e7ocukken \u201cTelevizyon aptalla\u015ft\u0131r\u0131r\u201d uyar\u0131s\u0131n\u0131 duymu\u015fuzdur. Kendinizi, d\u0131\u015f d\u00fcnyay\u0131 ke\u015ffetmek yerine, g\u00f6zleriniz televizyona yap\u0131\u015fm\u0131\u015f halde, g\u00f6rd\u00fc\u011f\u00fcn\u00fcz tehditi say\u0131klarken bulmu\u015f olabilirsiniz.<\/p>\n
Ebeveynlerin azarlamalar\u0131 siyah beyaz g\u00f6r\u00fcnt\u00fcl\u00fc g\u00fcnlere kadar uzan\u0131yor. Bug\u00fcn ayn\u0131 kayg\u0131 ta\u015f\u0131nabilir cihazlarda izlenen videolar i\u00e7in de devam ediyor. Peki gen\u00e7 zihinler ger\u00e7ekten bu durumdan zarar g\u00f6r\u00fcyor mu?<\/p>\n
Beyin g\u00f6r\u00fcnt\u00fcleme tekni\u011fi ile d\u00fczenli televizyon izlemenin \u00e7ocuklar\u0131n sinirsel \u00e7evrimlerine olan etkilerini anla\u015f\u0131l\u0131r bi\u00e7imde g\u00f6rmek m\u00fcmk\u00fcn. Yap\u0131lan ara\u015ft\u0131rmalar ve \u00e7al\u0131\u015fmalar, uzun s\u00fcreli televizyon izlemenin \u00e7ocuk beyninin anatomik yap\u0131s\u0131n\u0131 de\u011fi\u015ftirdi\u011fini ve s\u00f6zl\u00fc yeteneklerini azaltt\u0131\u011f\u0131n\u0131 g\u00f6steriyor. Saatlerce televizyon kar\u015f\u0131s\u0131nda zaman ge\u00e7irmenin, neden sonu\u00e7 ili\u015fkisi kurarak ispatlamak zor olsa da, y\u00fcksek d\u00fczeyde anti-sosyal davran\u0131\u015f, obezite ve zihin sa\u011fl\u0131\u011f\u0131 gibi daha zararl\u0131 etkilerinin de olabilece\u011fi \u00fczerinde duruluyor.<\/p>\n
Ara\u015ft\u0131rmac\u0131lar \u015fimdiye kadar insan bedeni ara\u015ft\u0131rmalar\u0131nda \u00f6nemli, \u015fa\u015f\u0131rt\u0131c\u0131 bir de\u011fi\u015fkeni g\u00f6zden ka\u00e7\u0131rd\u0131klar\u0131 konusunda hemfikirler, kal\u0131t\u0131m; bu da televizyonun beyin i\u00e7in zararl\u0131 oldu\u011funa dair halk aras\u0131ndaki inan\u0131\u015f\u0131n sorgulanmas\u0131n\u0131 sa\u011fl\u0131yor. Bu iddiay\u0131 de\u011ferlendirebilmek i\u00e7in \u00e7ok daha fazla \u00e7al\u0131\u015fma yap\u0131lmas\u0131 gerekiyor, fakat ortak fikir bize al\u0131\u015fkanl\u0131klar\u0131m\u0131z konusunda daha ince eleyip s\u0131k dokumam\u0131z gerekti\u011fini s\u00f6yl\u00fcyor.<\/p>\n
<\/p>\n
Kan\u0131tlar\u0131 tekrar ortaya \u00e7\u0131karma <\/strong><\/p>\n Televizyon izlemeye kar\u015f\u0131 arg\u00fcmanlar\u0131 anlamak i\u00e7in 2013 y\u0131l\u0131nda Japonya\u2019da Tohoku \u00dcniversitesi\u2019nde sinirbilimi ekibinin lideri Hikaru Takeuchi\u2019nin, ya\u015flar\u0131 5 ve 18 aras\u0131nda de\u011fi\u015fen 290 \u00e7ocuk ile yapt\u0131\u011f\u0131 ara\u015ft\u0131rmay\u0131 hat\u0131rlamaya ihtiya\u00e7 var.<\/p>\n \u00c7ocuklar\u0131n televizyon izleme al\u0131\u015fkanl\u0131klar\u0131n\u0131n her g\u00fcn 0\u2019dan 4 saate kadar de\u011fi\u015fti\u011fi hesaba al\u0131narak yap\u0131lan Takeuchi ve meslekta\u015flar\u0131n\u0131n \u00e7al\u0131\u015fmas\u0131na g\u00f6re, daha fazla televizyon izleyen \u00e7ocuklar\u0131n beyinlerinde hipotalamus, duyu motor ve g\u00f6rsel korteks b\u00f6lgelerinde yava\u015flama meydana gelmektedir.<\/p>\n Bu b\u00f6lgeler s\u0131ras\u0131yla duygusal tepkiler, k\u0131zma, uyar\u0131lma ve g\u00f6rme gibi \u00e7oklu s\u00fcre\u00e7leri de i\u00e7ermektedir. Ayn\u0131 zamanda beynin dil bazl\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcnme yetene\u011fini etkileyen frontal lob b\u00f6lgesinde kal\u0131nla\u015fma g\u00f6r\u00fclm\u00fc\u015ft\u00fcr. Bu testlerin sonu\u00e7lar\u0131, kelime ve dil yetene\u011fini \u00f6l\u00e7en s\u00f6zel IQ testlerinden al\u0131nan puan sonucuna g\u00f6re do\u011frulanm\u0131\u015ft\u0131r; puanlar\u0131n \u00e7ocuklar\u0131n televizyon kar\u015f\u0131s\u0131nda ge\u00e7irdikleri s\u00fcre ile orant\u0131l\u0131 olarak d\u00fc\u015f\u00fc\u015f g\u00f6sterdi\u011fi g\u00f6r\u00fclm\u00fc\u015ft\u00fcr. \u00c7ocu\u011fun ailesinden ve ya\u015f\u0131ndan ba\u011f\u0131ms\u0131z olarak beyin dokusunda de\u011fi\u015fimler saptanm\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n Bu de\u011fi\u015fimlerden baz\u0131lar\u0131, televizyon izleme esnas\u0131nda beyinde g\u00f6rsel olaylardan sorumlu olan b\u00f6lgede hacim art\u0131\u015f\u0131 sa\u011flayarak yararl\u0131 olabilmektedir. Fakat hipotalamus b\u00f6lgesinde karakteristik olarak borderline ki\u015filik bozuklu\u011funa sahip bireylerde g\u00f6r\u00fclen bu kal\u0131nla\u015fma k\u0131zg\u0131n ve agresif davran\u0131\u015f ve ruh hali d\u00fczensizliklerini artt\u0131rmakta.<\/p>\n Belki de televizyon izleme yo\u011funlu\u011fuyla beraber, drama, aksiyon, komedi gibi farkl\u0131 \u00f6zellikteki \u015fovlar, beynin canland\u0131rma ve duygusal olaylardan sorumlu b\u00f6lgelerinin idrak ve g\u00fc\u00e7lendirme yerine \u00e7at\u0131\u015fmas\u0131na neden olmaktad\u0131r. Bu de\u011fi\u015fim psikoloijk ve davran\u0131\u015fsal sorunlara yol a\u00e7abilir. Yap\u0131lan \u00f6nceki \u00e7al\u0131\u015fmalar, \u00e7ocukluk d\u00f6neminde televizyon izlenen fazladan bir saatin depresyon semptomlar\u0131n\u0131n geli\u015fim ihtimalini y\u00fczde 8 artt\u0131rd\u0131\u011f\u0131n\u0131 g\u00f6stermektedir. Di\u011fer bulgulara g\u00f6re gen\u00e7lik d\u00f6neminde tv ba\u015f\u0131nda ge\u00e7irilen her iki saat i\u00e7in tip-2 diyabet riskinin y\u00fczde 20 artt\u0131\u011f\u0131 s\u00f6ylenmektedir. Bu ba\u011flamlar\u0131n her biri i\u00e7in bir\u00e7ok a\u00e7\u0131klama mevcuttur. Televizyon izlemek tek ba\u015f\u0131na ve oturularak yap\u0131lan bir eylem oldu\u011fu i\u00e7in \u00e7ocuklar\u0131 fiziksel aktivite ve sosyalle\u015fmeden al\u0131koymaktad\u0131r. Durgun halde bulunan bir ekrana bakma s\u00f6zel yetene\u011fin geli\u015fimi, muhakeme g\u00fcc\u00fc ve di\u011fer d\u00fc\u015f\u00fcnsel yetenekleri geriletmekte ve k\u00f6reltmektedir.<\/p>\n \u00c7ocuklar\u0131n koruyucular\u0131, yani ebeveynler uzun s\u00fcreli tv izleme durumunda bu etkileri g\u00f6z \u00f6n\u00fcne almal\u0131 diyerek bitiriyor Takeuchi ve meslekta\u015flar\u0131. Fakat televizyon izleme ile beyinsel ve davran\u0131\u015fsal de\u011fi\u015fiklikler aras\u0131ndaki korelasyon bize b\u00fct\u00fcn hik\u00e2yeyi anlatmamakta.<\/p>\n Bu sonu\u00e7lara \u015f\u00fcpheyle yakla\u015fan baz\u0131 biliminsanlar\u0131 beyinde ve davran\u0131\u015flarda olu\u015fan de\u011fi\u015fikliklerin \u00e7ok televizyon izlemekten mi oldu\u011funu, yoksa ki\u015fisel karakter ve di\u011fer ko\u015fullara ba\u011fl\u0131 olarak m\u0131 \u00e7ok televizyon izlendi\u011fini belirlemeye \u00e7al\u0131\u015ft\u0131lar.<\/p>\n Nebraska Omaha \u00dcniversitesi kriminolojisti Joseph Schwartz ve Florida State \u00dcniversitesi Kevin Beaver\u2019in yeni \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131na g\u00f6z atal\u0131m. Schwatrz ve Beaver ortaokul ve lise \u00f6\u011frencileri \u00fczerinde, televizyon izleme ile ba\u011flant\u0131l\u0131 olabileceklerini d\u00fc\u015f\u00fcnd\u00fckleri \u0131rk, cinsiyet ve anti-sosyal davran\u0131\u015f gibi fakt\u00f6rlere ba\u011fl\u0131 olarak analiz ettiler.<\/p>\n Ara\u015ft\u0131rmac\u0131lar 2 y\u0131l boyunca yakla\u015f\u0131k 15.000 \u00e7ocuk \u00fczerinde \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131n\u0131 y\u00fcr\u00fctt\u00fcler ve tekrar ergenlik d\u00f6nemi sonucuna ula\u015ft\u0131lar. \u00d6nceki \u00e7al\u0131\u015fmalarda oldu\u011fu gibi ergenlik d\u00f6neminde daha \u00e7ok televizyon izleyen \u00e7ocuklar\u0131n anti-sosyal davran\u0131\u015fa sahip olduklar\u0131 kanaatine vard\u0131lar.<\/p>\n Ara\u015ft\u0131rmac\u0131lar \u00e7al\u0131\u015fmaya 3000\u2019den fazla karde\u015f \u00e7ifti (\u00f6z, \u00fcvey, tek yumurta ikizi ve \u00e7ift yumurta ikizi dahil olmak \u00fczere) \u00fczerinde de g\u00f6zlem yaparak, farkl\u0131 bir fakt\u00f6r daha dahil ettiler. Olumsuz davran\u0131\u015flar ve tv izleyerek zaman ge\u00e7irme aras\u0131ndaki korelasyona bakan ara\u015ft\u0131rmac\u0131lar, genetik olarak da beyin \u015fekil ve davran\u0131\u015flar\u0131n\u0131n etkilendi\u011fi sonucuna vard\u0131lar. \u00c7al\u0131\u015fma genetik miras\u0131n anti-sosyal davran\u0131\u015f i\u00e7in y\u00fczde 50 risk ta\u015f\u0131d\u0131\u011f\u0131 y\u00f6n\u00fcnde iken, geriye kalan risk durumunu \u00e7evresel fakt\u00f6rlerin belirledi\u011fi y\u00f6n\u00fcnde.<\/p>\n G\u00f6r\u00fcnen o ki ara\u015ft\u0131rmac\u0131lar televizyon izleme al\u0131\u015fkanl\u0131klar\u0131nda genetik fakt\u00f6r\u00fcn\u00fc ihmal ederek dengeyi bozacak gibiler. Fakat bu \u00e7al\u0131\u015fma birbirine ba\u011fl\u0131 bir d\u00f6ng\u00fc. \u00d6rnek olarak 1990 y\u0131l\u0131nda ayn\u0131 evde yeti\u015fen evlatl\u0131k ve \u00f6z \u00e7ocuklar aras\u0131nda yap\u0131lan \u00e7al\u0131\u015fmaya g\u00f6re, genetik \u00e7ocuklar\u0131n ka\u00e7 saat tv izlediklerinin belirlenmesi a\u00e7\u0131s\u0131ndan \u00f6nemli bir fakt\u00f6r. Fakat yine ayn\u0131 \u00e7al\u0131\u015fma g\u00f6stermektedir ki, daha y\u00fcksek IQ\u2019ya sahip annelerin biyolojik ve evlatl\u0131k \u00e7ocuklar\u0131n\u0131n tv ba\u011fl\u0131l\u0131\u011f\u0131 azalmaktad\u0131r. Bu ger\u00e7e\u011fi fark eden ebeveynler \u00e7ocuklar\u0131n\u0131n televizyon izleme s\u00fcrelerini d\u00fczenlemek isteyecekler. En nihayetinde anneler hakl\u0131 kanepede oturarak ne kadar \u00e7ok zaman ge\u00e7irilirse, fiziksel aktivite, okuma ve di\u011fer arkada\u015flara ayr\u0131lan s\u00fcre de o kadar azal\u0131r. Fiziksel aktivite ve d\u00fc\u015f\u00fcnsel etkinlik eksikli\u011finin, \u00f6nemli fiziksel ve zihinsel sonu\u00e7lar\u0131 vard\u0131r. Televizyon beyni k\u00f6reltir ya da k\u00f6reltmez, fakat bir ekran\u0131n \u00f6n\u00fcnde bu kadar \u00e7ok zaman ge\u00e7irmek zaman kayb\u0131 gibi g\u00f6r\u00fcn\u00fcyor.<\/p>\n <\/p>\n \u00c7ev. Eray Ko\u00e7<\/strong><\/p>\n
\nHerkesin beyni farkl\u0131d\u0131r, \u00f6zellikle gen\u00e7 ya\u015flarda yap\u0131lanlar fiziksel yap\u0131 ve fonksiyonunu etkiler. E\u011fer bir \u00e7ocuk davran\u0131\u015fsal olarak riskli bir gen ta\u015f\u0131yorsa, b\u00fcy\u00fck ihtimalle zaman\u0131n\u0131n \u00e7o\u011funu televizyon izlemek i\u00e7in harcayacakt\u0131r. Schwartz, fazla televizyon seyretmenin \u00e7e\u015fitli n\u00f6robiyolojik de\u011fi\u015fimleri tetikleyebilece\u011fini ve agresif davran\u0131\u015flara olan e\u011filimleri artt\u0131rabilece\u011fini s\u00f6ylemekte. Baz\u0131 durumlarda televizyon izlemenin k\u0131s\u0131tlanmas\u0131 yararl\u0131 olabilirken, baz\u0131 \u00e7ocuklarda risk ta\u015f\u0131mamaktad\u0131r.<\/p>\n