{"id":4611,"date":"2016-02-13T14:20:33","date_gmt":"2016-02-13T12:20:33","guid":{"rendered":"http:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/?p=4611"},"modified":"2016-02-13T14:20:33","modified_gmt":"2016-02-13T12:20:33","slug":"kutlecekimsel-dalgalar-ilk-kez-gozlendi","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/2016\/02\/13\/kutlecekimsel-dalgalar-ilk-kez-gozlendi","title":{"rendered":"K\u00fctle\u00e7ekimsel dalgalar ilk kez g\u00f6zlendi! Yeni fizi\u011fin in\u015fas\u0131 yolunda bir ad\u0131m daha…"},"content":{"rendered":"

G\u00f6rsel a\u00e7\u0131klamas\u0131:<\/strong> Birbiri etrafnda d\u00f6nen iki kara deli\u011fin yaratt\u0131\u011f\u0131 k\u00fctle\u00e7ekimsel dalgalar\u0131n bir betimi.<\/p>\n

 <\/p>\n

Bundan tam 100 y\u0131l \u00f6nce Albert Einstein, k\u00fctle\u00e7ekimsel (yer\u00e7ekimsel) dalgalar\u0131n varl\u0131\u011f\u0131n\u0131 \u00f6ng\u00f6ren makalesini yay\u0131mlad\u0131\u011f\u0131nda, bilim camias\u0131na \u201cYok art\u0131k, daha neler!\u201d dedikleri bir an ya\u015fatt\u0131. Einstein\u2019\u0131n kuramlar\u0131 d\u00f6nemin kurulu fizik d\u00fczenine o kadar b\u00fcy\u00fck bir meydan okumayd\u0131 ki, e\u011fer bu da do\u011fruysa, \u00f6nceki bildi\u011fimiz fiziksel bulgular\u0131n neredeyse tamam\u0131n\u0131n yeniden d\u00fczenlenmesi gerekirdi. Ancak Albert Einstein da 1916 y\u0131ll\u0131 makalesinin alt\u0131na yazm\u0131\u015ft\u0131: \u201cNe yaz\u0131k ki bu dalgalar\u0131n etkisi \u00e7ok d\u00fc\u015f\u00fck olacakt\u0131r ve o hassasl\u0131kta bir evren geni\u015flemesini yakalayabilmek neredeyse imk\u00e2ns\u0131zd\u0131r.\u201d<\/p>\n

14 Eyl\u00fcl 2015\u2019de ABD\u2019deki \u201cLazer \u0130nterferometre K\u00fctle\u00e7ekimsel-Dalgalar G\u00f6zlemevi\u201d (Laser Interferometer Gravitational-wave Observatory, LIGO) kurumunun g\u00f6zlemevlerinde, \u00f6nemli bir ad\u0131m at\u0131ld\u0131. Albert Einstein\u2019\u0131n bile \u00f6ng\u00f6remedi\u011fi bir hassasl\u0131k derecesine ula\u015fm\u0131\u015ft\u0131 insanl\u0131k. 11 \u015eubat Per\u015fembe g\u00fcn\u00fc yap\u0131lan LIGO bas\u0131n a\u00e7\u0131klamas\u0131nda, k\u00fctle\u00e7ekimsel dalgalar\u0131n ad\u0131m ad\u0131m kontrol a\u015famalar\u0131 ve bulunma \u015fekli anlat\u0131ld\u0131. ABD\u2019li astrofizik\u00e7iler, 1,4 milyar y\u0131l \u00f6nce birbiri etraf\u0131nda d\u00f6n\u00fcp \u00e7arp\u0131\u015fan iki kara delikten olu\u015fan yer\u00e7ekimsel dalgalar\u0131 yakalam\u0131\u015ft\u0131. Peki, herkesin \u015fu anda konu\u015ftu\u011fu, Stephen Hawking\u2019in bile \u201castrofizikte \u00e7\u0131\u011f\u0131r a\u00e7an bir geli\u015fme\u201d olarak nitelendirdi\u011fi k\u00fctle\u00e7ekimsel dalgalar nedir?<\/p>\n

Lisede bizlere klasik mekani\u011fin \u00f6nerdi\u011fi bir \u00e7er\u00e7eveden anlat\u0131lm\u0131\u015f bir k\u00fctle ve enerji tan\u0131m\u0131 vard\u0131r. Bunlar \u00e7o\u011funlukla e\u011fitim sistemimizden \u00f6t\u00fcr\u00fc ezbersel form\u00fcller olarak g\u00f6sterilse de, bu g\u00f6r\u00fc\u015flerin felsefi temelleri Aristoteles ve \u00d6klid\u2019e kadar uzan\u0131r. Bu mant\u0131\u011fa g\u00f6re evreni ve var olu\u015fu a\u00e7\u0131klayabilmek i\u00e7in referans noktalar\u0131 yarat\u0131p, o referans noktalar\u0131 \u00fczerinde hareket eden par\u00e7ac\u0131klar incelenirdi. Bu \u201cd\u00fcz mant\u0131k\u201d uzunca s\u00fcre fizik alan\u0131nda bask\u0131nl\u0131\u011f\u0131n\u0131 korudu, ta ki Maxwell ad\u0131nda bir fizik\u00e7inin yaratt\u0131\u011f\u0131 elektromanyetik teorinin, elektri\u011fi ve manyetizmay\u0131 yayan dalgalar oldu\u011funu ortaya atmas\u0131yla ezberler bozulmaya ba\u015fland\u0131. Klasik fizi\u011fe uydurulmak istenen elektromanyetizma bir\u00e7ok karma\u015f\u0131k matematiksel denklem i\u00e7ine g\u00f6m\u00fcld\u00fc. Sonras\u0131nda bu karma\u015fan\u0131n i\u00e7inden, s\u00fcpermen \u00fcniformas\u0131 ile bir ki\u015fi \u00e7\u0131kageldi.<\/p>\n

Albert Einstein, do\u011frusal bir uzay-zaman yerine s\u00fcrekli b\u00fck\u00fclen, kenarlar\u0131 de\u011fil de e\u011frileri olan bir uzay hayal etti. Zaman da mutlak bir yap\u0131ya sahip de\u011fildi, y\u00fcksek k\u00fctleler \u00e7evresinde zaman, h\u0131zlan\u0131p yava\u015flamaktayd\u0131.\u00a0 Yaratt\u0131\u011f\u0131 genel g\u00f6relilik kuram\u0131, bu a\u00e7\u0131dan var olan fizi\u011fin kurulu temelleri ile \u00e7eli\u015fmekteydi, ancak i\u015fe yar\u0131yordu. Bunun \u00fczerine biliminsanlar\u0131 Albert Einstein\u2019e inanmadan \u00f6nce, hipotezini denemeye, kan\u0131tlar bulmaya \u00e7al\u0131\u015ft\u0131lar. Yap\u0131lan g\u00f6zlemler ile matematiksel sa\u011flamalar defalarca ve defalarca g\u00f6sterdi ki, g\u00f6relilik kuramlar\u0131 t\u0131pk\u0131 k\u00fctle\u00e7ekimi kuram\u0131 gibi evrim kuram\u0131 gibi, bilimsel ger\u00e7ektir. G\u00fcn\u00fcm\u00fczde art\u0131k kozmosun, k\u00fctle sahibi cisimlerin etkisi ile b\u00fck\u00fclebildi\u011fini; t\u0131pk\u0131 d\u00f6rt taraf\u0131ndan gerilen bir \u00f6rt\u00fcn\u00fcn \u00fczerine konan topun, \u00f6rt\u00fcde e\u011frilere sebep olmas\u0131 gibi, uzay-zaman\u0131n da e\u011frileri oldu\u011funu biliyoruz. Yer\u00e7ekimsel dalgalar da burada devreye girmekte,<\/p>\n

Bu g\u00f6r\u00fc\u015flerinin ard\u0131ndan Einstein, bir ad\u0131m daha ileri gitti ve \u015funu \u00f6nerdi: \u201cE\u011fer ki uzay zaman bu \u015fekilde b\u00fck\u00fclebiliyorsa, birbiri etraf\u0131nda d\u00f6nen y\u00fcksek k\u00fctleli cisimler, evrenin \u2018dalgalanmas\u0131na\u2019 sebep olabilir.\u201d E\u011fer Einstein hakl\u0131ysa, varl\u0131\u011f\u0131m\u0131z s\u00fcrekli birbiri etraf\u0131nda d\u00f6nen n\u00f6tron y\u0131ld\u0131zlar\u0131, karadelikler gibi yap\u0131lar y\u00fcz\u00fcnden esneyip s\u0131k\u0131la\u015f\u0131yordu. Yine etraftan gerilmi\u015f bir \u00f6rt\u00fc \u00f6rne\u011fi ile devam edebiliriz. \u00d6rt\u00fcn\u00fcz\u00fcn \u00fczerine iki top koyup s\u00fcrekli d\u00f6nmesini sa\u011flarsan\u0131z, \u00f6rt\u00fc \u00fczerinde dalgalanmalar g\u00f6receksiniz. \u0130\u015fte bu dalgalanmalara k\u00fctle\u00e7ekimsel dalgalar ismi veriliyor. Genel g\u00f6relili\u011fin mutlak zaferi\u2026<\/p>\n

K\u00fctle\u00e7ekimsel dalgalar ile birlikte varl\u0131\u011f\u0131 ve k\u00fctleyi alg\u0131lay\u0131\u015f bi\u00e7imimiz \u015fekil de\u011fi\u015ftirecek. Evren, mutlak ve do\u011frusal bir yap\u0131 de\u011fil, e\u011frilip b\u00fc\u011fr\u00fclen, s\u00fcrekli de\u011fi\u015fim halinde ve s\u00fcrprizlerle dolu bir yap\u0131. Dolay\u0131s\u0131yla biliminsanlar\u0131n\u0131n \u015fu anda ya\u015fad\u0131\u011f\u0131 zafer t\u0131pk\u0131 bir gezginin, bir da\u011f\u0131 a\u015fmas\u0131n\u0131n ard\u0131ndan, ufukta daha b\u00fcy\u00fck ba\u015fka bir da\u011f g\u00f6rmesi ve hevesle ona t\u0131rmanmak i\u00e7in ko\u015fmas\u0131 gibi. Bu gizemlerle dolu muhte\u015fem s\u00fcre\u00e7, hep devam edecek.<\/p>\n

 <\/p>\n

\u00d6zg\u00fcr Can \u00d6z\u00fcdo\u011fru<\/strong><\/p>\n

(Bilim ve Gelecek Dergisi, ODT\u00dc Fizik B\u00f6l\u00fcm\u00fc, ODT\u00dc Amat\u00f6r Astronomi Toplulu\u011fu)<\/p>\n

 <\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

G\u00f6rsel a\u00e7\u0131klamas\u0131: Birbiri etrafnda d\u00f6nen iki kara deli\u011fin yaratt\u0131\u011f\u0131 k\u00fctle\u00e7ekimsel dalgalar\u0131n bir betimi.   Bundan tam 100 y\u0131l \u00f6nce Albert Einstein, k\u00fctle\u00e7ekimsel (yer\u00e7ekimsel) dalgalar\u0131n varl\u0131\u011f\u0131n\u0131 \u00f6ng\u00f6ren makalesini yay\u0131mlad\u0131\u011f\u0131nda, bilim camias\u0131na \u201cYok art\u0131k, daha neler!\u201d dedikleri bir an ya\u015fatt\u0131. Einstein\u2019\u0131n kuramlar\u0131 d\u00f6nemin kurulu fizik d\u00fczenine o kadar b\u00fcy\u00fck bir meydan okumayd\u0131 ki, e\u011fer bu da do\u011fruysa, […]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":4612,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_acf_changed":false,"footnotes":""},"categories":[30,19,26],"tags":[],"class_list":["post-4611","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-astronomi","category-bilim-gundemi","category-fizik"],"acf":[],"aioseo_notices":[],"aioseo_head":"\n\t\t\n\t\n\t\n\t\n\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t