{"id":47627,"date":"2010-12-01T00:00:29","date_gmt":"2010-11-30T22:00:29","guid":{"rendered":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/?p=47627"},"modified":"2020-12-24T16:18:38","modified_gmt":"2020-12-24T13:18:38","slug":"evren-nasil-basladi-nasil-son-bulacak","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/2010\/12\/01\/evren-nasil-basladi-nasil-son-bulacak","title":{"rendered":"Evren nas\u0131l ba\u015flad\u0131, nas\u0131l son bulacak\u2026"},"content":{"rendered":"

G\u00f6kteki say\u0131s\u0131z, dura\u011fan \u0131\u015f\u0131k zerresi i\u00e7inde birdenbire hareket eden bir y\u0131ld\u0131z\u0131n, on binlerce y\u0131l \u00f6nce ma\u011faras\u0131n\u0131n \u00f6n\u00fcnde ate\u015fin ba\u015f\u0131nda oturan insanda uyand\u0131rd\u0131\u011f\u0131 merak\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcn. Alfa ve Omega<\/em>\u2019n\u0131n yazar\u0131 Charles Seife\u2019ye g\u00f6re bu, evrenbilimin sonu g\u00f6r\u00fcnmeyen maceras\u0131n\u0131n ba\u015flang\u0131c\u0131 say\u0131labilir. Amerikal\u0131 bir bilim yazar\u0131 olan Seife, bizim i\u00e7in bu maceray\u0131 gazetecili\u011finin kalemine katt\u0131\u011f\u0131 k\u0131vrakl\u0131k ve ak\u0131c\u0131l\u0131kla \u00f6zetlemekle kalm\u0131yor. Evrenbilimin bug\u00fcn, geldi\u011fi noktada neyi bildi\u011fimizi ve Evrenin \u015fimdi hangi bilinmezlerle merak\u0131m\u0131z\u0131 g\u0131d\u0131klamaya devam etti\u011fini ortaya koyuyor.
\nEvrenin bizim i\u00e7in tam bir muamma oldu\u011fu zamanlar \u00e7ok geride kald\u0131. Sadece kendi galaksimizi de\u011fil, bizimki gibi bir \u00e7o\u011funu yak\u0131ndan tan\u0131yoruz art\u0131k. T\u00fcm bunlar\u0131n nas\u0131l olu\u015ftu\u011fuyla ilgili, olduk\u00e7a sa\u011flam ve \u015fimdilik ge\u00e7erli g\u00f6r\u00fcnen bir teorimiz var. Buna g\u00f6re Evren, yakla\u015f\u0131k 14 milyar y\u0131l \u00f6nce, t\u00fcm maddeyi ve enerjiyi ortaya \u00e7\u0131karan b\u00fcy\u00fck bir patlamayla olu\u015ftu. Ge\u00e7ti\u011fimiz g\u00fcnlerde Avrupal\u0131 g\u00f6kbilimciler \u00c7ok B\u00fcy\u00fck Teleskop\u2019u kullanarak 13,12 milyar y\u0131l uzakl\u0131kta daha \u00f6nce bilinmeyen bir galaksi ke\u015ffettiler. Ne kadar uzaktaysa o kadar eski. Evrenin 13 milyar \u0131\u015f\u0131k y\u0131l\u0131 \u00f6ncesinden bir \u00e7ocukluk an\u0131s\u0131n\u0131n foto\u011fraf\u0131 var elimizde yani. Sadece bu kadar da de\u011fil, bilim bizi neredeyse b\u00fcy\u00fck patlama an\u0131na geri g\u00f6t\u00fcr\u00fcyor. \u00c7ok b\u00fcy\u00fck par\u00e7ac\u0131k \u00e7arp\u0131\u015ft\u0131r\u0131c\u0131lar\u0131yla a\u011f\u0131r \u00e7ekirdekler \u0131\u015f\u0131k h\u0131z\u0131na yak\u0131n h\u0131zlarda birbirleriyle \u00e7arp\u0131\u015ft\u0131r\u0131p k\u00fc\u00e7\u00fcc\u00fck bir noktada muazzam bir enerji ortaya \u00e7\u0131kararak minyat\u00fcr b\u00fcy\u00fck patlamalar yarat\u0131yor, Evrenin ilk mikro saniyelerindeki ko\u015fullar\u0131 olu\u015fturuyor.
\nG\u00f6klerde g\u00f6rd\u00fckleri yorumlayan \u015eamanlardan, mitolojik masallardan bug\u00fcnlere gelmemiz kolay olmad\u0131 elbet. Doyumsuz bir merak\u0131n, ta\u015f\u0131 \u00e7atlatacak sab\u0131rla yap\u0131lan g\u00f6zlemlerin, matemati\u011fin s\u0131n\u0131rlar\u0131n\u0131 zorlayan hesaplar\u0131n, yan\u0131lg\u0131lar\u0131n ve tabii do\u011frulananlar\u0131n birikimi \u00fczerinde y\u00fckselen bilimsel devrimlerin a\u00e7t\u0131\u011f\u0131 pencere sayesinde Evren ile aram\u0131zdaki bilinmezlik perdesi y\u0131rt\u0131ld\u0131, g\u00f6kler tanr\u0131lar\u0131n kutsal mekanlar\u0131 olmaktan \u00e7\u0131kt\u0131.
\nAlfa ve Omega<\/em>, i\u015fte bu evrenbilimsel devrimleri anlat\u0131yor. \u0130lki 16. y\u00fczy\u0131lda, ikincisi 1920\u2019lerde ger\u00e7ekle\u015fen, \u00fc\u00e7\u00fcnc\u00fcs\u00fc ise \u015fu an ya\u015famakta oldu\u011fumuz devrimler, biz de k\u0131saca Seife\u2019nin \u00e7izdi\u011fi \u00e7er\u00e7eve i\u00e7erisinde aktaral\u0131m.
\nBirinci devrimin \u201cilk kur\u015funu\u201dnu Kopernik atm\u0131\u015ft\u0131. \u00d6ncesinde Aristoteles\u2019in g\u00f6zleme de\u011fil mant\u0131\u011fa dayanan ve d\u00fcnyay\u0131 Evrenin merkezine koyan Evren kavray\u0131\u015f\u0131yla Batlamyus\u2019un bir kavray\u0131\u015fta uyumlu Evren modeli, H\u0131ristiyanl\u0131\u011f\u0131n resmi g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fc durumundayd\u0131. Kopernik\u2019in Evrenin merkezine d\u00fcnya yerine G\u00fcne\u015f\u2019i koymas\u0131 bu model i\u00e7in b\u00fcy\u00fck bir sars\u0131nt\u0131 oldu. Kopernik\u2019in modeli yal\u0131n ve daha \u00fcst\u00fcn olsa da kan\u0131tlanmaya ihtiya\u00e7 duyuyordu. Sars\u0131nt\u0131n\u0131n etkisi Galileo\u2019nin teleskop g\u00f6zlemleri bu kan\u0131tlar\u0131 sa\u011flad\u0131\u011f\u0131nda ortaya \u00e7\u0131kt\u0131. G\u00f6zlem sonu\u00e7lar\u0131 \u015f\u00f6yleydi; D\u00fcnya her \u015feyin merkezinde de\u011fildi, di\u011fer gezegenlerle birlikte G\u00fcne\u015f\u2019in etraf\u0131nda d\u00f6n\u00fcyordu, dahas\u0131 J\u00fcpiter\u2019in etraf\u0131nda da d\u00f6nen d\u00f6rt cisim vard\u0131. Ay ise hi\u00e7 de inan\u0131ld\u0131\u011f\u0131 gibi ilahi bir kusursuzluk sergilemiyordu, en az d\u00fcnya kadar engebeli, girintili \u00e7\u0131k\u0131nt\u0131l\u0131yd\u0131. \u0130lk evrenbilim devrimi Aristoteles\u00e7i Evren modelini y\u0131kt\u0131. Bununla da kalmad\u0131, felsefe ve ilahiyat\u0131 iki bin y\u0131ll\u0131k koltu\u011fundan indirip yerine bilimi oturttu.
\n\u0130kinci devrime kadar ge\u00e7en \u00fc\u00e7 y\u00fcz y\u0131l tam bir biriktirme d\u00f6nemi oldu. Teleskoplar\u0131n g\u00fc\u00e7 ve kalitesi geli\u015fti. I\u015f\u0131\u011f\u0131n sonsuz h\u0131zda olmad\u0131\u011f\u0131 anla\u015f\u0131ld\u0131 ve h\u0131z\u0131 hesapland\u0131. Irakl\u0131k a\u00e7\u0131s\u0131 ile y\u0131ld\u0131zlar\u0131n mesafesi \u00f6l\u00e7\u00fcld\u00fc. Ve sonunda, ne oldu\u011fu bilinmeyen puslu bulutsular\u0131n ba\u015fka galaksiler oldu\u011fu, Samanyolu\u2019muzun Evrende yaln\u0131z olmad\u0131\u011f\u0131 anla\u015f\u0131ld\u0131. Art\u0131k \u201cikinci evrenbilim devrimi\u201d i\u00e7in sahne haz\u0131rlad\u0131. Devrimin ba\u015frol\u00fcn\u00fc Edwin Hubble adl\u0131 gen\u00e7 bir g\u00f6kbilimci ve 2,5 m. \u00e7ap\u0131nda aynas\u0131 olan teleskobu oynad\u0131. Hubble\u2019\u0131n hesaplar\u0131 en yak\u0131n galaksi olan Andromeda\u2019n\u0131n Samanyolu\u2019nda y\u00fcz binlerce \u0131\u015f\u0131k y\u0131l\u0131 uzakl\u0131kta oldu\u011funu g\u00f6sterdi. Ger\u00e7i bir hesap hatas\u0131 yapm\u0131\u015ft\u0131 ama yine de Evrenin o g\u00fcn bilinenden \u00e7ok \u00e7ok daha b\u00fcy\u00fck oldu\u011fu kesin olarak anla\u015f\u0131lm\u0131\u015ft\u0131. Hubble\u2019\u0131n ilk sars\u0131c\u0131 ke\u015ffi b\u00f6yle ba\u015flad\u0131. Galaksimiz Evrende milyarlarca galaksinin aras\u0131nda k\u00fc\u00e7\u00fck bir y\u0131ld\u0131z k\u00fcmesinden ibaretti. D\u00fcnyan\u0131n Evrenin merkezinde olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 zar zor kabullendikten sonra, insano\u011flu i\u00e7in ikinci bir b\u00fcy\u00fck darbe\u2026
\nHubble\u2019\u0131n ikinci ke\u015ffi daha da etkileyiciydi. Evren geni\u015fliyordu ve bu, Evrenin ba\u015flang\u0131c\u0131, olu\u015fumu ve sonuyla ilgili t\u00fcm tart\u0131\u015fmalar\u0131 temelden etkiledi. Evren geni\u015fledi\u011fine g\u00f6re, filmi geriye sard\u0131\u011f\u0131m\u0131zda b\u00fct\u00fcn Evrenin k\u00fc\u00e7\u00fcl\u00fcp k\u00fc\u00e7\u00fcl\u00fcp bir noktac\u0131k haline geldi\u011fi bir ba\u015flang\u0131c\u0131n olmas\u0131 gerekiyordu. Bu ba\u015flang\u0131c\u0131n yakla\u015f\u0131k 14 milyar y\u0131l \u00f6nce ger\u00e7ekle\u015fti\u011fi hesapland\u0131. B\u00fct\u00fcn Evren 14 milyar y\u0131l \u00f6nce b\u00fcy\u00fck bir patlamayla \u201co minik noktadan varolu\u015fa\u201d f\u0131rlam\u0131\u015ft\u0131. \u0130kinci devrimin esas\u0131 B\u00fcy\u00fck Patlama\u2019yd\u0131.
\nKozmik mikrodalga arka plan \u0131\u015f\u0131mas\u0131n\u0131n ke\u015ffi ikinci evrenbilim devriminin son perdesi oldu. Teleskobu nereye \u00e7evirirsek \u00e7evirelim en uzakta devasa bir \u0131\u015f\u0131ma duvar\u0131 bizi \u00e7evreliyordu. Bu b\u00fcy\u00fck patlama ile ortaya \u00e7\u0131kan \u0131s\u0131 sonucunda evrendeki b\u00fct\u00fcn maddenin kaynay\u0131p k\u0131zard\u0131\u011f\u0131 \u201cyeniden birle\u015fme\u201d an\u0131n\u0131 g\u00f6steriyordu.
\nSeife, Evren ile ilgili d\u00fc\u015f\u00fcncelerimizi alt\u00fcst eden iki devrimi b\u00f6yle anlat\u0131yor. \u015eimdi \u00fc\u00e7\u00fcnc\u00fcs\u00fcn\u00fcn i\u00e7indeyiz. Bilimler \u201cEvren nereden do\u011fdu?\u201d ve \u201cnas\u0131l son bulacak\u201d sorular\u0131na yan\u0131t bulman\u0131n pe\u015finde.
\n\u0130lk sorunun yan\u0131t\u0131 i\u00e7in g\u00f6kleri g\u00f6zleyerek yap\u0131labilecek pek fazla \u015fey yok. Kozmik mikrodalga arkaplan \u0131\u015f\u0131n\u0131m\u0131 g\u00f6klerde g\u00f6rebilece\u011fimizin s\u0131n\u0131r\u0131n\u0131 \u00e7iziyor, yakla\u015f\u0131k ilk 40.000 y\u0131la kadar. Oysa bizim ilk saniyelerde, hatta daha kesin s\u00f6ylemek gerekirse saniyenin ilk trilyonda birinde ne oldu\u011funu anlamam\u0131z gerekiyor. Bunun i\u00e7in evrenbilimciler ve fizik\u00e7iler g\u00f6zlerini g\u00f6ksel cisimlerden atomalt\u0131 par\u00e7ac\u0131klara \u00e7evirdiler. Bir s\u00fcredir de, b\u00fcy\u00fck patlamadan hemen sonra ne oldu\u011funu anlamak i\u00e7in, yerin alt\u0131nda in\u015fa edilmi\u015f devasa t\u00fcnellerde atomalt\u0131 par\u00e7ac\u0131klar\u0131 birbirine \u00e7arpt\u0131r\u0131yorlar.
\nD\u00fcne kadar bu atomalt\u0131 evrende elektron, proton ve n\u00f6tronun etkile\u015fimlerini bilmenin evrendeki b\u00fct\u00fcn maddeleri anlamaya yetece\u011fi d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcl\u00fcyordu. \u015eimdi leptonlar, mezonlar, baryonlar, bunlar\u0131n anti-maddeleri, rengarenk kuarklar var. Ben bu yaz\u0131y\u0131 haz\u0131rlarken, gazetelerdeki habere g\u00f6re, CERN\u2019de anti-madde elde edildi, 38 adet anti hidrojen atomu incelenmeye yetecek bir s\u00fcre boyunca hapsedildi. Varsay\u0131mlar\u0131n deneylerle, hesaplamalarla yanl\u0131\u015flanmas\u0131 ya da do\u011frulanmas\u0131yla ilerliyor \u00fc\u00e7\u00fcnc\u00fc devrim. Ama Evrenin nas\u0131l olu\u015ftu\u011fuyla ilgili anlayamad\u0131\u011f\u0131m\u0131z \u015fey h\u00e2l\u00e2 o kadar \u00e7ok ki\u2026
\nDi\u011fer soru; sonumuz ne olacak? Evren sonsuza dek geni\u015fleyip so\u011fuyarak m\u0131 yok olacak? Yoksa geni\u015flemenin tersine d\u00f6nmesiyle k\u00fc\u00e7\u00fclmeye ba\u015flayarak sonunda kendi i\u00e7ine mi \u00e7\u00f6kecek? Bu soru bu haliyle b\u00fcy\u00fck \u00f6l\u00e7\u00fcde yan\u0131tland\u0131. Evrenin geni\u015fleme h\u0131z\u0131n\u0131n artt\u0131\u011f\u0131 anla\u015f\u0131l\u0131nca, bir \u00e7\u00f6k\u00fc\u015f\u00fcm olmayaca\u011f\u0131, Evrenin yok olana dek geni\u015fleyece\u011fi g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fc \u00e7o\u011fu bilimci taraf\u0131ndan benimsendi. Ama \u015fimdi bilim yeni sorunlarla kar\u015f\u0131 kar\u015f\u0131ya. K\u00fctle \u00e7ekimine kar\u015f\u0131 koyup geni\u015flemeyi h\u0131zland\u0131ran bu garip kar\u015f\u0131- k\u00fctle\u00e7ekim kuvveti de nereden \u00e7\u0131kt\u0131? Yap\u0131lan \u00f6l\u00e7\u00fcmler evrenbilimcileri, Evrenin \u00e7ok b\u00fcy\u00fck k\u0131sm\u0131n\u0131n g\u00f6r\u00fcnmez, bilmedi\u011fimiz, daha \u00f6nce hi\u00e7 \u00f6l\u00e7\u00fclmemi\u015f bir karanl\u0131k malzemeden olu\u015ftu\u011funu kabullenmeye zorluyor. Aksi takdirde, Evrenin do\u011fas\u0131n\u0131 a\u00e7\u0131klama giri\u015fimleri bo\u015fa d\u00fc\u015f\u00fcyor.
\n\u00dc\u00e7\u00fcnc\u00fc devrim bizi bir kez daha, evrenin bildi\u011fimiz gibi olmad\u0131\u011f\u0131 tablonun karanl\u0131k taraflar\u0131n\u0131n epeyce fazla oldu\u011fu ger\u00e7e\u011fiyle kar\u015f\u0131 kar\u015f\u0131ya b\u0131rakt\u0131. Hen\u00fcz yan\u0131t arad\u0131\u011f\u0131 sorular\u0131 \u00e7\u00f6zm\u00fc\u015f de\u011fil. Hatta yeni bulgular\u0131yla \u00f6n\u00fcndeki sorular\u0131 \u00e7o\u011faltm\u0131\u015f g\u00f6r\u00fcn\u00fcyor.
\nSeife bug\u00fcn evrenbilimin anlatt\u0131\u011f\u0131 evrenin, ilk bak\u0131\u015fta bir bilimkurgu yazar\u0131n\u0131n fantezisi, eski Yunan mistikleri ya da Afrikal\u0131 masalc\u0131lar\u0131n hik\u00e2yeleri kadar u\u00e7uk g\u00f6r\u00fcnd\u00fc\u011f\u00fcn\u00fc teslim ediyor. Tabii ki, eski mitlerin aksine bu anlat\u0131n\u0131n her b\u00f6l\u00fcm\u00fcn\u00fcn bilimsel kan\u0131tlarla, g\u00f6zlemler, deneyler ve hesaplamalarla desteklendi\u011fini belirtiyor. Alfa ve Omega<\/em>\u2019da evrenbilimin bu u\u00e7uk g\u00f6r\u00fcnen, karma\u015f\u0131k evrenini, olabildi\u011fince anla\u015f\u0131l\u0131r ve eksiksiz olarak anlat\u0131rken, Seife ger\u00e7ekten zorlu bir i\u015fi ba\u015far\u0131yor. Az say\u0131da ama tam yerinde kullan\u0131lan a\u00e7\u0131klay\u0131c\u0131 \u00e7izimleri ve k\u00fc\u00e7\u00fck kavram s\u00f6zl\u00fc\u011f\u00fcyle, Alfa ve Omega<\/em> Evrenle ilgili bug\u00fcnk\u00fc bilgilerimizi derli toplu sunan bir kitap niteli\u011fi ta\u015f\u0131yor.<\/p>\n

Alfa ve Omega , Evrenin Ba\u015flang\u0131c\u0131 ve Sonu- Charles Seife, \u00c7ev.: Nedim \u00c7atl\u0131, Metis Yay\u0131nlar\u0131, Eyl\u00fcl 2010, 260 s.<\/strong><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

G\u00f6kteki say\u0131s\u0131z, dura\u011fan \u0131\u015f\u0131k zerresi i\u00e7inde birdenbire hareket eden bir y\u0131ld\u0131z\u0131n, on binlerce y\u0131l \u00f6nce ma\u011faras\u0131n\u0131n \u00f6n\u00fcnde ate\u015fin ba\u015f\u0131nda oturan insanda uyand\u0131rd\u0131\u011f\u0131 merak\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcn. Alfa ve Omega\u2019n\u0131n yazar\u0131 Charles Seife\u2019ye g\u00f6re bu, evrenbilimin sonu g\u00f6r\u00fcnmeyen maceras\u0131n\u0131n ba\u015flang\u0131c\u0131 say\u0131labilir. Amerikal\u0131 bir bilim yazar\u0131 olan Seife, bizim i\u00e7in bu maceray\u0131 gazetecili\u011finin kalemine katt\u0131\u011f\u0131 k\u0131vrakl\u0131k ve ak\u0131c\u0131l\u0131kla \u00f6zetlemekle […]<\/p>\n","protected":false},"author":227,"featured_media":47628,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_acf_changed":false,"footnotes":""},"categories":[119,38,510,511],"tags":[7163,7162,6899],"class_list":["post-47627","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-82-sayi","category-dergi-sayilari","category-surekli-bolumler","category-yayin-dunyasi","tag-alfa-kitap","tag-alfa-ve-omega","tag-baha-okar"],"acf":[],"aioseo_notices":[],"aioseo_head":"\n\t\t\n\t\n\t\n\t\n\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t