Beyin geli\u015fimi ve n\u00f6rolojik bozukluklar konusunda \u00e7al\u0131\u015fma y\u00fcr\u00fcten Kaliforniya \u00dcniversitesi\u2019nden bir ekip, insan beyninin evrimine odakland\u0131klar\u0131 yeni \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131nda modern insanlar\u0131, Neandertallerden ve Denisova insan\u0131ndan farkl\u0131 k\u0131lan de\u011fi\u015fimleri inceledi.<\/p>\n
Evrim \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131 genellikle, bir t\u00fcr\u00fcn zaman i\u00e7indeki de\u011fi\u015fiminin ke\u015ffedilmesini sa\u011flayan iki arac\u0131n kullan\u0131m\u0131na dayal\u0131d\u0131r: Genetik analizler ve fosillerin analizi. Ancak beyin yap\u0131s\u0131n\u0131n ve fonksiyonun belirlenmesi, anla\u015f\u0131lmas\u0131 s\u00f6z konusu oldu\u011funda her iki yakla\u015f\u0131m da yetersiz kalmaktad\u0131r. \u00c7\u00fcnk\u00fc beyin, yap\u0131s\u0131 itibariyle, bilgi sa\u011flayacak kadar fosille\u015fmesi b\u00fcy\u00fck oranda m\u00fcmk\u00fcn olmayan bir organd\u0131r. Dolay\u0131s\u0131yla ara\u015ft\u0131rmac\u0131lar\u0131n inceleyebilece\u011fi fiziksel kay\u0131tlar olduk\u00e7a s\u0131n\u0131rl\u0131d\u0131r.<\/p>\n
Biliminsanlar\u0131 evrimsel s\u00fcre\u00e7lerin anla\u015f\u0131lmas\u0131nda ba\u015fat bir ara\u00e7 olarak tercih edilmeyen k\u00f6k h\u00fccreleri bu \u00e7al\u0131\u015fma i\u00e7in kullanarak sorunu a\u015fmaya \u00e7al\u0131\u015ft\u0131. K\u00f6k h\u00fccreler, farkl\u0131la\u015farak \u00e7e\u015fitli fonksiyonlar kazanm\u0131\u015f h\u00fccrelerin \u00f6nc\u00fcleri konumundad\u0131r. Bu nedenle uygun k\u00f6k h\u00fccre tipleri laboratuvar ortam\u0131nda beyin organoidleri olu\u015fturmak i\u00e7in kullan\u0131labilir.<\/p>\n
\u00c7al\u0131\u015fman\u0131n kat\u0131l\u0131mc\u0131lar\u0131ndan Alysson R. Muotri ve meslekta\u015flar\u0131, insan beyni ile \u015fempanze ve bonobo gibi primat t\u00fcrlerinin beynini kar\u015f\u0131la\u015ft\u0131rmak i\u00e7in k\u00f6k h\u00fccre teknolojilerinin kullan\u0131lmas\u0131na \u00f6nc\u00fcl\u00fck etmi\u015flerdi. Ancak s\u00f6z konusu \u00e7al\u0131\u015fmaya kadar nesli t\u00fckenmi\u015f t\u00fcrler ile kar\u015f\u0131la\u015ft\u0131rma yap\u0131lamayaca\u011f\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fclmekteydi. 11 \u015eubat g\u00fcn\u00fc Science<\/em> dergisinde yay\u0131mlanan \u00e7al\u0131\u015fmada Muotri ve ekibi, modern insanlar\u0131n \u00e7e\u015fitli pop\u00fclasyonlar\u0131na ait genomlar ile Neandertaller ve Denisova insan\u0131 aras\u0131ndaki farkl\u0131l\u0131klar\u0131 kataloglad\u0131. Ard\u0131ndan bir gende g\u00f6zlemledikleri de\u011fi\u015fikli\u011fi taklit ederek “Neandertalle\u015ftirilmi\u015f” beyin organoidleri tasarlad\u0131. Bu tasar\u0131m i\u00e7in k\u00f6k h\u00fccrelerden yararland\u0131lar.<\/p>\n Muotri, insana ait genetik materyaldeki tek bir baz \u00e7ifti de\u011fi\u015fikli\u011finin beyin fonksiyonlar\u0131ndaki de\u011fi\u015fime etkisini g\u00f6rmenin b\u00fcy\u00fcleyici oldu\u011funu belirterek s\u00f6z konusu de\u011fi\u015fimin evrimsel tarihte tam olarak ne zaman ve nas\u0131l ger\u00e7ekle\u015fti\u011fini bilmediklerini ancak bu de\u011fi\u015fimin \u00f6nemli g\u00f6r\u00fcnd\u00fc\u011f\u00fcn\u00fc, sosyal davran\u0131\u015f, dil, yarat\u0131c\u0131l\u0131k ve teknoloji kullan\u0131m\u0131 gibi \u201cmodern yeteneklerimizi\u201d a\u00e7\u0131klamaya yard\u0131mc\u0131 olabilece\u011fini s\u00f6yl\u00fcyor.<\/p>\n Ara\u015ft\u0131rmac\u0131lar ilk etapta modern insanlar ile nesli t\u00fckenmi\u015f akrabalar\u0131m\u0131z aras\u0131nda farkl\u0131l\u0131k g\u00f6steren 61 farkl\u0131 gen buldu. Bu genlerden biri olan NOVA1<\/em> dikkat \u00e7ekiciydi, \u00e7\u00fcnk\u00fc NOVA1<\/em> beyin geli\u015fiminin erken evlerinde pek \u00e7ok geni etkileyen bir gen d\u00fczenleyicisidir. Biliminsanlar\u0131 Neandertallerdekine benzer bir NOVA1<\/em> tasarlamak i\u00e7in CRISPR teknolojisini kulland\u0131. Ard\u0131ndan k\u00f6k h\u00fccreleri “Neandertalle\u015ftirilmi\u015f” beyin organoidleri olu\u015fturmak i\u00e7in programlad\u0131lar.<\/p>\n “Neandertalle\u015ftirilmi\u015f” beyin organoidleri, \u00e7\u0131plak g\u00f6zle dahi modern insanlara ait beyin organoidlerinden farkl\u0131 g\u00f6r\u00fcnmekteydi. Ekip daha detayl\u0131 incelemelerin ard\u0131ndan iki beyin organoidi aras\u0131nda daha b\u00fcy\u00fck farklar\u0131n oldu\u011funu g\u00f6rd\u00fc. H\u00fccrelerin \u00e7o\u011falma mekanizmas\u0131, sinapslarda (n\u00f6ronlar aras\u0131 b\u00f6lge) yer alan proteinler ve sinir h\u00fccrelerinin olu\u015fma \u015fekillerinde de farkl\u0131l\u0131klar bulunmaktayd\u0131. Modern insanlar\u0131n beyin organoidlerinin elektriksel uyaran kullan\u0131m\u0131nda daha erken bir evrede, daha y\u00fcksek aktivite g\u00f6sterdi\u011fi de raporland\u0131.<\/p>\n Ara\u015ft\u0131rmac\u0131lar, ilerleyen \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131nda, farkl\u0131l\u0131k g\u00f6steren di\u011fer 60 genle ilgili detayl\u0131 bilgiler elde etmeyi ve beynin evrim s\u00fcrecine etki eden -\u00f6zellikle de- genetik bazl\u0131 mekanizmalara dikkat \u00e7ekmeyi hedefliyor.<\/p>\n