Biliminsanlar\u0131 Amerika\u2019daki Fermi Ulusal Laboratuvar\u0131\u2019nda ger\u00e7ekle\u015ftirilen DZero deneyinde tetrakuark ailesinin olduk\u00e7a ilgin\u00e7, yeni bir \u00fcyesini daha ke\u015ffetti. Bu yeni par\u00e7ac\u0131\u011f\u0131 ilgin\u00e7 k\u0131lan her biri farkl\u0131 \u00e7e\u015fniye sahip d\u00f6rt adet kuarktan meydana geliyor olmas\u0131.<\/p>\n
Kuarklar maddenin yap\u0131ta\u015f\u0131 olan temel par\u00e7ac\u0131klard\u0131r. Do\u011fada toplamda alt\u0131 t\u00fcr (genellikle \u201c\u00e7e\u015fni\u201d diye isimlendirilir) kuark vard\u0131r: yukar\u0131, a\u015fa\u011f\u0131, acayip, t\u0131ls\u0131m, alt ve \u00fcst kuarklar. Ayr\u0131ca her bir kuark t\u00fcr\u00fcne kar\u015f\u0131l\u0131k gelen bir de anti-kuark vard\u0131r. Do\u011fadaki 100\u2019lerce par\u00e7ac\u0131k temelde bu 12 par\u00e7ac\u0131\u011f\u0131n kombinasyonlar\u0131ndan olu\u015fur.<\/p>\n
Kuarklar tipik olarak iki\u015ferli veya \u00fc\u00e7erli \u015fekilde bir araya gelerek paketler olu\u015fturur. En bilinen kuark paketleri, her biri \u00fc\u00e7er kuarktan meydana gelen proton ve n\u00f6tronlard\u0131r. Mezonlar ise, biri anti-kuark olmak \u00fczere, iki kuarktan meydana gelir.<\/p>\n
60 y\u0131l\u0131 a\u015fk\u0131n s\u00fcredir biliminsanlar\u0131 kuarklar\u0131n y\u00fczlerce ikili ve \u00fc\u00e7l\u00fc kombinasyonunu g\u00f6zlemledi. \u0130lk kez 2008\u2019de Japonya\u2019da ger\u00e7ekle\u015ftirilen Belle Deneyi\u2019nde biliminsanlar\u0131 bir grup tetrakuark aday\u0131 ke\u015ffetti. Ge\u00e7enlerde DZero deneyinde ke\u015ffedilen par\u00e7ac\u0131k da bu adaylar aras\u0131ndayd\u0131.<\/p>\n
DZero Fermilab\u2019a ba\u011fl\u0131 Tevatron \u00e7arp\u0131\u015ft\u0131r\u0131c\u0131s\u0131nda ger\u00e7ekle\u015ftirilen iki deneyden biri. Tevatron 2011\u2019de emekliye ayr\u0131lmas\u0131na ra\u011fmen, bu iki deney grubu \u00e7arp\u0131\u015ft\u0131r\u0131c\u0131da \u00f6nceden kaydedilmi\u015f milyarlarca olay\u0131n verilerini analiz etmeyi s\u00fcrd\u00fcr\u00fcyor. \u00c7al\u0131\u015fmalar 18 \u00fclkeden toplam 75 enstit\u00fcye ba\u011fl\u0131 ara\u015ft\u0131rmac\u0131lar taraf\u0131ndan y\u00fcr\u00fct\u00fcl\u00fcyor. Bahsi ge\u00e7en tetrakuark\u0131n varl\u0131\u011f\u0131yla ilgili ilk ipu\u00e7lar\u0131 DZero ekibi taraf\u0131ndan Temmuz 2015\u2019te g\u00f6r\u00fcld\u00fc ve bu yeni par\u00e7ac\u0131\u011fa k\u00fctlesine istinaden X(5568) ismi verildi; 5568 MeV (megaelektronvolt).<\/p>\n
\u201cBa\u015flang\u0131\u00e7ta, bunun yeni bir par\u00e7ac\u0131k oldu\u011funa inanmad\u0131k\u201d diyor DZero ekibi s\u00f6zc\u00fclerinden Dmitri Denisov. \u201cAncak bir\u00e7ok \u00e7apraz kontrolden ge\u00e7irdikten sonra kaydedilen sinyalin g\u00fcr\u00fclt\u00fc veya bilinen ba\u015fka bir s\u00fcre\u00e7le a\u00e7\u0131klanamad\u0131\u011f\u0131na kanaat getirdik; bu yeni bir par\u00e7ac\u0131\u011f\u0131n varl\u0131\u011f\u0131na dair bir kan\u0131tt\u0131.\u201d<\/p>\n
X(5568) alelade bir tetrakuark de\u011fil. Bu zamana kadar g\u00f6zlenen t\u00fcm tetrakuarklar en az iki adet ayn\u0131 \u00e7e\u015fniye sahip kuark bar\u0131nd\u0131r\u0131rken, X(5568)\u2019i meydana getiren kuarklar\u0131n her biri birbirinden farkl\u0131 \u00e7e\u015fnilere sahip: yukar\u0131, a\u015fa\u011f\u0131, acayip ve alt.<\/p>\n
DZero ekibinden Paul Grannis \u201c\u00d6n\u00fcm\u00fczdeki soru bu d\u00f6rt kuark\u0131n nas\u0131l bir araya geldi\u011fi. Bunlar hep birlikte s\u0131k\u0131 bir paket olu\u015fturacak \u015fekilde bir araya gelmi\u015f olabilir veya birbirine belirli bir mesafede bulunan iki kuark \u00e7iftinin \u00e7\u00f6z\u00fcnerek bir araya gelmeleriyle olu\u015fmu\u015f olabilirler\u201d diyor.<\/p>\n
Do\u011fada d\u00f6rtl\u00fc kuark sistemlerinin olu\u015fmas\u0131n\u0131 engelleyecek bir durum olmamas\u0131na ra\u011fmen, tetrakuarklar son derece nadir g\u00f6r\u00fcl\u00fcyor ve biliminsanlar\u0131 yap\u0131lar\u0131n\u0131 h\u00e2l\u00e2 tam olarak anlayabilmi\u015f de\u011fil. Buna ek olarak be\u015f adet kuarktan meydana gelen petakuarklarla ilgili ilk g\u00f6zlemsel ipu\u00e7lar\u0131 ge\u00e7en sene LHCb deneyinden biliminsanlar\u0131 taraf\u0131ndan yay\u0131mland\u0131. Yani bulmaca giderecek karma\u015f\u0131kla\u015f\u0131yor.<\/p>\n
Biliminsanlar\u0131 X(5568)\u2019in bozunma s\u00fcrecini ve spin \u00f6zelliklerini \u00f6l\u00e7mek \u00fczere \u00e7al\u0131\u015fmalar y\u00fcr\u00fcterek d\u00f6rtl\u00fc kuark sistemleriyle ilgili daha net bilgiler elde etmeyi planl\u0131yor. X(5568) \u00fczerinde yap\u0131lacak \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131n kuarklar\u0131 bir arada tutan ye\u011fin (g\u00fc\u00e7l\u00fc) etkile\u015fimi anlamada yeni bir pencere a\u00e7aca\u011f\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcl\u00fcyor. Gelecekte tetrakuarklar ikili ve \u00fc\u00e7l\u00fc kuark sistemleri gibi yayg\u0131n \u015fekilde g\u00f6r\u00fclen bir par\u00e7ac\u0131k s\u0131n\u0131f\u0131 olarak kar\u015f\u0131m\u0131za \u00e7\u0131kabilir.<\/p>\n
Fermilab\u2019\u0131n y\u00f6neticisi Nigel Lockyer ke\u015fifle ilgili olarak \u201cTetrakuark ailesinin her biri farkl\u0131 \u00e7e\u015fniye sahip kuarklardan meydana gelen bir \u00fcyesinin ke\u015ffi, bu par\u00e7ac\u0131klar\u0131n daha derinlemesine anla\u015f\u0131lmas\u0131n\u0131 sa\u011flayacak modeller olu\u015fturmada kuramc\u0131lara yard\u0131m edecek\u201d diyor.<\/p>\n
<\/p>\n
Kaynaklar:<\/strong><\/p>\n https:\/\/www.sciencedaily.com\/releases\/2016\/02\/160225090117.htm<\/p>\n http:\/\/www.iflscience.com\/physics\/new-particle-four-quarks-found-fermilab<\/p>\n <\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":" Biliminsanlar\u0131 Amerika\u2019daki Fermi Ulusal Laboratuvar\u0131\u2019nda ger\u00e7ekle\u015ftirilen DZero deneyinde tetrakuark ailesinin olduk\u00e7a ilgin\u00e7, yeni bir \u00fcyesini daha ke\u015ffetti. Bu yeni par\u00e7ac\u0131\u011f\u0131 ilgin\u00e7 k\u0131lan her biri farkl\u0131 \u00e7e\u015fniye sahip d\u00f6rt adet kuarktan meydana geliyor olmas\u0131. Kuarklar maddenin yap\u0131ta\u015f\u0131 olan temel par\u00e7ac\u0131klard\u0131r. Do\u011fada toplamda alt\u0131 t\u00fcr (genellikle \u201c\u00e7e\u015fni\u201d diye isimlendirilir) kuark vard\u0131r: yukar\u0131, a\u015fa\u011f\u0131, acayip, t\u0131ls\u0131m, alt ve […]<\/p>\n","protected":false},"author":677,"featured_media":15806,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_acf_changed":false,"footnotes":""},"categories":[183,19,26],"tags":[606,288,1846,356],"class_list":["post-4894","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-146-sayi","category-bilim-gundemi","category-fizik","tag-deney","tag-fizik","tag-kuark","tag-parcacik-fizigi"],"acf":[],"aioseo_notices":[],"aioseo_head":"\n\t\t\n\t\n\t\n\t\n\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t