{"id":49625,"date":"2021-04-02T09:25:08","date_gmt":"2021-04-02T06:25:08","guid":{"rendered":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/?p=49625"},"modified":"2021-04-02T09:26:26","modified_gmt":"2021-04-02T06:26:26","slug":"crispr-temelli-gen-terapisi-farelerde-agriyi-azaltti","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/2021\/04\/02\/crispr-temelli-gen-terapisi-farelerde-agriyi-azaltti","title":{"rendered":"CRISPR temelli gen terapisi farelerde kronik a\u011fr\u0131y\u0131 azaltt\u0131"},"content":{"rendered":"

Bir ara\u015ft\u0131rmaya g\u00f6re, CRISPR temelli gen bask\u0131lama tekni\u011fi farelerde a\u011fr\u0131y\u0131 azaltabilir. Bu terapi, insanlarda kullan\u0131lmaktan h\u00e2l\u00e2 \u00e7ok uzak olsa da, biliminsanlar\u0131 bunun aylarca ve y\u0131llarca s\u00fcren kronik a\u011fr\u0131y\u0131 dindirmek i\u00e7in gelecek vaat eden bir yakla\u015f\u0131m oldu\u011funu s\u00f6yl\u00fcyorlar. Kronik a\u011fr\u0131 tipik olarak, ba\u011f\u0131ml\u0131l\u0131\u011fa yol a\u00e7abilen, bir \u00f6rne\u011fi de morfin olan opioidlerle tedavi edilmektedir.<\/p>\n

Santiago\u2019daki \u015eili Papal\u0131k Katolik \u00dcniversitesi\u2019nde (Pontifical Catholic University of Chile, Santiago) a\u011fr\u0131 uzman\u0131 olan ve \u00e7al\u0131\u015fmaya dahil olmayan Margarita Calvo, “A\u011fr\u0131y\u0131 tedavi etmek i\u00e7in elimizde olan en iyi ila\u00e7lar\u0131n, bizde ba\u015fka bir hastal\u0131\u011fa sebep olmas\u0131 b\u00fcy\u00fck bir zorluk” diyor. CRISPR temelli bu tekni\u011fin bu sebeple heyecan verici oldu\u011funu s\u00f6yl\u00fcyor.<\/p>\n

Biliminsanlar\u0131, bir insan\u0131n genomunu kan hastal\u0131klar\u0131 ve baz\u0131 kal\u0131tsal k\u00f6rl\u00fck formlar\u0131n\u0131 tedavi ama\u00e7l\u0131 d\u00fczenleyen CRISPR terapilerini halihaz\u0131rda de\u011ferlendirmekteler. CRISPR\u2019\u0131n yeni versiyonu genleri direk olarak d\u00fczenlemiyor, genlerin ekspresyonunu yani ifade edilmelerini durduruyor ve bu nedenle (etkisinin ne kadar s\u00fcrece\u011fi belirsiz olsa da) kal\u0131c\u0131 de\u011fi\u015fikliklere neden olmamakta.<\/p>\n

A\u011fr\u0131y\u0131 hedeflemede yeni bir yol<\/strong>
\n\"\"Baz\u0131 ara\u015ft\u0131rmalar, Avrupa ve Amerika Birle\u015fik Devletleri\u2019ndeki n\u00fcfusun y\u00fczde elliye varan b\u00fcy\u00fck bir oran\u0131n\u0131n kronik a\u011fr\u0131 ya\u015fad\u0131\u011f\u0131na i\u015faret etmektedir. Bu a\u011fr\u0131, bir ki\u015finin aktivitesini s\u0131n\u0131rlayarak ve mental sa\u011fl\u0131\u011f\u0131 \u00fczerinde olumsuz etkiler yaratarak, zamanla hasta i\u00e7in zay\u0131flat\u0131c\u0131 hale gelebilir. Bu durumun g\u00f6r\u00fclme s\u0131kl\u0131\u011f\u0131na ra\u011fmen, yan etkilere sebep olmadan rahatlama sa\u011flayabilmek i\u00e7in birka\u00e7 se\u00e7enek mevcuttur. B\u00fct\u00fcn bunlara ra\u011fmen, doktorlar ba\u011f\u0131ml\u0131l\u0131k riski nedeni ile opioidleri re\u00e7etelemekten ka\u00e7\u0131n\u0131yor ve bu da se\u00e7enekleri daha da azalt\u0131yor.<\/p>\n

Bu zor durum, biyom\u00fchendis Ana Moreno ve San Diago\u2019daki Kaliforniya \u00dcniversitesi\u2019nden meslekta\u015flar\u0131na alternatif bir tedavi aray\u0131\u015f\u0131 i\u00e7in ilham verdi. S\u0131cak bir tavaya dokunmak ya da sivri bir nesneyle d\u00fcrt\u00fclmek gibi uyaranlar; n\u00f6ronlar\u0131, omurilikteki sinirler boyunca, yukar\u0131, yani beyne do\u011fru elektriksel sinyaller yollamas\u0131 i\u00e7in tetiklendi\u011finde a\u011fr\u0131 beyinde kavran\u0131r. Bu, sinir h\u00fccresi boyunca bulunan ve iyon kanallar\u0131 olarak adland\u0131r\u0131lan g\u00f6zenek benzeri a\u00e7\u0131kl\u0131klar\u0131n, iyonlar\u0131n ge\u00e7i\u015fini sa\u011flamak i\u00e7in a\u00e7\u0131l\u0131p kapand\u0131\u011f\u0131nda meydana gelir ve sinir boyunca bir ak\u0131m iletir. Kronik a\u011fr\u0131 ile, bu yola\u011f\u0131n baz\u0131 b\u00f6l\u00fcmleri hiperaktif hale gelebilir.<\/p>\n

Bir\u00e7ok iyon kanal\u0131 t\u00fcr\u00fc olmas\u0131na kar\u015f\u0131n, \u00e7al\u0131\u015fmalar Nav1.7 isimli bir sodyum kanal\u0131n\u0131n kronik a\u011fr\u0131da \u00f6nemli bir rol oynayabilece\u011fini g\u00f6sterdi. \u0130nsanlar bu sodyum kanal\u0131n\u0131 kodlayan gende mutasyona sahip olduklar\u0131nda, ya a\u015f\u0131r\u0131 \u015fiddetli, s\u00fcrekli bir a\u011fr\u0131 ya\u015farlar ya da hi\u00e7 a\u011fr\u0131 hissetmezler.<\/p>\n

Bu y\u00fczden Moreno ve ekibi, n\u00f6ronlar\u0131n Nav1.7 \u00fcretmesini engelleyerek beyne giden a\u011fr\u0131 sinyallerini durdurabileceklerini d\u00fc\u015f\u00fcnd\u00fcler. Kimyagerler Nav1.7\u2019yi k\u00fc\u00e7\u00fck molek\u00fcll\u00fc ila\u00e7lar ve antikorlarla bloke etmeye \u00e7al\u0131\u015ft\u0131; fakat bu terapiler v\u00fccutta bulunan ve yap\u0131sal olarak Nav1.7\u2019ye benzeyen sodyum kanallar\u0131yla da etkile\u015fime girerek uyu\u015fma ve zay\u0131f koordinasyon gibi yan etkilere sebep oldu. Ancak ara\u015ft\u0131rmac\u0131lar genleri titizlikle hedefleyen CRISPR sayesinde, herhangi bir hedef d\u0131\u015f\u0131 etki olmadan Nav1.7\u2019yi do\u011frudan hedef alabileceklerini d\u00fc\u015f\u00fcnd\u00fcler.<\/p>\n

CRISPR\u2019\u0131n kesinli\u011fini kontrol etmek<\/strong><\/p>\n

\"\"
A\u011fr\u0131 sinyalleri omurilikte bulunan ve g\u00f6rseldeki yap\u0131lara benzeyen n\u00f6ronlar arac\u0131l\u0131\u011f\u0131yla beyne iletilir. (Foto\u011fraf: Jose Calvo\/Science Photo Library)<\/figcaption><\/figure>\n

Ekip, normalde CRISPR gen d\u00fczenleme sisteminin bir par\u00e7as\u0131 olan Cas9 proteininin modifiye edilmi\u015f bir versiyonuyla \u00e7al\u0131\u015fmaya ba\u015flad\u0131. Bu protein, Nav1.7\u2019yi kodlayan DNA dizisini hedefleyebilir, ancak kesemez. Ara\u015ft\u0131rmac\u0131lar, modifiye edilmi\u015f Cas9 proteinine, Nav1.7 geninin anlat\u0131m yapmas\u0131n\u0131 engelleyen ikinci bir “bask\u0131lay\u0131c\u0131” protein ba\u011flad\u0131lar. Ard\u0131ndan bu sistemi, “adeno ili\u015fkili vir\u00fcs” (adeno-associated virus) ad\u0131 verilen ve bu yap\u0131y\u0131 h\u00fccrelere ta\u015f\u0131yabilecek pasif bir vir\u00fcs i\u00e7ine paketlediler.<\/p>\n

Farelere gen susturma terapisinin spinal enjeksiyonlar\u0131n\u0131 yapt\u0131lar ve ard\u0131ndan hayvanlara kemoterapi ila\u00e7lar\u0131 veya enflamatuar maddeler enjekte ederek kronik a\u011fr\u0131 ba\u015flatmaya \u00e7al\u0131\u015ft\u0131lar. Bu fareler a\u011fr\u0131l\u0131 uyaranlara kar\u015f\u0131 daha toleransl\u0131yd\u0131lar. Ekip, kronik a\u011fr\u0131dan muzdarip olan farelerin, tedaviden yararland\u0131\u011f\u0131n\u0131 g\u00f6sterdi. \u00d6rne\u011fin, kemoterapi alan fareler a\u011fr\u0131ya \u00e7ok duyarl\u0131 bir hale geldi, ancak tek bir gen terapisi enjeksiyonundan sonra bu duyarl\u0131l\u0131\u011f\u0131 kaybettiler.<\/p>\n

Science Translational Medicine<\/em>‘da yay\u0131nlanan ara\u015ft\u0131rmaya g\u00f6re a\u011fr\u0131 giderimi, baz\u0131 vakalarda, enjeksiyondan sonra 44 hafta s\u00fcreyle devam ediyordu. Calvo, tedavinin di\u011fer sodyum kanallar\u0131n\u0131 kapatmadan, Nav1.7 ekspresyonunu d\u00fc\u015f\u00fcrd\u00fc\u011f\u00fcn\u00fc, farelerin a\u011fr\u0131 d\u0131\u015f\u0131nda herhangi bir hissi kaybetmedi\u011fini ve ba\u015fka hi\u00e7bir yan etki g\u00f6r\u00fclmedi\u011fi ifade ediyor.<\/p>\n

Heyecanlar\u0131na ra\u011fmen bilim insanlar\u0131, bu sonu\u00e7lar\u0131n h\u00e2l\u00e2 ba\u015flang\u0131\u00e7 niteli\u011finde oldu\u011funu ve farelerde g\u00f6zlemlenen a\u011fr\u0131 gideriminin insanlarda g\u00f6r\u00fcl\u00fcp g\u00f6r\u00fclmeyece\u011fini bilmedikleri s\u00f6yl\u00fcyor. Yale \u00dcniversitesi\u2019nde n\u00f6robilimci olan Sulayman Dib-Hajj, \u201cBu bize, kronik a\u011fr\u0131n\u0131n tedavisinde gen terapisi yakla\u015f\u0131mlar\u0131n\u0131n, insanlarda i\u015fe yarayabilece\u011fi konusunda umut veriyor; fakat daha fazla \u00e7al\u0131\u015fma yap\u0131lmas\u0131 gerekiyor\u201d diyor.<\/p>\n

Kaynak:<\/strong> https:\/\/www.nature.com\/articles\/d41586-021-00644-5<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Bir ara\u015ft\u0131rmaya g\u00f6re, CRISPR temelli gen bask\u0131lama tekni\u011fi farelerde a\u011fr\u0131y\u0131 azaltabilir. Bu terapi, insanlarda kullan\u0131lmaktan h\u00e2l\u00e2 \u00e7ok uzak olsa da, biliminsanlar\u0131 bunun aylarca ve y\u0131llarca s\u00fcren kronik a\u011fr\u0131y\u0131 dindirmek i\u00e7in gelecek vaat eden bir yakla\u015f\u0131m oldu\u011funu s\u00f6yl\u00fcyorlar. Kronik a\u011fr\u0131 tipik olarak, ba\u011f\u0131ml\u0131l\u0131\u011fa yol a\u00e7abilen, bir \u00f6rne\u011fi de morfin olan opioidlerle tedavi edilmektedir. Santiago\u2019daki \u015eili Papal\u0131k […]<\/p>\n","protected":false},"author":1191,"featured_media":46808,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_acf_changed":false,"footnotes":""},"categories":[19,3729],"tags":[1493,7561,1548,1625],"class_list":["post-49625","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-bilim-gundemi","category-genetik","tag-crispr","tag-gen-terapi","tag-kemoterapi","tag-kronik-agri"],"acf":[],"aioseo_notices":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/49625","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1191"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=49625"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/49625\/revisions"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media\/46808"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=49625"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=49625"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=49625"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}