Memelilerde d\u00f6llenmi\u015f bir yumurta, geli\u015fiminin ilk g\u00fcnlerinde bir dizi h\u00fccre b\u00f6l\u00fcnmesine u\u011frar ve bu da blastosist<\/strong> ad\u0131 verilen bir yap\u0131n\u0131n olu\u015fumuna yol a\u00e7ar. Blastosist, i\u00e7 h\u00fccre k\u00fctlesi (ICM) ad\u0131 verilen h\u00fccre k\u00fcmesini i\u00e7eren bir bo\u015flu\u011fu \u00e7evreleyen, trofektoderm ad\u0131 verilen bir d\u0131\u015f h\u00fccre tabakas\u0131 i\u00e7erir. Blastosist geli\u015ftik\u00e7e, ICM iki biti\u015fik kom\u015fu h\u00fccre pop\u00fclasyonuna ayr\u0131l\u0131r: Epiblast ve hipoblast (fare embriyolar\u0131nda ilkel endoderm olarak bilinir). Blastosist daha sonra rahim dokusuna yerle\u015ferek (implante edilerek), epiblast h\u00fccrelerinin t\u00fcm fet\u00fcs\u00fc meydana getirecek \u00fc\u00e7 temel h\u00fccre katman\u0131n\u0131 olu\u015fturdu\u011fu gastrulasyon<\/strong> ad\u0131 verilen bir olay i\u00e7in zemin haz\u0131rlar. Trofektoderm plasentan\u0131n \u00e7o\u011funu olu\u015fturmaya devam ederken; hipoblast, erken fetal kan temini i\u00e7in gerekli olan “yolk kesesi” ad\u0131 verilen bir yap\u0131n\u0131n baz\u0131 katmanlar\u0131n\u0131 olu\u015fturur.<\/p>\n K\u00fclt\u00fcrlenmi\u015f h\u00fccreler (blastoidler olarak bilinen yap\u0131lar) kullanarak blastosist olu\u015fumunu tekrarlayan ilk in vitro<\/em> modeller, fare blastosistinde epiblast, trofoblast ve ilkel endodermde bulunan k\u00f6k h\u00fccrelere kar\u015f\u0131l\u0131k gelen fare k\u00f6k h\u00fccrelerini kulland\u0131. Bununla birlikte, insan h\u00fccrelerinden benzer blastoidlerin \u00fcretimi \u015fimdiye kadar sa\u011flanamam\u0131\u015ft\u0131r. Erken insan geli\u015fiminin \u00f6nceki modelleri, geli\u015fimsel olarak implantasyon sonras\u0131, gastrulasyon \u00f6ncesi epiblast h\u00fccrelerine benzer insan k\u00f6k h\u00fccrelerini kulland\u0131. Bu nedenle, implantasyon sonras\u0131 insan geli\u015fiminin baz\u0131 a\u015famalar\u0131n\u0131 modelleyebilseler de, trofektoderm, hipoblast veya her ikisiyle ili\u015fkili soylardan yoksundu. Mevcut makalelerde, Yu, Liu ve di\u011ferleri insan blastoidlerini tan\u0131mlamaktad\u0131r. Bu teknolojik at\u0131l\u0131mlar\u0131n anahtar\u0131 iki y\u00f6nl\u00fc g\u00f6r\u00fcn\u00fcyor: Birincisi, insan blastosistindeki soylar\u0131 temsil eden h\u00fccrelerin kullan\u0131lmas\u0131 ve ikincisi, k\u00fclt\u00fcr protokollerinin iyile\u015ftirilmesi.<\/p>\n Yu ve ekibi ya insan blastosistlerinden t\u00fcretilen insan embriyonik k\u00f6k h\u00fccreleriyle ya da yeti\u015fkin h\u00fccrelerden \u00fcretilen uyar\u0131lm\u0131\u015f pluripotent k\u00f6k h\u00fccrelerle \u00e7al\u0131\u015fmalara ba\u015flad\u0131. Bu k\u00f6k h\u00fccre t\u00fcrlerinin her ikisi de geli\u015fimsel olarak blastosistteki epiblast h\u00fccrelerine benzer ve ayr\u0131ca trofektoderm ve hipoblast ile ilgili soylar\u0131n geli\u015fmesini de sa\u011flayabilir. Buna kar\u015f\u0131n, Liu ve ekibi, epiblast, trofektoderm ve hipoblast h\u00fccrelerine benzer gen anlat\u0131m profillerine sahip h\u00fccreler i\u00e7eren karma bir h\u00fccre pop\u00fclasyonu olu\u015fturmak i\u00e7in fibroblast<\/strong> ad\u0131 verilen yeti\u015fkin cilt h\u00fccrelerini yeniden programlad\u0131lar. Fare blastoid protokollerinde oldu\u011fu gibi, her iki yakla\u015f\u0131m da h\u00fccrelerin Aggrewell plakalar\u0131 ad\u0131 verilen 3D k\u00fclt\u00fcr tabaklar\u0131na tohumlanmas\u0131n\u0131 ve blastosist geli\u015fimi i\u00e7in gereken sinyal aktivitelerini kontrol etmek i\u00e7in kullan\u0131lan kimyasal fakt\u00f6rleri i\u00e7eren s\u0131v\u0131 b\u00fcy\u00fcme ortam\u0131 ile i\u015flemeyi i\u00e7eriyordu (\u015eekil 1). Yu ve meslekta\u015flar\u0131, h\u00fccrelerin trofektoderm ve hipoblast\u0131 temsil eden soylar halinde farkl\u0131la\u015fmas\u0131n\u0131 uyarmak i\u00e7in h\u00fccreleri s\u0131rayla iki farkl\u0131 k\u00fclt\u00fcr ortam\u0131na maruz b\u0131rakt\u0131lar.<\/p>\n Her iki grup da insan blastoidlerinin alt\u0131 ila sekiz g\u00fcnl\u00fck k\u00fclt\u00fcrden sonra ortaya \u00e7\u0131kt\u0131\u011f\u0131n\u0131, fare blastoid protokollerinin verimlili\u011fiyle kar\u015f\u0131la\u015ft\u0131r\u0131labilir \u015fekilde neredeyse y\u00fczde 20’ye varan bir olu\u015fum verimlili\u011fi ile ortaya \u00e7\u0131kt\u0131\u011f\u0131n\u0131 buldu. \u0130nsan blastoidleri, do\u011fal blastosistlere benzer boyut, \u015fekil ve h\u00fccre say\u0131s\u0131na sahiptiler. Bir bo\u015fluk ve ICM benzeri bir k\u00fcme i\u00e7eriyorlard\u0131.<\/p>\n Blastoidlerin ayr\u0131nt\u0131l\u0131 karakterizasyonu (genom \u00e7ap\u0131nda ekspresyon analizi ve insan embriyo verileriyle kar\u015f\u0131la\u015ft\u0131rmalar dahil), h\u00fccre soylar\u0131n\u0131n implantasyon \u00f6ncesi insan blastosistininkilerle molek\u00fcler benzerlikler payla\u015ft\u0131\u011f\u0131n\u0131 g\u00f6sterdi. Epiblast, trofektoderm ve hipoblast ile ilgili soylar\u0131n uzamsal organizasyonu, implantasyon \u00f6ncesi insan embriyolar\u0131nda bulunanlarla tutarl\u0131d\u0131r. Gruplar ayr\u0131ca blastoid h\u00fccrelerin blastosist soylar\u0131n\u0131n temel \u00f6zelliklerine sahip oldu\u011funu da g\u00f6sterdi; blastoidlerden izole edilen h\u00fccreler \u00e7e\u015fitli k\u00f6k h\u00fccre tipleri olu\u015fturmak i\u00e7in kullan\u0131labilir. Yu ve di\u011ferleri, bu k\u00f6k h\u00fccreler fare blastosistlerine nakledilirse, fare embriyosundaki kar\u015f\u0131l\u0131k gelen fare soylar\u0131yla b\u00fct\u00fcnle\u015febilecek h\u00fccrelere yol a\u00e7abilece\u011fini g\u00f6sterdiler.<\/p>\n Daha sonra ara\u015ft\u0131rmac\u0131lar, k\u00fclt\u00fcr ortam\u0131nda rahim implantasyonunu taklit ederek blastoidlerin geli\u015fimini analiz ettiler. Blastosistler gibi, blastoidler bu k\u00fclt\u00fcr ortam\u0131nda d\u00f6rt ya da be\u015f g\u00fcn s\u00fcresince b\u00fcy\u00fct\u00fcld\u00fc\u011f\u00fcnde, baz\u0131lar\u0131 k\u00fclt\u00fcr kab\u0131na ba\u011flanm\u0131\u015f ve geli\u015fmeye devam etmi\u015ftir. K\u00fclt\u00fcr kab\u0131na ba\u011flanm\u0131\u015f blastoidlerin baz\u0131lar\u0131nda, epiblast h\u00fccre soyunu temsil edenler yeniden organize olup, merkezdeki bo\u015flu\u011fu kaplayan bir yap\u0131ya d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcrler ve implantasyon sonras\u0131 blastosistlerin epiblast\u0131nda olu\u015fan pro-amniyotik bo\u015flu\u011fu an\u0131msat\u0131rlar. Ayn\u0131 zamanda baz\u0131 blastoidlerde, trofektoderm ile ilgili h\u00fccre soylar\u0131 yay\u0131ld\u0131 ve \u00f6zelle\u015fmi\u015f plasenta h\u00fccre tiplerine farkl\u0131la\u015fma i\u015faretleri g\u00f6sterdi. Yu ve di\u011ferleri ayr\u0131ca baz\u0131 blastoidlerde, yolk kesesi bo\u015flu\u011funa benzer \u015fekilde, hipoblast ile ili\u015fkili h\u00fccre dizisinde ikinci bir bo\u015fluk g\u00f6zlemlendi.<\/p>\n Gruplar\u0131n verileri, insan blastoidlerinin implantasyon \u00f6ncesi ve implantasyon sonras\u0131 erken blastosist geli\u015fimi i\u00e7in in vitro<\/em> modellerin umut verici oldu\u011funu g\u00f6steriyor. Ancak a\u015f\u0131lmas\u0131 gereken ciddi k\u0131s\u0131tlamalar var. \u00d6rne\u011fin, blastoidlerin geli\u015fimi verimsizdir, farkl\u0131 don\u00f6rlerden \u00fcretilen h\u00fccre hatlar\u0131 aras\u0131nda ve deney gruplar\u0131 aras\u0131nda verimlilik a\u00e7\u0131s\u0131ndan de\u011fi\u015fkenlik g\u00f6sterir. Buna ek olarak, bir blastoidteki \u00fc\u00e7 h\u00fccre soyu biraz farkl\u0131 oranlarda geli\u015fiyor gibi g\u00f6r\u00fcn\u00fcyor ve ayn\u0131 h\u00fccre kab\u0131nda bulunan blastoidlerin geli\u015fimi de senkronize edilmemi\u015f g\u00f6r\u00fcn\u00fcyor. Blastoidlerdeki hipoblast ile ili\u015fkili h\u00fccre soyunun uzamsal organizasyonu iyile\u015ftirilmesi gereken bir konudur. Ayr\u0131ca, blastoidler, do\u011fal insan blastosistlerinde benzerleri bulunmayan tan\u0131mlanmam\u0131\u015f h\u00fccre pop\u00fclasyonlar\u0131 i\u00e7erir.<\/p>\n Di\u011fer bir problem ise blastoid geli\u015fiminin fare blastoidlerinden farkl\u0131 olarak implantasyon sonras\u0131 a\u015famalarda s\u0131n\u0131rl\u0131 olmas\u0131d\u0131r. Laboratuvarda h\u00fccre k\u00fclt\u00fcr\u00fc ve deneysel ko\u015fullar\u0131n iyile\u015ftirilmesi, h\u00fccre k\u00fclt\u00fcr\u00fcndeki insan blastoidlerinin implantasyon sonras\u0131 a\u015famalar\u0131n\u0131n geli\u015ftirilmesi i\u00e7in gereklidir ve bu s\u00fcre\u00e7 in vivo<\/em>da (canl\u0131 organizmada) 14 g\u00fcne e\u015fde\u011ferdir. Kat\u0131 etik kurallar, gastrulasyon ile ili\u015fkili yap\u0131lar\u0131n ortaya \u00e7\u0131kmaya ba\u015flad\u0131\u011f\u0131 bu a\u015famay\u0131 ge\u00e7en insan embriyolar\u0131n\u0131n h\u00fccre k\u00fclt\u00fcr\u00fcnde geli\u015ftirilmesini engeller. \u0130mplantasyon sonras\u0131 geli\u015fimi etkili bir \u015fekilde destekleyen, insan blastosistlerini h\u00fccre k\u00fclt\u00fcr\u00fcnde geli\u015ftirmeye uygun \u00fc\u00e7 boyutlu sistemler, normal \u00fc\u00e7 boyutlu doku mimarisini ve blastoidlerdeki farkl\u0131 h\u00fccre soylar\u0131 aras\u0131ndaki uzamsal ili\u015fkileri koruyarak bu s\u0131n\u0131ra kadar blastoidleri k\u00fclt\u00fcr ortam\u0131nda b\u00fcy\u00fctme yetene\u011fimizi geli\u015ftirmemize yard\u0131mc\u0131 olabilir.<\/p>\n \u0130nsan blastoidleri, laboratuvarda in vitro<\/em> olarak yeti\u015ftirilmi\u015f h\u00fccrelerden t\u00fcretilen ve fet\u00fcs\u00fcn t\u00fcm kurucu h\u00fccre soylar\u0131na ve destekleyici dokular\u0131na sahip ilk insan embriyo modelleridir. Deney protokolleri iyile\u015ftirildi\u011finde, bu blastoidler insan blastosistlerini daha da iyi taklit edecekler. Bu ka\u00e7\u0131n\u0131lmaz olarak biyoetik<\/strong> sorulara yol a\u00e7acakt\u0131r. \u0130nsan blastoidlerinin etik durumu ne olmal\u0131 ve nas\u0131l d\u00fczenlenmelidir? 14 g\u00fcn kural\u0131 uygulanabilir mi? \u0130nsan blastoidleri ile ilgili ara\u015ft\u0131rmalar\u0131n gerekli dikkatle devam edebilmesi i\u00e7in \u00f6nce bu sorular\u0131n cevaplanmas\u0131 gerekiyor. Pek \u00e7ok insan i\u00e7in insan blastoidlerinin incelenmesi, do\u011fal insan blastosistlerinin incelenmesinden etik a\u00e7\u0131dan daha az zorlay\u0131c\u0131 olacakt\u0131r. Bununla birlikte, baz\u0131lar\u0131 insan embriyolar\u0131n\u0131n m\u00fchendisli\u011fine giden bir yol olarak g\u00f6rebilir. Bu nedenle, insan blastoidleri de dahil olmak \u00fczere insan embriyo modellerinin s\u00fcrekli geli\u015fimi, bu t\u00fcr ara\u015ft\u0131rmalar\u0131n bilimsel \u00f6nemi ve ortaya \u00e7\u0131kard\u0131\u011f\u0131 toplumsal ve etik sorunlar hakk\u0131nda halka a\u00e7\u0131k konu\u015fmalar yap\u0131lmas\u0131n\u0131 gerektirir.<\/p>\n![\"\"](\"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/wp-content\/uploads\/2021\/04\/embriyo.png\")