{"id":49856,"date":"2021-04-14T11:40:21","date_gmt":"2021-04-14T08:40:21","guid":{"rendered":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/?p=49856"},"modified":"2021-04-14T11:40:30","modified_gmt":"2021-04-14T08:40:30","slug":"yildiz-tozundan-soluk-mavi-noktaya-karbonun-dunyaya-dogru-yildizlararasi-yolculugu","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/2021\/04\/14\/yildiz-tozundan-soluk-mavi-noktaya-karbonun-dunyaya-dogru-yildizlararasi-yolculugu","title":{"rendered":"Y\u0131ld\u0131z tozundan soluk mavi noktaya: Karbonun D\u00fcnya’ya do\u011fru y\u0131ld\u0131zlararas\u0131 yolculu\u011fu"},"content":{"rendered":"

\u201cHepimiz y\u0131ld\u0131z tozuyuz\u201d diye ba\u015flar \u00fcnl\u00fc s\u00f6z\u2026 Michigan \u00dcniversitesi’nde yap\u0131lan bir ara\u015ft\u0131rma da dahil olmak \u00fczere yap\u0131lan bir \u00e7ift \u00e7al\u0131\u015fma bu s\u00f6z\u00fcn tahmin etti\u011fimizden de \u00f6te bir noktada oldu\u011funu g\u00f6steriyor.<\/p>\n

Malaya \u00dcniversitesi’nden (U-M) Jie (Jackie) Li taraf\u0131ndan y\u00f6netilen ve Science Advances<\/em>\u2019te yay\u0131nlanan ilk \u00e7al\u0131\u015fma, D\u00fcnya\u2019m\u0131zdaki karbonun \u00e7o\u011funlu\u011funun y\u00fcksek ihtimalle bir galakside bo\u015flukta bulunan y\u0131ld\u0131zlararas\u0131 bir ortamdan geldi\u011fini ortaya koyuyor. Bu muhtemelen, gezegenlerin yap\u0131ta\u015flar\u0131n\u0131n bulundu\u011fu, g\u00fcne\u015fimiz gen\u00e7ken onu \u00e7evreleyen toz ve gaz bulutu olan proto-gezegensel diskin olu\u015fumundan ve \u0131s\u0131nmas\u0131ndan sonra ger\u00e7ekle\u015fti.<\/p>\n

Ayn\u0131 zamanda karbonun g\u00fcne\u015fin do\u011fumundan sonraki bir milyon y\u0131l boyunca kat\u0131 maddeler i\u00e7inde tutulmu\u015f olmas\u0131 muhtemel. Bu, d\u00fcnyadaki ya\u015fam\u0131m\u0131z i\u00e7in esas olan karbonun gezegenimize y\u0131ld\u0131zlararas\u0131 bir yolculuk ile ba\u015far\u0131yla ula\u015ft\u0131\u011f\u0131n\u0131 g\u00f6steriyor.<\/p>\n

\u00d6ncesinde ara\u015ft\u0131rmac\u0131lar, D\u00fcnya\u2019daki karbonun asl\u0131nda bulutsu bir gaz k\u00fctlesinde bulunan molek\u00fcllerden geldi\u011fini ve gazlar\u0131n \u00e7\u00f6kebilmesi i\u00e7in ortam yeterli kadar so\u011fudu\u011funda gezegenin kayal\u0131k bir gezegene d\u00f6n\u00fc\u015ft\u00fc\u011f\u00fcn\u00fc d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcyorlard\u0131. U-M astronomu Edwin Bergin, California Institute of Technology’den Geoffrey Blake, Chicago \u00dcniversitesi’nden Fred Ciesla ve Minnesota \u00dcniversitesi’nden Marc Hirschmann’\u0131n yer ald\u0131\u011f\u0131 Li ve ekibi, ara\u015ft\u0131rmalar\u0131nda, \u00f6nceki ara\u015ft\u0131rmalara kar\u015f\u0131 \u00e7\u0131karak, karbon ta\u015f\u0131yan gaz molek\u00fcllerinin buharla\u015ft\u0131ktan sonra tekrardan kat\u0131ya geri d\u00f6n\u00fc\u015femedi\u011fi i\u00e7in D\u00fcnya\u2019y\u0131 olu\u015fturamayaca\u011f\u0131na i\u015faret ediyorlar. U-M D\u00fcnya ve \u00c7evre Bilimleri b\u00f6l\u00fcm profes\u00f6r\u00fc Li \u201cYo\u011funla\u015fma modeli y\u0131llard\u0131r yayg\u0131n olarak kullan\u0131l\u0131yor. Bu model, g\u00fcne\u015fin olu\u015fumu esnas\u0131nda b\u00fct\u00fcn gezegenlerin elementlerinin buharla\u015ft\u0131\u011f\u0131n\u0131 ve disk so\u011fuduk\u00e7a gazlar\u0131n bir k\u0131sm\u0131n\u0131n yo\u011funla\u015farak kat\u0131 maddelere kimyasal malzeme olu\u015fturdu\u011funu varsay\u0131yor. Ancak karbon i\u00e7in bu b\u00f6yle i\u015flemiyor” diyor.<\/p>\n

\"\"Karbonun \u00e7o\u011fu proto-gezegensel diske organik molek\u00fcller formunda ula\u015ft\u0131. Bununla birlikte, karbon buharla\u015ft\u0131\u011f\u0131nda kat\u0131 olu\u015fturmak i\u00e7in \u00e7ok d\u00fc\u015f\u00fck derecelere ihtiya\u00e7 duyulan daha u\u00e7ucu maddeler \u00fcretir. Daha da \u00f6nemlisi, karbon tekrardan organik bir forma yo\u011funla\u015fmaz. Bu nedenle Li ve tak\u0131m\u0131, D\u00fcnya\u2019daki karbonun \u00e7o\u011funun, buharla\u015fmaya gerek duymadan, muhtemelen do\u011frudan y\u0131ld\u0131zlararas\u0131 bir ortamdan bize miras kald\u0131\u011f\u0131 anlam\u0131n\u0131 \u00e7\u0131kard\u0131.<\/strong><\/p>\n

D\u00fcnya\u2019n\u0131n karbonunu nas\u0131l elde etti\u011fini daha iyi anlayabilmek i\u00e7in Li d\u00fcnyan\u0131n i\u00e7erebilece\u011fi maksimum karbon miktar\u0131n\u0131 yakla\u015f\u0131k olarak hesaplad\u0131. Bunun i\u00e7in sismik bir dalgan\u0131n \u00e7ekirdekten ge\u00e7i\u015f h\u0131z\u0131n\u0131, \u00e7ekirde\u011fin bilinen ses h\u0131z\u0131yla kar\u015f\u0131la\u015ft\u0131rd\u0131. B\u00f6ylece karbonun muhtemelen D\u00fcnya k\u00fctlesinin y\u00fczde 0,5\u2019ini olu\u015fturdu\u011fu bilgisi elde edildi. D\u00fcnya\u2019n\u0131n i\u00e7erebilece\u011fi karbon miktar\u0131n\u0131n s\u0131n\u0131rlar\u0131n\u0131 anlamak, ara\u015ft\u0131rmac\u0131lara karbonun D\u00fcnya\u2019ya ula\u015ft\u0131\u011f\u0131 zaman \u00fczerine bilgi sa\u011flayabilir.<\/p>\n

U-M Astronomi B\u00f6l\u00fcm\u00fc\u2019n\u00fcn profes\u00f6r\u00fc ve ba\u015fkan\u0131 olan Bergin, \u201cBiz farkl\u0131 bir soru y\u00f6nelttik: D\u00fcnyan\u0131n \u00e7ekirde\u011fine ne kadar karbon doldurabilece\u011finizi ve yine de k\u0131s\u0131tlamalarla tutarl\u0131 olabilece\u011fini sorduk\u201d dedi ve ekledi: \u201cBurada belirsizliklerle kar\u015f\u0131la\u015ft\u0131k. D\u00fcnyan\u0131n derinliklerinde karbon miktar\u0131n\u0131n \u00fcst s\u0131n\u0131rlar\u0131n\u0131 sormak i\u00e7in bu belirsizli\u011fi kabul edelim ve bu bize i\u00e7inde bulundu\u011fumuz ger\u00e7ek manzaray\u0131 g\u00f6sterecektir.\u201d<\/p>\n

Bildiklerimize g\u00f6re, bir gezegenin karbonunun ya\u015fam\u0131 destekleyebilmek i\u00e7in do\u011fru oranda bulunmas\u0131 gerekir. \u00c7ok fazla karbon D\u00fcnya atmosferinin Ven\u00fcs\u2019\u00fcnki gibi g\u00fcne\u015ften gelen \u0131s\u0131y\u0131 hapsederek 800 derece Fahrenheit\u2019l\u0131k bir s\u0131ca\u011f\u0131 koruyacak bir hale gelmesi anlam\u0131na gelirken \u00e7ok az karbon D\u00fcnya\u2019y\u0131 s\u0131cakl\u0131\u011f\u0131 eksi 60 civar\u0131nda bulunan, su bazl\u0131 ya\u015fam\u0131 desteklemedi\u011finden dolay\u0131 \u00fczerinde ya\u015fam\u0131n m\u00fcmk\u00fcn olmad\u0131\u011f\u0131 Mars\u2019a benzetirdi.<\/p>\n

Minnesota \u00dcniversitesi’nden Hirschmann\u2019\u0131n liderli\u011findeki, ayn\u0131 ekibin ger\u00e7ekle\u015ftirdi\u011fi ikinci bir \u00e7al\u0131\u015fmada, ara\u015ft\u0131rmac\u0131lar gezegenimsi olarak bilinen, gezegenlerin k\u00fc\u00e7\u00fck \u00f6nc\u00fcllerinin olu\u015fumlar\u0131n\u0131n erken zamanlar\u0131nda karbonun korundu\u011funda nas\u0131l i\u015flendi\u011fini incelediler. \u015eu an demir g\u00f6kta\u015flar\u0131 olarak korunmu\u015f olan bu cisimlerin metalik \u00e7ekirdeklerini inceleyerek gezegensel ba\u015flang\u0131c\u0131n bu \u00f6nemli ad\u0131m\u0131n\u0131 s\u0131ras\u0131nda gezegenimsinin eridi\u011finden, \u00e7ekirde\u011fin olu\u015ftu\u011fundan ve gaz kaybedildi\u011finden dolay\u0131 karbonun \u00e7o\u011funun kaybolmas\u0131 gerekti\u011fini ke\u015ffettiler. Hirschmann, bunun \u00f6nceki teorileri alt\u00fcst etti\u011fini s\u00f6yl\u00fcyor.<\/p>\n

D\u00fcnya ve \u00c7evre Bilimleri profes\u00f6r\u00fc Hirschmann konuyla ilgili olarak \u201c\u00c7o\u011fu model, karbon ve di\u011fer ya\u015fam i\u00e7in gerekli olan su ve nitrojen gibi materyallerin bulutsudan ilkel kayal\u0131klara ve buradan da D\u00fcnya veya Mars gibi b\u00fcy\u00fcyen gezegenlere iletildi\u011fini esas al\u0131r. Ancak burada \u00f6nemli bir ad\u0131m atlan\u0131r. Gezegenimsiler, gezegenlere d\u00f6n\u00fc\u015fmeden \u00f6nce karbonlar\u0131n\u0131n \u00e7o\u011funu kaybederler” a\u00e7\u0131klamas\u0131nda bulundu. Hirschmann\u2019\u0131n \u00e7al\u0131\u015fmas\u0131 yak\u0131n bir zamanda Proceedings of the National Academy of Sciences<\/em>‘da yay\u0131nland\u0131.<\/p>\n

Gezegenlerin iklimlerini d\u00fczenleyebilmek ve ya\u015fam\u0131 var edebilmeleri i\u00e7in karbona ihtiya\u00e7 duyduklar\u0131n\u0131 ancak bunun \u00e7ok hassas bir denge oldu\u011funu s\u00f6yl\u00fcyor Bergin: \u201cNe \u00e7ok az ne de \u00e7ok fazlas\u0131n\u0131n olmas\u0131n\u0131 istemezsiniz.\u201d Bergin, her iki \u00e7al\u0131\u015fman\u0131n da karbon kayb\u0131n\u0131n iki farkl\u0131 y\u00f6n\u00fcn\u00fc anlatt\u0131\u011f\u0131n\u0131 s\u00f6yl\u00fcyor ve bu karbon kayb\u0131n\u0131n D\u00fcnya\u2019n\u0131n ya\u015fanabilir bir gezegen olmas\u0131na yol a\u00e7an temel unsurlardan biri oldu\u011funu ileri s\u00fcr\u00fcyor.<\/p>\n

\"\"Chicago \u00dcniversitesi Jeofizik profes\u00f6r\u00fc olan Ciesla diyor ki: \u201cD\u00fcnya benzeri gezegenlerin ba\u015fka yerde olup olmad\u0131\u011f\u0131 sorusunu yan\u0131tlayabilmek i\u00e7in ancak astronomi ve jeokimya gibi disiplinleraras\u0131 alanlarda \u00e7al\u0131\u015f\u0131larak sa\u011flanabilir. Al\u0131nan yakla\u015f\u0131mlar ve cevaplar\u0131 aranan spesifik sorular ara\u015ft\u0131rmac\u0131lar\u0131n \u00e7al\u0131\u015ft\u0131\u011f\u0131 belirli alanlara g\u00f6re farkl\u0131l\u0131klar g\u00f6sterseler de tutarl\u0131 bir hik\u00e2ye olu\u015fturmak, ortak ilgi alanlar\u0131ndan konular\u0131 belirleyebilmeyi ve entelekt\u00fcel bo\u015fluklar\u0131 kapatmak ad\u0131na aralar\u0131ndaki k\u00f6pr\u00fcy\u00fc sa\u011flayabilmeyi gerektirir. Bu zorlu g\u00f6rev i\u00e7in gereken \u00e7aba sonunda hem te\u015fvik edici hem de \u00f6d\u00fcllendiricidir.\u201d<\/p>\n

\u0130ki ara\u015ft\u0131rmada da g\u00f6rev alm\u0131\u015f ve Caltech\u2019de kozmokimya ve gezegen bilimleri profes\u00f6r\u00fc olan Blake, bu t\u00fcr bir disiplinler aras\u0131 \u00e7al\u0131\u015fman\u0131n kritik oldu\u011funu s\u00f6yl\u00fcyor: \u201cGalaksimizin tarihi boyunca bile D\u00fcnya veya ondan biraz daha b\u00fcy\u00fck gezegenler G\u00fcne\u015f gibi y\u0131ld\u0131zlar\u0131n etraf\u0131nda milyonlarca defa topland\u0131. Gezegensel sistemlerdeki karbon kayb\u0131n\u0131 daha kapsaml\u0131 bir \u015fekilde inceleyebilmek i\u00e7in bu \u00e7al\u0131\u015fmay\u0131 geni\u015fletebilir miyiz? Bu t\u00fcr ara\u015ft\u0131rmalar, \u00e7e\u015fitli bilim insanlar\u0131 topluluklar\u0131n bir araya gelmesiyle ger\u00e7ekle\u015febilir.\u201d<\/p>\n

Kaynak:<\/strong> https:\/\/phys.org\/news\/2021-04-stardust-pale-blue-dot-carbon.html<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

\u201cHepimiz y\u0131ld\u0131z tozuyuz\u201d diye ba\u015flar \u00fcnl\u00fc s\u00f6z\u2026 Michigan \u00dcniversitesi’nde yap\u0131lan bir ara\u015ft\u0131rma da dahil olmak \u00fczere yap\u0131lan bir \u00e7ift \u00e7al\u0131\u015fma bu s\u00f6z\u00fcn tahmin etti\u011fimizden de \u00f6te bir noktada oldu\u011funu g\u00f6steriyor. Malaya \u00dcniversitesi’nden (U-M) Jie (Jackie) Li taraf\u0131ndan y\u00f6netilen ve Science Advances\u2019te yay\u0131nlanan ilk \u00e7al\u0131\u015fma, D\u00fcnya\u2019m\u0131zdaki karbonun \u00e7o\u011funlu\u011funun y\u00fcksek ihtimalle bir galakside bo\u015flukta bulunan y\u0131ld\u0131zlararas\u0131 bir […]<\/p>\n","protected":false},"author":2281,"featured_media":49857,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_acf_changed":false,"footnotes":""},"categories":[30,19],"tags":[274,1651,861,795,2299],"class_list":["post-49856","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-astronomi","category-bilim-gundemi","tag-dunya","tag-galaksi","tag-gezegen","tag-gunes","tag-karbon"],"acf":[],"aioseo_notices":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/49856","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/users\/2281"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=49856"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/49856\/revisions"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media\/49857"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=49856"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=49856"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=49856"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}