Biliminsanlar\u0131, son 150 milyon y\u0131l i\u00e7erisinde memelilerin beyin ve v\u00fccut b\u00fcy\u00fckl\u00fc\u011f\u00fcn\u00fcn evrimini inceledikleri \u00e7al\u0131\u015fma sonucunda bir zaman \u00e7izelgesi olu\u015fturdu. Aralar\u0131nda biyologlar\u0131n, evrim ara\u015ft\u0131rmac\u0131lar\u0131n\u0131n, istatistik\u00e7ilerin ve antropologlar\u0131n bulundu\u011fu 22 biliminsan\u0131ndan olu\u015fan uluslararas\u0131 ekip, ya\u015fayan ve soyu t\u00fckenmi\u015f 1400 memeli organizmaya ait \u00f6rneklerin beyin k\u00fctlesini kar\u015f\u0131la\u015ft\u0131rd\u0131.<\/p>\n
Eski balina t\u00fcrleri ve \u015fimdiye kadar bulunan en eski Eski D\u00fcnya maymunu kafatas\u0131 \u00f6rneklerinin de yer ald\u0131\u011f\u0131 107 fosil \u00f6rne\u011finden beyin k\u00fctle verileri yerine kafataslar\u0131n\u0131n endokraniyal hacim verileri al\u0131nd\u0131. Daha sonra beyin \u00f6l\u00e7\u00fcmleri, evrimsel s\u00fcre\u00e7 boyunca beyin boyutunun v\u00fccut boyutuyla kar\u015f\u0131la\u015ft\u0131r\u0131lmas\u0131 i\u00e7in birlikte analiz edildi.<\/p>\n
Science Advances<\/em>\u2019da yay\u0131nlanan \u00e7al\u0131\u015fmadan elde edilen bulgular, uzun s\u00fcredir hayvan zek\u00e2s\u0131n\u0131n g\u00f6stergesi olarak kabul g\u00f6ren v\u00fccut boyutuna g\u00f6re beyin b\u00fcy\u00fckl\u00fc\u011f\u00fc oran\u0131n\u0131n<\/strong> evrimsel s\u00fcre\u00e7 boyunca istikrarl\u0131 bir hat izlemedi\u011fini g\u00f6sterdi. \u00d6rne\u011fin insanlar, yunuslar ve filler sahip olduklar\u0131 oranlara farkl\u0131 \u015fekillerde ula\u015fm\u0131\u015ft\u0131. Fillerin v\u00fccut b\u00fcy\u00fckl\u00fc\u011f\u00fc artt\u0131, ancak \u015fa\u015f\u0131rt\u0131c\u0131 bir \u015fekilde beyin b\u00fcy\u00fckl\u00fc\u011f\u00fc daha da artt\u0131. Yunuslarda ise beyin boyutu artarken v\u00fccut \u00f6l\u00e7\u00fcleri k\u00fc\u00e7\u00fcld\u00fc. B\u00fcy\u00fck kuyruksuz maymunlar, beyin ve v\u00fccut b\u00fcy\u00fckl\u00fcklerindeki art\u0131\u015flarla birlikte, \u00e7ok \u00e7e\u015fitli v\u00fccut boyutlar\u0131na sahipti. Buna kar\u015f\u0131l\u0131k, insan soyunu temsil eden homininlerde, b\u00fcy\u00fck kuyruksuz maymunlara k\u0131yasla v\u00fccut boyutunda g\u00f6receli bir azalma ve beyin boyutunda art\u0131\u015f g\u00f6zlenmekteydi.<\/p>\n Yeniden de\u011ferlendirilmesi gereken paradigma Makalenin yazarlar\u0131ndan Kamran Safi, \u201cKar\u015f\u0131la\u015ft\u0131rmal\u0131 beyin b\u00fcy\u00fckl\u00fc\u011f\u00fcn\u00fcn zek\u00e2 ile ili\u015fkilendirilebilece\u011fine dair uzun s\u00fcredir devam eden bir dogmay\u0131 y\u0131kt\u0131k. Bazen, nispeten b\u00fcy\u00fck beyinler, yeni bir ya\u015fam alan\u0131na veya hareket etme bi\u00e7imine uyacak \u015fekilde v\u00fccut boyutundaki kademeli bir azalman\u0131n sonucu olarak olu\u015fabilir. Ba\u015fka bir ifadeyle, bu durumun zek\u00e2 ile hi\u00e7bir ilgisi yoktur\u201d a\u00e7\u0131klamalar\u0131nda bulundu.<\/p>\n Beyin boyutunda de\u011fi\u015fime neden olan iki b\u00fcy\u00fck olay<\/strong> Kretase d\u00f6neminin sonundaki kitlesel yokolu\u015ftan sonra soyu t\u00fckenen dinozorlardan arda kalan b\u00f6lgelerde yay\u0131lan hayvanlardan kemirgenler, yarasalar ve etoburlarda beyin-v\u00fccut \u00f6l\u00e7e\u011finde dramatik bir de\u011fi\u015fiklik fark edildi. Bundan yakla\u015f\u0131k 30 milyon y\u0131l sonra Ge\u00e7 Paleojen d\u00f6neminde so\u011fuyan iklim daha derin de\u011fi\u015fimlere yol a\u00e7t\u0131: Foklar, ay\u0131lar, balinalar ve primatlar\u0131n t\u00fcm\u00fc beyin ve v\u00fccut boyutlar\u0131 a\u00e7\u0131s\u0131ndan evrimsel de\u011fi\u015fimler ge\u00e7irdi.<\/p>\n Yazarlardan Jeroen Smaers, “Bug\u00fcn ya\u015fayan memeli soylar\u0131ndaki g\u00f6receli beyin boyutu \u00e7e\u015fitlili\u011finin b\u00fcy\u00fck bir k\u0131sm\u0131n\u0131n, ata soylar\u0131n\u0131n bu olaylar\u0131n ard\u0131ndan de\u011fi\u015fim ge\u00e7irmesiyle a\u00e7\u0131klanabilmesi b\u00fcy\u00fck bir s\u00fcrprizdi” dedi. Ara\u015ft\u0131rmac\u0131lar s\u0131kl\u0131kla vurgulad\u0131klar\u0131 zek\u00e2 ara\u015ft\u0131rmalar\u0131nda kullan\u0131lan metotlar\u0131n geli\u015ftirilmesi ve bu ara\u015ft\u0131rmalarda daha y\u00fcksek bili\u015fsel s\u00fcre\u00e7lerle ili\u015fkili oldu\u011fu bilinen beyin b\u00f6lgeleri gibi n\u00f6roanatomik \u00f6zelliklere odaklan\u0131lmas\u0131 gerekti\u011fini yineliyorlar.<\/p>\n
\n<\/strong>Ara\u015ft\u0131rmac\u0131lara g\u00f6re, bu karma\u015f\u0131k \u00f6rnekler, herhangi bir t\u00fcr i\u00e7in beyin boyutunu v\u00fccut boyutuyla kar\u015f\u0131la\u015ft\u0131rman\u0131n t\u00fcrlerin zek\u00e2s\u0131n\u0131n bir \u00f6l\u00e7\u00fcs\u00fcn\u00fc sa\u011flad\u0131\u011f\u0131na dair k\u00f6kle\u015fmi\u015f paradigman\u0131n yeniden de\u011ferlendirilmesi gerekti\u011fini vurguluyor. \u00d6rne\u011fin Kaliforniya deniz aslan\u0131n\u0131n v\u00fccut b\u00fcy\u00fckl\u00fc\u011f\u00fc \u00fczerindeki g\u00fc\u00e7l\u00fc se\u00e7ici bask\u0131lar (suda ya\u015fayan etoburlar\u0131n, yar\u0131 suda ya\u015fayan bir ni\u015fe \u00e7e\u015fitlenmesi) nedeniyle d\u00fc\u015f\u00fck bir beyin-v\u00fccut oran\u0131na ula\u015ft\u0131\u011f\u0131 ifade ediliyor. Di\u011fer bir deyi\u015fle, deniz aslanlar\u0131 beyin b\u00fcy\u00fckl\u00fc\u011f\u00fcn\u00fcn azalmas\u0131yla de\u011fil, artan v\u00fccut boyutundaki se\u00e7ilim nedeniyle g\u00f6receli olarak daha k\u00fc\u00e7\u00fck bir beyin boyutuna sahiptirler.<\/p>\n
\nS\u00f6z konusu ara\u015ft\u0131rma beyin boyutundaki \u00e7o\u011fu de\u011fi\u015fikli\u011fin D\u00fcnya \u00fczerindeki iki b\u00fcy\u00fck olaydan sonra meydana geldi\u011fini g\u00f6sterdi: 66 milyon y\u0131l \u00f6nceye tarihlenen kitlesel yokolu\u015f ve 23-33 milyon y\u0131l \u00f6nceki bir iklim ge\u00e7i\u015fi.<\/p>\n