T\u00fcm canl\u0131lar gibi insanlar da karma\u015f\u0131k evrimsel s\u00fcre\u00e7leriyle ortaya \u00e7\u0131km\u0131\u015ft\u0131r. Atalar\u0131m\u0131z\u0131n \u00e7evresi ve beslenme bi\u00e7imleri ile insan biyolojisinin s\u0131n\u0131rlar\u0131 birle\u015ferek, do\u011fal se\u00e7ilim yoluyla bizlere hayatta kalma avantaj\u0131 sa\u011flayan adaptasyonlara yol a\u00e7t\u0131. Fakat bu adaptasyonlara ra\u011fmen, h\u00e2l\u00e2 v\u00fccudumuz hastal\u0131klara yatk\u0131nd\u0131r. E\u011fer evrimle\u015fme yoluyla \u00e7evremize uyum sa\u011flad\u0131ysak, neden h\u00e2l\u00e2 hastalan\u0131yoruz?<\/p>\n
G\u00fcn\u00fcm\u00fcz t\u0131bb\u0131, hastal\u0131klar\u0131 ve mekanizmalar\u0131n\u0131 anlama konusunda dikkate de\u011fer bir noktada olsa da, hastal\u0131klar\u0131n ard\u0131ndaki nedenleri g\u00f6zden ka\u00e7\u0131rabilir. Bu nedenle evrimsel t\u0131p alan\u0131 ortaya \u00e7\u0131kar\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n
Hastal\u0131\u011f\u0131n yayg\u0131nl\u0131\u011f\u0131n\u0131 a\u00e7\u0131klayabilmek ve klinik tedavi i\u00e7in \u00f6ng\u00f6r\u00fc sa\u011flayabilmek i\u00e7in atalar\u0131m\u0131z\u0131n ge\u00e7mi\u015fini ve hastal\u0131klar\u0131n evrimsel nedenlerini anlaman\u0131n \u00f6nemi b\u00fcy\u00fckt\u00fcr. Evrimsel bak\u0131\u015f a\u00e7\u0131s\u0131, \u201csa\u011fl\u0131kl\u0131\u201d veya \u201cnormal\u201d olan bireylerin, b\u00fcy\u00fck \u00f6l\u00e7\u00fcde, Kuzey veya Bat\u0131 Avrupa k\u00f6kenlerine dayand\u0131\u011f\u0131 fikrini reddeder ve k\u00fcresel d\u00fczeydeki \u00e7e\u015fitlili\u011fe odaklan\u0131r. Bu noktada belirli mekanizmalar kar\u015f\u0131m\u0131za \u00e7\u0131kar. \u00d6rne\u011fin laktozu sindirememe, s\u0131tmaya diren\u00e7 ile insanlar\u0131n y\u00fcksek ya\u011fl\u0131 ve \u015fekerli yiyeceklere olan ilgisi evrimin \u00fcr\u00fcnleridir. Bu ko\u015fullar\u0131 evrimsel bir bak\u0131\u015f a\u00e7\u0131s\u0131 ile incelemek, hastal\u0131klar\u0131 daha iyi anlamam\u0131z i\u00e7in e\u015fsiz bir kavray\u0131\u015f sa\u011flayabilir.<\/p>\n
Laktoz intolerans\u0131<\/strong><\/p>\n Laktoz intolerans\u0131, yeti\u015fkinlik d\u00f6neminde, s\u00fct \u015fekeri olan laktoz sindirilemedi\u011finde ortaya \u00e7\u0131kar. Laktoz intolerans\u0131 mide bulant\u0131s\u0131, kramp, gaz ve ishale neden olabilir; t\u0131bbi bir durum olarak kabul edilir.<\/p>\n Esasen laktoz, laktaz enzimi taraf\u0131ndan par\u00e7alan\u0131r. Yeti\u015fkinlerde laktaz \u00fcretimi, yakla\u015f\u0131k 10.000 y\u0131l \u00f6nce hayvanlar\u0131 evcille\u015ftiren insan pop\u00fclasyonlar\u0131nda geli\u015fmi\u015ftir. Bu pop\u00fclasyonlar Kuzey ve Orta Avrupa’da ve Afrika’daki pastoral topluluklarda ya\u015fam\u0131\u015ft\u0131r. S\u00fct, kalori a\u00e7\u0131s\u0131ndan zengin bir besindir, yani laktozu sindirebilen insanlar daha iyi beslenir. Bu durum da onlara hayatta kalma ve \u00fcreme a\u00e7\u0131s\u0131ndan avantaj sa\u011flar.<\/p>\n Yeti\u015fkinlerde laktozun sindirimini sa\u011flayan mutasyonlar, pop\u00fclasyonlar i\u00e7inde yava\u015f yava\u015f nesillere yay\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r. Fakat insanlar\u0131n bir b\u00f6l\u00fcm\u00fc bu mutasyonlardan yoksundur. D\u00fcnya \u00e7ap\u0131ndaki yeti\u015fkinlerin y\u00fczde 65\u2019i laktoz intolerans\u0131 g\u00f6sterir. K\u00fcresel n\u00fcfusun y\u00fczde 65\u2019lik bir b\u00f6l\u00fcm\u00fc laktozu sindiremiyorsa, bu durum neden bir hastal\u0131k olarak g\u00f6r\u00fcl\u00fcyor? Esasen evrim bize laktoz intolerans\u0131n\u0131n tamamen normal oldu\u011funu s\u00f6yl\u00fcyor. Sadece, hastal\u0131\u011f\u0131 yeniden tan\u0131mlamam\u0131z gerekiyor.<\/p>\n Orak h\u00fccreli anemi<\/strong><\/p>\n \u0130nsanlar s\u0131tmaya neden olan parazit (Plasmodium) ile uzun bir evrimsel ge\u00e7mi\u015fi payla\u015f\u0131rlar. S\u0131tma hastal\u0131\u011f\u0131, her y\u0131l milyonlarca insan\u0131 enfekte eder ve \u00f6ld\u00fcr\u00fcr. Zamanla, parazite kar\u015f\u0131 koymak i\u00e7in insanlar \u00e7e\u015fitli adaptasyonlar geli\u015ftirmi\u015ftir. Bu adaptasyonlardan biri beta hemoglobin genindeki bir mutasyondur. Beta hemoglobin geninin iki versiyonu bulunmaktad\u0131r. Biri normaldir, fakat di\u011feri orak \u015fekilli k\u0131rm\u0131z\u0131 kan h\u00fccrelerinin \u00fcretilmesine neden olan bir mutasyon ta\u015f\u0131r. Mutasyona u\u011fram\u0131\u015f genin bir kopyas\u0131n\u0131 ta\u015f\u0131mak s\u0131tmaya kar\u015f\u0131 diren\u00e7 sa\u011flar. Fakat mutasyona u\u011fram\u0131\u015f genin iki kopyas\u0131n\u0131 ta\u015f\u0131yan ki\u015filerde orak h\u00fccreli anemi g\u00f6r\u00fcl\u00fcr.<\/p>\n Orak h\u00fccreli anemi, hilal benzeri bir \u015fekli olan k\u0131rm\u0131z\u0131 kan h\u00fccrelerini \u00fcreten kal\u0131tsal bir hastal\u0131kt\u0131r. Bu hastal\u0131\u011fa sahip olan bireyler, oksijeni dokulara etkin bir bi\u00e7imde ta\u015f\u0131yamaz. E\u011fer do\u011fal se\u00e7ilim, \u00fcreme ve hayatta kalmay\u0131 olumsuz y\u00f6nde etkileyen mutasyonlar\u0131 ortadan kald\u0131rsayd\u0131, daha sonra mutasyona u\u011fram\u0131\u015f olan beta hemoglobin gibi genler kayboldu veya pop\u00fclasyon i\u00e7inde nadirle\u015firdi. Fakat bu hastal\u0131k \u00f6zellikle de Afrika’n\u0131n baz\u0131 b\u00f6lgelerindeki insanlar aras\u0131nda yayg\u0131nd\u0131r.<\/p>\n Pop\u00fclasyon i\u00e7erisinde y\u00fcksek orak h\u00fccreli anemi oranlar\u0131na sahip olmak, s\u0131tmaya kar\u015f\u0131 diren\u00e7li olma avantaj\u0131n\u0131n maliyetidir. S\u0131tma direnci i\u00e7in se\u00e7ilim o kadar g\u00fc\u00e7l\u00fcd\u00fcr ki, Afrika’n\u0131n farkl\u0131 b\u00f6lgelerinde orak h\u00fccreli anemiye neden olan mutasyonlardan birka\u00e7\u0131 ba\u011f\u0131ms\u0131z olarak meydana gelmi\u015ftir.<\/p>\n Uyumsuz hastal\u0131klar<\/strong><\/p>\n Evrimsel t\u0131bb\u0131n temel odaklar\u0131ndan biri, v\u00fccudumuzun end\u00fcstri \u00f6ncesi bir ya\u015fam tarz\u0131na adapte oldu\u011fu ve mevcut \u00e7evremizle aram\u0131zda bir \u201cuyumsuzluk\u201d oldu\u011fudur. Bu durumdan kaynaklanan hastal\u0131klar uyumsuz hastal\u0131klar olarak nitelendirilir.<\/p>\n Bu uyumsuzlu\u011fun temelinde, end\u00fcstriyelle\u015fme kaynakl\u0131 bir enerji dengesizli\u011fi bulunmaktad\u0131r: Fazla besin almak ve \u00e7ok az hareket etmek bu enerji dengesizli\u011fini olu\u015fturur. \u0130nsanlar, \u00fcreme ba\u015far\u0131s\u0131n\u0131 ve hayatta kalmay\u0131 negatif y\u00f6nde etkiledi\u011fi i\u00e7in t\u00fcketilenden daha fazla kalori yakmak gibi enerji dengesizliklerinden ka\u00e7\u0131nmaya uyarlanm\u0131\u015ft\u0131r. Bu durum, fiziksel aktivitede bir azalma veya besin t\u00fcketiminde art\u0131\u015f gerektirir. Bu nedenle, insanlar zamanla daha az hareket etmeyi veya enerji bak\u0131m\u0131ndan daha yo\u011fun yiyecekleri t\u00fcketmeyi tercih eder hale geldi. Besine eri\u015fimin k\u0131s\u0131tl\u0131 oldu\u011fu zamanlarda bu adaptasyonlar sorun olu\u015fturmuyordu. Fakat bu k\u0131s\u0131tl\u0131l\u0131\u011f\u0131n olmad\u0131\u011f\u0131 d\u00f6nemler, obezite ve tip 2 diyabete yol a\u00e7abilecek s\u00fcre\u00e7leri beraberinde getirdi.<\/p>\n Esasen bu hastal\u0131klar modern d\u00f6nem ile daha fazla ba\u011flant\u0131 i\u00e7ermektedir. Bu d\u00f6nemde en kolay eri\u015filebilir durumda olan besinler ya\u011f ve \u015feker bak\u0131m\u0131ndan y\u00fcksek, lif bak\u0131m\u0131ndan d\u00fc\u015f\u00fck bir i\u00e7eri\u011fe sahiptir. Avc\u0131-toplay\u0131c\u0131 topluluklar taraf\u0131ndan t\u00fcketilen et ve bitki temelli besinlerin yerini art\u0131k \u00e7ok\u00e7a i\u015flenmi\u015f ve rafine hale getirilmi\u015f g\u0131dalar alm\u0131\u015ft\u0131r. Bunun yan\u0131 s\u0131ra, modern d\u00f6nemde hareketlilik de d\u00fc\u015f\u00fckt\u00fcr.<\/p>\n Son s\u00f6z\u2026<\/strong><\/p>\n \u0130nsanlar\u0131n ve hastal\u0131klar\u0131n evrimini anlamak etkin tedaviler geli\u015ftirmenin yeg\u00e2ne yoludur. Daha iyi bir sa\u011fl\u0131k hizmeti i\u00e7in evrimimizin daha derinlikli bir \u015fekilde anla\u015f\u0131lmas\u0131 gerekir. T\u0131bb\u0131n ilerleyebilmesi i\u00e7in, \u00f6ncelikle nereden geldi\u011fimizi anlamal\u0131y\u0131z.<\/p>\n Kaynak:<\/strong> https:\/\/phys.org\/news\/2021-05-evolutionary-medicine-early-human-ancestors.html<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":" T\u00fcm canl\u0131lar gibi insanlar da karma\u015f\u0131k evrimsel s\u00fcre\u00e7leriyle ortaya \u00e7\u0131km\u0131\u015ft\u0131r. Atalar\u0131m\u0131z\u0131n \u00e7evresi ve beslenme bi\u00e7imleri ile insan biyolojisinin s\u0131n\u0131rlar\u0131 birle\u015ferek, do\u011fal se\u00e7ilim yoluyla bizlere hayatta kalma avantaj\u0131 sa\u011flayan adaptasyonlara yol a\u00e7t\u0131. Fakat bu adaptasyonlara ra\u011fmen, h\u00e2l\u00e2 v\u00fccudumuz hastal\u0131klara yatk\u0131nd\u0131r. E\u011fer evrimle\u015fme yoluyla \u00e7evremize uyum sa\u011flad\u0131ysak, neden h\u00e2l\u00e2 hastalan\u0131yoruz? G\u00fcn\u00fcm\u00fcz t\u0131bb\u0131, hastal\u0131klar\u0131 ve mekanizmalar\u0131n\u0131 anlama konusunda […]<\/p>\n","protected":false},"author":1390,"featured_media":14885,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_acf_changed":false,"footnotes":""},"categories":[19,32],"tags":[2761,1703,1631,7703,7704,3548],"class_list":["post-50359","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-bilim-gundemi","category-evrim","tag-diyabet","tag-evrimsel-tip","tag-hastalik","tag-laktoz","tag-orak-hucreli-anemi","tag-sitma"],"acf":[],"aioseo_notices":[],"aioseo_head":"\n\t\t\n\t\n\t\n\t\n\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t