{"id":50953,"date":"2021-07-25T19:02:55","date_gmt":"2021-07-25T16:02:55","guid":{"rendered":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/?p=50953"},"modified":"2021-07-25T19:04:38","modified_gmt":"2021-07-25T16:04:38","slug":"haluk-eyidoganin-ataturk-baraji-deprem-tetikliyor-tezi-onaylandi","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/2021\/07\/25\/haluk-eyidoganin-ataturk-baraji-deprem-tetikliyor-tezi-onaylandi","title":{"rendered":"‘Atat\u00fcrk Baraj\u0131 deprem tetikliyor’ tezim onayland\u0131"},"content":{"rendered":"

3 Eyl\u00fcl 2008 g\u00fcn\u00fc, Atat\u00fcrk Baraj\u0131\u2019na yak\u0131n bir noktada, T\u00fcrkiye saatiyle 05:22 de Samsat \u0130l\u00e7esi\u2019nin (Ad\u0131yaman) g\u00fcneybat\u0131s\u0131nda, baraj\u0131n su toplama havzas\u0131 kenar\u0131nda 5.0 b\u00fcy\u00fckl\u00fc\u011f\u00fcnde kuvvetli ve s\u0131\u011f derinlikte bir deprem oldu. 2008\u2019de bu depremi incelemeye karar verdim. D\u00fcnyadaki b\u00fcy\u00fck barajlar\u0131n deprem tetikleyebildi\u011fini ve bu depremin de \u00f6yle bir \u00f6zelli\u011finin olup olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 merak ediyordum. Nitekim Berke Baraj\u0131 in\u015fas\u0131 \u00f6ncesi ve sonras\u0131 yapt\u0131\u011f\u0131m deprem \u00e7al\u0131\u015fmas\u0131nda baraj dolarken depremselli\u011finin artt\u0131\u011f\u0131n\u0131 g\u00f6zlemi\u015ftim.<\/p>\n

Atat\u00fcrk Baraj\u0131\u2019n\u0131n yak\u0131n \u00e7evresi deprem ar\u015fivlerimize g\u00f6re deprem bak\u0131m\u0131ndan aktif bir b\u00f6lge olarak bilinmezdi. Atat\u00fcrk Baraj\u0131 \u00e7evresinde olmu\u015f depremlerle ilgili ulusal ve uluslararas\u0131 deprem ar\u015fivlerini tarad\u0131m. Baraj havzas\u0131nda 1900-2007 y\u0131llar\u0131 aras\u0131nda b\u00fcy\u00fckl\u00fc\u011f\u00fc 4.0 ve daha fazla olan deprem yoktu ancak 1991 sonras\u0131 k\u00fc\u00e7\u00fck deprem etkinli\u011fi dikkat \u00e7ekiciydi. Ara\u015ft\u0131rmam i\u00e7in baraj\u0131n su seviye de\u011ferleri gerekliydi. Bu de\u011ferleri Devlet Su \u0130\u015fleri Genel M\u00fcd\u00fcrl\u00fc\u011f\u00fc\u2019nden istedim. 2007-2009 y\u0131llar\u0131 aras\u0131ndaki de\u011ferleri birka\u00e7 yaz\u0131\u015fma sonras\u0131 verdiler. 1990-2006 y\u0131llar\u0131 aras\u0131ndaki su seviye de\u011ferlerini vermediler. O de\u011ferleri olduk\u00e7a kaba de\u011ferler olarak bir yay\u0131ndan buldum. Deprem verileri ile su seviye de\u011ferleri aras\u0131ndaki ili\u015fkileri de\u011ferlendirdim ve 3 Eyl\u00fcl 2008 depreminin baraj\u0131n su seviye de\u011fi\u015fimi ile ili\u015fkili olan tetiklenmi\u015f bir deprem oldu\u011fu tezini savundum. Ayr\u0131ca, depremin su seviyesinin d\u00fc\u015ft\u00fc\u011f\u00fc bir d\u00f6nemde oldu\u011funu ve bunun da \u00f6zel bir durum yaratt\u0131\u011f\u0131n\u0131 belirttim. Bu bulgular\u0131m\u0131 2008-2010 y\u0131llar\u0131nda baz\u0131 makaleler ve konferanslarda sundum. Atat\u00fcrk Baraj\u0131\u2019n\u0131n deprem tetikledi\u011fi tezim bas\u0131na yans\u0131y\u0131nca nedense DS\u0130 y\u00f6netiminin bana \u00e7ok k\u0131zd\u0131\u011f\u0131n\u0131 \u00f6\u011frendim. Bu konudaki \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131m\u0131 s\u00fcrd\u00fcrd\u00fcm ve depremleri izledim.<\/p>\n

\"\"
\u015eekil 1. B\u00fcy\u00fckakp\u0131nar ve di\u011f. (2021)\u2019in ara\u015ft\u0131rmalar\u0131na g\u00f6re 3 Eyl\u00fcl 2008 (Mw:5.0), 2 Mart 2017 (Mw:5.5) ve 24 Nisan 2018 (Mw:5.1) depremlerinin ve art\u00e7\u0131 depremlerinin konumlar\u0131 ve derinlik da\u011f\u0131l\u0131mlar\u0131. \u015eekil B\u00fcy\u00fckakp\u0131nar ve
di\u011f. (2021)\u2019den al\u0131nm\u0131\u015ft\u0131r.<\/figcaption><\/figure>\n

2 Mart 2017\u2019de Samsat \u0130l\u00e7esi merkezli 5.5 b\u00fcy\u00fckl\u00fc\u011f\u00fcnde bir deprem daha oldu. Bu deprem Samsat\u2019a daha yak\u0131nd\u0131 ve il\u00e7ede y\u0131k\u0131m ve a\u011f\u0131r hasarlar yapt\u0131. Bu deprem sonras\u0131 baraj\u0131n su seviye de\u011ferlerini 1990-2017 y\u0131llar\u0131 i\u00e7in yeniden istedim. \u0130ki kez istememe ra\u011fmen vermediler. Ocak 2018\u2019de iki pop\u00fcler bilim dergisinde 2 Mart 2017 depreminin de Atat\u00fcrk Baraj\u0131 taraf\u0131ndan tetiklendi\u011fi tezini savunan yay\u0131nlar yapt\u0131m.<\/p>\n

24 Nisan 2018\u2019de ayn\u0131 yerde 5.1 b\u00fcy\u00fckl\u00fc\u011f\u00fcnde bir deprem daha oldu. Ben yeniden ilgili bakanl\u0131k arac\u0131l\u0131\u011f\u0131 ile DS\u0130\u2019den su seviye de\u011ferlerini istedim. De\u011ferleri g\u00f6ndermediler. San\u0131r\u0131m DS\u0130 hala benim ara\u015ft\u0131rma \u00e7ok k\u0131z\u0131yordu. 14 Kas\u0131m 2018\u2019de C\u0130MER\u2019e durumu anlatan bir a\u00e7\u0131klama ile verilerin \u201changi kanunun, hangi y\u00f6netmeli\u011fin, hangi maddesine ve hangi bilimsel anlay\u0131\u015fa dayan\u0131larak\u201d verilmedi\u011fini sordum. DS\u0130\u2019den cevaben gelen 6 Aral\u0131k 2018 tarihli a\u00e7\u0131klamada \u201csu seviye de\u011ferlerinin ulusal g\u00fcvenlik ve ter\u00f6r politikas\u0131 gere\u011fi, Atat\u00fcrk Baraj\u0131 ve HES s\u0131n\u0131r a\u015fan sular kapsam\u0131nda de\u011ferlendirildi\u011fi i\u00e7in verilmesi uygun g\u00f6r\u00fclmemektedir\u201d \u015feklinde olduk\u00e7a ayd\u0131nlat\u0131c\u0131(!) bir yan\u0131t ald\u0131m. Di\u011fer \u00fclkelerde hukuk bu konularda ne de diyor bilmiyorum, ama bizde kurumsal yan\u0131t b\u00f6yleydi.<\/p>\n

\"\"<\/p>\n

2019 y\u0131l\u0131nda benim tezimin aksine \u201cAtat\u00fcrk Baraj\u0131 deprem tetiklemiyor\u201d tezini kan\u0131tlamaya \u00e7al\u0131\u015fan iki makale yay\u0131nland\u0131. O makalelerden birinde DS\u0130\u2019nin baraj \u00e7evresinde 1986-1995 y\u0131llar\u0131 aras\u0131nda be\u015f deprem kay\u0131t\u00e7\u0131s\u0131 \u00e7al\u0131\u015ft\u0131rd\u0131\u011f\u0131n\u0131 ve o d\u00f6nemde baraj su havzas\u0131 i\u00e7erisinde b\u00fcy\u00fckl\u00fc\u011f\u00fc 4.0 ve daha k\u00fc\u00e7\u00fck deprem etkinli\u011fi oldu\u011fu dolay\u0131s\u0131yla baraj dolunca 2008, 2017 ve 2018 y\u0131llar\u0131nda olan 5.0 ve daha b\u00fcy\u00fck depremlerin \u201cbaraj\u0131n su y\u00fck\u00fc ve seviye de\u011fi\u015fimleriyle ili\u015fkili olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131, yan\u0131 baraj\u0131n deprem tetiklemedi\u011fini\u201d savundular. Ulusal ve uluslararas\u0131 deprem ar\u015fivlerinde yapt\u0131\u011f\u0131m ara\u015ft\u0131rmada DS\u0130\u2019nin kendi deprem istasyonlar\u0131yla baraj\u0131n su havzas\u0131nda kaydetti\u011fi \u00f6ne s\u00fcr\u00fclen depremlerin asl\u0131nda ba\u015fka yerlerdeki depremler oldu\u011fu, baz\u0131 depremlerin ise deprem ar\u015fivlerinde bulunmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 tespit ettim.<\/p>\n

Bu arada, Almanya Potsdam\u2019da bulunan Yerbilimleri Ara\u015ft\u0131rma Merkezi\u2019nde (GFZ) \u00e7al\u0131\u015fan deprembilimcilerin olu\u015fturdu\u011fu bir ekip benim \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131mdan esinlenerek Atat\u00fcrk Baraj\u0131\u2019n\u0131n deprem tetiklemesi tezi \u00fczerine ayr\u0131nt\u0131l\u0131 incelemeler yapt\u0131lar. 2021 y\u0131l\u0131nda hakemli bir dergide yapt\u0131klar\u0131 yay\u0131nda, Atat\u00fcrk Baraj\u0131\u2019n\u0131n su tutmaya ba\u015flamadan \u00f6nce (1990 \u00f6ncesi) baraj b\u00f6lgesinde deprem etkinli\u011fi olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131, su tutmaya ba\u015flanan tarihten sonra depremselli\u011fin artt\u0131\u011f\u0131n\u0131 ve su seviyesi ve deprem tetikleme ili\u015fkisinin var oldu\u011funu duyurarak benim tezimi onaylad\u0131lar. Yazarlar\u0131n, b\u00fcy\u00fckl\u00fckleri 5.0 ve daha fazla olan 3 Eyl\u00fcl 2008, 2 Mart 2017 ve 24 Nisan 2018 depremlerinin, daha \u00f6nce benim de savundu\u011fum gibi su seviyesinin en fazla azald\u0131\u011f\u0131 d\u00f6nemde oldu\u011funa \u00f6zellikle dikkat \u00e7ektiler.<\/p>\n

3 Eyl\u00fcl 2008 Samsat depremi ile ba\u015flad\u0131\u011f\u0131m ara\u015ft\u0131rma ser\u00fcveninde a\u00e7\u0131klad\u0131\u011f\u0131m tezimin, 2021 y\u0131l\u0131nda Almanya\u2019da sayg\u0131n bir yerbilimleri kurumu olan Yerbilimleri Ara\u015ft\u0131rma Merkezi ekibinin yapt\u0131\u011f\u0131 ayr\u0131nt\u0131l\u0131 bir bilimsel ara\u015ft\u0131rma i\u00e7in ilham kayna\u011f\u0131 oldu\u011funun belirtilmesinden ve \u201cAtat\u00fcrk Baraj\u0131 deprem tetikliyor\u201d tezimin onaylanmas\u0131ndan \u00e7ok duyguland\u0131m. Bu duygu, \u00fclkemin baz\u0131 y\u00f6neticilerinin baraj su seviye verilerini vermemesi inad\u0131 ve yapt\u0131\u011f\u0131m ara\u015ft\u0131rman\u0131n bas\u0131na yans\u0131mas\u0131 nedeniyle \u00e7ok k\u0131zmalar\u0131 gibi talihsiz davran\u0131\u015flar\u0131n yaratt\u0131\u011f\u0131 hayal k\u0131r\u0131kl\u0131\u011f\u0131n\u0131 azaltt\u0131\u011f\u0131n\u0131 ve bu co\u011frafyada bilimin gelece\u011fine dair umutlar\u0131m\u0131 artt\u0131rd\u0131\u011f\u0131n\u0131 belirtmek isterim.<\/p>\n

Not:<\/strong> Bu yaz\u0131da belirtilen ara\u015ft\u0131rmalar ile ilgili ayr\u0131nt\u0131lar\u0131 ve kaynaklar\u0131 Bilim ve Gelecek<\/em> dergisinin 1 A\u011fustos 2021 tarihli say\u0131s\u0131nda bulabilirsiniz.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

3 Eyl\u00fcl 2008 g\u00fcn\u00fc, Atat\u00fcrk Baraj\u0131\u2019na yak\u0131n bir noktada, T\u00fcrkiye saatiyle 05:22 de Samsat \u0130l\u00e7esi\u2019nin (Ad\u0131yaman) g\u00fcneybat\u0131s\u0131nda, baraj\u0131n su toplama havzas\u0131 kenar\u0131nda 5.0 b\u00fcy\u00fckl\u00fc\u011f\u00fcnde kuvvetli ve s\u0131\u011f derinlikte bir deprem oldu. 2008\u2019de bu depremi incelemeye karar verdim. D\u00fcnyadaki b\u00fcy\u00fck barajlar\u0131n deprem tetikleyebildi\u011fini ve bu depremin de \u00f6yle bir \u00f6zelli\u011finin olup olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 merak ediyordum. Nitekim Berke […]<\/p>\n","protected":false},"author":1575,"featured_media":50954,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_acf_changed":false,"footnotes":""},"categories":[19],"tags":[2162,691,7821,2471],"class_list":["post-50953","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-bilim-gundemi","tag-ataturk-baraji","tag-deprem","tag-su-havzasi","tag-yerbilimleri"],"acf":[],"aioseo_notices":[],"aioseo_head":"\n\t\t\n\t\n\t\n\t\n\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t