{"id":5096,"date":"2016-04-12T00:02:48","date_gmt":"2016-04-11T21:02:48","guid":{"rendered":"http:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/?p=5096"},"modified":"2016-04-12T00:02:48","modified_gmt":"2016-04-11T21:02:48","slug":"ilk-kez-bir-cift-yildiz-sistemi-supernova-gecirirken-gozlemlendi","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/2016\/04\/12\/ilk-kez-bir-cift-yildiz-sistemi-supernova-gecirirken-gozlemlendi","title":{"rendered":"\u0130lk kez bir \u00e7ift y\u0131ld\u0131z sistemi, s\u00fcpernova ge\u00e7irirken g\u00f6zlemlendi!"},"content":{"rendered":"<p><strong>G\u00f6rsel a\u00e7\u0131klamas\u0131: <\/strong>Merkezdeki mavi-beyaz nokta Whipple G\u00f6zlemevi\u2019nden 1,2 metrelik teleskopla Fred Lawrance taraf\u0131ndan g\u00f6r\u00fcnt\u00fclenmi\u015f 2012cg s\u00fcpernovas\u0131d\u0131r. 50 milyon \u0131\u015f\u0131k y\u0131l\u0131 uzakl\u0131kta bulunan s\u00fcpernova o kadar uzaktaki, Ba\u015fak tak\u0131my\u0131ld\u0131z\u0131nda bulunan ancak kenar\u0131ndan g\u00f6rebildi\u011fimiz NGC 4424 galaksisi burada sadece geni\u015flemi\u015f mor bir leke gibi g\u00f6r\u00fcn\u00fcyor. @ Peter Challis, Harvard-Smithsonian CfA.<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p>Harvard\u2019dan Robert Kirshner ve Peter Challis\u2019in de i\u00e7inde bulundu\u011fu bir grup astronom, patlayan bir y\u0131ld\u0131z\u0131n yolda\u015f\u0131ndan (e\u015flik\u00e7isinden) bir \u0131\u015f\u0131k parlamas\u0131 saptad\u0131lar. \u0130lk kez astronomlar bir y\u0131ld\u0131z\u0131n patlamas\u0131n\u0131n yolda\u015f\u0131n\u0131n \u00fczerindeki etkisine \u015fahit oldu. Bu da, \u00e7ift y\u0131ld\u0131z sistemlerinin tip Ia s\u00fcpernovalara yol a\u00e7t\u0131\u011f\u0131n\u0131 do\u011frulayan en iyi kan\u0131t gibi g\u00f6r\u00fcn\u00fcyor.<\/p>\n<p>Bu \u00e7al\u0131\u015fma, baz\u0131 beyaz c\u00fccelerin \u015fiddetli \u00f6l\u00fcmleri i\u00e7in gereken ko\u015fullar\u0131 a\u00e7\u0131\u011fa \u00e7\u0131kard\u0131 ve evrenin geni\u015flemesinin tarihini izlememiz i\u00e7in bu olay\u0131 nas\u0131l kullanmam\u0131z gerekti\u011fini daha iyi bir \u015fekilde anlamam\u0131z\u0131 sa\u011flad\u0131. Bu tarz y\u0131ld\u0131z patlamalar\u0131 karanl\u0131k enerjinin ke\u015ffi ve evrenin ivmelenerek geni\u015flemesi gibi bilimin g\u00fcn\u00fcm\u00fczdeki b\u00fcy\u00fck problemlerinden birini anlamam\u0131z\u0131 sa\u011fl\u0131yor. Tip Ia s\u00fcpernovalar\u0131n nas\u0131l olu\u015ftu\u011fu uzun zaman boyunca astronomlar aras\u0131nda tart\u0131\u015fma konusu olmu\u015ftur.<\/p>\n<p>\u00c7al\u0131\u015fman\u0131n ba\u015fyazar\u0131 Austin Texas \u00dcniversitesi\u2019den (UT Austin) Howie Marion, \u201cBiz, tip Ia s\u00fcpernovalar\u0131n bir bile\u015fene sahip olan patlayan bir beyaz c\u00fcceden geldi\u011fini d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcyoruz. Teori, 50 y\u0131l \u00f6ncesine veya daha gerisine dayanmakta. Ama bug\u00fcne kadar yolda\u015f y\u0131ld\u0131z i\u00e7in hi\u00e7bir somut kan\u0131t bulunmamaktayd\u0131\u201d a\u00e7\u0131klamas\u0131n\u0131 yap\u0131yor.<\/p>\n<p>Astronomlar bu konuda bir\u00e7ok fikirle m\u00fccadele ettiler ve yolda\u015f y\u0131ld\u0131z\u0131n normal bir y\u0131ld\u0131z m\u0131, yoksa ba\u015fka bir beyaz c\u00fcce mi oldu\u011funu tart\u0131\u015ft\u0131lar. Tak\u0131m \u00fcyesi ve astronomi profes\u00f6r\u00fc olan J. Craig Wheeler, \u201cBu \u00e7al\u0131\u015fma ilk kez normal bir Tip Ia\u2019n\u0131n yolda\u015f\u0131 ile ili\u015fkilendirilmesi oldu. Bu ger\u00e7ekten \u00f6nemli bir \u015fey\u201d diye belirtiyor.<\/p>\n<p>Tip Ia s\u00fcpernova i\u00e7in \u00e7ift y\u0131ld\u0131z ata teorisi, beyaz c\u00fcce ad\u0131 verilen yanm\u0131\u015f y\u0131ld\u0131zla ba\u015flar. K\u00fctle, patlamas\u0131n\u0131 tetiklemek i\u00e7in beyaz c\u00fcceye eklenmelidir. Beyaz c\u00fcce bu k\u00fctleyi yolda\u015f y\u0131ld\u0131zdan \u00e7eker. K\u00fctle ak\u0131\u015f\u0131 beyaz c\u00fcce yeteri kadar s\u0131cak ve yo\u011fun bir hale ula\u015ft\u0131\u011f\u0131nda, i\u00e7inde karbon ve oksijeni ate\u015fler; sonu\u00e7 olarak ba\u015flayan termon\u00fckleer reaksiyon ile beyaz c\u00fcce tip Ia s\u00fcpernova olarak patlar.<\/p>\n<p>Uzun zamand\u0131r yolda\u015f\u0131n geni\u015flemi\u015f, ya\u015fl\u0131 bir k\u0131rm\u0131z\u0131 dev oldu\u011fu ve maddesini beyaz c\u00fcceye do\u011fru kaybetti\u011fi teorisi h\u00e2kimdi. Ancak, son g\u00f6zlemler bu teoriye fiilen \u00e7izgi \u00e7ekmi\u015f oldu. G\u00f6zlemde hi\u00e7 k\u0131rm\u0131z\u0131 dev bir y\u0131ld\u0131z g\u00f6r\u00fclmedi. Yeni \u00e7al\u0131\u015fma, y\u0131ld\u0131z merkezde h\u00e2l\u00e2 hidrojen yakarken k\u00fctlesini korudu\u011funa ve yolda\u015f y\u0131ld\u0131z\u0131n h\u00e2l\u00e2 hayat\u0131n\u0131n ilk a\u015famas\u0131nda oldu\u011funa dair kan\u0131tlar sunmaktad\u0131r.<\/p>\n<p>Tak\u0131m \u00fcyesi olan Harvard Smithsonian Astrofizik Merkezi\u2019nden Robert P. Kirshner\u2019e g\u00f6re, \u201cE\u011fer bir beyaz c\u00fcce normal bir y\u0131ld\u0131z\u0131n yan\u0131nda patlarsa, patlaman\u0131n yolda\u015f\u0131 \u0131s\u0131tmas\u0131ndan kaynaklanan anl\u0131k bir mavi \u0131\u015f\u0131k parlamas\u0131 g\u00f6rmeniz gerekir. Teorisyenlerin \u00f6nceden \u00f6ng\u00f6rd\u00fc\u011f\u00fc ve bizim g\u00f6zledi\u011fimiz \u015fey de tam olarak bu!\u201d diye belirtiyor. \u201cS\u00fcpernova 2012cg t\u00fcten, esasen parlayan bir tabanca gibi. Baz\u0131 tip Ia s\u00fcpernovalar yolda\u015f\u0131 ile do-si-do dans\u0131 yapan beyaz c\u00fccelerden olu\u015fuyor\u201d diye ekliyor.<\/p>\n<p>50 milyon \u0131\u015f\u0131k y\u0131l\u0131 uzakl\u0131ktaki Ba\u015fak tak\u0131my\u0131ld\u0131z\u0131nda yer alan s\u00fcpernova 2012cg, 17 May\u0131s 2012\u2019de Lick G\u00f6zlemevi S\u00fcpernova Ara\u015ft\u0131rmas\u0131 taraf\u0131ndan ke\u015ffedildi. Ke\u015ffin ertesi g\u00fcn\u00fcnde Marion\u2019un ekibi Harvard Smithsonian Astrofizik Merkezi\u2019nin teleskoplar\u0131 ile \u00e7al\u0131\u015fmaya ba\u015flad\u0131lar. Marion, \u201cG\u00f6zlemleri erkenden yapmak \u00f6nemli. \u00c7\u00fcnk\u00fc beyaz c\u00fccenin yolda\u015f ile etkile\u015fimi patlamadan hemen sonra meydana geliyor\u201d diye belirtiyor.<\/p>\n<p>Ekip, s\u00fcpernovan\u0131n parlakl\u0131k de\u011fi\u015fimini birka\u00e7 hafta boyunca, i\u00e7lerinde Fred Lawrance Whipple G\u00f6zlemevi\u2019nde bulunan 1,2m\u2019lik teleskop ve teleskoba ait KeplerCam enstr\u00fcman\u0131, Swift Gama I\u015f\u0131n Teleskopu, McDonald G\u00f6zlemevi\u2019nden Hobby-Eberly Teleskopu ve ba\u015fka bir d\u00fczine teleskopu daha kullanarak g\u00f6zlemeye devam ettiler.<\/p>\n<p>Wheeler, \u201cBu d\u00fcnya \u00e7ap\u0131nda bir giri\u015fim\u201d diye belirtiyor. Tak\u0131m \u00fcyelerinin b\u00fcy\u00fck bir \u00e7o\u011funlu\u011fu ABD enstit\u00fclerinden, ancak \u015eili, Macaristan, Danimarka ve Japonya\u2019daki enstit\u00fclerden biliminsanlar\u0131 da tak\u0131m\u0131n i\u00e7erisinde yer al\u0131yorlar.<\/p>\n<p>Tak\u0131m\u0131n buldu\u011fu kan\u0131t, s\u00fcpernovadan gelen \u0131\u015f\u0131\u011f\u0131n karakteristi\u011finin \u00e7ift bile\u015fenden kaynakland\u0131\u011f\u0131n\u0131 i\u015faret ediyor. \u00d6zellikle, patlamadan gelen \u0131\u015f\u0131kta mavi \u0131\u015f\u0131\u011f\u0131n bask\u0131n oldu\u011funa dair kan\u0131t. UC Berkeley\u2019den astronom Don Kasen taraf\u0131ndan olu\u015fturulan ve geni\u015f \u00f6l\u00e7\u00fcde kabul edilen modellere uyan bu bask\u0131nl\u0131k, astronomlara g\u00f6re, ancak bir \u00e7ift y\u0131ld\u0131z sisteminde bulunan bir y\u0131ld\u0131z patlad\u0131\u011f\u0131 zaman g\u00f6r\u00fclebilir.<\/p>\n<p>Wheeler, \u201cS\u00fcpernova yolda\u015f y\u0131ld\u0131z\u0131n yan\u0131nda patlar ve patlama yolda\u015f y\u0131ld\u0131z\u0131 etkiler. Yandaki yolda\u015f y\u0131ld\u0131z \u00a0bunun sonucunda s\u0131cak ve parlak bir hale gelir. Bu bask\u0131n mavi \u0131\u015f\u0131k, yolda\u015f y\u0131ld\u0131z\u0131n \u0131s\u0131nan taraf\u0131ndan gelmektedir\u201d \u015feklinde a\u00e7\u0131kl\u0131yor.<\/p>\n<p>Tak\u0131m \u00fcyesi ve UT Austin\u2019de doktora sonras\u0131 ara\u015ft\u0131rmac\u0131 olan Jeffrey Silverman, bunun veriyle tutarl\u0131 bir yorum oldu\u011funu s\u00f6yl\u00fcyor. Bir \u00e7ift y\u0131ld\u0131z sistemin teleskop ile \u00e7ekilmi\u015f foto\u011fraf\u0131 sonucunda elde edilen boyutun kesin bir kan\u0131t olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 vurguluyor.<\/p>\n<p>Marion, \u201cSadece ba\u015fka birka\u00e7 tip Ia s\u00fcpernova, bu s\u00fcpernova gibi erkenden g\u00f6zlenebildi; ama bunlarda mavi \u0131\u015f\u0131k bask\u0131nl\u0131\u011f\u0131 g\u00f6r\u00fclmedi. Bundan dolay\u0131 daha fazla \u00f6rne\u011fe ihtiyac\u0131m\u0131z var\u201d diye belirtiyor.<\/p>\n<p>Wheeler, \u201cBu \u015fekilde y\u00fczlerce olay\u0131 incelemeye ihtiyac\u0131m\u0131z var. B\u00f6ylece istatistiklerin ne oldu\u011funu bilmemiz m\u00fcmk\u00fcn olacak\u201d diyor.<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p><strong>\u00c7eviren: Ece G\u00fclfem Da\u011fdeviren<\/strong><\/p>\n<p><strong><em>Erciyes \u00dcniversitesi Astronomi ve Uzay Bilimleri B\u00f6l\u00fcm\u00fc Y\u00fcksek Lisans<\/em><\/strong><\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p><strong>Kaynak:<\/strong> <a href=\"http:\/\/astronomynow.com\/2016\/03\/23\/first-discovery-of-a-binary-companion-for-a-type-ia-supernova\/\">http:\/\/astronomynow.com\/2016\/03\/23\/first-discovery-of-a-binary-companion-for-a-type-ia-supernova\/<\/a><\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>G\u00f6rsel a\u00e7\u0131klamas\u0131: Merkezdeki mavi-beyaz nokta Whipple G\u00f6zlemevi\u2019nden 1,2 metrelik teleskopla Fred Lawrance taraf\u0131ndan g\u00f6r\u00fcnt\u00fclenmi\u015f 2012cg s\u00fcpernovas\u0131d\u0131r. 50 milyon \u0131\u015f\u0131k y\u0131l\u0131 uzakl\u0131kta bulunan s\u00fcpernova o kadar uzaktaki, Ba\u015fak tak\u0131my\u0131ld\u0131z\u0131nda bulunan ancak kenar\u0131ndan g\u00f6rebildi\u011fimiz NGC 4424 galaksisi burada sadece geni\u015flemi\u015f mor bir leke gibi g\u00f6r\u00fcn\u00fcyor. @ Peter Challis, Harvard-Smithsonian CfA. &nbsp; Harvard\u2019dan Robert Kirshner ve Peter Challis\u2019in [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":5097,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_acf_changed":false,"footnotes":""},"categories":[30,19,26],"tags":[],"class_list":["post-5096","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-astronomi","category-bilim-gundemi","category-fizik"],"acf":[],"aioseo_notices":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/5096","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=5096"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/5096\/revisions"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=5096"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=5096"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=5096"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}