Derin uzaydan gelen ve muhtemelen manyetik y\u0131ld\u0131zlar\u0131n patlamalar\u0131ndan kaynaklanan radyo dalgalar\u0131n\u0131n k\u0131sa \u00f6m\u00fcrl\u00fc patlamalar\u0131 \u015fu an evrenin geni\u015flemesinin hesaplanmas\u0131nda kullan\u0131l\u0131yor. Neredeyse 100 y\u0131ld\u0131r astronomlar evrenin geni\u015flemesinin ne kadar oldu\u011funu tart\u0131\u015f\u0131yor. Bu oran\u0131 \u00f6l\u00e7mek i\u00e7in yeni bir ba\u011f\u0131ms\u0131z y\u00f6ntem kullan\u0131labilir.<\/p>\n
Hubble sabiti… Yeni \u00e7al\u0131\u015fmaya d\u00e2hil olmayan, Stanford \u00dcniversitesi’nde astronom olan Simon Birror, “\u00d6zellikle tespit edilen FRB\u2019lerin say\u0131s\u0131n\u0131n artt\u0131\u011f\u0131n\u0131 g\u00f6rd\u00fck\u00e7e gelecekte bu hesaplama i\u00e7in b\u00fcy\u00fck vaatler g\u00f6r\u00fcyorum” diyor.<\/p>\n Astronomlar Hubble sabitini iki \u015fekilde hesaplarlar. Biri uzak evrendeki Big Bang\u2019ten hemen sonra yay\u0131lan \u0131\u015f\u0131k yani kozmik mikrodalga \u0131\u015f\u0131mas\u0131n\u0131, di\u011feri ise yak\u0131n evrendeki s\u00fcpernovalar\u0131 ve di\u011fer y\u0131ld\u0131zlar\u0131 kullan\u0131r. Bu yakla\u015f\u0131mlar \u015fu anda y\u00fczde birka\u00e7 oran\u0131nda ayn\u0131 fikirde de\u011fil. FRB\u2019lerden gelen de\u011ferler ise, her megaparsek (yakla\u015f\u0131k 3.3 milyon \u0131\u015f\u0131k y\u0131l\u0131) i\u00e7in saniyede yakla\u015f\u0131k 62.3 kilometrelik geni\u015fleme h\u0131z\u0131ndan gelir. Di\u011fer y\u00f6ntemlerden daha d\u00fc\u015f\u00fck olsa da, ge\u00e7ici olarak kozmik mikrodalga arka plan \u0131\u015f\u0131mas\u0131n\u0131n de\u011ferine ge\u00e7ici olarak en yak\u0131nd\u0131r.<\/p>\n Stockholm \u00dcniversitesinde astronom olan Steffen Hagstotz “S\u00fcpernova taraf\u0131na k\u0131yasland\u0131\u011f\u0131nda verilerimiz kozmik arka plan \u0131\u015f\u0131mas\u0131yla biraz daha yak\u0131n oldu\u011funu g\u00f6steriyor, ama hata b\u00f6l\u00fcm\u00fc \u00e7ok b\u00fcy\u00fck, bu y\u00fczden ger\u00e7ekten hi\u00e7bir \u015fey s\u00f6yleyemezsiniz” diyor. Yine de “Bence h\u0131zl\u0131 radyo patlamalar\u0131n\u0131n di\u011fer y\u00f6ntemler kadar do\u011fru olma potansiyeli var” diye de ekliyor.<\/p>\n Galaksiler aras\u0131 uzay\u0131 soru\u015fturmak FRB sinyalleri galaksileri ay\u0131ran gaz ve tozlar\u0131n i\u00e7inden hareket ederken baz\u0131 frekanslar di\u011ferlerinden belli belirsiz, sinyallerin biraz daha ge\u00e7 ula\u015fmas\u0131na sebep olacak \u015fekilde -\u00f6ng\u00f6r\u00fclebilir bir \u015fekilde- da\u011f\u0131n\u0131k hale gelir. FRB ne kadar uzaksa, sinyal daha da\u011f\u0131n\u0131k gelir. Bu da\u011f\u0131n\u0131kl\u0131\u011f\u0131n hesaplanmas\u0131yla Hagstotz ve \u00e7al\u0131\u015fma arkada\u015flar\u0131 9 FRB\u2019ye olan mesafeyi tahmin ettiler. Bu mesafeleri FRB\u2019ye ev sahipli\u011fi yapan galaksilerin D\u00fcnya\u2019dan uzakla\u015ft\u0131\u011f\u0131 h\u0131zlarla k\u0131yaslayarak Hubble sabitini hesaplad\u0131lar.<\/p>\n Kendi galaksisinden \u00e7\u0131k\u0131p gaz ve toz i\u00e7eri\u011finin daha iyi anla\u015f\u0131ld\u0131\u011f\u0131, intergalaktik uzaya girmeden \u00f6nce FRB sinyallerinin nas\u0131l da\u011f\u0131ld\u0131\u011f\u0131n\u0131 kesin olarak bilmemek bu yeni y\u00f6ntemdeki en b\u00fcy\u00fck sorun. Tak\u0131m, birka\u00e7 y\u00fcz FRB ile belirsizlikleri azaltabileceklerini d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcyor.<\/p>\n “Bu ilk hesaplama. Mevcut sonu\u00e7lar di\u011fer olgun problemler kadar k\u0131s\u0131tlay\u0131c\u0131 de\u011fil, yani \u00e7ok fazla \u015fa\u015f\u0131rmay\u0131n” diyor Birrer. Yeni FRB verileri yak\u0131nda gelebilir. \u00c7ok fazla yeni radyo g\u00f6zlemevleri \u00e7evrimi\u00e7i bir hale geliyor ve Square Kilometre Array (bir radyo teleskop projesi) i\u00e7in \u00f6nerilenler gibi, daha geni\u015f ara\u015ft\u0131rmalar her gece binlere FRB ke\u015ffedebilir. Hagstotz Hubble sabitini \u00f6n\u00fcm\u00fczdeki bir ya da iki y\u0131l i\u00e7inde kesin olarak belirleyen mesafe tahminlerine sahip \u00e7ok fazla FRB\u2019ler bekliyor. Bu FRB\u2019ler ayn\u0131 zamanda astronomlar\u0131n parlak patlamalara neyin sebebiyet verdi\u011fini anlamalar\u0131na yard\u0131mc\u0131 olabilir.<\/p>\n “Yak\u0131nda sahip olaca\u011f\u0131m\u0131z yeni olanaklar i\u00e7in \u00e7ok heyecanl\u0131y\u0131m” diyor Hagstotz. “Bu ger\u00e7ekten daha bir ba\u015flang\u0131\u00e7.”<\/p>\n Kaynak:<\/strong> https:\/\/www.sciencenews.org\/article\/fast-radio-bursts-universe-expansion-hubble-constant<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":" Derin uzaydan gelen ve muhtemelen manyetik y\u0131ld\u0131zlar\u0131n patlamalar\u0131ndan kaynaklanan radyo dalgalar\u0131n\u0131n k\u0131sa \u00f6m\u00fcrl\u00fc patlamalar\u0131 \u015fu an evrenin geni\u015flemesinin hesaplanmas\u0131nda kullan\u0131l\u0131yor. Neredeyse 100 y\u0131ld\u0131r astronomlar evrenin geni\u015flemesinin ne kadar oldu\u011funu tart\u0131\u015f\u0131yor. Bu oran\u0131 \u00f6l\u00e7mek i\u00e7in yeni bir ba\u011f\u0131ms\u0131z y\u00f6ntem kullan\u0131labilir. Hubble sabiti… Astronomlar ilk defa h\u0131zl\u0131 radyo patlamalar\u0131 (fast radio bursts, FRBs) ad\u0131 verilen kozmik fla\u015flar\u0131 […]<\/p>\n","protected":false},"author":3113,"featured_media":50973,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_acf_changed":false,"footnotes":""},"categories":[19],"tags":[657,6136,5577,3313],"class_list":["post-50971","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-bilim-gundemi","tag-evren","tag-genisleme","tag-patlama","tag-radyo-dalgalari"],"acf":[],"aioseo_notices":[],"aioseo_head":"\n\t\t\n\t\n\t\n\t\n\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t
\n<\/strong>Astronomlar ilk defa h\u0131zl\u0131 radyo patlamalar\u0131 (fast radio bursts, FRBs) ad\u0131 verilen kozmik fla\u015flar\u0131 g\u00f6zlemleyerek Hubble sabitini (evrenin geni\u015fleme h\u0131z\u0131) hesaplad\u0131lar. Sonu\u00e7lar ba\u015flang\u0131\u00e7 niteli\u011finde ve belirsizlikler b\u00fcy\u00fck olsa da teknik, anla\u015f\u0131lmas\u0131 zor Hubble sabitini garantiye almak i\u00e7in g\u00fc\u00e7l\u00fc bir araca \u00e7evirebilir. E\u011fer yeni metottaki belirsizlikler azalt\u0131l\u0131rsa, uzun s\u00fcredir devam eden tart\u0131\u015fmay\u0131 \u00e7\u00f6zmemize yard\u0131mc\u0131 olabilir.<\/p>\n
\n<\/strong>FRB\u2019lere ger\u00e7ekten neyin sebep oldu\u011funu kimse bilmiyor, ger\u00e7i y\u00fcksek manyetikli n\u00f6tron y\u0131ld\u0131zlar\u0131ndaki patlamalar m\u00fcmk\u00fcn olan bir a\u00e7\u0131klama. FRB\u2019ler radyo dalgalar\u0131 patlatt\u0131\u011f\u0131ndaki birka\u00e7 milisaniyede ekstrem parlakl\u0131klar\u0131 onlar\u0131 uzun kozmik mesafelerde g\u00f6r\u00fcn\u00fcr yapar: Astronomlara galaksiler aras\u0131ndaki uzay\u0131 soru\u015fturmak i\u00e7in harika bir yol…<\/p>\n