{"id":51118,"date":"2021-07-31T00:00:27","date_gmt":"2021-07-30T21:00:27","guid":{"rendered":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/?p=51118"},"modified":"2021-07-30T12:12:09","modified_gmt":"2021-07-30T09:12:09","slug":"dnanin-genetik-materyal-kesfine-yolculuk","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/2021\/07\/31\/dnanin-genetik-materyal-kesfine-yolculuk","title":{"rendered":"DNA\u2019n\u0131n genetik materyal ke\u015ffine yolculuk"},"content":{"rendered":"

Genetik bir materyal genetik bilgiyi ta\u015f\u0131r ve bu bilgiyi bir nesilden sonraki nesle aktar\u0131r. Bu bilgiler \u00fcreme, davran\u0131\u015f, geli\u015fim ile ilgilidir. Genetik materyal bir hayvan, bitki, mikrobiyal veya di\u011fer k\u00f6kenli materyal olabilir. Genetik materyal olabilmek i\u00e7in baz\u0131 gereksinimler vard\u0131r. Her h\u00fccrede bulunmalar\u0131, kararl\u0131 olmalar\u0131, biyolojik olarak t\u00fcm bilgileri i\u00e7ermeleri, organizmalar\u0131 hesaba katacak \u015fekilde \u00e7e\u015fitlilik g\u00f6stermeleri, bilgileri kod olarak saklamalar\u0131 ve bu bilgileri ifade etmeleri gerekir. Kendi molek\u00fcllerini ve yeni molek\u00fcl t\u00fcrlerini \u00fcretebilmeli, rekombinasyon ve mutasyon yetene\u011fine sahip olmal\u0131, belirli i\u015flevler ve yap\u0131lar i\u00e7in ekspresyon yapabilmelidirler. G\u00fcn\u00fcm\u00fczde DNA bir genetik materyal olarak biliniyor. Peki, bunu nas\u0131l biliyoruz?
\n\u201cDNA genetik materyal midir?\u201d sorusuna cevap aran\u0131rken hem prokaryotlar hem vir\u00fcsler hem de \u00f6karyotlarla deneyler yap\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r. Bilim insanlar\u0131 bu soruya yan\u0131t ararken ilk \u00f6nce bakterileri ve vir\u00fcsleri tercih etti. Bunun nedeni ise h\u0131zla geli\u015fip \u00e7o\u011falmalar\u0131, manip\u00fcle edilebilmeleri ve mutasyonlarla kolayca uyar\u0131labilmeleriydi. Peki, DNA\u2019n\u0131n genetik bir materyal oldu\u011fu nas\u0131l kan\u0131tland\u0131? Gelin bir yolculu\u011fa \u00e7\u0131kal\u0131m.
\n\u0130lk yolculu\u011fumuz 1928 y\u0131l\u0131nda ba\u015fl\u0131yor. Frederick Griffith 1928 y\u0131l\u0131nda zat\u00fcrreye kar\u015f\u0131 bir a\u015f\u0131 geli\u015ftirmek i\u00e7in Streptococcus pneumoniae<\/em> bakterilerini ve fareleri kullanarak bir deney yapt\u0131. R tipi ve S tipi olarak bilinen bakteri t\u00fcrlerini kulland\u0131. R bakterisi petri kab\u0131nda b\u00fcy\u00fcrken, kaps\u00fcls\u00fcz g\u00f6r\u00fcn\u00fcml\u00fc bakteri t\u00fcrleri olu\u015fturdu ve R bakterisi farelere enjekte edildi\u011fi zaman fareler hasta olmad\u0131. S bakterisi ise kaps\u00fcll\u00fc koloniler olu\u015fturdu. Bakteri taraf\u0131ndan \u00fcretilen \u015feker bazl\u0131 tabakan\u0131n sonucu olarak kaps\u00fcll\u00fc bir g\u00f6r\u00fcn\u00fcm olu\u015fmu\u015ftu ve bu tabaka y\u00fcz\u00fcnden canl\u0131 S bakterisi enjekte edilen fareler zat\u00fcrre y\u00fcz\u00fcnden \u00f6ld\u00fc. Griffith, daha sonra farelere y\u00fcksek \u0131s\u0131da, h\u00fccreleri \u00f6lm\u00fc\u015f S bakterisini enjekte etti ve bu sefer S bakterileri farelerde hastal\u0131k yapmad\u0131. Griffith bunu yapt\u0131ktan sonra zarars\u0131z R bakterileri ve \u0131s\u0131dan \u00f6len S bakterilerini kar\u0131\u015ft\u0131r\u0131p farelere enjekte etti ve fareler zat\u00fcrreden \u00f6ld\u00fc. Sonras\u0131nda bu farelerden kan \u00f6rne\u011fi al\u0131nca S bakterilerinin ya\u015fad\u0131\u011f\u0131n\u0131 fark etti. Griffith R bakterilerinin \u0131s\u0131dan \u00f6len S bakterilerinden bir \u015fey ald\u0131\u011f\u0131n\u0131 ve b\u00f6ylece kaps\u00fcl\u00fc bir bakteriye d\u00f6n\u00fc\u015ft\u00fc\u011f\u00fcn\u00fcn sonucuna vard\u0131. Bunu da \u201cd\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcm prensibi\u201d olarak adland\u0131rd\u0131.
\n\u015eimdi ise 1944\u2019lere gidelim. Avery, MacLeod ve McCarty, streptococcus pneumoniae<\/em> bakterisi \u00fczerinde \u00e7al\u0131\u015f\u0131rken Griffith\u2019in d\u00f6n\u00fc\u015ft\u00fcrme ilkesini do\u011frulam\u0131\u015f oldular ve bu da DNA\u2019n\u0131n genetik materyal kabul\u00fcn\u00fcn ba\u015flang\u0131c\u0131 oldu. 10 y\u0131l s\u00fcren bu \u00e7al\u0131\u015fmada y\u00fcksek \u0131s\u0131dan \u00f6ld\u00fcr\u00fclm\u00fc\u015f S h\u00fccrelerinin k\u00fclt\u00fcrleri ile uzun biyokimyasal basamaktan ge\u00e7tiler. D\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcm prensiplerini a\u015fama a\u015fama ar\u0131nd\u0131rd\u0131lar yani di\u011fer h\u00fccre bile\u015fenlerini temizlediler. Bu sayede d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcm prensibinin y\u00fcksek derecede ar\u0131nm\u0131\u015f k\u00fc\u00e7\u00fck miktarlar\u0131n\u0131 elde edip kimlik tespiti i\u00e7in bir\u00e7ok testle analiz ettiler. Ar\u0131nd\u0131r\u0131lm\u0131\u015f madde DNA belirleme testlerinde pozitif iken, protein belirleme testlerinde negatif sonu\u00e7 verdi. Ar\u0131nd\u0131r\u0131lm\u0131\u015f d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcm prensibi elementleri olan nitrojen ve fosfor DNA\u2019ya \u00e7ok yak\u0131nd\u0131. DNA\u2019y\u0131 ayr\u0131\u015ft\u0131ran enzimler d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcm aktivitesini yok etti. Bu kan\u0131tlar Avery, MacLeod ve McCarty\u2019ye d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcm prensibinin DNA oldu\u011funu g\u00f6sterdi. Fakat Avery DNA d\u0131\u015f\u0131ndaki daha k\u00fc\u00e7\u00fck bir maddenin olabilece\u011fini d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcyordu
\nYolculukta son dura\u011f\u0131m\u0131z 1952 y\u0131l\u0131. 1952\u2019de Hershey ve Martha Chase, Blender Deneyi ad\u0131n\u0131 verdikleri bir deney yapt\u0131. T2 adl\u0131 bir DNA vir\u00fcs\u00fc ile \u00e7al\u0131\u015ft\u0131lar. T2 E.Coli\u2019yi enfekte eder ve bu y\u00fczden T2 bakteriyofaj\u0131 olarak an\u0131l\u0131r. T2 faj\u0131n\u0131n % 50\u2019si proteinden ve % 50\u2019si n\u00fckleik asitten olu\u015fur, enfeksiyon ise bakterilerin kuyru\u011fu ile h\u00fccre y\u00fczeyine ba\u011fland\u0131\u011f\u0131 zaman ba\u015flar. Bu deneyde “H\u00fccre i\u00e7ine DNA m\u0131 protein mi veya her ikisi mi giriyor? \u201c sorunun cevab\u0131 ara\u015ft\u0131r\u0131ld\u0131. Bunu ara\u015ft\u0131r\u0131rlarken izotoplar kullan\u0131ld\u0131. Normal \u015fartlarda DNA\u2019n\u0131n yap\u0131s\u0131nda fosfor, proteinlerde ise k\u00fck\u00fcrt bulunur. \u0130ki grup E.Coli h\u00fccresi \u00fcretildi\u011finde, birine 35S ve di\u011ferine 32P eklenir ve bu iki k\u00fclt\u00fcr T2 ile enfekte olursa, \u00fcretilen vir\u00fcsler DNA\u2019lar\u0131 radyoizotopik olarak i\u015faretler. Deneyde, T2 fajlar\u0131 izole edildi ve radyoizotopsuz E.Coli k\u00fclt\u00fcr\u00fc ile kar\u0131\u015ft\u0131r\u0131ld\u0131. Daha sonra da h\u00fccreye ba\u011flanmalar\u0131na izin verildi ve ard\u0131ndan vir\u00fcs\u00fc h\u00fccrelerden ay\u0131rd\u0131. \u0130ki k\u00fclt\u00fcr santrif\u00fcjlendikten sonra radyoizotoplar \u00e7\u00f6keltme y\u00f6ntemi ile g\u00f6zlendi. 32P etiketli DNA ve T2 ile enfekte k\u00fclt\u00fcrde, radyoaktivite \u00e7\u00f6keltide DNA h\u00fccrede bulunurken, \u00e7\u00f6zeltide ise DNA h\u00fccre i\u00e7inde de\u011fildi. Deneyin sonunda, radyoaktivitenin \u00e7\u00f6keltide oldu\u011funu g\u00f6zlemlediler yani DNA h\u00fccreye girmi\u015fti. 35S ile etiketlenmi\u015f T2 ile enfekte k\u00fclt\u00fcrdeki proteinler i\u00e7in ise tam tersi g\u00f6zlemlendi. Deney sonucunda radyoaktivite \u00e7\u00f6zeltide oldu\u011fu i\u00e7in proteinler h\u00fccreye girmedi. Bu deney sonucunda,T2 faj\u0131ndaki genetik materyalin DNA oldu\u011fu belirlendi.
\n1928 \u2018de ba\u015flad\u0131\u011f\u0131m\u0131z yolculu\u011fumuz 1952 y\u0131l\u0131nda Hershey ve Marthe Chase\u2019in yapm\u0131\u015f oldu\u011fu Blender Deneyiyle sona eriyor. DNA\u2019n\u0131n bir genetik materyal oldu\u011funu Avery, MacLeod ve McCarty\u2019un yapm\u0131\u015f oldu\u011fu deneyler ve Blender Deneyi kan\u0131tl\u0131yor. Daha \u00f6nce bahsedilen deneylerde \u00f6nceden belirtildi\u011fi gibi hep prokaryotlar \u00fczerinde ger\u00e7ekle\u015ftirilen deneyler, kan\u0131tlar anlat\u0131ld\u0131. Peki ya \u00f6karyot \u00fczerinde DNA\u2019n\u0131n genetik materyal oldu\u011funu g\u00f6steren deneyler ya da kan\u0131tlar var m\u0131? Evet var. Fakat ge\u00e7mi\u015fte do\u011frudan kan\u0131tlar de\u011fil dolayl\u0131 deliller mevcuttu. \u00c7\u00fcnk\u00fc ge\u00e7mi\u015fte \u00f6karyotlarda do\u011frudan transformasyon ger\u00e7ekle\u015ftirerek sonu\u00e7lar\u0131 g\u00f6zlemlemek imkans\u0131zd\u0131. G\u00fcn\u00fcm\u00fczde ise rekombinant DNA \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131 bize do\u011frudan deliller sa\u011fl\u0131yor. \u00d6rnek verecek olursak, ins\u00fclin geni klonlanarak E.Coli\u2019ye transfer edildi\u011finde, ins\u00fclin proteini \u00fcretme yetene\u011fi kazand\u0131r\u0131r ve bu nesilden nesile aktar\u0131l\u0131r.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Genetik bir materyal genetik bilgiyi ta\u015f\u0131r ve bu bilgiyi bir nesilden sonraki nesle aktar\u0131r. Bu bilgiler \u00fcreme, davran\u0131\u015f, geli\u015fim ile ilgilidir. Genetik materyal bir hayvan, bitki, mikrobiyal veya di\u011fer k\u00f6kenli materyal olabilir. Genetik materyal olabilmek i\u00e7in baz\u0131 gereksinimler vard\u0131r. Her h\u00fccrede bulunmalar\u0131, kararl\u0131 olmalar\u0131, biyolojik olarak t\u00fcm bilgileri i\u00e7ermeleri, organizmalar\u0131 hesaba katacak \u015fekilde \u00e7e\u015fitlilik g\u00f6stermeleri, […]<\/p>\n","protected":false},"author":3214,"featured_media":51119,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_acf_changed":false,"footnotes":""},"categories":[7824,38,535,510],"tags":[7840,272],"class_list":["post-51118","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-208-sayi","category-dergi-sayilari","category-forum","category-surekli-bolumler","tag-dilara-alver","tag-dna"],"acf":[],"aioseo_notices":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/51118","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/users\/3214"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=51118"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/51118\/revisions"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media\/51119"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=51118"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=51118"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=51118"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}