NASA\/ESA Hubble Uzay Teleskobu s\u0131n\u0131rlar\u0131n\u0131 zorlayarak \u015fimdiye dek g\u00f6zlemlenebilmi\u015f en uzak galaksi mesafesi rekorunu k\u0131rd\u0131. GN-z11 olarak adland\u0131r\u0131lan galaksi, B\u00fcy\u00fck Patlama\u2019dan yakla\u015f\u0131k 400 milyon y\u0131l sonra olu\u015fmu\u015f ilk nesil galaksilerden biri. Bulgular, ilksel galaksiler hakk\u0131nda yeni bak\u0131\u015f a\u00e7\u0131lar\u0131 kazand\u0131racak nitelikte.<\/p>\n
Spektrum (tayf) g\u00f6zlemleri, son derece g\u00fcvenilirdir ve bu denli uzak bir g\u00f6kcisminin spektrumu \u00fczerinden g\u00f6zlemlenebilmesi ilk kez ger\u00e7ekle\u015fiyor. D\u00fcnya\u2019ya olan uzakl\u0131\u011f\u0131 g\u00f6z \u00f6n\u00fcne al\u0131nd\u0131\u011f\u0131nda s\u0131rad\u0131\u015f\u0131 derecede parlak olan GN-z11, Hubble\u2019nin daha \u00f6nceki g\u00f6r\u00fcnt\u00fclerinde bulunan parlak galaksilerin de olduk\u00e7a uzak mesafelerde oldu\u011funa ili\u015fkin bir kan\u0131t sunuyor ve evrendeki ilk galaksilerin olu\u015ftu\u011fu zamanlara yakla\u015ft\u0131\u011f\u0131m\u0131z\u0131 g\u00f6steriyor.<\/p>\n
GN-z11\u2019in uzakl\u0131\u011f\u0131 daha \u00f6nce Hubble ve Spitzer teleskoplar\u0131ndan al\u0131nm\u0131\u015f g\u00f6r\u00fcnt\u00fclerin renk analizi yap\u0131larak yakla\u015f\u0131k olarak tahmin edilmi\u015fti. \u015eimdiyse \u201cHubble Geni\u015f Alan Kameras\u0131 3 (WFC3)\u201d ile g\u00f6zlemleri inceleyen astronomlar, gelen \u0131\u015f\u0131\u011f\u0131 bile\u015fenlerine ay\u0131rarak; spektroskopik bir mesafe \u00f6l\u00e7\u00fcm\u00fc yapmay\u0131 ba\u015fard\u0131. \u00c7al\u0131\u015fman\u0131n ikinci yazar\u0131 Gabriel Brammer, \u201cSpektroskopik g\u00f6zlemlerimiz neticesinde, galaksinin bizim \u00f6nceki tahminlerimizden de daha uzak oldu\u011fu ortaya \u00e7\u0131kt\u0131\u201d diyor ve \u201cbu uzakl\u0131ktaki g\u00f6zlemlere ancak NASA\/ESA\/CSA James Webb Uzay Teleskobu (JWST) ile ula\u015f\u0131labilece\u011fi d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcl\u00fcyordu\u201d diye ekliyor.<\/p>\n
Makalenin ba\u015fyazar\u0131, Yale \u00dcniversitesi\u2019nden Pascal Oesch,\u00a0 \u201cGe\u00e7mi\u015fe bakma konusunda, Hubble ile \u015fimdiye dek beklediklerimizin \u00f6tesinde b\u00fcy\u00fck bir ad\u0131m att\u0131k. Galaksinin uzakl\u0131\u011f\u0131n\u0131 \u00f6l\u00e7erek, evrenin \u015fimdiki ya\u015f\u0131n\u0131n y\u00fczde 3\u2019\u00fc kadar gen\u00e7 oldu\u011fu d\u00f6nemlere bakmay\u0131 ba\u015fard\u0131k\u201d \u00a0diyor.<\/p>\n
GN-z11 gibi uzak mesafeleri \u00f6l\u00e7mek i\u00e7in, astronomlar g\u00f6zlemlenen nesnenin k\u0131z\u0131la kayma miktar\u0131n\u0131 \u00f6l\u00e7er. Bu fiziksel fenomen, evrenin geni\u015flemesi kaynakl\u0131 olarak \u0131\u015f\u0131\u011f\u0131n dalgaboyundaki b\u00fcy\u00fcmeden meydana gelir. GN-z11 \u00f6ncesinde en uzak galaksinin sahip oldu\u011fu k\u0131z\u0131la kayma miktar\u0131 8,68 ile EGSY8p7 galaksisine aitti. GN-z11\u2019in k\u0131z\u0131la kayma miktar\u0131 ise 11,1 olarak \u00f6l\u00e7\u00fcld\u00fc. Bu miktar, B\u00fcy\u00fck Patlama\u2019n\u0131n yakla\u015f\u0131k olarak 400 milyon y\u0131l sonras\u0131na denk d\u00fc\u015f\u00fcyor. Leiden \u00dcniversitesi\u2019nden Rychard Bouwens, iki ke\u015fif aras\u0131ndaki zaman fark\u0131n\u0131 \u015f\u00f6yle a\u00e7\u0131kl\u0131yor: \u201c\u00d6nceki rekorun sahibi, ilksel galaksilerdeki y\u0131ld\u0131z \u0131\u015f\u0131\u011f\u0131n\u0131n hidrojen gaz\u0131n\u0131 \u0131s\u0131tt\u0131\u011f\u0131 reiyonizasyon d\u00f6neminin ortalar\u0131nda g\u00f6zlemlendi. GN-z11 ise bu g\u00f6zlemden 150 milyon y\u0131l \u00f6nceye; d\u00f6nemin ba\u015flang\u0131\u00e7 zamanlar\u0131na dayan\u0131yor.\u201d<\/p>\n
Hubble ve Spitzer\u2019den gelen verilere g\u00f6re, erken galaksinin b\u00fcy\u00fckl\u00fc\u011f\u00fc Samanyolu\u2019ndan 25 kat daha k\u00fc\u00e7\u00fck ve k\u00fctlesi ise Samanyolu\u2019nun y\u00fczde biri kadar. Ancak yeni do\u011fan GN-z11 h\u0131zl\u0131 b\u00fcy\u00fcyor: Y\u0131ld\u0131z olu\u015fum oran\u0131, Samanyolu\u2019ndan 20 kat fazla. Bu denli y\u00fcksek y\u0131ld\u0131z olu\u015fumu da galaksinin Hubble taraf\u0131ndan g\u00f6r\u00fclebilecek kadar parlak olmas\u0131n\u0131 sa\u011fl\u0131yor. \u00d6te yandan bu g\u00f6zlem yeni sorular\u0131 da beraberinde getiriyor: Teoriye g\u00f6re bu denli parlak ve b\u00fcy\u00fck bir galaksinin erken d\u00f6nemde olu\u015fabilmesi m\u00fcmk\u00fcn de\u011fil. Kaliforniya \u00dcniversitesi\u2019nden Garth Illingworth, \u201c\u0130lk y\u0131ld\u0131zlar\u0131n olu\u015fmas\u0131ndan 200 veya 300 milyon y\u0131l sonra b\u00f6ylesine b\u00fcy\u00fck bir galaksinin var olmas\u0131 son derece \u015fa\u015f\u0131rt\u0131c\u0131. Bir milyar G\u00fcne\u015f k\u00fctleli bir galaksinin bu kadar erken olu\u015fabilmesi i\u00e7in muazzam derecede y\u00fcksek bir y\u0131ld\u0131z olu\u015fturma oran\u0131 gerekir \u201d diyor.<\/p>\n
Leiden \u00dcniversitesi\u2019nden Marijn Franx ise, \u201cGN-z11, hepimizi \u015fa\u015f\u0131rtan bir ke\u015fif. Bundan \u00f6nceki \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131m\u0131za g\u00f6re b\u00f6ylesine parlak galaksilerin erken evrende olmamas\u0131 gerekiyordu\u201d diyor. \u00c7al\u0131\u015fma arkada\u015f\u0131 Ivo Labbe ise \u201cGN-z11 bize erken evrene dair bildiklerimizin olduk\u00e7a s\u0131n\u0131rl\u0131 oldu\u011funu g\u00f6sterdi. GN-z11\u2019in nas\u0131l olu\u015ftu\u011fu hen\u00fcz gizemini koruyor. Belki de kara delik etraf\u0131nda olu\u015fan\u00a0 ilk nesil y\u0131ld\u0131zlar\u0131 g\u00f6r\u00fcyoruz\u201d \u015feklinde ekleme yap\u0131yor. Bulgular, James Webb Uzay Teleskobu\u2019nun yapaca\u011f\u0131 ke\u015fiflerin bir \u00f6nizlemesi niteli\u011finde. JWST, daha uzak mesafelere ula\u015f\u0131p olu\u015fan ilk galaksileri g\u00f6zlemlememize olanak sunacak.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"
NASA\/ESA Hubble Uzay Teleskobu s\u0131n\u0131rlar\u0131n\u0131 zorlayarak \u015fimdiye dek g\u00f6zlemlenebilmi\u015f en uzak galaksi mesafesi rekorunu k\u0131rd\u0131. GN-z11 olarak adland\u0131r\u0131lan galaksi, B\u00fcy\u00fck Patlama\u2019dan yakla\u015f\u0131k 400 milyon y\u0131l sonra olu\u015fmu\u015f ilk nesil galaksilerden biri. Bulgular, ilksel galaksiler hakk\u0131nda yeni bak\u0131\u015f a\u00e7\u0131lar\u0131 kazand\u0131racak nitelikte. Spektrum (tayf) g\u00f6zlemleri, son derece g\u00fcvenilirdir ve bu denli uzak bir g\u00f6kcisminin spektrumu \u00fczerinden g\u00f6zlemlenebilmesi […]<\/p>\n","protected":false},"author":634,"featured_media":15800,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_acf_changed":false,"footnotes":""},"categories":[183,30,19,26],"tags":[1651,1844,1845,392],"class_list":["post-5122","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-146-sayi","category-astronomi","category-bilim-gundemi","category-fizik","tag-galaksi","tag-hubble","tag-teleskop","tag-uzay"],"acf":[],"aioseo_notices":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/5122","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/users\/634"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=5122"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/5122\/revisions"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media\/15800"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=5122"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=5122"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=5122"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}