Stanford \u00dcniversitesi’nden astrofizik\u00e7i Dan Wilkins 800 milyon \u0131\u015f\u0131k y\u0131l\u0131 \u00f6tede, galaksinin merkezindeki s\u00fcperk\u00fctleli bir karadelikten evrene f\u0131rlat\u0131lm\u0131\u015f X-\u0131\u015f\u0131nlar\u0131n\u0131 izlerken merak uyand\u0131r\u0131c\u0131 bir model fark etti.<\/p>\n
Wilkins, bir dizi parlak X-\u0131\u015f\u0131n\u0131 parlamas\u0131 g\u00f6zlemledi -heyecan verici fakat benzeri g\u00f6r\u00fclmemi\u015f de\u011fil- ve teleskoplar beklenmedik bir \u015fey kaydetti: Parlak \u0131\u015f\u0131klardan farkl\u0131 “renklerde” daha k\u00fc\u00e7\u00fck ve daha ge\u00e7 gelen fazladan X-\u0131\u015f\u0131n\u0131 parlamalar\u0131.<\/p>\n
Teoriye g\u00f6re, karadeliklerin arkas\u0131ndan yans\u0131yan X-\u0131\u015f\u0131nlar\u0131 ile bu parlak yank\u0131lar tutarl\u0131yd\u0131 ama karadeliklerle ilgili temel anlay\u0131\u015f\u0131m\u0131z bile bize buran\u0131n \u0131\u015f\u0131\u011f\u0131n gelmesi i\u00e7in garip bir yer oldu\u011funu s\u00f6yl\u00fcyor.<\/p>\n
Wilkins, karadeli\u011fe giren hi\u00e7bir \u0131\u015f\u0131\u011f\u0131n geri \u00e7\u0131kamad\u0131\u011f\u0131n\u0131, bu y\u00fczden bir karadeli\u011fin arkas\u0131nda ne oldu\u011funu g\u00f6remeyece\u011fimizi belirtiyor. Karadeli\u011fin ba\u015fka bir karakteristik \u00f6zelli\u011fi, bu g\u00f6zlemi m\u00fcmk\u00fcn k\u0131l\u0131yor: “Bunu g\u00f6rebilmemizin sebebi karadeli\u011fin uzay\u0131, \u0131\u015f\u0131\u011f\u0131 ve kendi etraf\u0131ndaki manyetik alanlar\u0131 b\u00fckmesi.”<\/p>\n
Nature<\/em>‘da yay\u0131nlanan makalede ayr\u0131nt\u0131lar\u0131 verilen bu ke\u015fif, Einstein\u2019\u0131n genel g\u00f6relilik teorisine g\u00f6re tahmin edilmi\u015f ancak \u015fimdiye kadar asla do\u011frulanmam\u0131\u015f bir senaryo olan karadeli\u011fin arkas\u0131ndan gelen \u0131\u015f\u0131\u011fa dair ilk g\u00f6zlemdir. Astrofizik\u00e7i Roger Blandford “50 y\u0131l \u00f6nce astrofizik\u00e7iler manyetik alanlar\u0131n karadeli\u011fe nas\u0131l davranabileceklerine kafa yormaya ba\u015flad\u0131klar\u0131 zaman, bir g\u00fcn bunu direkt olarak g\u00f6zlemleyeceklerine ve g\u00f6relili\u011fi eylemde g\u00f6rebilecekleri tekniklere sahip olacaklar\u0131na dair hi\u00e7bir fikirleri yoktu” diyor.<\/p>\n Bir karadelik nas\u0131l g\u00f6r\u00fcl\u00fcr?<\/strong> Koronan\u0131n ne oldu\u011funa dair as\u0131l teori milyonlarca dereceye \u0131s\u0131nan gaz\u0131n karadeli\u011fe kaymas\u0131yla ba\u015flar. O s\u0131cakl\u0131kta elektronlar atomlardan ayr\u0131l\u0131rlar ve manyetize plazma yarat\u0131rlar. Karadeli\u011fin g\u00fc\u00e7l\u00fc d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcne yakalanan manyetik alan, karadeli\u011fin \u00fcst\u00fcnde o kadar y\u00fcksek kavisler \u00e7izer ve kendi etraf\u0131nda o kadar \u00e7ok d\u00f6ner ki sonunda tamamen k\u0131r\u0131l\u0131r (G\u00fcne\u015f’in etraf\u0131nda olan olaylar\u0131 hat\u0131rlatan bir durum bu y\u00fczden “korona” ismini alm\u0131\u015f). Bu manyetik alan ba\u011flan\u0131r ve karadeli\u011fe yak\u0131nla\u015f\u0131r, etraf\u0131ndaki her \u015feyi \u0131s\u0131t\u0131r ve bu y\u00fcksek enerji elektronlar\u0131n\u0131, sonra da X-\u0131\u015f\u0131nlar\u0131n\u0131 \u00fcretir.<\/p>\n Wilkins \u0131\u015f\u0131klar\u0131n k\u00f6kenini ara\u015ft\u0131rmak i\u00e7in daha yak\u0131ndan bakarken daha k\u00fc\u00e7\u00fck \u0131\u015f\u0131n dizilerini g\u00f6rd\u00fc. Bu, ara\u015ft\u0131rmac\u0131lar\u0131n belirledi\u011fine g\u00f6re, X-\u0131\u015f\u0131n\u0131 parlamalar\u0131yla ayn\u0131 ama \u0131\u015f\u0131nlar diskin arkas\u0131ndan yans\u0131yor. “Birka\u00e7 y\u0131ld\u0131r bu yank\u0131lar\u0131n bizim i\u00e7in nas\u0131l g\u00f6r\u00fcnd\u00fc\u011f\u00fcne dair teorik tahminler yap\u0131yorum. Onlar\u0131 geli\u015ftirmekte oldu\u011fum teoride \u00e7oktan \u00f6ng\u00f6rm\u00fc\u015ft\u00fcm, bu y\u00fczden onlar\u0131 teleskop g\u00f6zlemlerinde g\u00f6rd\u00fc\u011f\u00fcmde ba\u011flant\u0131y\u0131 anlayabildim” diyor Wilkins.<\/p>\n Gelecek g\u00f6zlemler<\/strong> Wilkins, Athena ile ilgili olarak, “X-\u0131\u015f\u0131n\u0131 teleskoplar\u0131ndan bug\u00fcne kadar elde ettiklerimizden daha b\u00fcy\u00fck bir aynaya sahip ve bize k\u0131sa g\u00f6zlem s\u00fcrelerinden y\u00fcksek \u00e7\u00f6z\u00fcn\u00fcrl\u00fckl\u00fc g\u00f6r\u00fcn\u00fcmler elde ettirecek. Yani, \u015fu anda verilerden almaya ba\u015flad\u0131\u011f\u0131m\u0131z foto\u011fraf bu yeni g\u00f6zlemevleriyle daha temiz olacak” a\u00e7\u0131klamalar\u0131nda bulunuyor.<\/p>\n Kaynak:<\/strong> https:\/\/phys.org\/news\/2021-07-black-hole.html<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":" Stanford \u00dcniversitesi’nden astrofizik\u00e7i Dan Wilkins 800 milyon \u0131\u015f\u0131k y\u0131l\u0131 \u00f6tede, galaksinin merkezindeki s\u00fcperk\u00fctleli bir karadelikten evrene f\u0131rlat\u0131lm\u0131\u015f X-\u0131\u015f\u0131nlar\u0131n\u0131 izlerken merak uyand\u0131r\u0131c\u0131 bir model fark etti. Wilkins, bir dizi parlak X-\u0131\u015f\u0131n\u0131 parlamas\u0131 g\u00f6zlemledi -heyecan verici fakat benzeri g\u00f6r\u00fclmemi\u015f de\u011fil- ve teleskoplar beklenmedik bir \u015fey kaydetti: Parlak \u0131\u015f\u0131klardan farkl\u0131 “renklerde” daha k\u00fc\u00e7\u00fck ve daha ge\u00e7 gelen fazladan […]<\/p>\n","protected":false},"author":3113,"featured_media":45021,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_acf_changed":false,"footnotes":""},"categories":[30,19],"tags":[1085,2239,5650,993,2765],"class_list":["post-51333","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-astronomi","category-bilim-gundemi","tag-isik","tag-karadelik","tag-korona","tag-manyetik-alan","tag-x-isini"],"acf":[],"aioseo_notices":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/51333","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/users\/3113"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=51333"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/51333\/revisions"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media\/45021"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=51333"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=51333"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=51333"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}
\nBu ara\u015ft\u0131rman\u0131n arkas\u0131ndaki as\u0131l motivasyon belirli karadeliklerin “corona” (korona) ad\u0131 verilen gizemli bir \u00f6zelli\u011fi hakk\u0131nda bilgi edinmekti. S\u00fcper k\u00fctleli karadeliklerin i\u00e7ine d\u00fc\u015fen materyaller evrendeki en parlak s\u00fcrekli \u0131\u015f\u0131k kaynaklar\u0131na g\u00fc\u00e7 veriyordu, bunu yaparken bir “korona” karadeli\u011fin etraf\u0131nda beliriyordu. Bu \u0131\u015f\u0131k -yani X-\u0131\u015f\u0131n\u0131- bir karadeli\u011fi haritalamak ve karadeli\u011fi karakterize etmek i\u00e7in analiz edilebilir.<\/p>\n
\nKoronalar\u0131 karakterize etme ve anlama \u00e7abas\u0131 devam ediyor ve daha fazla g\u00f6zlem gerektirecek. Bu gelece\u011fin bir par\u00e7as\u0131, Avrupa Uzay Ajans\u0131’n\u0131n X-\u0131\u015f\u0131n\u0131 G\u00f6zlemevi Athena (Y\u00fcksek Enerjili Astrofizik i\u00e7in Geli\u015fmi\u015f Teleskop) olacak. Stanford’da fizik profes\u00f6r\u00fc, SLAC’ta par\u00e7ac\u0131k fizi\u011fi ve astrofizik profes\u00f6r\u00fc Steve Allen’\u0131n laboratuvar\u0131n\u0131n bir \u00fcyesi olan Wilkins, Athena i\u00e7in Geni\u015f Alan G\u00f6r\u00fcnt\u00fcleyici dedekt\u00f6r\u00fcn\u00fcn bir par\u00e7as\u0131n\u0131n geli\u015ftirilmesine yard\u0131mc\u0131 oluyor.<\/p>\n