{"id":52536,"date":"2021-11-01T03:36:16","date_gmt":"2021-11-01T00:36:16","guid":{"rendered":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/?p=52536"},"modified":"2021-11-01T03:37:38","modified_gmt":"2021-11-01T00:37:38","slug":"turlu-halleriyle-insan","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/2021\/11\/01\/turlu-halleriyle-insan","title":{"rendered":"T\u00fcrl\u00fc Halleriyle \u0130nsan"},"content":{"rendered":"

\u0130lk atalar\u0131m\u0131zdan bu yana insan\u0131n ba\u015f\u0131na neler gelmi\u015f ve ba\u015f\u0131na gelenler onu nas\u0131l bir insan olma haline evriltmi\u015f, benzer bir merak\u0131 hissedebilenler i\u00e7in m\u00fcthi\u015f bir soru. Merak ettik\u00e7e, sorular \u00e7o\u011fal\u0131yor. \u0130nsans\u0131 atalar\u0131m\u0131z kimlerdi? Ne yer, ne i\u00e7erlerdi? \u0130ki ayak \u00fcst\u00fcnde durmak t\u00fcr\u00fcm\u00fcz i\u00e7in ne anlama geldi? Neandertaller kimdi ve bizimle akrabal\u0131klar\u0131 nas\u0131ld\u0131? \u0130nsan\u0131n hikayesinde yamyaml\u0131k ger\u00e7ekten\u00a0 var m\u0131yd\u0131? Teke\u015flilik nas\u0131l ortaya \u00e7\u0131kt\u0131? Et yemeye nas\u0131l ba\u015flad\u0131k? Bunlar gibi yirmi iki sorunun cevab\u0131n\u0131, Koreli paleoantropolog Sang-Hee Lee\u2019nin \u0130nsan T\u00fcrleriyle Yak\u0131n Temas: Bir Paleoantropolo\u011fun Evrim Halindeki \u0130nsana Dair \u0130ncelemeleri<\/em> kitab\u0131nda bulmak m\u00fcmk\u00fcn.
\nKitab\u0131 okumak, Sang-Hee Lee\u2019nin toplamda yirmi iki haftadan olu\u015fan ve her hafta insan\u0131n evrimine dair farkl\u0131 bir konunun tart\u0131\u015f\u0131ld\u0131\u011f\u0131 bir paleoantropoloji dersini takip etmek gibi. B\u00f6l\u00fcmdeki en e\u011flenceli se\u00e7meli dersleri veren ve ders kay\u0131tlar\u0131nda kotas\u0131 an\u0131nda dolan o hoca, galiba Sang-Hee Lee. Ben bu yaz\u0131da m\u00fcstakbel okuyucular\u0131n\u0131n kitapla tan\u0131\u015fmas\u0131 i\u00e7in kitab\u0131 tan\u0131t\u0131rken benim en \u00e7ok ilgimi \u00e7eken b\u00f6l\u00fcmlerle ilgili yazaca\u011f\u0131m. Benim ilgimi \u00e7eken b\u00f6l\u00fcmler olur da ilginizi \u00e7ekmezse, kalanlara \u015fans vermeye yine de de\u011fer.<\/p>\n

Et Yiyebilen \u0130nsan
\n<\/strong>Bu s\u0131ralar sosyal medyada d\u00fcnyan\u0131n en b\u00fcy\u00fck ve \u00fcnl\u00fc fast-food zincirlerinin \u201cvegan burger\u201d reklamlar\u0131n\u0131 g\u00f6r\u00fcyoruz. Tad\u0131 ayn\u0131 et gibi olan \u201cimk\u00e2ns\u0131z\u201d yiyecek \u00fcr\u00fcnleri b\u00fcy\u00fck bir ivmeyle b\u00fcy\u00fcmeye devam ediyor. Baz\u0131 raporlara g\u00f6re vegan \u015firketlerin yat\u0131r\u0131m rekorlar\u0131 k\u0131rd\u0131\u011f\u0131 duyuruluyor. Kimi sa\u011fl\u0131k i\u00e7in kimi hayvanlar i\u00e7in kimi ise ya\u015fanabilir bir d\u00fcnyay\u0131 kaybetmemek i\u00e7in vegan se\u00e7eneklere y\u00f6nelirken hala \u00e7ok b\u00fcy\u00fck say\u0131larda insan et yemekten vazge\u00e7miyor ve b\u00fcy\u00fck keyif ald\u0131\u011f\u0131n\u0131 belirtiyor. Hatta etin kendi tad\u0131n\u0131n keyfinin yan\u0131 s\u0131ra onu yeme etkinli\u011finin kendisini keyifli bir hale getiren barbek\u00fc\/mangal partileri insanlar\u0131 biraraya getiriyor. Hayvanc\u0131l\u0131k end\u00fcstrisinin yaln\u0131zca hayvanlara ve onlar\u0131n haklar\u0131na de\u011fil d\u00fcnyan\u0131n kaynaklar\u0131na adeta sald\u0131ran y\u0131k\u0131c\u0131 bir i\u015fleyi\u015fi oldu\u011fu son zamanlarda g\u00f6rsel ve yaz\u0131l\u0131 medya taraf\u0131ndan g\u00f6zler \u00f6n\u00fcne serilmekte, elbette g\u00f6rmek isteyen ki\u015filer i\u00e7in. Peki bunca zarara, ara\u015ft\u0131rmaya ve uyar\u0131ya ra\u011fmen etten vazge\u00e7mekten neden \u00e7ok zor? Bu konu pek \u00e7ok farkl\u0131 y\u00f6nden tart\u0131\u015f\u0131labilir. \u0130\u015fin ekonomik boyutunda bir kez tad\u0131na var\u0131l\u0131nca vazge\u00e7ilemeyecek kadar b\u00fcy\u00fck paralar kazanan ve kazand\u0131ran \u015firketlerin bu dev kazan\u00e7lar\u0131ndan vazge\u00e7mek istememeleri var. Sponsor olduklar\u0131 \u00e7ok say\u0131da kurulu\u015fun da mecburen ses \u00e7\u0131karmamas\u0131 gerekiyor, aksi takdirde fonlar\u0131 kesilir ve i\u015fler hi\u00e7 de istedikleri gibi gitmez. \u0130ddialara g\u00f6re sa\u011fl\u0131kla ilgili ara\u015ft\u0131rmalar bile mecburen \u201cpara kazand\u0131ran\u201d sonu\u00e7lara ve yorumlara \u00e7\u0131kmal\u0131. Biraz istatistik biliyorsan\u0131z, datay\u0131 istenilen sonuca do\u011fru y\u00f6nlendirmenin veya bulgular\u0131 istenilen y\u00f6nde yorumlaman\u0131n pek zor olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 da bilirsiniz. \u00dcstelik, en ba\u015f\u0131ndan ara\u015ft\u0131rman\u0131z\u0131 zaten istedi\u011finiz hipotezleri do\u011frulayacak \u015fekilde dizayn etmeniz de m\u00fcmk\u00fcn. \u201cPara konu\u015fur,\u201d diyenler pek de haks\u0131z say\u0131lmaz. Di\u011fer y\u00f6nlerini d\u00fc\u015f\u00fcnmeye devam edersek, etin vazge\u00e7ilmezli\u011fiyle ilgili olarak bir belgeselde, etin i\u00e7erisindeki \u201cheme\u201d molek\u00fcl\u00fcn\u00fcn ona e\u015fsiz tad\u0131n\u0131 veriyor olabilece\u011fi tart\u0131\u015f\u0131l\u0131yor. Hatta t\u0131pk\u0131 et tad\u0131nda ancak bitkisel k\u00f6kenli et yapan \u00fcreticilerin form\u00fcl\u00fcn\u00fcn bu molek\u00fcl ile ilgili olabilece\u011finden bahsediliyor. Yani bu molek\u00fcl\u00fcn etin tad\u0131n\u0131 e\u015fsiz, arzulan\u0131r ve vazge\u00e7ilmez k\u0131lmas\u0131 s\u00f6z konusu olabilir. Bir ba\u015fka y\u00f6nden tart\u0131\u015fma a\u00e7\u0131lmak istense, Carol J. Adams\u2019\u0131n Etin Cinsel Politikas\u0131<\/em> kitab\u0131nda ge\u00e7en ataerkillik ve et\u00e7illik aras\u0131nda ba\u011flant\u0131 oldu\u011fu iddialar\u0131 i\u015faret edilebilir: \u201cEt yemenin erkek egemenlikle ili\u015fkili oldu\u011funu, kad\u0131nlar ile insan olmayan hayvanlar\u0131n benzer ve birbirine ba\u011fl\u0131 \u015fekillerde konumland\u0131r\u0131ld\u0131\u011f\u0131n\u0131 iddia ediyorum.\u201d Ba\u015fka pek \u00e7ok taraf\u0131yla ele al\u0131nabilece\u011fini kabul ederek, bu yaz\u0131n\u0131n da esas konusu olan kitaba d\u00f6nersek paleoantropolojik<\/em> baz\u0131 kan\u0131tlar\u0131n bizim biz oldu\u011fumuz t\u00fcre do\u011fru nas\u0131l ve ne yiyerek geldi\u011fimizi a\u00e7\u0131klamaya \u00e7al\u0131\u015ft\u0131\u011f\u0131n\u0131 g\u00f6r\u00fcyoruz.
\nKitab\u0131n \u201cBiz Etseverler\u201d b\u00f6l\u00fcm\u00fcnde et, hemen ard\u0131ndan gelen \u201cS\u00fct \u0130\u00e7in, S\u00fct \u0130\u00e7irin\u201d b\u00f6l\u00fcm\u00fcnde ise s\u00fct ve s\u00fct \u00fcr\u00fcnleriyle ilgili ak\u0131llarda soru i\u015faretleri uyand\u0131ran kan\u0131tlara va iddialara yer veriliyor. Et yiyen ilk insanlar\u0131 hayal etti\u011finizde o eti nas\u0131l elde etti\u011fiyle ilgili bir \u201cavlanma\u201d senaryosu geliyorsa, bunun pek m\u00fcmk\u00fcn olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 \u00f6\u011freniyoruz. Zira o d\u00f6nemki insans\u0131lar\u0131n boylar\u0131n\u0131n epeyce k\u0131sa ve avc\u0131l\u0131k becerilerinin de geli\u015fmedi\u011fi biliniyor. Avlanmak i\u00e7in gerekli olan aletlerin ise ortaya \u00e7\u0131k\u0131\u015f\u0131, insanda hayvansal protein t\u00fcketimine dair kan\u0131tlara rastland\u0131\u011f\u0131 i\u00e7in onun et yemi\u015f olabilece\u011fini d\u00fc\u015f\u00fcnmekten \u00e7ok daha sonra. Yine ilk insans\u0131lar\u0131n beyinlerinin b\u00fcy\u00fckl\u00fc\u011f\u00fc hayvanlar\u0131 avlamakla ilgili karma\u015f\u0131k ve stratejik bili\u015fsel i\u015flevlere sahip olmayabilecek nitelikte. \u00c7ene ve di\u015f yap\u0131lar\u0131na bak\u0131ld\u0131\u011f\u0131nda ise \u00e7i\u011fnemeye dayal\u0131 -yani et\u00e7illerden daha ziyade ot\u00e7ullarda rastlanan- bir yap\u0131da. O halde bu \u201cilk et yiyen insanlar\u201d nas\u0131l oluyor da et yiyebiliyordu?
\nMadem hayvan avlamak zor, o halde ilk insans\u0131 atalar\u0131m\u0131z\u0131n pay\u0131na ba\u015fka et\u00e7il bir hayvan\u0131n avlad\u0131\u011f\u0131 hayvandan artanlar d\u00fc\u015f\u00fcyor olabilirdi. Ancak o zaman sorun le\u015f yiyicilerle m\u00fccadele etmenin hi\u00e7 de kolay olmamas\u0131. \u00d6rne\u011fin, akbaba gibi le\u015f yiyici ku\u015flar\u0131n grup halinde dola\u015fmalar\u0131 da s\u00f6z konusu. Bizim ufak tefek, pek aleti olmayan ve k\u00fc\u00e7\u00fck beyinli insans\u0131 atalar\u0131m\u0131z i\u00e7in zor bir m\u00fccadele. O halde nas\u0131l yediler diye soruyorsan\u0131z, cevap olabilecek nitelikteki hipotezi \u00f6\u011frenmenizi kitapla tan\u0131\u015fman\u0131za b\u0131rak\u0131yorum, fakat ilk insans\u0131 atalar\u0131m\u0131z\u0131n yiyerek daha geli\u015fmi\u015f t\u00fcrlere evrilmesini sa\u011flayan, kafatas\u0131 kapasitesini ve beyin b\u00fcy\u00fckl\u00fcklerini art\u0131ran \u00e7ok besleyici \u015fey etin kendisi de\u011fildi. O, arta kalanlarda yiyebildikleri \u015feydi (tahmin etmeye ba\u015flam\u0131\u015f olmal\u0131s\u0131n\u0131z).
\n\u0130lk atalar\u0131m\u0131z hayvansal protein t\u00fcketmeye ba\u015flad\u0131; ancak beyinlerinden di\u015f yap\u0131lar\u0131na ve sindirim sistemlerine kadar bir \u015fekilde et\u00e7il olmaya uygun olmad\u0131klar\u0131na dair kan\u0131tlar mevcut. Peki v\u00fccutlar\u0131na giren bu hayvansal proteinler nas\u0131l sindiriliyor ve besleyici de\u011feri olan molek\u00fcller olarak nas\u0131l v\u00fccutta tutuluyordu? Geneti\u011fe merakl\u0131ysan\u0131z, kitapta bu sorunun cevab\u0131yla ilgili olarak \u201capolipoprotein\u201d ad\u0131 verilen ve \u201cbula\u015f\u0131k deterjan\u0131 gibi hayvansal ya\u011f\u0131 temizleyen\u201d bile\u015fik hakk\u0131nda okumaktan keyif alacaks\u0131n\u0131z. Bula\u015f\u0131k deterjan\u0131 gibi ya\u011f\u0131 temizlemek demi\u015fken, bir ba\u015fka kitapta, vegan bir doktorun eti sindirmekle ilgili verdi\u011fi \u00f6rne\u011fi an\u0131ms\u0131yorum: T\u0131pk\u0131 et pi\u015firdi\u011finiz ya\u011fl\u0131 bir tavay\u0131 temizlemenin sebze pi\u015firdi\u011finiz bir kaptan daha zor temizlenmesi gibi v\u00fccudunuz da eti ve etin i\u00e7indekileri sindirirken daha \u00e7ok zorlan\u0131r diye belirtiyordu (Barnard, 2020). Et yiyen atalar\u0131m\u0131z\u0131n hem sayesinde <\/em>hem de y\u00fcz\u00fcnden<\/em> bir mutasyonla art\u0131k v\u00fccutlar\u0131m\u0131zda apolipoprotein geninin bulunmas\u0131 demans ve ya\u015fl\u0131l\u0131k ile ilgili baz\u0131 hastal\u0131klarla ili\u015fkilendirilmektedir. Hayvansal protein yemeleri sayesinde geli\u015fip evrilerek bug\u00fcn deneyimledi\u011fimiz insan formumuza ula\u015ft\u0131k; fakat art\u0131k gen havuzumuzda var olmas\u0131 sebebiyle et yemeyi tercih etmesek de engelleyemeyece\u011fimiz apolipoproteinin demans ve di\u011fer rahats\u0131zl\u0131klarla ili\u015fkili riskine dair de bir bedel \u00f6dedik.
\nPeki ya, insan eti?<\/p>\n

Yamyam \u0130nsan
\n<\/strong>Dizilerde, filmlerde ve belki bilin\u00e7d\u0131\u015f\u0131m\u0131z\u0131n derinliklerinde \u201cyamyaml\u0131k\u201d fantazisi i\u00e7imizde bir \u015feyler uyand\u0131ran ilgin\u00e7 bir tema. Korku, merak, deh\u015fet, tiksinti hatta hissetmeyi becerebilenler i\u00e7in ilgin\u00e7 bir haz hissi yamyaml\u0131\u011f\u0131n uyand\u0131rabilece\u011fi duygularda \u00f6ne \u00e7\u0131k\u0131yor. Ger\u00e7ekten insan eti yemi\u015f akrabalar\u0131m\u0131z\u0131n olup olmad\u0131\u011f\u0131 y\u00fczy\u0131llard\u0131r merak edilip ara\u015ft\u0131r\u0131lan konulardan. Paleoantropologlar i\u00e7in H\u0131rvatistan\u2019daki Krapina Ma\u011faras\u0131, yamyaml\u0131k kan\u0131tlar\u0131yla \u00fcnl\u00fc bir ma\u011fara. \u0130\u00e7erisinde tam olmayan kad\u0131n ve \u00e7ocuk iskeletleri ile \u00fczerinde kesik izleri bulunan kemikler bar\u0131nd\u0131ran yamyaml\u0131k ma\u011faras\u0131, yirminci y\u00fczy\u0131lda paleoantropologlar taraf\u0131ndan Neandertallerin yamyam olabilece\u011fine dair kan\u0131tlar bar\u0131nd\u0131rd\u0131\u011f\u0131 \u015feklinde yorumland\u0131. Dolay\u0131s\u0131yla Neandertaller vah\u015fi, medeniyetten uzak ve yamyam olabilecek kadar ac\u0131mas\u0131z bir t\u00fcr olarak d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcld\u00fc. Ancak bu eksik iskeletler ve kesik izleri olan kemikler hakk\u0131nda ba\u015fka bir a\u00e7\u0131klama m\u00fcmk\u00fcn m\u00fcyd\u00fc? O d\u00f6nemde ya\u015fam\u0131\u015f insanlar\u0131n \u00f6l\u00fclerini nas\u0131l defnettikleri bu hipoteze farkl\u0131 bir bak\u0131\u015f a\u00e7\u0131s\u0131 getirebilir miydi? Bu heyecanl\u0131 soruya cevap niteli\u011findeki \u00f6nemli bir hipotez antropoloji uzman\u0131 Russell\u2019dan 1980\u2019lerde geliyor. Kitab\u0131n \u201cBiz Yamyam M\u0131y\u0131z?\u201d b\u00f6l\u00fcm\u00fcnde Russell\u2019\u0131n hipotezini ve kan\u0131tlarla yamyaml\u0131k hipotezlerinin geli\u015fimini takip etmek epey heyecan verici.
\nLisans e\u011fitimimde ald\u0131\u011f\u0131m \u201cK\u00fclt\u00fcr ve Psikopatoloji\u201d isimli bir derste, Papua Yeni Gine\u2019nin Fore kabilesine endemik olan bir hastal\u0131\u011f\u0131 i\u015fledi\u011fimizi hat\u0131rl\u0131yorum. Kitapta bu hastal\u0131\u011fa ili\u015fkin bir paranteze rastlad\u0131\u011f\u0131mda, o zamanlarda da \u00e7ok merak\u0131m\u0131 uyand\u0131rd\u0131\u011f\u0131 i\u00e7in ne kadar canl\u0131 bir \u015fekilde detaylar\u0131n\u0131 hat\u0131rlad\u0131\u011f\u0131m\u0131 fark ettim. Kabilenin kad\u0131n ve \u00e7ocuklar\u0131, \u00f6l\u00fclerini temizlemek ve onlar\u0131 k\u00fclt\u00fcrlerine uygun bir \u015fekilde son yolculu\u011funa u\u011furlamak ile sorumlu oldu\u011fu i\u00e7in n\u00f6rodejeneratif bir hastal\u0131k olan \u201cKuru\u201ddan daha \u00e7ok etkileniyorlard\u0131. \u00d6l\u00fc akrabalar\u0131n\u0131n beyinlerinden bir par\u00e7a yemek, kabile halk\u0131 i\u00e7in anlaml\u0131 bir rit\u00fceldi. Fakat insan eti yemenin kabilenin erkek \u00fcyelerine sava\u015flarda olumsuz etki edebilece\u011fi d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcld\u00fc\u011f\u00fc i\u00e7in bu rit\u00fcel \u00e7o\u011funlukla kad\u0131n ve \u00e7ocuklarca devam ettirilebiliyordu. Asl\u0131nda Fore Halk\u0131, hastal\u0131ktan \u00f6len akrabalar\u0131n\u0131n etlerini yemiyordu; ancak Fore hastal\u0131\u011f\u0131 bedensel de\u011fil de ruhsal bir hastal\u0131k olarak g\u00f6r\u00fcld\u00fc\u011f\u00fc i\u00e7in -n\u00f6rodejeneratif etkileri sebebiyle titreme ve g\u00fclme krizleri gibi semptomlar olu\u015fturabiliyordu- bu hastal\u0131ktan \u00f6lenler i\u00e7in bu rit\u00fcelin uygulanmas\u0131nda bir sak\u0131nca g\u00f6r\u00fclm\u00fcyordu.
\nUzunca bir s\u00fcre doktorlar i\u00e7in gizemini koruyan bu hastal\u0131k, Fore halk\u0131n\u0131n \u201ccenaze yamyaml\u0131l\u0131\u011f\u0131\u201d yoluyla edindi\u011fi bir hastal\u0131kt\u0131. Fakat, \u00f6l\u00fc akrabalar\u0131n\u0131n beyinlerini manevi birtak\u0131m sebeplerle yiyen bu insanlar\u0131n davran\u0131\u015f\u0131na yamyaml\u0131k denebilir mi? \u00d6l\u00fcleri ile aralar\u0131ndaki ba\u011f\u0131n korunmas\u0131, onlar\u0131n ruhlar\u0131n\u0131n da aileye ba\u011flanmas\u0131, onlar\u0131n bilgeliklerinin kabilenin di\u011fer \u00fcyelerine de ge\u00e7mesi gibi niyetlerle devam ettirdikleri bu rit\u00fcele siz \u201cyamyaml\u0131k\u201d der miydiniz veya hayalinizde \u201cyamyaml\u0131k\u201d diyince akla gelen \u015feylerle ne kadar yak\u0131n veya uzak?<\/p>\n

\u0130nsan Olmaya Dair \u00c7o\u011fu \u015eey Ters Y\u00fcz D\u00fc\u015f\u00fcn\u00fclebilir
\n<\/strong>\u0130nsan T\u00fcrleriyle Yak\u0131n Temas<\/em>, t\u00fcr\u00fcm\u00fcz\u00fcn ilk atalar\u0131ndan beri insana dair varsay\u0131mlara paleoantropolojinin katk\u0131da bulundu\u011fu kan\u0131tlarla farkl\u0131 y\u00f6nlerden bakma prati\u011fi kazand\u0131r\u0131yor. T\u0131pk\u0131 yamyaml\u0131k \u00f6rne\u011finde oldu\u011fu gibi, konseptlerin de tan\u0131mlar\u0131n\u0131 yeniden d\u00fc\u015f\u00fcnmeye ve s\u0131n\u0131rlar\u0131 hakk\u0131nda sorgulamaya te\u015fvik ediyor. Evrim halindeki insana dair, \u015fuan evrimin bizi getirdi\u011fi halimiz ve geli\u015fmi\u015fli\u011fimizle d\u00fc\u015f\u00fcnmek isteyenlerin be\u011fenisini kazanmakla kalmay\u0131p g\u00fcnl\u00fck ya\u015fam pratikleri hakk\u0131nda da yeniden d\u00fc\u015f\u00fcnme \u015fans\u0131na i\u015faret ediyor. Belki Sang-Hee Lee\u2019nin Kaliforniya \u00dcniversitesi\u2019ndeki derslerine gitme olana\u011f\u0131m\u0131z yok; ancak yirmi iki hik\u00e2yeli\u011fine ondan bir \u015feyler dinleme f\u0131rsat\u0131m\u0131z bu kitab\u0131 sayesinde art\u0131k var.<\/p>\n

Kaynaklar:
\n<\/strong>-Lee, Sang-Hee (2021), \u0130nsan T\u00fcrleriyle Yak\u0131n Temas: Bir Paleoantropolo\u011fun Evrim Halindeki \u0130nsana Dair \u0130ncelemeleri, \u00c7eviren: G\u00fcrol Koca, Metis Yay\u0131nlar\u0131, \u0130stanbul.
\n-Barnard, Neal (2020), Vegan Olma Rehberi, Epsilon Yay\u0131nevi.
\n– Erdem, Cansu (2019), Yeni Gine\u2019de Yamyaml\u0131kla Aktar\u0131lan Hastal\u0131k: Kuru Hastal\u0131\u011f\u0131, Bezelye Dergi: https:\/\/www.bezelyedergi.net\/post\/yeni-gine-de-yamyaml%C4%B1kla-aktar%C4%B1lan-hastal%C4%B1k-kuru-hastal%C4%B1%C4%9F%C4%B1<\/p>\n

\u0130nsan T\u00fcrleriyle Yak\u0131n Temas: Bir Paleoantropolo\u011fun Evrim Halindeki \u0130nsana Dair \u0130ncelemeleri, Sang-Hee Lee ve Shin Young Yoon, \u00c7ev.: G\u00fcrol Koca, Metis Yay\u0131nlar\u0131, 2021<\/strong><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

\u0130lk atalar\u0131m\u0131zdan bu yana insan\u0131n ba\u015f\u0131na neler gelmi\u015f ve ba\u015f\u0131na gelenler onu nas\u0131l bir insan olma haline evriltmi\u015f, benzer bir merak\u0131 hissedebilenler i\u00e7in m\u00fcthi\u015f bir soru. Merak ettik\u00e7e, sorular \u00e7o\u011fal\u0131yor. \u0130nsans\u0131 atalar\u0131m\u0131z kimlerdi? Ne yer, ne i\u00e7erlerdi? \u0130ki ayak \u00fcst\u00fcnde durmak t\u00fcr\u00fcm\u00fcz i\u00e7in ne anlama geldi? Neandertaller kimdi ve bizimle akrabal\u0131klar\u0131 nas\u0131ld\u0131? \u0130nsan\u0131n hikayesinde yamyaml\u0131k […]<\/p>\n","protected":false},"author":877,"featured_media":52537,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_acf_changed":false,"footnotes":""},"categories":[8029,38,513,510,511],"tags":[7796,7521],"class_list":["post-52536","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-211-sayi","category-dergi-sayilari","category-kitapcil","category-surekli-bolumler","category-yayin-dunyasi","tag-insan-turleriyle-yakin-temas","tag-metis-yayinlari"],"acf":[],"aioseo_notices":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/52536","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/users\/877"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=52536"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/52536\/revisions"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media\/52537"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=52536"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=52536"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=52536"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}