{"id":52875,"date":"2021-12-01T00:00:52","date_gmt":"2021-11-30T21:00:52","guid":{"rendered":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/?p=52875"},"modified":"2021-11-30T19:16:45","modified_gmt":"2021-11-30T16:16:45","slug":"yenicag-insani-sinan","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/2021\/12\/01\/yenicag-insani-sinan","title":{"rendered":"Yeni\u00e7a\u011f insan\u0131: Sinan"},"content":{"rendered":"<p>15. y\u00fczy\u0131l\u0131n ikinci yar\u0131s\u0131nda Avrupa\u2019da ya\u015fam bi\u00e7imi de\u011fi\u015fmeye ba\u015flar. \u0130lk\u00e7a\u011f\u0131n Yunan- Roma uygarl\u0131\u011f\u0131n\u0131 \u00f6rnek alan sanat\u00e7\u0131lar, yeni\u00e7a\u011f\u0131n d\u00fc\u015f\u00fcnce ve \u00f6zelliklerini de i\u015fleyerek eserlerini yarat\u0131rlar. B\u00f6ylece edebiyat, g\u00fczel sanatlar (heykel, mimari \u2026), bilim \u00f6zg\u00fcrle\u015fir ve insana y\u00f6nelir. \u201cG\u00fczelin \u00f6l\u00e7\u00fcs\u00fc ise insan\u0131n duyabilme yetene\u011finin \u00f6l\u00e7\u00fcs\u00fcnde de\u011fildir yaln\u0131zca; anlayabilme \u00f6l\u00e7\u00fcs\u00fcndedir de. Akla ve ele\u015ftiriye gitgide daha geni\u015f yer verilir art\u0131k. Ancak, bu daha iyi bir ya\u015fam d\u00fc\u015f\u00fc hen\u00fcz halka ula\u015fmam\u0131\u015ft\u0131r pek.\u201d<sup>1<br \/>\n<\/sup>G\u00fcn\u00fcm\u00fcz mimar ve yazarlar\u0131, mimaride uygulad\u0131\u011f\u0131 y\u00f6ntem ve bilin\u00e7lili\u011fi nedeniyle Sinan\u2019\u0131 yeni\u00e7a\u011f insan\u0131 olarak kabul ederler. Onlara g\u00f6re Sinan: 16. y\u00fczy\u0131l Anadolu-T\u00fcrk toplumunun k\u00fclt\u00fcr\u00fc ile yeti\u015fir ve toplumun sundu\u011fu olanaklar\u0131n sentezini yapar. Anadolu\u2019daki ve gitti\u011fi \u0130ran, Irak, Avrupa gibi yerlerdeki antik yap\u0131lar\u0131, Sel\u00e7uklu, Orta\u00e7a\u011f, R\u00f6nesans eserlerini de\u011ferlendirir. Mimari gelenekte hem baz\u0131 ay\u0131klamalar yapar hem de gelene\u011fin kimi y\u00f6nlerini yeniden ele al\u0131p geli\u015ftirir. Camilerinde i\u00e7 mek\u00e2nla binan\u0131n d\u0131\u015f g\u00f6r\u00fcn\u00fc\u015f\u00fc aras\u0131nda uyum sa\u011flayan Sinan\u2019\u0131n, yap\u0131lar\u0131nda in\u015faat y\u00f6ntemlerini, ta\u015f i\u015f\u00e7ili\u011finin hesaplamalar\u0131n\u0131 bilinenlerin \u00f6tesine ta\u015f\u0131d\u0131\u011f\u0131 g\u00f6r\u00fcl\u00fcr.<sup>2<br \/>\n<\/sup>Abidin Dino\u2019nun <em>Sinan<\/em> adl\u0131 eserinde S\u00fcleymaniye\u2019nin yarat\u0131c\u0131s\u0131, Anadolu\u2019nun k\u00f6yl\u00fc \u00e7ocuklar\u0131d\u0131r. Bu \u00e7ocuklardan birisi olan Sinan, A\u011f\u0131rnas\u2019ta do\u011far. Erciyes\u2019in ta\u015f\u0131yla ilk oyunlar\u0131n\u0131 oynar, oralar\u0131n b\u00fct\u00fcn \u00e7ocuklar\u0131 gibi. Ta\u015ftan evler, de\u011firmenler yapmak, k\u00f6pr\u00fcler kurmak oyunlarla ba\u015flar. Sinan, bu oyunlarda \u00f6ylesine sever ki ta\u015f\u0131; hayat\u0131 boyunca ta\u015f\u0131 i\u015fler, yontar ve ta\u015f \u00fcst\u00fcne ta\u015f koyar. Ta\u015f\u00e7\u0131 ustas\u0131 yan\u0131nda \u00e7al\u0131\u015f\u0131rken Yeni\u00e7eri Oca\u011f\u0131\u2019na al\u0131n\u0131r. Oca\u011fa kabul edilen dev\u015firmeler Kayseri\u2019den ayr\u0131l\u0131rlar. \u0130stanbul\u2019a giderken yol boyunca co\u011frafya, yap\u0131lar ve gelenekler de\u011fi\u015fir. Sinan b\u00fct\u00fcn de\u011fi\u015fenleri ta\u015fa i\u015flemek \u00fczere inceler sanki. Uzun yolculuklar\u0131nda ilk dinlendikleri yer Hac\u0131 Bekta\u015f-\u0131 Veli derg\u00e2h\u0131d\u0131r. \u015eeyh Bedreddin\u2019in s\u00fcrg\u00fcn edildi\u011fi \u0130znik\u2019te de y\u00fcr\u00fcy\u00fc\u015fe ara verilir. Dev\u015firmelerin \u0130stanbul\u2019a ula\u015f\u0131nca e\u011fitim g\u00f6rmeleri, Anadolu\u2019nun do\u011fusundaki ve bat\u0131s\u0131ndaki seferlere kat\u0131lmalar\u0131 uzun y\u0131llar s\u00fcrer. Ge\u00e7en zaman S\u00fcleymaniye\u2019yi yaratacak g\u00f6rg\u00fc ve h\u00fcneri kazand\u0131r\u0131r Sinan\u2019a. \u201cOrta Anadolu potas\u0131ndan gelme k\u00f6yl\u00fc \u00e7ocuklar\u0131, yerin ve asr\u0131n buyru\u011funu yerine getirecektir art\u0131k, \u0130stanbul yap\u0131c\u0131lar\u0131n ak\u0131n\u0131na u\u011frar. Sinan\u2019la beraber ta\u015f\u00e7\u0131 ustalar\u0131, camc\u0131lar, hattatlar, \u015fehirde bir uyum ve hesap cengine giri\u015firler.\u201d<sup>3<\/sup> B\u00f6ylece S\u00fcleymaniye Camisi \u0130stanbul\u2019da yerini al\u0131r.<br \/>\nAbidin Dino, eserinde bizi \u00a0\u201cd\u00fc\u015fsel bir yolculu\u011fa\u201d \u00a0\u00e7\u0131karsa da temelde Anadolu ger\u00e7e\u011fi vard\u0131r. Sinan, uzun yolculuklar\u0131nda Hac\u0131 Bekta\u015f-\u0131 Veli derg\u00e2h\u0131nda, \u0130znik G\u00f6l\u00fc k\u0131y\u0131lar\u0131nda soluklan\u0131r. Buralar, dilimizin korundu\u011fu, e\u015fit bir sosyal ya\u015fam i\u00e7in m\u00fccadelelerin verildi\u011fi yerlerdir. Horasan\u2019dan gelen H\u00fcnk\u00e2r\u2019\u0131n derg\u00e2h\u0131nda halk\u0131n dili konu\u015fulmaktad\u0131r ve k\u00fclt\u00fcr\u00fcm\u00fcz ya\u015fat\u0131l\u0131r. Ayn\u0131 d\u00f6nemde yani 13. y\u00fczy\u0131lda Yunus Emre halk\u0131n diliyle \u201cdirlik ve d\u00fczenlik kavgas\u0131\u201dn\u0131 s\u00f6yler, insanlar\u0131 birlik olmaya \u00e7a\u011f\u0131r\u0131r. \u00c7\u00fcnk\u00fc Anadolu\u2019daki Mo\u011fol i\u015fgali, beylikler aras\u0131 \u00e7at\u0131\u015fmalar, o d\u00f6nem ya\u015fanan ya\u011fmalar, k\u0131tl\u0131klar halk\u0131 iyice bunaltm\u0131\u015ft\u0131r. Osmanl\u0131 Devleti\u2019nin kurulmas\u0131yla ya\u015fanan \u00e7\u00f6z\u00fclme toparlanmaya ba\u015flar. Bu yeni devletin \u00fcretim ve y\u00f6netim anlay\u0131\u015f\u0131 ise \u015f\u00f6yledir: \u00a0\u201cY\u00f6netilenlerin \u00f6zg\u00fcn ad\u0131 reaya idi. \u00dcretim reayaya ait bir i\u015fti. Ayn\u0131 zamanda sava\u015f i\u015fine de yard\u0131mc\u0131 olurlard\u0131. Vergi reayaya ait bir y\u00fck\u00fcml\u00fcl\u00fckt\u00fc. Osmanl\u0131 devleti\u00a0 \u2018platonik\u2019 \u00a0bir devlet oldu\u011fu i\u00e7in y\u00f6netenlerin, y\u00f6netilenlere g\u00f6re daha g\u00f6nen\u00e7li bir hayat ya\u015famalar\u0131 as\u0131ld\u0131. Devlet y\u00f6netilenler i\u00e7in de\u011fil, y\u00f6netenler i\u00e7indi.\u201d<sup>4<\/sup> Bu y\u00f6netim anlay\u0131\u015f\u0131, sava\u015flar\u0131n, k\u0131tl\u0131klar\u0131n y\u00fck\u00fc halk aras\u0131nda direni\u015flere ve hak aray\u0131\u015flar\u0131na neden olur. Yunus Emre\u2019nin ya\u015fad\u0131\u011f\u0131 d\u00f6nemden y\u00fcz y\u0131l ge\u00e7memi\u015ftir ki \u015eeyh Bedreddin: \u201c\u0130nsanlar e\u015fit olarak yarat\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r, d\u00fcnya topraklar\u0131 e\u015fit\u00e7e payla\u015f\u0131lmal\u0131d\u0131r\u201d diyerek harekete ge\u00e7er. Toplumsal ya\u015famda, \u00fcretim ve b\u00f6l\u00fc\u015f\u00fcmde uyum sa\u011flanmaya \u00e7al\u0131\u015f\u0131l\u0131r. Yani Mimar Sinan\u2019\u0131n S\u00fcleymaniye\u2019sinde madde olarak kar\u015f\u0131m\u0131za \u00e7\u0131kan uyum, \u015eeyh Bedreddin\u2019in \u00f6\u011fretisinde veya Yunus Emre\u2019nin dizelerinde dile gelir:<\/p>\n<p>\u201c<em>Sen sana ne san\u0131rsan<\/em><\/p>\n<p><em>Ayru\u011fa (Ba\u015fkas\u0131na) da onu san<\/em><\/p>\n<p><em>D\u00f6rt kitab\u0131n ma\u0302nas\u0131<\/em><\/p>\n<p><em>Budur e\u011fer var ise \u2026<\/em>\u201d<\/p>\n<p>Sinan\u2019\u0131n t\u00fcm eserleri ( k\u00f6pr\u00fcleri, camileri, su kemerleri),\u00a0 ya\u015fad\u0131\u011f\u0131 d\u00f6nemin ve Anadolu\u2019daki birikimin \u00fcr\u00fcnleridir. Bu eserleri \u00fcretim ili\u015fkileri, sosyal ya\u015famdaki de\u011fi\u015fmeler ve bunun dile yans\u0131mas\u0131yla anlamaya \u00e7al\u0131\u015ft\u0131\u011f\u0131m\u0131zda daha fazla anlam kazan\u0131rlar.<\/p>\n<p><strong>KAYNAKLAR<\/strong><\/p>\n<p>1) Server Tanilli, <em>Y\u00fczy\u0131llar\u0131n Ger\u00e7e\u011fi ve Miras\u0131<\/em>, T\u00fcrkiye \u0130\u015f Bankas\u0131 K\u00fclt\u00fcr Y. (2017), s. 441.<\/p>\n<p>2) D. Kuban &#8211; S. M\u00fclayim- U. G\u00f6knil, <em>A\u011f\u0131rnasl\u0131 Sinan<\/em>, A\u011f\u0131rnas Belediyesi Y. (2005), s.63-154-258.<\/p>\n<p>3) Abidin Dino, <em>Sinan<\/em>, Can Yay\u0131nlar\u0131, (2017).<\/p>\n<p>4) Sina Ak\u015fin, <em>Ana \u00c7izgileriyle T\u00fcrkiye\u2019nin Yak\u0131n Tarihi 1789-1980<\/em>, \u0130maj Y. (2012), s. 9.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>15. y\u00fczy\u0131l\u0131n ikinci yar\u0131s\u0131nda Avrupa\u2019da ya\u015fam bi\u00e7imi de\u011fi\u015fmeye ba\u015flar. \u0130lk\u00e7a\u011f\u0131n Yunan- Roma uygarl\u0131\u011f\u0131n\u0131 \u00f6rnek alan sanat\u00e7\u0131lar, yeni\u00e7a\u011f\u0131n d\u00fc\u015f\u00fcnce ve \u00f6zelliklerini de i\u015fleyerek eserlerini yarat\u0131rlar. B\u00f6ylece edebiyat, g\u00fczel sanatlar (heykel, mimari \u2026), bilim \u00f6zg\u00fcrle\u015fir ve insana y\u00f6nelir. \u201cG\u00fczelin \u00f6l\u00e7\u00fcs\u00fc ise insan\u0131n duyabilme yetene\u011finin \u00f6l\u00e7\u00fcs\u00fcnde de\u011fildir yaln\u0131zca; anlayabilme \u00f6l\u00e7\u00fcs\u00fcndedir de. Akla ve ele\u015ftiriye gitgide daha geni\u015f yer [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":2072,"featured_media":52876,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_acf_changed":false,"footnotes":""},"categories":[8067,38,535,510],"tags":[8085,8086],"class_list":["post-52875","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-212-sayi","category-dergi-sayilari","category-forum","category-surekli-bolumler","tag-mimar-sinan","tag-ozlem-guler"],"acf":[],"aioseo_notices":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/52875","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/users\/2072"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=52875"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/52875\/revisions"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media\/52876"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=52875"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=52875"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=52875"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}