Covid-19 varyantlar\u0131 ortaya \u00e7\u0131kmaya ba\u015flad\u0131\u011f\u0131nda ilk kabul edilen bilgi bu varyantlar\u0131n, vir\u00fcs\u00fc alan ba\u011f\u0131\u015f\u0131kl\u0131k sistemi bask\u0131lanm\u0131\u015f bir ki\u015fide geli\u015fti\u011fiydi. Bu hipoteze g\u00f6re ba\u011f\u0131\u015f\u0131kl\u0131\u011f\u0131 \u00e7e\u015fitli sebeplerle bask\u0131lanm\u0131\u015f bir insan Covid-19\u2019a yakalan\u0131r ve uzun s\u00fcre vir\u00fcsten kurtulamad\u0131\u011f\u0131ndan kronik bir enfeksiyon ge\u00e7irirdi. Vir\u00fcs de bu arada v\u00fccutta \u00e7o\u011falmaya devam ederken bir\u00e7ok kez mutasyona u\u011frard\u0131. Ancak bilim insanlar\u0131n\u0131n art\u0131k, en son varyant olan Omicron’un ba\u015fat proteinini (spike) belirleyen ola\u011fand\u0131\u015f\u0131 mutasyonlar\u0131 nerede edinmi\u015f olabilece\u011fine dair alternatif bir teorisi var.
\nVir\u00fcs\u00fcn ba\u015fka bir hayvan t\u00fcr\u00fcnde evrimle\u015fmi\u015f olabilece\u011fini tahmin ediyorlar.
\nTeoriye g\u00f6re, 2020’nin ortalar\u0131nda bir t\u00fcr hayvan (potansiyel olarak kemirgenler) SARS-CoV-2 vir\u00fcs\u00fc ile enfekte oldu. Bu yeni t\u00fcrde vir\u00fcs evrimle\u015fti ve insanlara geri gelmeden \u00f6nce spike proteininde yakla\u015f\u0131k 50 mutasyon biriktirdi.<\/p>\n
Scripps Ara\u015ft\u0131rma Enstit\u00fcs\u00fc’nde imm\u00fcnolog olan Kristian Andersen, Omicron’un ters zoonozdan \u00e7\u0131km\u0131\u015f olabilece\u011fi fikrini ortaya atanlar aras\u0131nda yer al\u0131yor. (Zoonoz, hayvanlarda g\u00f6r\u00fclen bir patojenin insanlar aras\u0131nda yay\u0131l\u0131p hastal\u0131k yapmaya ba\u015flamas\u0131d\u0131r. Ters zoonoz ise, bu vir\u00fcs\u00fcn bir hayvan t\u00fcr\u00fcne geri ge\u00e7mesidir).
\n“\u00c7o\u011fu insan\u0131n bunlar\u0131n, ba\u011f\u0131\u015f\u0131kl\u0131k sistemi bask\u0131lanm\u0131\u015f bireylerden geldi\u011fini kabul etmesinin makul oldu\u011funu d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcyorum, ama d\u00fcr\u00fcst olmak gerekirse, asl\u0131nda bu ters zoonozun ard\u0131ndan yeni bir zoonoz olu\u015fmas\u0131n\u0131n, ger\u00e7ekten vir\u00fcs evrimindeki derin dal\u0131n mevcut kan\u0131tlar\u0131 ve daha sonra mutasyonlar\u0131n kendileri g\u00f6z \u00f6n\u00fcne al\u0131nd\u0131\u011f\u0131nda daha olas\u0131 oldu\u011fu g\u00f6r\u00fcn\u00fcyor, \u00e7\u00fcnk\u00fc baz\u0131lar\u0131 olduk\u00e7a s\u0131rad\u0131\u015f\u0131\u201d diyor Andersen.
\nVir\u00fcslerin evrimini inceleyen di\u011fer baz\u0131 bilim insanlar\u0131 ise STAT’a b\u00f6yle bir fikrin s\u00f6z konusu olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcnd\u00fcklerini s\u00f6ylediler. Baz\u0131lar\u0131, varyantlar\u0131n ba\u011f\u0131\u015f\u0131kl\u0131k sistemi bask\u0131lanm\u0131\u015f ki\u015filerde geli\u015fti\u011fi teorisine daha fazla a\u011f\u0131rl\u0131k verirken, di\u011ferleri bu noktada bir se\u00e7ene\u011fi di\u011ferine tercih etmek i\u00e7in yeterli kan\u0131t olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcyor.
\n\u0130svi\u00e7re Bern Sosyal ve \u00d6nleyici T\u0131p Enstit\u00fcs\u00fc’nde molek\u00fcler epidemiyolog olarak bulunan Emma Hodcroft e-posta yoluyla yapt\u0131\u011f\u0131 a\u00e7\u0131klamada; “\u015eahsen, ba\u011f\u0131\u015f\u0131kl\u0131k sistemi bask\u0131lanm\u0131\u015f bir bireyde fark edilmeden dola\u015fma olas\u0131l\u0131\u011f\u0131n\u0131n daha y\u00fcksek oldu\u011funu d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcyorum.” derken; Edinburgh’daki Evrimsel Biyoloji Enstit\u00fcs\u00fc’nde molek\u00fcler evrim profes\u00f6r\u00fc olan Andrew Rambaut, “Bunu kesinlikle bir insanda kal\u0131c\u0131 bir enfeksiyon s\u0131ras\u0131nda olu\u015fan evrime makul bir alternatif hipotez olarak kabul ediyorum ancak bir s\u00fcre daha kesin bir \u015fey s\u00f6yleyecek durumda olaca\u011f\u0131m\u0131z\u0131 sanm\u0131yorum ” \u015feklinde a\u00e7\u0131klamada bulundu.
\nAsl\u0131nda SARS-2’nin kendine \u00f6zg\u00fc \u00f6zelliklerinden biri, virologlar taraf\u0131ndan evcil k\u00f6pekler, kediler, b\u00fcy\u00fck kediler, vizon, ak kuyruklu geyik gibi bir\u00e7ok t\u00fcr\u00fc enfekte edebilen \u201ckar\u0131\u015f\u0131k bir vir\u00fcs\u201d olarak tan\u0131mlanmas\u0131d\u0131r. Vir\u00fcs\u00fcn t\u00fcrlerden t\u00fcrlere ne kadar kolay s\u0131\u00e7rad\u0131\u011f\u0131na bakarak, vir\u00fcs\u00fc inceleyen insanlar bu listenin b\u00fcy\u00fcyece\u011fini d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcyorlar. 2020’nin ba\u015flar\u0131nda \u00c7in’in Wuhan kentinden \u00e7\u0131kan orijinal vir\u00fcs, kemirgenlere bula\u015fmad\u0131 ancak alfa, beta, delta gibi varyantlar ortaya \u00e7\u0131kmaya ba\u015flad\u0131k\u00e7a, bu varyantlar\u0131n asl\u0131nda kemirgenleri de enfekte edebildi\u011fi g\u00f6r\u00fcld\u00fc.<\/p>\n
Tulane T\u0131p Fak\u00fcltesi’nde mikrobiyoloji ve imm\u00fcnoloji profes\u00f6r\u00fc olan Robert Garry, ortaya \u00e7\u0131kan SARS-2 mutasyonlar\u0131n\u0131 takip ediyor. Bunlardan yedisi kemirgen adaptasyonu ile ili\u015fkili olup fareleri, s\u0131\u00e7anlar\u0131 ve ba\u011flant\u0131l\u0131 t\u00fcrleri enfekte etmesine izin verilen de\u011fi\u015fikliklerdi. Garry, bu mutasyonlar\u0131n yedisinin de Omicron’da oldu\u011funu kaydederken; varyant\u0131n bir hayvanda m\u0131 yoksa bir insan kona\u011f\u0131nda m\u0131 geli\u015fti\u011finin incelenmesinin yaz\u0131-tura atmaya benzedi\u011fine inand\u0131\u011f\u0131n\u0131 ama oynayacak olursa bahsi kemirgenler \u00fczerine koyaca\u011f\u0131n\u0131 s\u00f6yl\u00fcyor.
\nKesin bir cevap almak b\u00fcy\u00fck bir \u015fans gerektirebilir. Bilim insanlar\u0131 SARS-2 ile enfekte olup olmad\u0131klar\u0131n\u0131 g\u00f6rmek i\u00e7in s\u00fcrekli \u00e7e\u015fitli hayvan t\u00fcrlerine bak\u0131yorlar; bunlarda Omicron gibi bir \u00f6rnek bulmu\u015f olsalar kesinlikle ka\u00e7\u0131rmazlard\u0131. Ancak Arizona \u00dcniversitesi’nde evrimsel biyoloji profes\u00f6r\u00fc olan Michael Worobey, enfekte olup olmad\u0131klar\u0131n\u0131 ve enfekte olduklar\u0131nda benzer viral evrim kal\u0131plar\u0131n\u0131n olu\u015fup olu\u015fmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 g\u00f6rmek i\u00e7in se\u00e7ilen baz\u0131 vah\u015fi hayvan t\u00fcrleri \u00fczerinde incelemeler yapabilece\u011fini d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcyor.
\nAndersen’in fikrinin ba\u015flang\u0131\u00e7ta imk\u00e2ns\u0131z olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131, ancak Omicron i\u00e7in en olas\u0131 a\u00e7\u0131klaman\u0131n bu olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcnen Worobey; ak kuyruklu geyiklerdeki salg\u0131n\u0131n ayr\u0131nt\u0131lar\u0131n\u0131 da duyduktan sonra, hayvanlarda yay\u0131lan vir\u00fcslerin molek\u00fcler saatinin incelenmesinin (evrimle\u015fme h\u0131z\u0131na bakarak ve insanlarda SARS-2 evrimi ile kar\u015f\u0131la\u015ft\u0131rarak) baz\u0131 ipu\u00e7lar\u0131 da sa\u011flayabilece\u011fini s\u00f6yledi.
\nWorobey i\u00e7in soru asl\u0131nda; herhangi bir hayvan t\u00fcr\u00fcn\u00fcn SARS-2 ile kronik olarak enfekte olup olamayaca\u011f\u0131d\u0131r. SARS-2’nin ba\u011f\u0131\u015f\u0131kl\u0131\u011f\u0131 bask\u0131lanm\u0131\u015f insanlarda oldu\u011fu gibi \u2018oyaland\u0131\u011f\u0131\u2019 hayvan t\u00fcrleri olup olmad\u0131\u011f\u0131d\u0131r. Bu, vir\u00fcs \u00fczerinde olumlu se\u00e7ici bask\u0131 yapabilir. Yani vir\u00fcs\u00fc, hayvan\u0131n ba\u011f\u0131\u015f\u0131kl\u0131k tepkisi ba\u015flamadan \u00f6nce mutasyona u\u011framaya te\u015fvik edebilir. “Kronik enfeksiyonlar yapan (hayvan) rezervuarlar varsa bu, Omicron’un muhtemelen bir rezervuardan gelmi\u015f olmas\u0131 gerekti\u011fini d\u00fc\u015f\u00fcnd\u00fcr\u00fcyor.” diye de ekliyor Worobey.
\nAndersen’i bir hayvan kayna\u011f\u0131n\u0131 merak etmeye y\u00f6nlendiren \u015feyin bir k\u0131sm\u0131, varyant\u0131n bir y\u0131l \u00f6nce yay\u0131lan vir\u00fcslere kadar uzanmas\u0131 olmu\u015f. Bunun \u2018a\u00e7\u0131klanmaya muhta\u00e7\u2019 bir konu oldu\u011funu belirtiyor. Saskatchewan \u00dcniversitesi A\u015f\u0131 ve Bula\u015f\u0131c\u0131 Hastal\u0131k \u00d6rg\u00fct\u00fc’nde koronavir\u00fcs virolo\u011fu olarak olarak g\u00f6rev alan Angela Rasmussen bu fikre kat\u0131larak: “Bence herkes i\u00e7in olduk\u00e7a a\u00e7\u0131k … bu vir\u00fcs olduk\u00e7a uzun bir s\u00fcredir ba\u011f\u0131ms\u0131z bir evrimsel yolda ve \u00e7ok \u015fa\u015f\u0131rt\u0131c\u0131 bir \u015fekilde iyi bir \u015feyler s\u00f6ylemek i\u00e7in geri gidiyor olabilir … akla yatk\u0131n.” diyor.
\nGarry, bu varyant\u0131n ba\u015fka bir t\u00fcrde ortaya \u00e7\u0131k\u0131p \u00e7\u0131kmad\u0131\u011f\u0131na bak\u0131lmaks\u0131z\u0131n, SARS-2’nin t\u00fcr atlama yetene\u011fi g\u00f6z \u00f6n\u00fcne al\u0131nd\u0131\u011f\u0131nda; d\u00fcnyan\u0131n gelecekte hayvan kaynakl\u0131 varyantlarla kar\u015f\u0131la\u015fmas\u0131n\u0131n m\u00fcmk\u00fcn oldu\u011fu konusunda uyard\u0131. Bu ne demek mi? “A\u015f\u0131lar \u00fczerinde \u00e7al\u0131\u015fmaya devam etmeliyiz.”<\/p>\n
KAYNAK<\/strong><\/p>\n Some experts suggest Omicron variant may have evolved in an animal host<\/a><\/p><\/blockquote>\n